• Categories

  • Traffic

Ардын жүжигчин, дуучин Ч.МӨНХШҮР: УРЛАГ БОЛ ХОЁР ҮЗҮҮРТЭЙ ЖАД

Ардын жүжигчин, дуучин Ч.Мөнхшүрийг  “Хоймор”-тоо урилаа.

-Уран бүтээлээ туурвиж байгаад гавьяаны хаа  амралтыг авахаараа багшилдаг хүн урлагийн хан  дотор цөөнгүй. Та ч мөн тэдний адилаар СУИСд багшилж байгаа. Дуучнаас багш гэдэг эрхэм  нэрийг зүүх ямар байна вэ?

­“Багш аа” гэж дуудуулах хувь заяатай яваадаа  үнэ хээр баярлаж байна. Урлагийн хүн эрт, орой хэ­зээ нэг өдөр тайзнаасаа буудаг жамтай. Хэдийгээр залуучууддаа зайгаа тавьж, олон жил хөдөлмөрлөснийхөө үр шимийг хүртэж, гавьяаныхаа амралтад суусан  ч энэ амьдралаа зориулсан урлагийнхаа төлөө үргэлжлүүлэн ажилласаар л байна. Энэ сургуульд 2008 оноос  хойш ажиллаж байгаа. Гарын олон шавьтай бол лоо.  Мэддэг, чаддаг бүхнээ бусдад заана гэдэг үнэхээр  сайхан ажил. Тэр дундаа урлагийн залгамж ха лаа  болсон залуу үеийг бэлтгэж байгаа нь бүр ч бахар хал­ тай. Анх энэ ажилд ороод багш гэж хэн бэ, оюут нуу­ даасаа юугаараа ялгаатай вэ гэж бодсон. Би тэднээс  олон жил амьдарч, илүү их зүйл сурч мэдсэнээрээ л  ялгаатай. Мөн багш хүн бусдын төлөө гэсэн чин сэтгэлтэй байх шаардлагатай гэдгийг мэдэрсэн. Багш нь  шавиа, шавь нь багшаа гэсэн сэтгэлтэй байж нэг нь  зааж, нөгөөх нь сурдаг.   Энд өөрийнхөө багш нарыг  дуурсахгүй өнгөрч болохгүй.  Хөдөл мөрийн баатар, ардын  жүжиг чин Г.Хайдав намайг анх  энэ урлагт хөтөлж оруулсан  хүн. Тэр хүний ач гавьяаг маг­ таж баршгүй. Түүнээс гадна  ОХУ­ын Ленинградын хөгж­ мийн дээд сургуулийн багш  нар байна. Мөн амьдрал, уран  бүтээлээрээ надад олон зүй­ лийг зааж сургасан ахмад уран  бүтээлчид, мөр зэрэгцэн ажил­ лаж байсан мэргэжил нэгт­ нүүддээ үнэхээр баяр ла даг.  Биднийг дөнгөж яриагаа  эхэлж байхад түүний шавь  Х.Буян жаргал орж ирсэн. Тэр­бээр Ч.Мөнхшүрийн хамт  “Таг таа” дууг дуулдаг байсан  найрал дуучин хүүхдүүдийн  нэг аж. Х.Буянжаргал Замын­ Үүдэд бизнес эрхэлдэг юм билээ.  Тэр бээр “Багшийгаа Хөвсгөлд  тоглолт хийх гэж байгааг  сон соод бэлтгэл ажилд нь тус­ лахаар ирлээ. Миний багш  бол үнэхээр агуу. Хэдийгээр би  урлагийн хүн болоогүй ч энэ  мундаг хүний шавь болж, олон  зүйл сурсандаа их баярладаг.  Багш минь үргэлж бусдад  тусалж, нэг хүнд ч болтугай  баяр хөөр бэлэглэхийг хичээдэг.  Багшийнхаа энэ үйлсэд дусал ч  болтугай нэмэр болохыг хүсдэг  юм” хэмээсэн.

-Шавь нарынхаа хайр  хүндлэлийг хүртэх нь  багшийн мэргэжлийн нэг  сайхан нь байх. Он цагийн  шалгуураар жинхэнэ найз  нөхөд тунаж үлддэгтэй  адил олон шавьтай ч  Х.Буянжаргал шиг нь цөөн  болов уу?

­Миний ард зогсоод “Таг­ таа” дууг дуулдаг байсан арав  гаруйхан настай жаахан хүү  одоо гурван хүүгийн аав бол­ жээ. Х.Буянжаргал маань үр ­ гэлж надтай холбоотой бай­ даг. Төрсөн өдөр бүрээр минь  бэлэг авчирч өгдөг гээч. Багш,  шавь гэхээсээ илүү ээж, хүү  шиг болчихсон доо, бид хоёр.  Өнгөрсөн жилийн эх үрсийн  баяраар шавь нартайгаа хам­ тарч хийсэн “Эх үрсийн эл­ бэ рэл”  тоглолтоо энэ жил  ээжийнхээ төрсөн нутаг Хөвс­ гөлд тоглох санаатай. Түүнийг  дуул чихаад хүрээд ирж. Баяр­ лаж байна аа, Буяадаа. Эцэг,  эх үр хүүхдээрээ бахархдаг  бол багш хүн шавь нараараа  бахархдаг юм байна.

-Цэргийн ансамблиас  урлагийн гараагаа эхэлсэн  бил үү? ­

Багаасаа л урлагийн хүн  болох мэдрэмжтэй байсан юм  шиг байгаа юм. Нэг л мэдэхэд  дуу аялчихсан явдаг байсан.  Түүнээс гадна манай аав их  нөлөөлсөн. Аав биднийг гэрт  эгнүүлж зогсоочихоод найрал  дуу дуулуулдаг байлаа. Би их  баян хүн шүү дээ. Хоёр ээжтэй.  Ээжийн дүү намайг өргөж  авсан. Тэгэхдээ төрсөн ээж,  аавын минь дэргэд өсгөсөн.  Өргөж авсан ээжийнхээ ганц  охин нь гээд эрх танхи өс­ сөн ч надад бүх зүйлийг зааж  сур гасан. Ер нь өссөн ор чин,  гэр бүлийн хүмүүжил хүнд  асар их нөлөөлдөг. Ямар  хүн болж төлөв ших нь эцэг,  эхийн харил цаа, гэр бүлийн  уур  амьс гал,  хүмүүжлээс  шалт гаал даг.  Хэчнээн  өндөр  боловсролтой  ч  хүйтэн  уур  амьсгалтай  гэр  бүлд  өссөн  хүн боловсролгүй хүнээс ёс  сур тахууны  доголдолтой  байдаг. Аав, ээжийнхээ тэр үлгэр  дуу райлаар  би  хүүхдүүдээ  хүмүү жүүлэхийг хичээдэг. Би  хоёр хүүхэдтэй. Ач маань одоо  аравдугаар анги, зээ их сур­ гуулиа төгсөх гэж байна.  Цэргийн ансамбльд анх  бүжиг чин бус хөтлөгчөөр  ажилд орсон. Хөтлөгч хийн­ гээ найрал дуу дуулдаг бай­ сан. Нэг өдөр цонхоор юм  хараад зогсож байтал гоё биетэй нэг эгч ирээд “Чи  бүжигчин үү” гэлээ. Үгүй ээ  гэсэн чинь нөгөө эгч “Наашаа  хүрээд ир. Чи бүжигчин бол­ но” гээд дагуулаад явсан. Тэр  хүн ардын жүжигчин Долгор­ сү рэн гуай байсан юм билээ.  Тэр мундаг хүний ачаар гур­ ван сар болоод л бүжигч ний  үнэмлэх авсан даа. Цэр гийн  ансамбльд  ажиллаж,  ур ла гийн  гараагаа эхэлсэн нь надад их  зүйл сургасан. Аливаа зүй лийг  товлосон хугацаанд нь хийж,  цаг барих, хувцсаа зөв өм­ сөхөөс эхлээд их зарчимч, дэг  журамтай болгосон. Цэр гийн  дүрэм журам эрэгтэй, эмэг­ тэй гэж ялгадаггүй. Бид нийг  хариуцлага алдах үед сахилгад  хүртэл оруулдаг байсан.

-Урлагийн хүн болоход  аав тань нөлөөлсөн гэлээ.  Урлагийн хүн байсан уу?

­Үгүй ээ. Мебелийн үйлд­ вэрийн дарга байсан. Урлагт  хайр тай, дуртай хүн байлаа.  Миний аав хятад хүн л дээ.  Хүн эцэг, эхээ сонгож төрөх­ гүй шүү дээ. Би ааваараа их  бахарх даг. Аав минь Алтан  гадас болон Хөдөлмөрийн  гавь яа ны  улаан  тугийн  одон­ той хүн байлаа. 1960­аад оны  үед энэ медалийг хүн бүрт өг ­ дөггүй байсан.

-Хятад хүний хүүхэд  гээд хүмүүст ад үзэгдэх үе  байсан уу? ­

Миний хувьд гайгүй ээ.  Хааяа л асуудал гардаг байсан.  ДБЭТ­т ажиллаж байхад нэг  удаа Оросоос том дарга ирнэ  гээд намайг хадаг сүү барьж  угт гэлээ. Удалгүй миний  эр лийз гэдгийг мэдчихээд  болиул сан. “Энэ Хятадын эр­ лий зийг бууд вал таарна” гэж  зарим нэг хүн хэлж л байсан.  Би тоогоогүй. Энэ оронд төрж  өссөн болохоор би монгол хүн.  Хүн ээж, аав, эх орноо сонгож  төрдөггүй байтал яс үндсээр  нь ялгаварладаг хүмүүсийг ер  ойлгодоггүй юм. Харин ах дүү  маань их хэлмэгдсэн. Эрлийз  гээд сургууль, ажилд оруулахгүй тохиолдол байсан.

  -Бүжигчин байсан  хэрнээ яагаад дуурийн  дуулаачаар сурах болсон  юм бэ?

­Бүжигчин бол үнэхээр  хэцүү мэргэжил. Маш их  бэлт гэл  сургуулилалт,  тэсвэр  тэв чээр шаарддаг. Анхныхаа  хүүх дийг төрүүлэх гээд  найман сартай жирэмсэн  байх даа  гэд сээ  ороолтоор  боо чихоод  бүжиг лэж  байсан.  Тайзан дээр гараад толгой эр­ гээд, нүд харан хуйлж байсныг  ч тоохгүй. Бүжиг бол залуу  насны мэргэжил. Тэгээд л  дуучин болохыг хүссэн. Удал ­ гүй ОХУ­ын Ленинградын  хөгж мийн  дээд сургуульд  явж, 1976­1981 онд суралцсан.  Манай багш “Урлагийн хүн  үргэлж бусдын өмнө толь болж  явдаг учраас чи хүмүүсийн  нүднээс далд явахыг хичээх  хэрэгтэй. Дуулах ёс той газраа  дуулчихаад л яв. Олон хүний  дунд удаан байж болохгүй.  Үзэгдэх төдий л бай. Би  урлагийн хүн ганган байх  ёстой гээд янз бүрийн чимэг  зүүлтээр битгий их гангар.  Чи гадаад үзэмжээрээ бус  дуу хоолойгоороо л хүмүүст  танигдах  ёстой”  гэж  хэл дэг  байсан. Багшийнхаа үгийг  үргэлж санаж явдаг юм.  Тиймээс олны нүдэнд ил бай­ хыг нэг их хүсдэггүй.

-ОХУ-д оюутан байсан  үеэ дурсаач. Таны  амьдралын хамгийн  дурсамжтай үе байх.

­Оюутан нас бол хамгийн  сайхан. Дэлбээлж байгаа  цэцэг шиг л тийм сайхан үе  дээ. Манай сургуулийн өмнө  Кировын театр байсан. Тэр  театрт ямар дуурь, балет,  тоглолт болно, бүгдийг нь  үздэг байлаа. Театрын дөр­ вөн давхрын лоожинд суу гаад  ирээдүйгээ төсөөлж, мөрөөд­ дөг байлаа ш дээ.

-Тэр театрын дөрвөн  давхрын лоожинд суугаад  мөрөөдөж байсан зүйл тань  биелсэн үү?

­Мөрөө дөхөд  мөнгө  төлөх ­ гүй гэг чээр  янз бүрийн л  зүйл  мөрөө дөж  суудаг  бай­ лаа. Эмэгтэй хүний боргил  хоолойтой болохоор ийм  хоолойтой дууч ны дүрүүдэд  тоглох хүс лээр сэтгэл минь  бялхаж бай лаа. Нутагтаа  очоод ДБЭТ­т орж чаддаг л юм  бол “Кар мен” дуурьт тоглоно  доо гэж боддог байсан.  Манай  сур гуулийг  төгссөн  хүн Мон голд цөөн. Миний  өмнө  дуу лаа чийн  мэргэжлээр  Ж.Цэцэгээ  төгссөн.  Урлагийн  гавь яат  зүтгэлтэн  Л.Эрдэнэбул ган,  Ж.Бүрэн­ бэх бид гурав жил дараалан  төгс сөн.  Хамгийн  гай халтай  нь бид хамтарч “Кармен”­ыг  бүтээ сэн.  Л.Эрдэнэ булган  найруулж,  Ж.Бүрэнбэх  удирдаж, би дуулсан. Энэ их ховор  тохиолдол шүү.

-“Кармен” болон “Чоно  ба долоон ишиг” хоёрын  алинд нь тоглоход хэцүү  байсан бэ. “Кармен” бол  таны нэрийн хуудас болсон  дүр. Харин “Чоно ба  долоон ишиг” анхны бүтээл  тань шүү дээ. 

­Хоёулаа л надаас их хүч  хөдөлмөр шаардсан. Гэхдээ  “Чоно ба долоон ишиг”­ний эх  ямааны дүрийг бүтээ хэд илүү  хэцүү байсан. Учир нь дөнгөж  сургуулиа төгсөж ирсэн, ямар  ч туршлагагүй, юу ч мэдэхгүй  байсан үе. Ээж болоод удаагүй  байсан болохоор арай дөхөм  байсан л даа. Гэхдээ л маш  их айж сандарч байсан.  “Кармен”­д тоглох үед гурав,  дөрвөн жил ажилласан байсан.  Энэ дүрд тоглож байна  гэж олон жил мөрөөдөж,  төсөөлсөн болохоор арай ойр  байсан. “Евгений Онегин”­ы  Ольга, “Чио Чио сан”­ы  Сузуки,  “Ри голетто”­гийн  Чепрона, “Учир тай гурван  толгой”­н Хоролмаа, “Чингис  хаан”­ы Өүлэн эх гээд 40­өөд  гол ба туслах дүрд тогложээ.  Бүгд л их хөдөлмөр, хичээл  зүтгэл шаардсан.

-Давтагдашгүй дүрээр  үзэгчдийн сэтгэлд  хоногшино гэдэг уран  бүтээлч хүний хамгийн том  бахархал нь байх. Таныг  үзэгчид “Кармен”-аар илүү  сайн мэднэ. Энэ дүрийг  бүтээхэд амаргүй л байсан  биз дээ?

-Энэ дүрийг бүтээхэд ахмад уран бүтээлчдээс нэлээд  суралцсан. Төрийн шагналт,  ардын жүжигчин Х.Уртнасан  гуайг их ажигладаг байсан.  Дүрээ гаргах гэж хэрхэн  бэлтгэж, сэтгэл санаа, бие  махбодио хэрхэн бэлтгэж  байгааг нь ажигладаг. Тайзан  дээр гарахынх нь өмнө харахад  сэт гэл дотор нь шуурга болж  байгаа юм шиг санагддаг байлаа. Дуулаад хөшигний ард  ороод нэг том амьсгаа авахад  дотор нь байгаа бүх зүйл  гараад явчих шиг санагддаг.  Тэд ний ачаар л “Кармен”-ыг  бүтээ сэн  дээ.

-Дуурийн театрынхаа  тайзан дээр гарч,  хүмүүсийн нижигнэсэн  алга ташилтыг сонсмоор  санагдах үе заримдаа байна  биз?

-Хааяа тэгж санагддаг л  юм. Үзэгчдийн алга ташилт  бол хамгийн сайхан маг таалын “үг”. Гэхдээ баг шил на  гэдэг уран бүтээл хийж байгаа тай адил юм. Тухайн хүүхдэд ямар нэг зүйл заахын  тулд өөрийн үйл хөдлөл, дуу  хоо лой гоор  үзүүлдэг  учраас  илүү их туршлага суудаг юм  шиг. Багшийнх нь үзэл бодол,  арга барил шавьд нь шингэдэг. Тиймээс миний шавь  Ц.Ерөөгийн шавиас өөр. Мэргэж лийн  хүмүүс тэднийг  хараад хэн нь хэний шавь  гэдгийг мэддэг.  Хэдийгээр тогтмол дуу лахаа больсон ч зааж буй хичээлээрээ дамжуулж өдөр бүр  турш лага хуримтлуулж  байгаа болохоор одоо ч дуулах  чадвартайгаа байна. Сая хан  гавьяат жүжигчин Ган хуяг  шавь нартайгаа хамт тог лолт  хийлээ.  Ганхуягийн  дуу ла хыг  сонсоод биширсэн. Гавь яаныхаа амралтад суу гаад, багшилж байгаа ч дээд өн гүүдийг  дуулж  бай сан  үеийн хээсээ  илүү сайн дуу гар гаж байна  лээ. Дуурийн дуучин хүн нэг  дээд өнгө дуугаргахад уурхайн  гүнд гурван өдөр шөнө, агаар  амьс галахгүй  ажил ла сантай  тэн цэхээр тийм их хүч, энерги  зар цуулдаг гэдэг. Авьяас тэтгэвэрт гардаггүй гэдэг энэ  байх.

-ДБЭТ-т чадварлаг  залуу дуучин олон байна.  Тэднийг та хэрхэн үнэлдэг  вэ?

-Манай сонгодог урлагт  залуу чуудын эрин үе ирж  бай на. Дуурийн эмэгтэй дууч-даас гавьяат жүжигчин Ө.Уянгыг их үнэлдэг. Сонгодог,  рок, поп, нийтийн гээд төрөл  бүрээр дуулдаг. Мөн Б.Эрдэнэ туяа, Ш.Наранчимэг гээд  олон чадварлаг дуучин байна. Түүнээс гадна ДБЭТ-ын  найрал дуучид, симфони найрал хөгжимчид үнэхээр чадварлаг. Энэ хүмүүсийг аль  болохоор олон жил ажил луул-чихаад  тэтгэвэрт  гар гаа сай  гэж боддог. Гаднын том театруудыг харахад найрал дуучид,  хөгжимчдийнх нь дунд настай  хүмүүс цөөнгүй байдаг.  Өнөөдөр манай сонгодог  урлагийг авч яваа залуучууд  миний өмнөх үеийн уран  бүтээлч дийн шавь нар. Ц.Ерөө,  бидний шавь тэдний дараагийн үе болж, энэ урлагийг  хөгжүүлэх болно. Энд нэг  зүйлийг онцолж хэлмээр  бай на. Өнөөдөр бид Орос,  Болгар, Итали зэрэг орны  сон годог ур лагийн школ дундаас Монголын школыг гаргаж ирж чадсан. Уртын дуу  дуулах арга барилтай Европын  сонгодог урлагийн школыг  хос луулсан юм. Монголын сонгодог урлагийн школ өнөөдөр  дэл хийд  гай хаг даж,  манай  дуучид олон улсын тэмцээнд  амжилт гаргаж байна.

-Одоогоос 20, 30  жилийн өмнө гоо сайхны  бүтээгдэхүүн элбэг биш  байлаа. Дуурийнхан дүрдээ  хувирахын тулд нүүрээ янз  бүрээр буддаг. Тухайн үед  яаж болгодог байсан бэ?

-Юмхнаар л юм хийдэг  байлаа ш дээ. Одооных шиг  төрөл бүрийн гоо сайхны  бүтээг дэхүүн, үс янзлах элдэв хэрэгсэл байхгүй. Үсээ  бур жийлгахын  тулд төмөр  хай чийг плитка дээр тавьж  халаа гаад  хиншүү  үнэр түү-лэн ороодог байлаа. Хөдөө  тог лолтоор явахад нэг өдөр  заримдаа гурав, дөрвөн удаа  тоглох үе тохиолддог. Тоглолт бүрт нүүрээ өөрөөр  будах хэрэгтэй. Гэтэл будаг  хан галтгүй.  Давхарлаж  будсаар байгаад нүүрэндээ шавар  түрхчихсэн юм шиг явдаг  байсан.  Хөмсөгний  харан даа,  сормуусны будаг зэр гийг янз  бүрийн зүйлээр л ор луулдаг  байсан даа. Хүмүүс ур лагийнх ныг  сайхан  хараг даж  бай на л гэдэг. Энэ нь зөвхөн  тэр хүний хийдэг зүйл биш.  Түүний үсийг засаж, нүүрийг  будаж, хувцсыг оёдог арын  албаныхан урлагийн бай гууллагуудад байдгийг санаж,  тэдний хөдөлмөрийг үнэлэх  хэрэгтэй.

-Тэгж хамаагүй зүйл  түрхэж байсан гэхэд  таны арьс одоо ч гоё  байна. Наснаасаа залуу  харагдаж байгаа нууцаасаа  хуваалцаач? 

-Хүнийг хурдан хөгшрүүл дэг зүйл бол өвчин, уур,  санаа зовнил. Үргэлж өөдрөг  сэт гэлтэй явбал хурдан хөгшрөхгүй л болов уу. Бас үргэлж  сон годог  хөгжим  сонсдогийн  минь нэг үр дүн энэ байх. Сонгодог хөгжим хүнийг ямар  сайхан тайвшруулдаг гээч.  Зарим эмэгтэйчүүд сард сая  төгрөгний гоо сайхны бүтээгдэхүүн хэрэглэдэг гэж ярьдаг.  Тэр хүн хэчнээн үнэтэй бүтээгдэхүүн хэрэглэсэн ч сэт гэл  нь тайван, өөдрөг бус бол  үрч лээс нэмэгдсээр л байна.  Хүн гаднаасаа бус дотроосоо  гэрэлтдэг юм.

-Авьяас, ур чадвараа та  мөнгөөр үнэлэх үү? 

-Урлагийг мөнгөөр хэмжиж болохгүй. Ямар нэг арга  хэм жээний үеэр дуулах урилга  хүлээж авахдаа би хэзээ  ч хэдэн төгрөг өгөхийг нь  асуудаггүй. Хэдэн төгрөг өгөх  нь тухайн хүн, байгууллага  хамт олны намайг үнэлэх үнэлэмж. Зарим дуучин намайг  ханш унагалаа гэж заг надаг.  Тогтсон үнээр дуулдаг хүмүүс  байдаг л даа. Тэгэхээр нь би  “Төдөн төгрөг авна гэж хэлэхгүй ээ. Гэхдээ хүмүүс ухамсартай, соёлтой, хүний хөдөлмөрийг үнэлдэг болсон учраас  үнэ гүй дуулуулдаггүй юм”  гэдэг.  Ардчилсан нийгэмд шилжиж, театр үзэгч гүй болох үед  олон авьяастай уран бүтээлч  ур лагийг орхисон. Урлагт  үнэ хээр хайртай  хүмүүс нь  л тунаж үлдсэн. Олон хүн  намайг өөр ажил хийхийг ятгаж байсан ч би энд байвал л  сэтгэл хангалуун амьдарна  гэж хэлдэг байлаа. Хэчнээн  мөн гөтэй байсан ч хийж буй  ажилдаа сэтгэл хангалуун бус  байвал амьдрал утгагүй биз  дээ.  Урлаг хүнд сайхан зүйлийг  өгдөгийнхөө хэрээр золиос  шаарддаг. Ээжийгээ бурхны  орон руу одоход би дуулж л  байсан.  Гавьяат  жүжигчин  С.Бат сүхийн  тоглолтод  дуул-чи хаад ирэхэд ээж маань нас  барчихсан байсан. Төрийн  шаг налт, хөгжмийн зохиолч  Ж.Чулуун гуай “Уран хас”-ыг дохиж байх үед аав нь  нас бар сан гэдэг. Олон үзэгч  суул гачихаад  надад  зовлон  тохиолдлоо, би тайзан дээр  гарч чадахгүй нь гэж хэлэх  эрх гүй.

  -Хэн нэгний атаархсан  сэтгэлийг мэдрэх үед ямар  санагддаг вэ?

-Баярладаг. Яагаад гэвэл  тэр хүний атаархлыг хөдөлгөх  ямар нэг зүйл надад байна  гэж боддог. Урлагийн хүнд  атаархагч олон. Ер нь урлаг  бол хоёр үзүүртэй жад гэсэн  үг. Үзүүр нь маш хурц. Нэг  үзүүр нь хайр, хүндлэл нөгөөх  нь атаархал, доромжлол, хов  жив. Урлагийн урт замыг  туу лахад хайр, хүндлэл хүртсэ нийхээ хэрээр элдвээр  хэлүүлж явлаа. Амьдрал юм  хойно алдаж оносон зүйл  зөндөө. Нөхрөөсөө саллаа. Гадаа гарч эр, гэрт орж  эм болж, амьдралын хатуу  бэрхийг даван туулж үр  хүүхдээ өсгөсөн. Гэтэл хүмүүс  намайг нөхрөөсөө салаад  дүүтэй нь суучихсан, мөн нэг  ламтай хамт амьдарч бай гаа  гэхчилэн янз бүрээр ярь сан.  Хүн болгоны хэлсэн үгэнд  эмзэглэсэн бол өдийд галзуугийн эмнэлэгт очсон байх  биз. Гэхдээ л хүн юм чинь  эм зэг лэлгүй  яах  вэ.  Тэглээ  гээд сөхөрч унахгүй. Амьдрал  тэм цэл болохоор тулалдаад л  байхаас өөр замгүй. Угаасаа  тэмцэлгүй бол амьдрал  утгагүй.

-Бурхан хүнд дааж чадах  зов лонг нь л үүрүүлдэг  гэдэг тэй санал нийлэх үү?

-Нийлнэ. Хүний оюун ухаан,  хүч чадлаас хэтэрсэн зүйл гэж  энэ хорвоод үгүй байх. Надад  ямар нэг зовлон тохиолдоход  энэ бол миний давах ёстой  даваа, туулах шаардлагатай  зам гэж боддог. Зовлонгоо  даван туулсны дараа өөрөөрөө  бахархдаг.

-Олны танил байхаас  залхмаар үе байдаг уу?

-Үгүй ээ. Урлагийнхан  хүмүүсийн толь болж, өөнтөгч  нэг ний нүдэнд бусдаас илүү  өртөж, хов живний бай болдог  ч энэ мэргэжлийг сонгосондоо  харамсаж байгаагүй. Нэг удаа  эгчтэйгээ хамт захаар явж  байтал хэдэн эмэгтэй худалдагч вино ууж байна. Гэтэл  нэг нь намайг дуудаад “Таныг  хүн дэлдэг  шүү”  гээд  хун да ганд  вино хийж өгсөн. Би “Баярлалаа” гээд уучихаад яв сан.  Гэтэл эгч намайг “Таних гүй  хүмүүсийн өгсөн юмыг хамаагүй авч уулаа” гэж заг насан.  Хүн намайг сайхан дуул даг  гээд хүндлээд өгсөн зүйлийг  авах гүй гэж хэлж чадахгүй.  Харин ч баярласан. Хэрвээ би  эн гийн нэг хүн байсан бол хэн  ч намайг танихгүй шүү дээ.

-Таныг “Гайхамшигт  энэрэл” сан байгуулж,  өнчин, ядуу хүүхдүүдэд  тусалдаг гэж сонссон.

-Төр, ард түмнээсээ ардын  жүжигчин гэдэг эрхэм алдрыг  хүртчихээд зүгээр суухыг  хүсээгүй юм. Энэ шагналын  урам шуулал болгож, сард 200  мян ган төгрөг өгдөг. Бага  ч гэсэн тэр мөнгийг буяны  үйл сэд  зориулахыг  хүс сэн.  Тиймээс “Гайхамшигт энэрэл”  сан байгуулсан. Хүмүүс тэй  хам тарч янз бүрийн үйл ажиллагаа зохиодог. Х.Буян жаргал  маань надтай хамт энэ үйлсэд  хүчин зүтгэж яваа. Жил бүрийн  шинэ жил, эх үр сийн баяраар  өнчин ядуу хүүхдүүдэд бэлэг  өгдөг.

-Ярилцсанд баярлалаа

http://www.mongolnews.mn/i/51875

үндэсний шигшээ багийн дасгалжуулагч О.Пүрэвбаатар: Тамирчид маань бидний төсөөлөөгүй амжилтыг гаргалаа

Нийтэлсэн: 2014-04-30 11:48:06

Казакстаны нийслэл Астана хотноо болсон чөлөөт бөхийн Ази тивийн аварга шалгаруулах тэмцээнээс манай тамирчид ганзага дүүрэн ирлээ. Тус баг тамирчдын дасгалжуулагчаар ажилласан МУГТ, ДАШТ-ний хошой мөнгөн медальт, үндэсний шигшээ багийн дасгалжуулагч О.Пүрэвбаатартай ярилцлаа.

-Юуны өмнө баяр хүргэе.

-Баярлалаа. Манай багтамирчид Казакстаны нийслэл Астана хотод болсон Ази тивийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцож ойрын хэдэн жил аваагүй алтан медалиа авлаа. Өмнө нь 2001 онд Монголд Азийн аварга шалгаруулах тэмцээн болоход бид багаараа хоёрдугаар байрт орж байсан.

Харин сая Казакстанд аргагүй бөхийн орон гэгддэг Ираны бөхчүүдийг дийлсэнгүй. Гэсэн ч хоёрдугаар байр эзэлнэ гэдэг бидэнд чамлалтгүй амжилт. Харамсаптай нь Казакстаны тамирчид манай тамирчдыг улаан цайм луйвардаж хожсон тохиолдол гарсан. Гэсэн ч бид нутгийн дэвжээнд нь дарж Какакстаны баг гуравдугаар байрт орсон.

-Эзэн орон гэдгээр давуу эрх эдлэх гэсэн юм байна. Энэ асуудалд манай шүүгч хэр нөлөөлсөн бэ?

-Ганболд шүүгчийн хувьд нутгийнхаа дэвжээн дээр байгаа хүмүүст яав ч хүч хүрэхгүй шүү дээ.

-Багшийн зүгээс харж байхад манай тамирчид юугаараа илүүрхэж байв?

-Тамирчид өмнө нь цаг дуусахын үед их ядардаг, амьсгааддаг оноо алддаг гэж ярьдаг байсан. Гэтэл энэ байдал үгүй болсон. Үүний тулд их бэлтгэл хийлгэсэн. Дээр нь ямар ч тамирчин ямар ч том бөхтэй тааралсан барилдана гэсэн сэтгэл зүйн өндөр бэлтгэлтэй байсан. Тийм учраас өөрийнхөө болон бусад багш нарынхаа өмнөөс тамирчдадаа баярлалаа гэж хэлье.

-Манайхан тамирчдыг амжилт гаргахаар л тэр багшийн шавь, энэ багшийн гарын шавь гээд л ярьцгаадаг. Харин шигшээ багийн хувьд ямар байдаг биз?

-Тэгэлгүй яахав. Би шигшээ багийн багш учраас энэ бол ерөөсөө л Монгол Улсын нэр хүнд. Харин клубын багш байсан бол өөр хэрэг. Яагаад гэвэл манай клубын тамирчин шигшээ багаас гарахад би миний тамирчин гэж орилохгүй нь ойлгомжтой. Тийм учраас шигшээ багийн бүх тамирчид бид дөрвөн багшийн шавь.

Түүнээс тэрний, энэний шавь гэсэн ойлголт бидэнд огт байхгүй. Саяын тэмцээнд Баяраа багш үлдсэн тамирчдаа бэлтгэл хийлгэсэн. Харин Энхбаяр багш Залуучуудын Азийн аварга шалгаруулах тэмцээн Монголд болох гэж байгаа учраас тамирчидтайгаа Хөх хотын тамирчидтай хамтарсан бэлтгэл хийлгэсэн. Тэгээд МУГТ Ц.Цогтбаяр багш, бид хоёр явсан.

-Тэмцээний үеэр тамирчдадаа юуг аминчлан зөвлөж байв?

-Та нарын бэлтгэл маш өндөр байгаа. Тийм учраас та нарын ур чадвар, сэтгэхүй мэднэ. Та нар хэнээс ч дутахааргүй байгаа гэдгийг бүгдэд нь ойлгуулсан. Тамирчид маань ч сайн хүлээж авсан. Өмнө нь ямар амжилт гаргасан нь хамаагүй, түүнээс илүү амжилтыг хүлээж байгаа гэдгийг сайн хэлсэн.

-ОУХМ Б.Батзориг энэ жилээс жин өгсч 70 кг-ийн жинд барилдаж байгаа. Гэтэл саяын тэмцээнд харамсалтайгаар ялагдал хүлээсэн гэсэн. Яагаад тэр вэ?

-Казакстаны багийг нутаг дээр нь улаан цайм хожиж яваад бараг цаг дуусчихсан байхад цагийг нь зогсоогоод оноо алдаагүй байхад нь оноо торгуул өгөөд барилдаан эхлээгүй байхад нь цагийг нь явуулж дуусгаад хожигдуулчихсан. Үүнд бид яаж ч заргалдаад нэмэр байхгүй. Хүч ч хүрэхгүй.

-Ер нь ийм тохиолдол хэр гардаг вэ?

-Нутаг дээрээ болж байгаа тэмцээний үеэр ийм асуудал байнга гардаг. Тийм учраас тэмцээн болж байгаа орны тамирчдыг илт давуу хожихгүй хожигдох юм бол харамсах зүйл байхгүй гэсэн үг. Бараг дүрэм юм шиг л болчихсон байдаг шүү дээ. Харин монгол нутаг дээрээ ингэж чаддаггүй. Ер нь манайхан их шударга барилддаг шүү дээ.

-Та өөрийнхөө гаргаж чадаагүй амжилтыг шавь нараараа гаргуулна гэж ярьдаг. Тэрхүү амжилтанд хүрэхэд ойрхон байгаа тамирчид олон байна уу?

-Үүнд маш их итгэлтэй байгаа. Яагаад гэвэл намайг зодог тайлангуут гаднаас өндөр цалин амлаж, дасгалжуулагчаар ажиллуулах санал ирж байсан юм. Гэтэл би чөлөөт бөхийн буянаар өдий зэрэгтэй нэр хүндтэй сайхан амьдарч, ард түмнийхээ итгэлийг дааж явж байсан болохоор би чөлөөт бөхөд өртэй хүн.

Тийм учраас өнөөдөр уначихсан байгаа эрэгтэй багаа хамтран зүтгэж байгаа багш нартайгаа нийлээд хөл дээр нь босгоод эргээд багийнхаа амжилтыг өмнөх үеийнх шигээ болгочих юм бол миний хүсэл мөрөөдөл биелэх нь тэр. Энэ утгаар тамирчдадаа маш их итгэж байгаа. Тамирчид маань ч итгэлийг минь алдахгүй байх гэж бодож байна.

-Тамирчид маань цаашид юуг анхаарах нь зүйтэй вэ?

-Хүн болгон алдаатай байгаа. Надад ч гэсэн алдаа байгаа. Бид багаар их ажилладаг. Тийм учраас тамирчид түүн дээр, үүн дээр алдсан гэж нэг их зарлах нь илүүц биз. Алдаа оноо аль аль нь бий. Үүнийгээ бэлтгэл дээрээ ярина. Хийх ажил ч их байна. Бөхийн буян гэж сайхан зүйл байдаг. Тийм учраас чөлөөт бөхөө аварч хэвийн байдалд нь оруулахын тулд бид цуцашгүй ажиллах ёстой.

Ард түмнийхээ өгч байгаа урмаар хөглөгдөж, олимпоос аваагүй медалийг нь авахуулж, бүр олимпийн аварга төрүүлэхийн төлөө зүтгэнэ. Энэ дашрамд биднийг дэмжиж урам зориг өгч байдаг ард түмэндээ баярлаж явдгаа илэрхийлье. Өмнө нь том тэмцээнээс ганц медаль авбал их юм гэж боддог байсан бол одоо тамирчдын хэн нь ч авах боломжтой болсон.

Ингэж эн тэнцүүхэн барилдаж байгаа байхгүй юу. Бид саяын тэмцээнд Дэлхийн цомд оролцсон нэг номерын тамирчдаа авч яваагүй. Засгийн газраас зардлын мөнгө гаргах боломжгүй гэхээр нь залуучуудыг зардлаа олсон нь яв гэсэн зарим нь зардлаа олоод л явсан.

Ер нь бид гурав дөрвөн медаль авчих болов уу гэж дотроо бодож байсан. Гэтэл хүүхдүүд маань урам зоригтой барилдаж бидний бодож байгаагүй амжилтыг гаргалаа. Тийм учраас багш нь та нарыгаа дутуу үнэлж байсан бол уучлаарай.

-Тамирчдаа ялах бүрт сэтгэл огшоод л эрхгүй ид барилдаж байсан үе дурсагддаг байх даа?

-Тэгэлгүй яахав. Хүүхдүүд амжилт гаргахаар самсаа шархираад нулимс гараад нэг л сонин болчихдог юм. Энэ дашрамд хамт зүтгэж байгаа гурван багшдаа ч баярлалаа гэж хэлье.

-Таныг олимпийн медалийн үзүүрээс атгаад алдсаныг мэднэ. Гэтэл та түүндээ огт харамсдаггүй гэдэг. Ийм хор шаргүй хүн үү?

-Хүнд хор шар байдаг. Би ч өөрөө шартай хүн. Гэхдээ тэр харамслаа үргэлж бодож насаараа өөрийгөө хохироож яваад яах юм бэ. Бөөн сэтгэл санааны дарамт шүү дээ. Тийм учраас түүхэнд хэрвээ гэж үг байхгүй гэдгийг маш сайн ухамсарладаг. Миний барилдах хэмжээ, явах ёстой зам л тэр байж, тухайн үед юм болдгоороо болоод л өнгөрсөн.

Тийм учраас өнгөрсөн зүйлийн хойноос хэрвээ би тэгэх байсан, ингэх байсан гээд бодоод явах нь тэнэг хүний асуудал. Хэрвээ дараа нь шаналж харамсах байсан юм бол тэр үедээ өөрөө хичээж байх нь яасан юм, тийм биз дээ. Тиймээс би хор шаргүйдээ биш, тэр үед гаргасан алдаануудаа одоо тамирчдаараа давтуулахгүйн төлөө л явж байна.

-Сайн юманд садаа мунддаггүй гэгчээр мөн л та ДАШТ-ээс хоёр дахь мөнгөн медалиа 2002 онд хүртсэн ч гэсэн таны хувьд харамсалтай тэмцээн болж өнгөрсөн байдаг. Энэ бүхнийг эргээд бодоход эмзэглэх сэтгэл төрдөг л байх даа?

-Нэг тиймэрхүү зүйл болсон шүү. Эхний тойрогт Энэтхэгийн бөхийг хожоод, хоёрдугаар тойрогт хийлж, гуравдугаар тойрогт Украины бөх, дөрөвдүгээр тойрогт Германы бөхийг ялсан. Ингээд хагас шигшээд Туркийн бөх Харун Догантай таарсан юм.

Энэ бол миний хамгийн их харамсч явдаг барилдаан. Би ялж яваад дайраад байвал оноо авахаар байсан ч урагш явалгүй, оноогоо хамгаалаад цаг дуусгачихъя гэж бодсон нь тактикийн том алдаа болсон. Ингээд би 5:6-гаар ялагдсан.

Нөгөө талд Армений Арам Маргарян Ираны Мохаммед Талайг хожоод аваргын төлөө гараад ирсэн. Гэтэл би барилдааны дараа нервтээд ер амарч чадаагүй. Маргаряныг аваргын төлөө үлдсэнийг бодохоор бүр ч харамсдаг. Хэрэв би түүнтэй барилдсан бол ялах л байсан.

-Таны хамгийн дургүй зүйл юу вэ?

-Өөрсдөө юм хийгээгүй байж, хүний хийснийг үгүйсгэдэг, тусалж дэмжсэн мөртлөө тусалж дэмжээгүй гэж ярьдаг дүр эсгэсэн хүмүүст дургүй. Ингэж нэр хүнд олоод алга болдог хүмүүс олон байдаг.

Д.Нэргүй

Эх сурвалж:

http://www.sonin.mn/news/sport/26383

Монголын чөлөөт бөхийн өсвөрийн шигшээ багийн ахлах дасгалжуулагч Ц.Хосбаяр: Шавь нарын минь амжилт гавьяат цолноос илүү

Нийтэлсэн: 2014-05-05 08:25:54

Энэ удаагийн “Өглөөний зочин” буландаа Монголын чөлөөт бөхийн өсвөрийн шигшээ багийн ахлах дасгалжуулагч Ц.Хосбаярыг урьж ярилцлаа.

-Өнгөрсөн он “Алдар” спорт хорооны тамирчдын жил байсан гэхэд хилс­дэх­гүй. Тив, дэлхийн аварга шал­гаруулах тэмцээнээс эх­лээд үндэсний их баяр наа­дамд хүртэл өнгөтэй сайхан барилдаж, амжилт гаргасан шүү дээ?
-Тийм ээ. Манай спорт хо­рооны тамирчдын амжил­тыг хангалттай сайн гэж хэлж чадахгүй ч боломжийн байгаа гэж дүгнэж байна. Ганц­хан чөлөөт гэлтгүй үндэсний бөхийн спор­тод ч түлхүү анхаардаг. Бүх амжилт маань бидний хамтын бүтээл юм.

-Шинээр хүч түрэн гарч ирж буй тамирчид Ц.Цогт­­­баяр, Ц.Хосбаярын гэсэн то­дотголыг ихэвчлэн да­гуулж байна?
-Баярлалаа. Зөвхөн бид хоёр гэлтгүй, монголын чө­­­лөөт бөхийн спортод шил­дэг дасгалжуулагч олон бий. Манай “Алдар” спорт хо­­роонд дөрвөн настай хүү­хэд хүртэл хичээллэхээр ирж байна. Тийм жаахан хүүхдийн мөрөөдлийг бид үгүй хийж болохгүй. Суу­рийг нь та­­виад өгөх хэрэгтэй. Тэгж чад­­вал тууш­тай нь үлдээд, спортын­хоо төлөө сэтгэлтэй нь цааш­даа амжилт гаргадаг.

-Таны шавь нар дэл­хийн аваргын медалийг өсвөр, залуучууд, насанд хүрэгч­дийн ангилалд хүртлээ. Одоо олимпиос медаль авах л үлдэх шив?
-Миний тамирчид медаль хүртэнэ гэдэгт итгэлтэй яв­даг. Бидэнд нөөц бо­лол­­цоо бүрэн байгаа. Өөрсдөө авч чадаагүй юм чинь та­мирч­­­даараа л тэр бүхнийг ава­хуулна даа. /Инээв/

-Таны дүү Ц.Цогтбаяр шигшээ багийн ахлах дас­гал­­жуулагч болчихлоо. Ачаа­­­­­­лалтай ажиллаж бай­на уу?
-Асуудалгүй ээ. /Инээв/ Олон жил миний хийж ирсэн ажил. Өөрөө тамирчин байсан хүн дасгалжуулагч болохоор ямар ч ажилд асуу­дал гараад байдаггүй. Цогоо маань шигшээ багийн ахлах дас­галжуулагч болсон ч хүүхдүүдээсээ хөндийрөөгүй. Ярьж хэлэх, заах зүйлээ сургаад л явж байна.

-Нэг гэр бүлийн хүүх­дүүд багаасаа чөлөөт бө­хийн спортод хөл тавьж одоо хэр нь хамтдаа дасгал­жуулагч хийж байгаа нь со­нин тохиолдол шүү?
-Ховор бас азтай тохиол­дол.

-Ингэхэд та чөлөөт бө­хийн спортод хэрхэн хөл тавьж байв?
-1984 онд цэргийн албанд мордож байсан. Бө­хөд хөтөлсөн миний анхны багш гэвэл 1960-аад оны ма­най улсын чөлөөт бөхийн хөнгөн жингийн шилдэг бөх, ОУХМ С.Сүрэнжав агсан байлаа. Тэр буянтай хүний дэмжлэгээр тухайн үеийн “Найрамдал” ний­гэмлэгийн бөхийн сек­цэнд анх орж хичээллэж эхэлсэн түүхтэй.

-Тухайн үедээ нийгэм­лэгийн аварга шал­гаруулах тэмцээнд орол­цож анхны медалиа хүртэж байсан гэдэг?
-Багш минь энэ тэмцээнд амжилт гаргах ёстойг са­нуулж байсан. Тэгээд тэм­цээний 38 кг-д барилдаж хүрэл медаль хүртсэн. Ту­хайн үедээ бөөн баяр. Хүмүүс жин багатай, жаахан гээд их өхөөрдөнө.

-Харин 1985 оноос “Алдар” спорт хороотой хол­­бог­дож эхэлсэн байхаа?
-Тийм ээ. Очсон үеэс чөлөөт бөхийн спортоор тууш­­­тай хичээл­лэж эхэл­­сэн. Лодой, Магсар зэ­рэг дас­галжуулагчдын удирд­лага дор “Алдар”-ынхан бэлтгэл сургуулилтаа эрчимтэй хий­нэ. Тэнд Оюунболд, Баа­тар­­хүү, Гочоосүрэн, Алтан­­шагай, Баяр­сайхан, Энх­тайван, Энхжаргал зэ­рэг бөх­чүүдтэй хамтдаа бэлт­­­гэ­л хийж, уралдаан тэм­цээнд орох болсон нь миний амжилтад сайн нөлөө үзүүлсэн гэж боддог.

-“Алдар” спорт хороонд данслагдахаас өмнөх жил нь та өсвөрийн улсын аварга шал­га­руулах тэм­цээнд орол­цож хүрэл ме­даль хүртэж байсан са­нагдана?
-Спортын анхны том ам­жилт гэвэл 1984 оны чөлөөт бөхийн өсвөр үеийн УАШТ-ээс хүрэл медаль хүртсэн амжилт. Спортын том ам­жилтын гараагаа бас л хүрэл медалиар эхэлж байс­наа бэлгэшээж явдаг.
Энэ тэмцээний дараа, да­раагийн жилүүдэд улсын аварга шалгаруулах тэмцээнд тогт­мол амжилт үзүүлж байсан. Харин 1988 оны олим­­пийн жилд зохиогдсон улсын аварга шалгаруулах тэмцээнд анхны алтан ме­далиа хүртсэн.

-Та тэр жилийн залуу­чуудын улсын аваргад хүр­тэл түрүүлсэн. Гэ­тэл олим­под яагаад Т.Сүх­баа­тарыг явуулсан юм бэ?
-Дасгалжуулагчдын шийд­вэрээр олимпийн дэв­жээнд дээд жингийн шилдэг бөх ОУХМ Т.Сүхбаатарыг зо­доглуулсан юм. 1987 онд зохиогдсон МБАТ-ий VIII спартикиадын тэмцээнд би амжилттай барилдаж, 48 кг-д түрүүлсэн. Энэ үеэс шигшээ багийн тамирчин болж чадсан.

-Таниас гадна дүү нар тань чамгүй сайн бөхчүүд явсан. Хүүхдүүд нь бүгд бөхийн спортыг сонгоход аав, ээж нь хэрхэн хүлээж авч байв?
-Анх намайг барилдахад аав, ээж уурлах нь гайгүй байсан. Гэтэл Энхбаяр, Цогоо хоёр хулгайгаар бөхийн сек­цэнд яваад эхэлсэн. Том ах цэргийн ерөнхий сургуульд орчихсон. Гэр хороололд амьдардаг байсныг хэлэх үү. Хийх ажил их. Аав, ээж гэрийн ажил цалгардахад жаахан дургүйцдэг байсан. Уг нь тэрсхэн өсчихсөн гур­ван хүүхэд жингээ хамт­даа хасчихна. Би чинь талийгаач дүүгээсээ илүү­тэй, Цогоогоо хажуудаа ав­чих­­на. Тэгэхээр дүү минь их гомдоно.

-Нэг гэрийн хөвгүүд бүгд бөхийн спортод хор­хойтой. Гэр орон ч бөхийн “дэвжээ” л гэсэн үг биз?
-Эргээд санахад бид нэг бол барилдана, үгүй бол сунадаг ширээн дээрээ тен­нис тоглож л өнгөрөөдөг бай­ж. /Инээв/ Тэгээд аав, ээжийгээ ирэхээс өмнө гялс янзалчихдаг. Тийм л үе бай­сан. Манай аав на­саа­раа эм хангамжийн байгуул­лагад ерөнхий нягтлан хийсэн хүн. Аавд минь шагналын байдлаар гурван өрөө байр өгсөн. Тэрний том өрөө ер нь хэцүүхэн байсан. Эргээд бодоход доод талын айл л их зүдэрсэн байх.

-Амжилт харагдаад ирэ­хээр эцэг эхийн дургүй­цэл ч арилсан байх?
-Тэгэлгүй яах вэ. Царай­наас нь эхлээд л илт шүү дээ /Инээв/ Хамгийн бага дүүг Тэгшбаяр гэдэг байлаа. Дүү Энхбаяр, Цогтбаяр нар маань тус бүр хоёр олим­пийн дэвжээнд эх орноо тө­лөөлөн оролцож байсны дээр Цогтбаяр маань 1993 оны Торонтогийн ДАШТ-ээс хүрэл медаль хүртсэн.

-1992 оны Барселоны олимп. Нэг гэр бүлийн гур­ван хүүхэд олимпийн наа­дамд орсон нь бас л ховор тохиолдол шүү?
-Олимпод би 48 кг-д, Энхбаяр 52, Цогтбаяр 57 кг-д өрсөлдсөн. Миний оргил амжилт гэвэл Барселоны олимпийн наадам гэж дот­роо бодож явдаг юм.

-Та наймдугаар байр эзэл­­сэн. Гэхдээ л дэлхийн том­­­чуу­дыг өвдөг шороодуул­сан?
-Миний жинд 19 бөх өрсөлдсөн. Испанийн М.Сан­чес, Нигерийн А.Аденкунла нарыг цэвэр ялж, гараагаа амжилттай эхэлж билээ. Нөгөө хэсэгт томчууд нь байсан. Гуравдугаар тойрогт Европын аварга, Румыны Ромика Рашованд, дараагийн даваанд тус наадмаас мөнгөн медаль хүртсэн БНСУ-ын Ким Жүн Шинд оноогоор ялагд­санаар наймдугаар байр эзэлсэн түүхтэй.

-Амьдралаа тэр чигт нь чөлөөт бөхийн спортод зориуллаа энэ спорт танд юу өгсөн юм бэ?
-Өнөөдөр би сайхан амьдарч байна. Энэ спортын л буян. Хүнтэй сайхан харьцах харьцааг сурлаа. Шавь на­раа дэлхийд үнэлэгдсэн тамир­чин болгох гарааг нь зааж сургалаа. Үүнээс өөр надад том шагнал гэж байхгүй.

-“Алдар” спорт хорооны дасгалжуулагч Ц.Хосбаяр гэхээр алдраа үнэлүүлж чадаагүй эрхэм дээ гэсэн бо­дол төрдөг. Магадгүй өдий олон жил гавьяат дас­галжуулагч гэсэн алдрыг хүр­тэх цаг боллоо?
-Надад биеийн тамир спортын тэргүүний ажилтан цол гурав байна. Хүнд ийм олноороо байдаггүй л юм гэсэн. /Инээв/ Би өнөөдөр зөвхөн цалин авахын төлөө ажиллаад, шагналын төлөө гүйгээд байж чадна. Надад тийм сэтгэл байхгүй нь сайхан юм.
Хүүхдүүдийнхээ төлөө яваад, бэлтгэл сургуу­лилтийг нь сайн хийлгээд тэд минь амжилт гаргавал үүнээс том шагнал гэж юу байх билээ.

Б.Төрбат

Эх сурвалж:

 

http://www.sonin.mn/news/sport/26491

“Новатерра” компанийн захирал, Монголын бизнесийн зөвлөлийн ТУЗ-ийн дарга, Дэлхийн эдийн засгийн форумаас “Дэлхийн залуу манлайлагч”-аар тодорсон Б.Бямбасайхан: УЛСАА ЦААШИД ХӨГЖҮҮЛЖ, ХҮЧИРХЭГ БОЛГОХЫН ТУЛД ЭДИЙН ЗАСГАА Л САЙЖРУУЛАХ ЁСТОЙ

2014-05-02 09:53:08

Энэ өдөр уншигч-сурвалжлагчаар Төрийн хошой шаг  налт,  хөгжмийн зохиолч Н.Жанцанноров ажиллалаа. Түүнтэй ярилцах зочин маань Монголын шинэ үеийн залуу-сын төлөөлөл болсон Б.Бямбасайхан. “Новатерра” компанийн  захирал, Монголын бизнесийн зөвлөлийн ТУЗ-ийн дарга, Дэлхийн  эдийн засгийн форумаас “Дэлхийн залуу манлайлагч”-аар тодорсон  тэрбээр Монголын анхны сэргээгдэх эрчим хүчний станц байгуулсныг  уншигчид маань мэдэх биз ээ. Манай сурвалжлагч зочноосоо асууж, дээрээс нь харилцан  яриа өрнүүлэх хэлбэрийг сонгосон нь тун сонирхолтой, амттай  болголоо. Мэнд усаа мэдэлцээд, энэ тэрийг хуучлах зуур зочин маань  Төрийн хэлний хуулийн төслийн талаар асууж,  сурвалжлагч маань  тайлбарласнаар ярилцлага албан ёсоор эхэлсэн.  

 -“Өнөөдөр” сонин надад  даалгавар  өгчээ.  Тантай   ярилцах санал тавихад нь  зөвшөөрчихлөө.  Учир  нь  би зочноо бага залуугаас нь  мэднэ. Бас сүүлийн  хэдэн  жил Монголын урлагийн  зөвлөлийн  Удирдах  зөвлөлд  хамтран  ажиллаж  байгаа.  Бид   нийг  уулзуулахаар  сонгожээ. Танд ямар сэтгэгдэл  төрж байна вэ?

-1997 онд зохион байгуулсан “Төв Азийн тууль”  наадамд ЮНЕСКО-гоос ха- таг тай Айкава ирж, би тэр  хүний хэлмэрчээр ажиллаж  таар  сан  юм. Тэр үед Хөгжим  бүжгийн сургуульд наадмын  шал  гаруулалт болж, шүүгчээр ажилласан Жанцанноров  гуайн өмнө өвдөг нь чичирчих – сэн хэдэн хүүхэд зогсож байсан. Тэгж л энэ хүнтэй танилцсан түүхтэй. Сүүлд 2000  онд Нью-Йоркт таны зохион  байгуулсан урлагийн наадмын үеэр уулзсан бил үү.  Тэгэхэд би Америкт сурч, бас  аав, ээж маань тэнд амьдардаг байлаа. Тэр үеийн олон  сай  хан  дурсамж үлджээ.  Монгол бөхөд дуртай болохоор Өсөхбаяр заан, Бумбаяр,  Дорж самбуу, Одгэрэл гэсэн  гурван начин очсоныг сайн  санаж байна.

Н.Ж: Америкт болсон тэр наадмаас ирээд  удалгүй гурван начин маань заан цолтой  болцгоосон. Их бэлгэшээлтэй наадам байсан гэж  одоо хүртэл ярьдаг юм. Эргээд бодоход  бидний  танилцсан учрал их сайхан ерөөлтэй байж.  Түрүүн хэлсэн монгол туулийн наадамд ирсэн  Айкава бол ЮНЕСКО-гийн биет бус соёлын  өвийн газрын дарга, би Гэгээрлийн яаманд Соёл  урлагийн газрын дарга, Бямбасайхан гадаад  харилцааны мэргэжилтэн байж. Тэр наадам  Монголын утга соёлын өвийг хадгалж, хамгаалах  том төслийн эхлэл байсан юм. Японы сангаас  218.000 долларын өртөг бүхий техник, хэрэгсэл  өгч, таван жилийн хугацаанд өв тээгчдийнхээ  талаар бичлэг хийж,  Засгийн газартаа өгсөн.  Дараагийнх нь Монголыг сурталчилсан иж  бүрэн үзүүлбэртэй наадмыг  Америкт анх удаа  зохион байгуулсан явдал. Харваач,  бөхчүүд,  урлагийнхантайгаа очоод би нөгөөх хоёр өндөр  (Худалдааны төвийн ихэр цамхаг)-т америк  хүүхдүүдэд лекц уншсан. Бөхчүүд маань тайзан  дээр барилдах соёлыг үзүүлж, харваачид хоёр  цамхгийн  хооронд бай тавьж, харвасан.  Ц.Элбэгдорж тэр үед оюутан. Машинтай  ирчихээд Н.Норовбанзад гуай бид хэдийн  жолооч  хийж, үйлчилж байлаа. Их сонин сайхан үе  байж. Тэгвэл одоо Ц.Элбэгдорж Ерөнхийлөгч,  Өсөхбаяр далай аварга, тэр үед орчуулагч хийж  байсан залуу Бямбасайхан бизнесмен болчихсон,  би тэтгэвэрт гарсан байх жишээтэй. Энэ  юу хэлээд байна вэ гэхээр, бид голоод л байгаа  болохоос  их хурдтай яваад байгаа юм биш үү.  1997 онд Айкава хатагтай монгол бөөгийн  тухай сонирхож, асуух юм байна гэсний дагуу  Бямбадорж зайрантай  уулзсаныг санаж байна  уу. Гэхдээ зайрангийн хариулт сэтгэлд нь 100  хувь хүрээгүй.  Чухам юунаас болсон юм бүү мэд,  тухайн үед зайрангийн хүч тийм байсан уу,  хатагтайн асуулт тэр хүнд өөрөөр хүрсэн үү… Энэ үед зочин маань “Эсвэл муу орчуулсан  уу…” гээд жигтэйхэн инээж, “буруугаа хүлээв”.   Ярианы туршид энэ залуугийн хөдөлгөөн,  инээдэнд өчүүхэн ч худал өнгө аяс илэрсэнгүй. Тэр  өөртөө итгэлтэй, бардам, аливаад хийгүй нэгэн  санагдав.

-Ер нь Бямбасайханыг би ажлын  чиглэлээр л мэднэ. Тиймээс энэ залуу  хэдэн хүүхэдтэй, аль нутгийн хүн юм, юу  сонирхдог юм гэхчлэн хувийн амьдралыг нь  огт мэдэхгүй. Ингэхэд Та хаана төрсөн, ямар  сургууль төгссөн хүн болохоо уншигчдад  танилцуулаач?

-Аав маань Засгийн газрын бааз гэж байхад  Удвал гуайн жолооч байсан. Тэгээд 1980-аад  оны үед ГЯЯ-нд ажилд орсон. Миний ээж ГЯЯ-нд  насаараа ажилласан дипломатч хүн. Тэд маань  бусад аав, ээжийн адил бүх л зүйлээ хүүхдүүддээ  зориулсан. Ийм л гэр бүлд би өссөн. 1990 онд аав,  ээж маань АНУ-ын Нью-Йорк хот дахь НҮБ-ын   Төлөөлөгчийн газарт томилогдож, гэр бүлээрээ  явцгаасан. Үүний хүчинд англи хэл гадарладаг  болсон. Ер нь 1990-2000 онд гадаад хэлтэй хүн  харьцангуй цөөн байсан шүү дээ. Тийм болохоор   би 15, 16 настайгаасаа л энд тэнд орчуулагч  хийдэг байсан. Монголд оюутан байхдаа Элчин  сайд нар жуух бичгээ барих, Ерөнхийлөгчтэй  уулзах зэрэгт хэлмэрч хийж, бас гаднын  төслүүдэд ажилладаг байлаа. ЖАЙКА-гийн  төслөөр ойн модны нөөцийн судалгаа хийж, зуны  гурван сарыг Тужийн  нарсанд өнгөрүүлж билээ.  1997 онд Баярхүү багш маань “Гэгээрлийн яамны  сайд Лхагважавтай очиж уулз” гэсэн. Тухайн үед  Гадаад хэлтсийн ажилтан нь ажлаасаа гарчихсан  байсан үе таараад намайг ажиллуулахаар  болжээ. Мэдэх, чадах зүйл дулимаг оюутан  хүү ажилд орсон түүх ийм. Ажил, сургуулиа  зохицуулж, явсаар жил гаруйн дараа төгссөн.  1997 онд шилдэг таван оюутан шалгаруулахад  би багтаж, тэтгэлгээр сурах эрх авсан. Тэгээд  Жорж Вашингтоны их сургуульд магистрт  сурсан. Ер нь Гэгээрлийн яаманд байхдаа асар  их зүйл сурч, мэдэж, туршлага хуримтлуулсан нь  хожим ажил дээр гарахад маш их тус болсон. Тэр  үед  компьютер, хувилагч машин, цаас гээд юм  ховор байсан цаг. Хувилах машины хор дуусвал  сэгсэрч байгаад хэвлэх жишээтэй. 2000 оны үед  Америкт ажиллаж байхад нэг удаа принтерийн  хорыг сэгсэрч хэрэглэдэг туршлага маань их  хэрэг болсон. Бүгд ачаалал ихтэй, цаг давчуу  байтал принтерийн хор дуусаж, нэлээд юм  боллоо. Хүмүүс тэрнээс болж бухимдаж байна.  Миний хувьд сандарч сүйд бололгүй хорыг нь  хэд сэгсрээд өөрийнхөө юмыг гаргачихаж байгаа  юм. Иймэрхүү энгийн хэрнээ ажил амьдралд  хэрэгтэй туршлага хуримтлуулснаас гадна албан  бичиг хөтлөхөөс эхлээд монгол хэлээ тэр үед  л гайгүй  сурсан. Багадаа орос сургуульд сурч  байгаад Америк явсан болохоор яг үнэндээ  монгол хэлэндээ тааруухан байсан. Энэ бүхэн  эргэн тойронд маань байсан сайн хүмүүсийн ач  гэж боддог.

-Америкт яг ямар мэргэжлээр сурсан юм  бэ?

-Тухайн үед манай эдийн засаг ямар байсан  билээ. Бид юу мэддэг, чаддаг байсан билээ  гэж бодохоор НҮБ гэж олон улсын мундаг  байгууллага байлаа шүү дээ. Ээж маань  тэр чиглэлээр ажилладаг. Намайг НҮБ-д  ажиллуулахыг хүсдэг байсан. Дээрээс нь Баясах  багшийн санаачилгаар МУИС-д Олон улсын  харилцааны тэнхим нээгдсэн. 1993 онд манайх  Америкаас ирж, би 54 дүгээр сургууль төгсөөд,  Баясах багшийн зөвлөснөөр 1994 онд тэр  сургуульд орсон. Тэгж олон улсын харилцааны  мэргэжилтэн болсон. Олон улсын харилцааны  тэнхим бол дэлхийн тавцанд гарах монгол хүнийг  бэлтгэдэг байсан юм. Орон судлалын хичээл  орж, тухайн улсын соёлыг заадаг. Би нэг хэсэг  хятад хэл сурах гэж үзсэн. Баясах багшийнхаа  үгэнд “сайн” орсон болохоор “сайн” сурсан.

 -Түрүүн шилдэг оюутан болсон гэлээ.  Ямар шалгууртай байсан юм бэ?

-Тухайн үед ямар шалгуураар сонгогдсоноо  мэдээгүй шүү дээ. Сургуулиас тодорхойлж өгсөн  гэсэн. Би ангийн даргын үүрэгт ажлаас эхлээд ер  нь бүх л зүйлд  оролцдог  нийгмийн идэвх сайтай  оюутан байлаа. Заримдаа буруу ч зүйлийн урд  явдаг байсан байх.

 -Ер нь Бямбасайханд нэг тийм тал бий.  Юмны урд явах дуртай. Би ч гэсэн бүх  юмны урд явах дуртай. Тийм дур залуугаас  байсан. Тэрийг хүмүүс албан тушаалд дуртай  гэдэг юм л даа. Ер нь тэр хүсэл нь хүнийг  урагшлуулдаг. Тэр чанараараа энэ залуу  өөрийгөө татаж яваа болов уу. Хүн бусдад  татагдаж явбал арын эгнээнд байна гэсэн  үг биз дээ. Америкт олон жил болж ирээд  Монголын нийгэмд яаж хөлөө олох вэ  гэхчлэн тэр үеийн сэтгэгдэл ямар байсан  бол?

-Хүүхэд аливаад дасан зохицох чадвар  өндөртэй байдаг. Америкт аав, ээжийн  зөвлөснөөр  америк сургуульд орсон. Эхний нэг  сар хэл сайн мэдэхгүйгээсээ болж их бухимдсан.  Сургуулиа солино гэж ч үзсэн. Гэхдээ сарын  дараа дажгүй, орчиндоо дасаж, найзуудтай  болсон. Америкаас Монголдоо ирээд орчиндоо  амархан дассан. IV хорооллын эцэст сургууль  маань байдаг. Тэр хавийнхантайгаа “нуугдаж”  тоглохоос эхлээд зохицож амьдрах шаардлага  гарч л байсан. Сүүлд 1998 онд Монголоос яваад  Америк,  Филиппинд ажиллаж, амьдарч байгаад  2010 онд нутагтаа ирсэн. Азийн хөгжлийн  банкинд, Монголтой адил өсөж буй эдийн  засгийн нөхцөлтэй газарт ажиллаж байлаа.  Хүнтэй харилцах харилцаа гэдэг аль ч  газарт  хамгийн чухал. Хүн өөрийн хэлэх санаагаа  тухайн харилцагчдаа  хэрхэн ойлгуулах вэ гэдэг  нь хариуцлага гэсэн үг. Өөрийгөө илэрхийлэх  тал дээр бид учир дутагдалтай байх шиг. Хаанаас  хаа хүртэл явснаа маш тодорхой, ойлгомжтой  тайлбарлах учиртай. Тэгэхгүй “Хөгшин нь нэг  тийш явах гэж байгаа шүү” гэж  хоорондоо  ярьдаг шигээ байвал цаад хүн таны мессежийг  зөв хүлээж авах уу гэдэг асуудал гарна. Олон  улсын зах зээл, хөрөнгө оруулалт, санхүүгийн  орчин итгэлцэл дээр тогтдог. Өөрийгөө  ойлгуулж чадахгүй бол итгэл олохгүй гэсэн  энгийн дүрэмтэй. Түүнд л бид суралцаж байна.  Үүнд туршлага гэдэг зүйл бас их нөлөөлнө.

 -Технологижсон, иргэншсэн нийгмийн  ха рилцаанд  монголчуу  дын нүүдлийн соёлтой холбоотой уламжлагдсан зарим нэг  зүйл нь гаднынханд цалгар назгай, болчимгүй, хулхиддаг гэхчлэн янз бүрийн сэтгэг -дэл төрүүлдэг байж болзошгүй. Өнгөрсөн  зууны эхэн үед Хүрээнд байсан япон хүний  тэмдэглэл санаанд орлоо. Нэг монгол тайж  тэр хүнтэй  Алтанбулаг явахаар тохирч л дээ.  Тэгээд хэзээ явахыг нь асуухад “Ирэх сарын  шинийн найманд тэнгэр гайгүй бол явна”  гэж.  Ингэж хэлэхээр би монголчуудыг яаж  ойлгох юм бэ. Монголчууд гэж ийм хүмүүс  байдаг юм байна гэж тэмдэглэлдээ бичжээ.  Яг үнэндээ манай тайж худлаа хэлээгүй л  байхгүй юу. Тэр өдөр шуураад байвал яаж  явах юм бэ, тайжид буруу байхгүй байгаа биз  дээ. Бидэнд ойлгомжтой ч нөгөө хүнд бүрхэг  тийм нэг сэтгэлгээний зүйл харилцаанд  нөлөөлдөг байж магадгүй. Тиймээс бид цаад  хүнээ хэн бэ гэдэг талаас харилцаж сурахгүй, зөвхөн өөрийнхөөрөө бодож, сэтгэвэл  болохгүй юм байна.  Нэг ийм юм байна аа, Та бизнесийн хүн  учраас ухаж байж мэдэх юм. Юу гэхээр,  сурталчилгаанд “Хязгааргүй хэрэглээ”  гэсэн үг их гарах юм аа. Гар утсаараа  хязгааргүй ярина гэх жишээтэй. Үнэхээр  тийм хязгааргүй хэрэглээ гэж байвал   ирээдүйд өнөөх нөөц энэ тэр хүрэх үү. Би  хүн төрөлхтөн зөв замаар явж байна гэж  бодохгүй байгаа. Буруу бодож байж болох.  Түрүүлж яваа улсууд нь буруу явж байгаагаа  мэдрээд эргэхэд араас нь дагаж байсан бид  хамтдаа буцаад, эргэж чадах болов уу, дунд  нь очоод таг зогсчих юм биш байгаа?

 -Өнөө цагт хамгийн үнэтэй чухал зүйл  бол мэдээлэл. Энгийн жишээ гэхэд гар утас,  интернэт байна. Утсан холбооны дэд бүтэц гэдэг  зүйлийг өөр улс оронд олон жилийн турш бий  болгож, туршиж ирсэн. Тэгвэл тэр зүйлийг бид  шууд л хэрэглэж эхэлсэн. Дэлхийн хэмжээнд  хэрэгжүүлсэн хамгийн үр дүнтэй “Зуун мянган  нарны гэрэл” сэргээгдэх эрчим хүчний  төслийн  ачаар тал хээр байгаа малчид цахилгаанаар  хангагдсан. Утсаа цэнэглээд ярьж, зурагтаар  мэдээллийг шууд авч, хөдөө, хотод байгаагаас үл  шалтгаалаад хүүхдүүд хүүхэлдэйгээ үзэж чаддаг  болсон. Урьд нь хот, хөдөөгийн ялгаа их байсан  шүү дээ. Тэр нь мэдээллийн л зөрүү байж. Тэгвэл  тэр ялгаа одоо арилаад адил түвшинд очиж  байгаа юм. Технолги гэдэг зүйл амьдралыг ин -гэж өөрчилж чаддаг юм байна. Хязгааргүй хэрэг -лээ гэдгийн хувьд хэзээ ч тийм зүйл байхгүй л  дээ.  Ердөө л бизнесийн сурталчилгаа. -Хөдөөгийн айл бүр зурагт, хөргөгчтэй,  гаднаа нэг “Портер”, мотоцикльтой болсон.  Техникийн дэвшил нэвтэрч байгаа нь сайн ч  морио унаад мал хариулж байгаа хүн бараг  харагдахгүй болж. Мотоциклиор давхиад  адуу малаа хөөгөөд байх юм. Нүүдлийн соёл,  хэв шинж гэж бидний яриад байгаа зүйлийг  яваандаа орхих болов уу, яадаг бол, ямар  сэтгэгдэл төрж байх юм бэ. Соёл урлагийн  над мэтийн хүмүүс болохоор ингэ авахуулдаг  ёс, тууль хайлах, сур харвах нь хэрэгтэй  гээд зүтгэдэг. Яг амьдрал дээр хэрэглэхгүй  болоод байдаг?

 -Адуугаа мотоциклиор хураана гэдэг бол  бүтээмжийн асуудалтай холбоотой. Илүү хурдан,  хямд байгаа учраас л тэрийг сонгож байгаа. Цаг  хэмнэж, тэр хугацаанд өөр олон ажил амжуулах  учраас л тэр шүү дээ. Тэрнээс биш монгол хүн  адуу малдаа хайргүйдээ тэгээгүй. Нүүдлийн  соёл, хэв шинжит амьдрал алга болох уу гэвэл би  “Үгүй” гэж хариулна. Өнөөдөр монгол хүн мон -голоороо ярьж байна, дээрээс нь хүн бүр Мон -голоо монголоор нь авч явах хүсэл, эрмэлзэл,  тэмүүлэлтэй байгаа учраас уламжлалт соёлоо  гээхгүй, авч явж чадна гэж боддог.  Өнөөдөр уул уурхай, дэд бүтэц, эдийн  засгийн өсөлт чухал гэж яриад байгаагийн учир  нь мон  гол хүн, монгол орчин, монгол соёл оршин  тогт  нох орон зай, тэр талбарыг улам сайжруулахын төлөө л явж байгаа хэрэг. Морио унаад  дэлхийн талыг эзлэхгүй нь лавтай энэ үед эдийн  засгийн хөгжилгүйгээр урагшлахгүй. Тэгэхээр  бид бусдаас илүүг бүтээхийн тулд технологийн  дэвшлийг ашиглах нь зөв. Гол нь монгол хүн,  монгол хэл байгаа цагт нүүдэлчдийн соёл алга  болохгүй байх аа.   Үүн дээр бид хил хязгаартай,  тусгаар тогтносон улс. Өдийг хүртэл олон зууны  турш хамгаалж ирсэн энэ улсыг  цаашид улам  бэхжүүлж, хүчирхэг болгож, хадгалахын тулд  бид эдийн засгаа л сайжруулах ёстой.

 -Нээрэн, эдийн засаг тамиржаад ирэ-хээр бүх юмыг хийж болох байх аа. Жишээ  нь, эдийн засаг  тэнхээжих үед нүүдэлч ний  соёл, аж ахуйн хэв шинжээ авч үлдэ  хийн  тулд эмнэг сургасан, ногт, чөдрөө хэрэг -лэсэн, тэмээгээр нүүдэл хийсэн хүмүүст  урамшуулал олгох болов уу.

 -Монгол хүн Үндсэн хуулиараа газар өмчлөх  эрхтэй. Энэ бол их чухал. Газартаа эзэн болсон  хүн байгаа орчноо хамгаалдаг энгийн зарчим  бий. Наад захын жишээ энүүхэнд бий шүү дээ.  Уулын амыг боогоод хашаа босгосон байна  гэж шүүмжилдэг ч тэнд ургамал, мод нь ургаж,  амьтад нь гүйлдэж байгаа. Модыг нь огтлоод,  газрыг нь сэндийчээд орхижээ гэж ярьдаг. Тэр  газар эзэнтэй бол тэгэхгүй. Уг нь эзэн нь бид л  дээ. Гэхдээ хуулиа хэрэгжүүлэхгүй байгаа учраас  байгаль орчноо сүйтгэж байгаа юм. Монгол хүн  байгалаасаа хол байж чадахгүй. Цаг зав гарвал  хөдөө рүү тэмүүлдэг биз дээ. Тийм нөхцөлд бид  монгол ахуйгаасаа холдоно гэж байхгүй л болов  уу.

-Та бизнесийн салбарын хүн. Өдийг  хүртэл юу хийсэн байна, юу хийхийг  хүсэж байна, юуг хийж амжаагүй байна  вэ. Таныг юм хийхэд нийгэм, бидний  зүгээс саад тотгор, нэмэр хандив  юу байна вэ. Юу нь болохгүй байна,  болгохын тулд яамаар байна вэ?

-Цаг хугацааны асуудал байна. Хүн өөрт  байхгүй юмыг хүсдэг амьтан шиг байгаа  юм, өөрийгөө хараад байхад. Монгол хүний  хувьд юу хүсэж байна вэ гэвэл бусадтай адил,  бүр илүү байхыг хүсэж байна. Миний хувьд  олон жил гадаадад өөр соёл, өөр хэлтэй  хүмүүсийн дунд ажиллаж, амьдраад ирэхээр  аливаад дасан зохицох шаардлагатай  болдог. Дээрээс нь тэнд байгаа  олон  орны хүмүүсээс илүү амжилттай байж,  нэг алхмын өмнө явахгүй бол тэр дундаас  гарч ирэхэд хэцүү. Тиймээс хүмүүс 10 цаг  ажиллавал, би 12 цаг ажиллах жишээтэй.  Тэгж байж туршлага хуримтлуулж,  дараагийн ажилд түргэн дэвших зэргээр  ажиллаж ирсэн. Монгол Улс дэлхийн эдийн  засгийн нэг хэсэг болчихлоо. Тэрийг маш  сайн ухаарч байгаа нэг хэсэг байхад зарим  нь мэдэх ч үгүй  яваа. Бизнесийн талаас  авч үзвэл өнөөдөр Монголд юу хэрэгтэй  байна вэ гэвэл, дэд бүтэц. Зам, нисэх  онгоцны буудал, цахилгаан станц, шинэ  үйлдвэрүүд. Энэ бүгд хоорондоо уялдаа  холбоотой. Бид эдийн засгаа солонгоруулна  гэж яриад байгаа даа. Чийг, нар, агаар  гэхчлэн тодорхой нөхцөл бүрэлдсэн үед л  солонго татдаг шиг эдийн засгийн хөгжилд  дээрх зүйлүүд бүгд хамаатай. Өнөөдөр  Монголд хамгийн өрсөлдөх чадвартай  салбар бол гарцаагүй уул уурхай байгаа. Энэ  салбараа сайн залаад явбал араас нь бусад  сайнууд дагана. Өнөөдөр 10 тэрбум доллар  байгаа ДНБ-ийг 100 тэрбумд хүргэчихвэл  өнөөдрийн баян, ядуу, дутуу гээд байгаа  нийгмийн үзэгдлээс сална. Эдийн засгаа  дагаад амьдрал сайжирна.

  -Та асуултад хариулаад ч байгаа  юм шиг, хариулахгүй ч байгаа юм шиг  санагдаад байна л даа. Та юу бүтээмээр  байна вэ. Бүтээхэд тань юу саад болоод  байна вэ?

-Саад байна уу гэвэл “Байхгүй” л гэж  хэлнэ. Та бид хоёр адилхан шүү дээ. Нэг нь  дуртай уран бүтээлээ хийж, нөгөө нь чаддаг  бизнесээ хийгээд явах орчин Монголд  өнөөдөр байгаа. Саад бэрхшээл гэдгийг том  асуудал биш гэж боддог.

-Надад юу ч саад болохгүй. Гэхдээ  ганц бэрхшээл байгаа. Юу гэхээр бү-тээсэн зүйлийнхээ үр шимийг мате-риал лаг байдлаар шударгаар хүртэж  чадахгүй байна. Энд тэнд миний юмыг  зөвшөөрөлгүй ашиглаад, зохиогчийн  эрх зөрчигдөж байгаа, харин таны  хувьд?

-Өнөөдөр Монголд юу хиймээр  байна гэвэл, стандартын дагуу хэдэн том  цахилгаан станц, үйлдвэр баримаар байна.  Тийм ажил гүйцэтгэж байсан туршлага  надад бий. Бид туршлагагүйгээсээ болж  алдаад байна.  Нэг талаас бас бид их яараад  байх шиг. Урт хугацаанд холыг харах  зүйлдээ ойрыг хараад, ойр байгаа зүйлийг  хол хараад тоглолтоо буруу хийгээд байна.  Тэрийгээ мэдээд зайгаа тааруулах нь  нийгмийн гишүүн бүрийн үүрэг. Биднээс  л шалтгаална. Харин огт таарахгүй байна  гэдэг хүнтэй би санал нийлэхгүй. Болохгүй,  бүтэхгүй гээд байвал болохгүй л дээ.  Болгоно, бүтээнэ гэвэл болно шүү дээ.

 -Жирийн иргэд Засгийн газар, УИХ-ын Байнгын хороодын хуралдаанд  суудаггүй. Тэгэхээр иргэд төрийн  хэрэг яаж явж байгааг  өөрсдийнх  нь мэдээлэл, сэтгүүлчдийн дүгнэлт  сэлтээс л ойлгож мэдэх юм л даа. Тэр  мэдээллээр бол хууль тогтоох дээд  байгууллага маань бизнесийн групп,  томоохон компанийн төлөөлөл, бүлэглэл  болсон байна. Төрөөр халхавч хийсэн  бизнесийн бүлэглэлүүдийн хөдөлгөөн  төрд байна гэсэн дүгнэлтийг сэтгүүлчид  хийдэг. Тэгж харж болохоор зүйлүүд  гардаг. Сүүлийн үед давхар дээл, хүрэм,  дан дээл гэсэн тоглолт хийж, иргэдээр  наадаад, цаанаа бол том том эрх ашгийн  хуваарилалт болж байна гэж байгаа.  Бизнес эрхлэгчдэд энэ дүгнэлтүүд яаж  тусаж байна вэ?

-Аливаа бодлого, улс төр, эдийн засгийн  шийдвэр гаргах үйл явцад иргэд идэвхтэй  оролцвол үр дүн нь эерэг байна гэсэн  энгийн зарчим байдаг. Гэхдээ өнөөдөр тэр  шийдвэр гаргах процесс хаалттай байна.  Хүн бүр түүнд оролцож чадахгүй байгаа.  Уг нь олон бүлэглэл байх тусам процесс нь  эрүүл болдог юм банйа л даа. Зарим оронд  лобби гэдэг мэргэжил бий. Тэр хүн тухайн  салбарт тулгараад байгаа асуудлыг хөндөж,  зөв гольдиролд оруулах ажил хийдэг.   Гэхдээ хэдэн хүн л бүх юмыг барьчихаад  байна гэж суухын оронд хувь хүн, бизнес  эрхлэгчид өөрсдөө гүйж, зүтгэхгүй бол хэн  бидний өмнөөс явах юм бэ. Тэр л их чухал.  Бизнесийн зөвлөл гэж 280 гаруй компани  нэгтгэсэн талбар бий. Бид эдийн засаг,  бизнесийн орчинтой холбоотой тулгараад  буй зовлон жаргалаа төр, засгийнхантай  уулзаж ярьж, хэвшиж байна. Үүний дүнд  биднийг сонсдог болж байгаа. Яг үнэндээ  төрийн суудалд байгаа хүн ч бидэнтэй адил  гарц хайж, туршлага дутаж л байгаа шүү  дээ. Тиймээс санаа оноогоо хэлээд, шийдвэр  гүйцэтгэх түвшинд хүргүүлэх талаар  хамтдаа алхах ёстой. Нэг тэрбумын эдийн  засаг 10 тэрбум болоод өсчихсөн. Тэрийгээ  цааш 40, 50 тэрбум болгохын төлөө иргэд  төртэйгөө хамт л зүтгэх учиртай. Өнөөгийн  тогтолцооны нэг дутагдал нь судалгааг  сайн  хийдэггүй, тэрнээс болж сайн, муу янз  бүрийн шийдвэр гардаг.

 -Биднээс бүх юм хамаарна гэсэн  санаа танаас байнга гараад байна л даа.  Асуудлыг хүн л шийднэ гэж байна. Тэр  хүн нь зөв бэлтгэгдэж, зөв бодох ёстой.  Үүнд хоёр асуудал чухал. Нэгд эрдэм  мэдлэг, хоёрт соёлын суурь. Тэгэхээр  ядуу ч гэсэн тусгайлан мөнгө өгч байж  оюунаа тэтгэх үү, эсвэл арга алга гээд  эдийн засгаа бүр босгосон хойноо  соёл,  шинжлэх ухаан, оюуны салбартаа мөнгө  өгөх нь зөв үү?

-Тэгэхээр стандарт гэж асуудал байгаа.  Бид хоёр нэг үйлдвэр барих боллоо.  Хамгийн түрүүнд зах зээлийн судалгаа  хийнэ. Техник, эдийн засгийн үндэслэлээ  (ТЭЗҮ) гаргана. Энэ бүх судалгааг мэр -гэжлийн боловсролтой, эрдэмтэд, ин жене-рүүд  хийнэ. Стандартын дагуу төсөл хийнэ  гэвэл  энэ бүгдийг, тодруулбал техно логи,  соёл, нийгэм, эдийн засгийн бүх хүрээг  судалж, хэмждэг. Тийм на  рийн судалгаа   хийж байж энэ үнэхээр үр өгөөжтэй, эсэхийг  тодорхойлоод хөрөн  гө босгоно шүү дээ.  Стандарт бол бид дэлхийн түвшинд явахгүй  бол эдийн засгаа томруулж чадахгүй л  гэсэн үг. Тэр нэг зүйлийг баримтлаад явбал  нийгмийн ядуурал, иргэдийн орлого зэрэг  бусад зүйл аяндаа болно. Нөгөө нэг асуудал  нь систем. Компани бүр, Засгийн газар  нь хүртэл өөрийн системтэй байх ёстой.  Монголд өнөөдөр энэ зүйл дутагдалтай  байна. Хүн бүр сайн дурын уран сайнханчийн  байр сууринаас асуудалд хандаж, тоглолт  хийдэг. Дэлхийн хэмжээний том төслийг  сайн дурын уран сайханч бүтээхгүй.

-Манайд хийж байгаа ТЭЗҮ-д  хүмүүсийнхээ оюуны санг дайчилж,  ашиг лаж чадаж байна уу?

-Бүрэн хэмжээгээр ашиглаж чадахгүй   байгаа. Монголын инженерийн компаниу-дад гаднын банк, хөрөнгө оруулагч нар  итгэдэггүй юм байна л даа. Дэлхийд алдартай  мундаг эрдэмтнийг багтаа оруулаад тэрийг  хийсэн ч итгэхгүй. Яагаад гэвэл тогтсон нэг  жишиг стандарт гэдэг зүйл дутаад байгаа  учраас тэр. Тэгэхээр тэр жишигт нь нийцэж  ажилладаг, итгэл хүлээсэн Монголын  инженерийн компани байгуулна. Тэгэхийн  тулд дахиад л нөгөө хүний асуудал, хүсэл,  эрмэлзэлийн тухай ярина л даа.

 -Нэг ийм юм байна. Сэтгэл хөөрлөөрөө “Бид Чингисийн  удам. Төрт  улсыг анх байгуулсан, дэлхийн талыг  дагуулсан” гэх юм аа. Тэгээд бид  цөөхүүл, дөнгөж гурван сая руу дөхөж  байдаг. Та олон газраар явж үзсэн хүний  хувьд  монгол хүний чадвар, чадамж  бусад орныхонтой харьцуулахад ямар  байдаг бол. Би  монгол хүн хятад хүнээс  заавал илүү гэж  боддоггүй. Харин өөр л  гэж боддог.

-Эдийн засаг нь тодорхой түвшинд  хүрсэн БНСУ-ыг харахад “Ялагч нь түүхийг  бичнэ” гэдэгчлэн кино, соёл урлагаараа  дэлхийн анхаарлыг татаж байна. Яг  үнэндээ кинонд гардаг шиг тийм түүх  байдаг, эсэхийг солонгосчууд өөрсдөө ч  мэдэхгүй. Энэ жишгээр манай эдийн засаг  одоогийнхоос 10 дахин өсөж, 100 тэрбумд  хүрчихвэл янз бүрийн юм ярьж болно. Өвөг  дээдэс маань бидэнд хамгийн тохиромжтой  сайхан нутгийг өвлүүлжээ. Дөрвөн улирал  сэлгэдэг, хар шуурга, үер  болдоггүй ийм  нутагт төрж, өссөн хүний ухаан сийрэг  байдаг гэж боддог. Би нэг хэсэг байнга  халуун байдаг бүс нутагт амьдарч үзсэн.  Тийм нөхцөлд өссөн хүн өргөн уудам талын  биднээс  өөр л байдаг. Энэ утгаараа бид  байгаа боломжоо зөв ашиглахад л болмоор.  Эдийн засаг томроод ирэхээр санаа зовоох  асуудлын хүрээ нэмэгддэг юм байна л даа.  Өнөөдөр Америкт нэгэн сагсан бөмбөгийн  багийн эзний асуудал олны анхаарал татаж,  шуугиан дэгдээгээд байна. Тэр хүн найз  бүсгүйгээ хар арьстнуудтай нөхөрлүүлж,  хамт байлгах дургүй байж л дээ. Нөгөөх  алдартай Мэйжик Жонсонтой хүртэл битгий  нийл гэдэг байсан талаар нь найз эмэгтэй нь  олон нийтэд дэлгэсэн энэ асуудалд  Барак   Обамагаас эхлээд нийгмийн давхарга бүрт  эсэргүүцэж, ундууцаж байна. Тэр нөхрийг  Сагсан бөмбөгийн холбоо шахаж гаргаж  байна шүү дээ. Хөндлөнгийн нүдээр харахад  нэг хувь хүн тэгж хэлж, аашлаа л биз.  Нийгэм даяараа шуугиад байх асуудал биш  мэт. Гэтэл эдийн засаг нь томорч, хөгжсөн  нийгмийн иргэд тийм юманд хүртэл санаа  зовж эхэлдэг юм байна л даа.

-Хүний эрхтэй холбоотой хамгийн  жижиг асуудал ч маш том болж хараг-даж байгаа хэрэг. Өөрөөр хэлбэл,  эдийн засаг жижиг  байхад том асуудал  ч харагдахаа больдог юм байна л даа.   Хүчтэй эдийн засагтай нийгэмд бүх   юмыг хардаг болчихно гэсэн үг байна.  Ер нь ярилцлагын туршид “Монгол хүн  монголоороо байя. Бусдын хийж чадаж   байгааг бид ч бас хулхидахгүйгээр хийе.   Тэр үед бүх асуудлыг шийдэж чадна” гэсэн  санаа гарлаа гэж ойлголоо, зөв үү?

-Монголчууд эзэн хичээвэл заяа хичээнэ  гэдэг. Америк мөрөөдөл гэдэг ч ийм л юм  шүү дээ. Хүн өөрөө л хүсвэл болно гэсэн  зарчим.

 -Манай нийгэмд ингэмээргүй байна  гэж бодох юм юу байна вэ?

-Ард түмэн гэж ярьдаг хүн цөөхөн  байгаасай. Уг нь хуулиараа бол тэгж ярих  эрхтэй хоёрхон субъект бий. Ерөнхийлөгч,  УИХ. Энийг бүр хуульчилмаар ч юм шиг  санагддаг. Миний хувьд “ард түмэн” гэж  том ярьж, энэ үгийг хэрэглэхгүйг хичээдэг.  Гэтэл ярилцлага авсан зарим сэтгүүлч  намайг тэгж хэлсэн болгоод биччихсэн  байдаг. Зурагтаар хүртэл сэтгүүлчид “ард  түмэн” гэж их ярьдаг. Ер нь ард түмэн гэж  хэн юм бэ. Монгол хэдийгээр нэг үндэстэн  давамгайлсан улс ч гэсэн иргэн бүр нь өөр  өөр хувь хүн шүү дээ.

Н.Ж: Өчигдөр ард түмний нэг байсан  нөхөр өнөөдөр сонгуулийн эрх авчихаад ард  түмний эгнээнээс гарчихдаг. “Би, бид ард  түмэндээ…” гэж ярьдаг. Тэгэхээр өөрөө ард  түмний эгнээнээс гараад явчихаж байгаа  юм. 1940-өөд оны үед утга зохиолын хэлийг  нэлээд өөрчилж, “народ” гэдэг орос үгтэй  тулгаад “ард түмэн” гэдгийг айхтар үзэл  сурталжуулсан юм. Одоо “иргэн” гэдэг үг   хэрэглэж заншмаар санагддаг.

Ж.Э: -Уучлаарай, түрүүн Та “хул-хидахгүйгээр хийх” гэсэн үгийг Жанцанноров гуайн ярианы завсарт “шургуулсан”. Ямар учиртай юм бол?

-Зарим хүн аливаад амархан, ядрах -гүйгээр хүрэх гээд байх шиг. Нэг жишээ  хэлэхэд, Австралид болсон үер манайханд  нүүрсээ хурдан зарах боломж болж,  тэрийг дагаад Монголд өмнө нь байгаагүй    мөнгөний урсгал орж ирсэн. Бас газар  доорх баялгийн үнэлэмжийг нэмэг  дүүлж,  лиценз гэдэг цаасны үнэ нэмэгдэж, тэр үед  тодорхой хөрөнгөтэй болсон хүмүүс байгаа.  Тэгэхээр амьдрал их амархан санагдаад  хэдэн цаас цуглуулж байгаад зарчихвал  болно гэсэн хялбар аргаас цааш харахгүй  болно. Гэхдээ тийм боломж, цаг үе дахиж  тохиохгүй л болов уу.   “За, би танай сонины даалгаврыг биелүүлэхийг хичээлээ. Янз бүрийн зүйл асуух  гэж оролдлоо. Энэ хүнд маань өөрийн бодол  байгаа учраас “Монголбанкны бодлого  ямар байна” гэж асуугаад ч нэмэргүй юм  байна. “Би бусдыг шүүмжлэх нь чухал биш,  бүх зүйл биднээс л шалтгаална. Хүн бүр  өөрөө хичээгээд, хийж байгаадаа сэтгэлээ  шингээ вэл улсынхаа бүтээн байгуулалтад   оролцож байна” гэж боддог залуу байна.  Тиймээс  барьж байгаа шугамнаас нь дав-сан асуулт тавиад ч хэрэггүй юм байна.  Төрийн тэргүүлэгч нь хийх ажлаа хийг,  Засгийн газар давхар, дан дээлтэй байх нь  хамаагүй бас хийдгээ л хийг. Ер нь дор бүрнээ  хичээе л гэж яриад байна шүү дээ. Тэгэхээр  бидний яриа энд хүрээд өндөрлөж байна.  Олон улсын морин хуурын наад мын хүрээнд  болох симпозиумыг би удир дах учиртай юм.   Цаг болчихлоо” гэсээр Жанцанноров гуай   уншигч-сурвалжигчийн албаас албан ёсоор  чөлөөгдсөнөө мэдэгдэн гарч одов

http://www.mongolnews.mn/w/51778

Соёл, урлагийг дэмжигч “Төгөлдөр” сангийн тэргүүн Х.Отгонтуяа: “Хөгжимчид ийм л байх ёстойг жинхэнэ утгаар нь мэдэрлээ” гэж тэд хэлсэн

Normal
0

false
false
false

EN-US
X-NONE
X-NONE Соёл, урлагийг дэмжигч “Төгөлдөр” сангийн тэргүүн Х.Отгонтуяатай ярилцлаа.

-Өнгөрсөн долоо хоногт та хөгжмийн сон­го­­дог концерт зохион бай­гуул­лаа. “Төгөлдөр” сан одоо Монголын хөгжмийн урлагийн ирээдүйн хөгжил рүү нухацтай хандаж байгаа нь тодорхой харагдаж бай­на л даа. Хөгжмийн урла­гийнхаа алс хэтийг харсан бодлого гэж хүмүүс үзэж байх шиг байна. Санаа сэдлээ хаанаас эхлэв?

-Манай сан өнгөрсөн хуга­цаанд балетын, хөгжмийн, драмын урлаг, мөн хүүхдийн сурах бичиг зэрэг хэд хэдэн чиглэлд ажилласан л даа. Энэ “Трио” тоглолт бол миний хийх юм сан гэж хүсч бодож явсан тоглолт боллоо. Чухам ямар хэлбэрээр хийхээ сайн товлож амжаагүй явтал Морин хуурын чуулгын Ерөнхий удир­даач Ц.Батчулуун гуай, Ч.Чинбат гуай, морин хуурч Жигжиддорж гурав надад санал тавьсан юм. Өмнө нь би Морин хуурын чуулгын тоглолт үзэж байхдаа тэр дундаас Жигжиддоржийг маш сайн бэлтгэгдсэн хүү юм байна даа гэж харж байсан л даа. Тэр үед нөхөр маань Ерөнхий сайд байв. Манайх Цагаан сарыг нэг их хөл хөөр болгож хийгээд байдаггүй. Харин тэр жил ёс ёмбогор төр төмбөгөрийг бодож цагаан сарыг ёсолж хийсэн юм. Зүгээр л нэг золгоод хоол унд идээд өнгөрөхийн оронд үндэсний хөгжмөө дуугаргачихвал зочдод маань ч өөрсдөд маань ч сайхан юм даа гэж бодож Жигжиддоржийг хэсэг уран бүтээлчдийн хамт урьж анх танилцаж байлаа.

-”Трио” тоглолтыг яагаад онцлов гэвэл, яг дэлхийн хөгж­мийн концертын дэг­лэл­тийг үзүүлсэн, бас том хэмжээний зохиол ч шинээр төрүүлсэн гээд өгөөж нь хөгжил рүүгээ хандсанд байгаа юм л даа?   

- Гадаадын орнуудад явж байхдаа би сонгодог концерт их үздэг л дээ. Симфони оркестрын концерт ч юм уу, квартет ч юм уу. Метрополитан театрын Филармонийнх нь улирлын нээлт, Берлиний оркестр гэхчлэн гоё гоё оркест­­рын тоглолтуудыг үзэж явахдаа ийм концерт хийхийг мөрөөдөөд явдаг л даа. Гэтэл миний хүсэж бодож байсан зүйлийг яг л бур­­хан харсан юм шиг энэ гурван хүн яриад санал тавьж тохироо бүрдсэн хэрэг. Үүнийг хийх сэтгэл зүрх надад гол нь байсан. Ямар нэг юм барьж авахаараа би өнгөцхөн хандаад орхичихдоггүй, чин сэтгэлээсээ хийдэг зантай. Тэгээд хөгжимчдөдөө юунд ч битгий санаа зов, зөвхөн хөгжмийнхөө дуугаралтдаа анхаарах юм шүү. Тэнд хүмүүс концерт үзэх гээд ирэхэд үнэхээр сайхан хөг­жим эгшиглэж байх ёстой. Бэлтгэлээ л сайн хийгээрэй гэж хэлсэн. Энэ удаад ёстой л хөгжим зохиох, тоглохоос бусдыг нь хийлээ. Хэдийгээр надад туршлага байхгүй ч гэсэн азаар сонгодог хөгжмийн концерт ямар байх ёстойг зарим улс орнуудад очоод сонсоод үзээд явдгийн хэрэг сая гарлаа л даа. Их юм үзэж харж явсных уран бүтээлчдэд зөвхөн хөгжмөө анхаарах боломж олгосон. Өчигдөр бид уулзаж бие биедээ талархлын үгээ хэлцгээлээ.  Мэргэжлийн өндөр түвшний хөгжмийн зохиол­чид, хөгжимчид, удир­даач, багш хүмүүстэй ажил­ласан болохоор их сай­хан байлаа. “Бид анх удаа­гаа хаана тоглох вэ, яаж тасалбараа зарах вэ, түрээсээ хаанаас олох вэ, хүн ирэх болов уу үгүй болов уу гэсэн зовлонтой ажлуудыг огт хийсэнгүй. Яг мэргэжлийнхээ хөгжмийг тоглож байгаад шууд тайзан дээр тоглож дуусаад л гарч ирлээ. Хөгжимчид ийм л байх ёстой гэдгийг жинхэнэ утгаар мэдэрлээ” гэж тэд маань надад хэлсэн. Тоглолт үзсэн хүмүүс ч таашаасан байх аа.

-Ялангуяа Европыг хараад, хөгжим нь яагаад тийм өндөр хөгжсөн юм, яагаад тийм олон зуун жилийн уламжлалтай үзэгч сонсогчид бэлтгэгдчихсэн байдаг юм бол гээд харахад бодлоготойгоор үндэсний хөрөнгө оруулагчид нь хүч тавьсан зам мөр харагддаг. Манайх болохоор нэг хэсэг нь зохиогоод орхичихдог, нөгөө хэсэг нь ганц нэг удаа тоглоод хаячихдаг. Яг идиал болгоод хүч хаясан уу гэхээр хэцүүхэн?

-Хүмүүс хэлж байна лээ. Хөгжмийн урлагийг шат ахиулсан тоглолт боллоо гэж ярьж байна л даа.

-Үүнээс өмнө таны хийсэн олон төслүүдээс “Спартак” балетыг номер нэгд онцолмоор байна. Гэхдээ тэр сэргээн тавьсан тавил нь танд хэр таалагдсан бэ?                  

-Тухайн үед ярьж байсан яриа маань удалгүй ажил хэрэг болон биелж, ”  Спартак” ДБЭТ-ын урын санд байнга тоглогдож байна. Д.Намдаг гуайн “Оролмаа эх” жүжиг ч гэсэн Драмын театрын урын санд нь үлдсэн байх гэж бодож байна. “Нойрссон гүнж” балет бас ДБЭТ-ын урын сангаас хасагдаж байхад бид бүх юмыг нь шинэчилж сэргээж авч үлдэж байсан. “Спартак” бол намайг дунд сургуулийн ес аравдугаар ангийн охин байхад анх театрт тавигдаж байсан балет. Би театрт байнга балет үздэг охин байлаа л даа. Миний үеийнхэн дөнгөж суралцаж байсан, төгсч ирээгүй үе. Х.Гэрэлчимэг эгч эд нар бүжиглэж байсан юм.  Хүүхэд байхад “Спартак” надад их хүчтэй сэтгэгдэл төрүүлсэн. Хөгжим нь маш гоё. Хэдийгээр социалист реалист үеийн тавилт ч гэлээ тэр чинь Хачатурян шүү дээ.  Оросын Григорьевичийн тавилтыг Жамьяндагва гуай өөрийн тайзан дээр хөрвүүлэн тавьсан тэр үеийнхээрээ сэтгэлд маш тод үлдчихсэн байсан. Яагаад гэхээр, тухайн цаг үедээ жинхэнэ тэсрэлт болж гарч ирсэн л дээ. Балет сонирхдог бүх хүмүүс очиж үздэг, тэр хөгжим, бүжигчдийн тавилт хөдөлгөөн, тэр үеийн хувцас хунар гээд ер хачин гоё мэдрэмжийг сэтгэлд зураад үлдээчихсэн. Тэгээд би нэг өдөр “Спартак”-ийг сэр­гээж тавихгүй юм уу гэж Жамьяндагва гуай, Гэрэлчимэг нарт хэлэхэд ямар ч боломж байхгүй, хүн хүч байхгүй, бараг мартаад гучаад жил болчихсон гэх мэт янз бүрийн шалтгаан хэлсэн л дээ. Дараа нь уулзахдаа “Спартак”- аа дахиад ярилаа. Өмнө нь “Инээмсэглэл” хамт­лагийг тоглооч гээд итгүүлж үнэмшүүлсэн шигээ үүн дээр Жамьяандагва гуайг ятгасан гэх юм уу даа. Тэгж байж энэ гайхамшигтай хөгжмийн жүжгийг ирээдүйд авч үлдсэн­дээ баяртай байдаг. Одоо үзээд сууж байхад тэртээ жаахан охин байхдаа үзэж байсан сэтгэгдлээс арай өөр санагд­даг л даа. Гэхдээ бүжиг, хувцас хунар, бүх талаараа социализмын үеийнхийг бодвол хамаагүй сайжирсан. Сүүлд бүжигчидтэй уулзаад ярьж байхдаа “Спартак”-ийг сэргээх нь хэр оновчтой сонголт байсан юм бол, хөг­жим нь хичнээн гоё ч гэсэн сэдэв нь хувьсгал гэсэн арай жаахан хоцрогдсон юм хийчихэв үү дээ гэх ухааны юм бодож байснаа хэллээ дээ. Гэтэл бүжигчид миний яриаг огт хүлээж аваагүй. “Спартак”-т бүжиглэх дэндүү гоё. Дэндүү гоё балет гэцгээж байсан. Тэр хүчтэй драм нь ч юм уу, бүжиглэхэд эвтэйхэн байдаг ч юм уу би мэдэхгүй юм. Дандаа залуу бүжигчид шүү дээ. Энэ балетыг анх яаж тавигдаж байсныг мэдэх­гүй, ямар ч ойлголтгүй залуучууд. Урьд нь манай театр тавигдаж байсан юм гэнэ лээ гээд байж байсан. Х.Гэрэлчимэг, Ю.Оюун гуай хоёр энэ балетад бүжиглэдэг байсан юм. Х.Гэрэлчимэг эгч, Б.Жамьяндагва гуай хоёр байсан тулдаа “Спартак” эргэж боссон шүү.  Сэргээж авч үлдээгүй бол ийм балет тавьж байсан гэнэ лээ гэсэн түүх  болоод л үлдэнэ шүү дээ. Одоо бүжигчид “Спартак”-т бүжиглэх ямар их дуртай гээч. Д.Алтанхуяг надад хэлж байсан. “Отгоо эгч ээ, та намайг байхгүй хойгуур “Спартак”-ийг тавьчихлаа, би бүжиглэмээр байна шүү дээ” гэж.

-Харин “Оролмаа эх” жүжгийн сонголтод та эргэлзээгүй юу?

-”Оролмаа эх”-ийг драмынхан өөрсдөө сонгосон юм. Олон хүүхэдтэй эх хүн. Хүүхдүүд нь олон янзын санаа бодолтой. Тэр эхэд үр хүүхдүүд нь ямар санаа бодолтой байлаа ч, юу хийж байлаа ч адилхан л үр хүүхэд нь гэсэн санааг л хэлж байгаа шүү дээ. “Спартак” ч, “Оролмаа эх” ч аль аль нь тухайн цаг үетэйгээ холбоотой л анх тавигдаж байсан юм чинь. Сэргээж авч үлдсэн нь буруу ч биш  байх аа. Оролмаад тоглоод жүжигчин С.Сарантуяа “Гэгээн муза” авсан байх. Бараг дараа нь, ардын жүжигчин ч авсан байх. Тэгэхээр хэрэгтэй л байсан болов уу.

-Үндэсний жүжгийн сон­голтыг Драмын театрынхан өөрсдөө хийсэн гэлээ. Та одоо харахад өөр зохиол сонгосон бол зүгээр байж дээ гэсэн бодол төрдөг үү? 

-Сүүлд бодоход, Д.Намдаг гуайн “Цаг төрийн үймээн” романыг жүжиг болгох ч юм уу, эсвэл “Ээдрээ” ч байж болох байж үү дээ гэж бодогдож л байлаа. Э.Оюун, Л.Ванган, Д.Намдаг гэсэн улсуудынхаа жүжгээс сэргээгээсэй гэсэн санаатай л байсан. Яагаад гэвэл эдний урын санд үндэс­ний сонгодог байгаагүй. Бүгд тоглог­дохоо больчихсон бай­сан. Тэгээд өөрсдөө Уран сайхны зөвлөлөөрөө ярилцаад Намдаг гуайн “Оролмаа эх”-ийг сонголоо л гэсэн. Зохиолчийн мэндэлсний 100 жилийн ой ч тохиож таарсан байх.

-Урлаг бол хүний амьд­ралын маш гүн гүнзгий, асар том ертөнц. Ийм зүйлийн талаар бид ярьж байна. Тэгэхээр манай хоёр театрын жүжгүүд ер нь ямархуу санагддаг вэ. Найруулга, зохиолд хандах найруулагчийн хандлага зэргээрээ хэтэрхий нэгэн хэвийн байдал анзаарагддаг уу.  Олон улсын театруудын өнөөдрийн өнгө төрхтэй харьцуулахад танд юу бодогддог вэ?        

-Ер нь хүмүүс бид нэгэн хэвийн амьдралд байдаг шүү дээ. Театр бол мэдээж хүмүүс бидний л тухай урлаг. Биднээс тасраад огт өөр тусдаа урлаг гэж зүйл байхгүй. Тиймээс урлагийг бидний л тухай юм гэж биойлгодог. Тэнд очоод жүжиг үзээд суух их сайхан. Гаднын театруудтай харьцуулж болох ч ингэх нь хэцүү. Улс улсын онцлог мэдээж харагддаг. Гэхдээ дэлхийн нийтлэг чиг хандлага гэж байна. Бид чинь саяхан болтол театрын амьдралыг мэдэхгүй байлаа шүү дээ. Дал наян жил л болж байна. Жижиг улс учраас ердөө хоёр театртай, үзэж явахад ч амар. Ямар Орос, Европ шиг хэдэн зуугаар нь театр байгаа биш.

Харин урлаг соёлын хөгжлийг нь харахад л тэр улс орны нүүр царай харагдаж байгаа юм л даа. Эдийн засаг, улс орныхоо амьдрал аж байдлаа өөд нь татчихсан, урт удаан хугацааны хотын суурин соёлтой улсын театрыг саяхан болтол малчин бай­сан, дал наяхан жилийн теат­рын түүхтэй өөрсөдтэйгөө харьцуулж ярих хэцүү. Харин манай түвшиндээ яривал, Дуур, бүжгийн, Драмын энэ хоёр театр маань байгаад, дэл­хийн болон өөрсдийн сон­годог бүтээлүүд, модерн гэх зэрэг янз бүрийн жүжиг тоглоод байж байгаа нь сайн хэрэг. Энийгээ л бид алдаж болохгүй. Гэхдээ байж байгаа нь сайн гээд байранд нь байлгаад байж болохгүй л дээ. Нэгэнт л суурин соёлтой хүмүүсийн амьдралаар амьдраад, хот болоод сууж байгаа учраас түүнийгээ дагаад амьдралын хэв маяг соёлд нь хүссэн хүсээгүй орж байна. Энэ хоёр театр ч ийм л шаардлагаар үүссэн учраас бусад өндөр хөгжилтэй улсуудын адил биш юм гэхэд огт өөр чиг рүү явчихгүй, ядаж араас нь дагаад, авахыгаа авч, дэлхийн театруудын хөгжил хаашаа явж байгааг бас харах хэрэгтэй. Урлаг соёл нь тасархай түрүүлж хөгжөөд, эрүүл мэнд боловсрол, аж амьд­ралаасаа тасраад хөгжи­нө гэж байхгүй шүү дээ. Улс орны эдийн засгийн чадавхи дээшилж, хүмүүсийн амьдрал дээшил­сэн цагт л театрууд дагаад цэцэглээд хөгжих биз.

Санаж байна уу, ерэн оны эхээр ардчилсан шинэ систем гарч ирэхэд театруудад хүн орохоо больчихсон. Юун урлаг, юун театртай манатай л байв даа. Нэг системээс нөгөө рүү ороход хүмүүс яаж дасан зохицож амьдах учраа олохгүй шооконд орсон. Би тэр үед театрын сургуульд сурч байсан үе. Бидний хэрэг байсан ч юм уу үгүй ч юм уу болж ирсэн л дээ, үнэндээ.  Тэгээд л манай сургуулийг төгссөн хүүхдүүдээс урлагаар явсан хүн байдаггүй юм. Цаг үе нь тэгж тохиосон. Айлууд зусланд гарахаа больчихсон. Театр байтугай жилдээ гурав­хан сар олддог зундаа зусланд гарахаа байгаад зулсангийн бүх байшингууд нь хоосорч эвдрээд хачин болсон үе. Дараа нь хүмүүс шоокноосоо гараад эргээд урьд нь гардаг байсан зусландаа гарч, үздэг байсан театраа үзэж, хэвийн амьдрал руугаа орж эхэлсэн дээ. Түүний дараа дахиад бас нэг үе өнөө тохиож байна. Одоо театрт үгүйлэгдэж байгаа бүгдийг тоочвол зөндөө л дөө. Миний харж байгаагаар, театр янз бүрийн шийдэл эрэлхийлж байх шиг. Драмын театр долоон найруулагчийн жүжиг, янз бүрийн төрөл жан­руу­дыг барьж авч, өөрс­дийн­хөөрөө хийж байна. Өмнөх үеийнхнээс, жишээ нь, Мөнхдорж гуайгаас өөрөөр найруулна гэхэд залуучуудад маш хэцүү гэж би бодож байна. Өмнөх үеийн найруулагчид маань байж болох бүх сайн хувилбаруудыг хийчихсэн учраас залуучууд хичнээн өмнөх үеэ давтахгүй юм сан гэж бодлоо ч тэднийг давж гарах хэцүү байгаа болов уу. Бүх л мундаг юмнуудыг хийчихсэн урд үеийнхнээсээ давж өөрөөр хийнэ гэдэг хэцүү.

-Хязгааргүй өргөнөөр сэтгэх бололцоо хэзээд байсаар байдагт урлагийн мөн чанар оршдог шүү дээ?

-Үнэхээр тийм. Түүгээрээ урлаг агуу. Сэтгэхгүй байна гэж харагдахаар байдал биш­гүй л дээ. Одоо “Аида” дуурийг ч гэсэн аваад үз. Аль далан хэдэн онд оросуудын тавьсан тавилаар манайд тавьсан. Сүүлийн хорин хэдэн жилд дэлхий даяараа маш өөр болж олон янзын туршилт их хийж байна. Энд тэнд явж байхад театрууд янз бүрийн оролдлогууд хийсэн байдаг юм. Сиднейн дуурийн театрт дуурь үзсэн чинь хар нүдний шил зүүчихсэн, мотоцикль уначихсан тайзан дээр гарч ирээд мотоциклиосоо үсэрч буугаад дууриа дуулж байх жишээтэй. Хүүхнүүд нь дуурь гээд урт палааж, ээмэг бөгж болсон гял цал хүн дуулах ёстой гэсэн бидний ойлголт тэнд алга. Ердөө өдөр тутмын энгийн хувцастайгаа гарч ирээд хоорондоо ярьж байгаа юм шиг дуулаад л. Маш сонин сэтгэж эрэл хайгуул найруулагч нар нь хийдэг юм байна лээ. Саяхан би Москвад Евгений Миронов гэж мундаг жүжигчний “Гамлет” тоглохыг үзлээ. Гаднын найруулагч очоод ганц хүний “Гамлет” тавьжээ. Нөгөө ганц жүжигчин чинь бүх хүний дүрдээ тоглож байгаа юм. Гамлет бүх хүн болж байгаа юм л даа. Ер нь найруулагч, зураач нар гадуур сайн явж юм үзэх хэрэгтэй санагддаг. Тайзны тал дээр ч гэсэн, хүний уран сэтгэмж шаарддаг, мөнгөнд бариг­дахгүй юм гэж бас бай­на. Харьцангуй театр дэмж­дэг хүмүүс ч олон болж. Тэгэхээр сэтгэх л хэрэгтэй болов уу. Нөгөөтэйгүүр, үе үеийн төр засаг бодлогоороо энэ урлагийг сөнөөчихөлгүй барьж иржээ. Төр оролцож бай­сан учраас энэ хоёр театр зах болчихолгүй, театр хэвээрээ байж л байна.  Бараг зах болчихоор хатуу ширүүн цаг үеийг бид үзсэн шүү дээ.  Төр засаг театруудынхаа дулаан цахилгааныг төлж жүжигчдийнхээ цалинг бага ч гэсэн тавьж барьж байгаагүй л бол энэ хэдэн театр зах болж хувираад алга болчих байсныг үгүйсгэхгүй. Театр оршин тогтноход төр засаг маань үнэлж баршгүй хувь нэмэр оруулсан. Одоо харин уран бүтээлчид сэтгэх л хэрэгтэй. Сэтгэхдээ тэсрэлттэй. Драмын театр нэг хэсэг их сайхан, тэсрэлттэй байсан үе бий. Б.Мөнхдорж гуай, И.Доржсамбуу, Б.Баатар, дараа нь Ч.Найдандорж гээд олон найруулагч нар ажиллаж эднийх нэг хэсэг тэсрэлттэй байсан.

Н.ПАГМА

http://www.dnn.mn/publish/?vid=56343&vt=item&user=fqzeugvoi359&vpage2=

Дамчаагийн Түвшинтөр: Би морин хуурыг зөөлөн тембрээр нь манай үндэстний имиж гэж харж явдаг юм

Normal
0

false
false
false

EN-US
X-NONE
X-NONE

MicrosoftInternetExplorer4 Морин хуурын олон улсын наадам энэ өдрүүдэд болж байна. Уг фестивалийн үеэр Дамчаагийн Түвшинтөртэй ярилцлаа. Тэрбээр мастер урлаач юм.

-Морин хуур урлаачдын фестивальд танайх хэрхэн оролцож байна вэ?

-Манайхаас дөрвөн урлаач энэ уралдаанд оролцож байна. Би өөрөө оролцъё гэж бодож байсан ч амжсангүй. Энэ наадмын хүрээнд урлаачдын уралдаан дөрвөн жилд нэг удаа болдог юм.

-Эхний уралдаанд нь та оролцсон уу?

-Ороод тусгай байр авч байлуу даа.

-Тэр хуур тань одоо хаана хэний эзэмшилд байдаг вэ. Морин хуурын чуулга авчихдаг уу?

-Сайн мэдэхгүй байна. Уралдаанд оролцож байгаа урлаачдын эхний гурван байрт шалгарсан хуур яалт ч үгүй нэлээн өндөр үнээр зарагдчихдаг юм. Хөгжимчид өөрсдөө ирээд сайн хөгжим анаад байж байдаг учраас өөрт нь таалагдах л юм бол хичнээн ч өндөр үнээр хамаагүй авчихдаг. Хөгжмийн зэмсэг хийнэ гэдэг ер нь зовлонтой ажил л даа. Харахад амархан юм шиг санагдаж болох ч яг мөн чанарт нь хүртэл ойлгож хийхэд их хугацаа ордог. Анхан шатны боломжийн хөгжим хийдэг хүнийг хөгжмийн зэмсгийн урлаач, түвшин ахиад ирэхээр хөгжмийн зэмсгийн мастер гэдэг. Сайхан морин хуур хийхэд дуугаралт, хүний гарт эвтэйхэн байх, бүх өнгө жигдхэн байх гэхчлэн бүгдийг тохируулж хийдэг болтол маш их хугацаа хэрэгтэй байдаг л даа.

-Дуугаралтыг нь тохируулахын тулд урлаач нь хөгжмийн боловсролтой байх шаардлагатай юу?

-Хөгжмийн боловсрол гэхээсээ илүү сонсголтой, мөн дээрээс нь маш нарийн мэдрэмжтэй байх хэрэгтэй л дээ. Ер нь бараг зургаа дахь мэдрэхүй шиг хийсвэр маягаар мэдэрч хийдэг ажил. Хүний дотоод мэдрэмж гэсэн үг шүү дээ. Номон дээр жишээ нь, хийлийн хэмжээнээс эхлээд ерөнхий зарчмыг нь зааж өгөхөөс биш яг түүнийг дуурайж хийвэл хэзээ ч сайхан дуугарахгүй. Антонио Страдиварийн хийл гэж дэлхий даяар мэднэ.  Тэр хийлийг ёстой л таван мм.кв тутамд нь бүх хэмжээг нь авч дуурайлгаад яг тийм бүтэцтэй модоор хийлээ ч тэр хийл шиг дуугардаггүй. Тэгэхээр энэ бол тухайн хүний маш нарийн дотоод мэдрэмж байхгүй юу. Тиймээс мастер хөгжмийн зэмсэг  бол ерөөсөө л нэг хувь урлагийн бүтээл юм.

-Манайхан морин хуураа сонгодог хийлийн хэмжээнд дуугаргах хүсэл эрмэлзэлтэй. Хөгжмийн зохиолчдоосоо эхлээд, тоглогчдоо хүртэл ийм шинэ шинэ оролдлогууд хийсээр байна. Та мастер хийл урлаачийн хувьд морин хуур, хийл хоёрын нийтлэг болон эсрэгцэх тал байгаа бол тэр нь юу болохыг хэлж өгөхгүй юу?

-Зөвхөн морин хуур гэлтгүй ер нь хөгжмийн зэмсгийн урлал гэдэг салбар маань сүүлийн жилүүдэд манайд хүчтэй хөгжиж байна. Бид нүүдэлчин ахуйд төрж өссөн улс. Бидний аав ээжийн үеэс биш гэхэд өвөө эмээгийн үеэс нүүдэлчин малчин л байсан хүмүүс. Тэр үед сайн уран дархан ч юм уу сайн мужаан гээд мэргэшсэн улс байсан уу гэхээс сайн хөгжмийн зэмсэг урлаач байсан болов уу үгүй болов уу. Би үүнд эргэлздэг. Тухайн үед хөгжмийн зэмсгийн хэрэглээ чухам ямар байлаа. Гарын дүйтэй өрхийн тэргүүн морин хуураа хийгээд татаад явдаг тийм л байсан байх. Харин XIII зууны үед хааны ордонд тоглож байсан хөгжмийн зэмсгүүдийг хийдэг ганц мастер байсан ч юм уу. Нүүдэлчин нийгэмд амьдарч байсан учраас хөгжмийн зэмсгийн урлал гэдэг бие даасан салбар төдийлөн хөгжөөгүй явж ирсэн болов уу.

Орчин үеийн залуучууд рок поп, арай нэг модерн хөгжим сонсох сонирхолтой болсон байна. Гэтэл тэр хүсч сонирхож байгаа хөгжмийг нь морин хуураар тоглож хүмүүсээ татаж авахгүй бол морин хуурчид хэтрүүлээд хэлэхэд ажилгүй суух болно шүү дээ. Тэгэхээр хөгжиж байгаа энэ нийгэмд зайлшгүй үзэгч сонсогчдоо татахын тулд ямар ямар зохиол тоглох юм, тэр зохиолыг тоглоход ямар морин хуур шаардлагатай байна гэхчлэн нийгмийн хэрэгцээ шаардлагатайгаа уялдаад хөгжчихөж байна. Ийм замаар хуурын хөгжил өнөөдөр маш түргэн урагшилж байна л даа. Гэхдээ аливаад сайн муу тал аль аль нь байдаг учраас хурдтай хөгжлөө дагаад сайн муугийн аль нь давамгайлж байна гэдгийг бас харах хэрэгтэй. Морин хуурт өөрийн гэсэн дуугаралтын өнгө характер тембр гэж байгаа шүү дээ. Түүнийг нь авч үлдэхгүй бол яг сонгодог хөгжимтэй адилхан болоод ирвэл морин хуур хөгжим оршин тогтнох шаардлагагүй болно шүү дээ. Тэртэй тэргүй морин хуураар тоглохоос хамаагүй илүү өндөр боломжтой хөгжмүүд байж байхад. Морин хуурын тоглолтын техник их хэцүү. Хоёр чавхдасаар өөрийн гэсэн онцлог тембрээр нь авч үлдэнэ үү гэхээс тэд нартай уралдаад хэрэггүй. Морин хуур бол уламжлалт болон сонгодог гэсэн хоёр замаар хөгжих ёстой юм байна гэж би ойлгоод байгаа юм. Зарим хүмүүс уламжлал гэж их ярьдаг. Зөвхөн уламжлалтайгаа зууралдаад байхаар ямар ч нийгмийн хөгжил зогсдог. Жишээ нь Японыг хар, уламжлалаа хадгалж маш өндөр хөгжилд хүрсэн байна гэж зарим хүн ярьдаг. Гэтэл нарийн яривал, Японы түүхээс харахад мейжийн хувьсгал гэдэг нь ерөнхийдөө уламжлалаа яг л хаясан байдаг. Самурай нараа ч байхгүй болгоод бүгд европ хувцас өмсөж дугуй унацгаасан. Тэгж явж хөгжлийн тодорхой түвшинд хүрчихээд эргээд уламжлалаа санагалзаад хөгжүүлсэн байдаг. Бид уламжлалаа хадгалж байна гээд өвөл нь учиргүй мах чанаж идээд, зун нь зөвхөн цагаан идээгээр амьдарч чадахгүйтэй адил хөгжим мөн л хүний хэрэглээ учраас нийгмээ дагаад хөгжиж байх ёстой юм. Хөгжөөд тодорхой цэгт хүрээд зогсохгүй бол хөгжүүлж байна гээд яваад байвал сүүлдээ утгаа алдчихна л даа. Нэг цэгт очоод зогсох ёстой. Үүнийг би сонгодог хөгжим дээр боддог. Сонгодог хөгжим өчнөөн зуун жил энэ нэг хэлбэрээрээ л байсаар байна. Суурин иргэншилтэй хүмүүс аль эртнээс хөгжүүлсээр байгаад үүнээс цааш явахгүй гэсэн тэр үедээ л тогтчихсон байгаа юм. Морин хуурын тухайд бид тэгж явж чадаагүй. Одоо бид хөгжиж урагшилж байгаа үедээ яг шаардлагатай үед нь зогсох хэрэгтэй.

-Хуур зогсох цаг нь болсон эсэхийг та хэрхэн харж байна?

-Одоо бол хуур маш өндөр түвшинд хөгжчихсөн. Үүнээс цааш явна гэдэг хэцүү. Гэхдээ морин хуур маань тоглолтын өөрийн гэсэн техниктэй, чавхдас нь багц байдаг гэхчлэн маш олон онцлог талууд бий л дээ.

-Гаднын морин хуур сонирхогчид таны харж байгаагаар ямархуу тоглож байна?

-Сүүлийн үед улам сайжирч байна шүү. Бид тусгаар Монгол Улс гэдэг утгаараа морин хуурын хийц, тоглолт, уртын дуу энэ бүгдийг багтаасан хөгжмийн соёлоороо бусдыгаа чирч явдаг л даа. Сүүлийн үед өвөр монголчууд морин хуурын сургалтад маш их анхаарч байна. СУИС, ХБК-д Өвөр Монголоос ч, буриадууд ч гаднаас олноороо ирж уртын дуу, морин хуур сурах болсон. Хуур урлал дээр ч гэсэн Өвөр Монголын урлаачид биднийг ерөнхийдөө дагаж явдаг юм. Үнэндээ бид цөм нь байж чадаж байна л даа. Бид ч эд нараас авсан сайн юм бий. Жишээ нь нум нь, чавхдас нь байна. Зөвхөн адууны сүүлээр чавхдас хийх нь хүндрэлтэй учраас сатуркийг нь авч байна. Гадныхан морин хуурыг яагаад ихээр сонирхоод байдгийг би хувьдаа ингэж боддог л доо. Өнгө тембрт нь татагдаад байдаг юм байна гэж. Италид сурч байхдаа би багшдаа нэг морин хуур аваачиж өгсөн юм. Багш маань “Морин хуур чинь яг л эр хүн шиг хөгжим юм байна. Дуу нь их гоё юм. Эр хүн шиг тембртэй, хүнд их наалдацтай юмаа” гэж надад хэлж байсан. Гэтэл хийл дээшээ өгсөхөөрөө чих рүү хатгаж байгаа юм шиг дуугардаг шүү дээ. Манай морин хуур өнгө дээшээ өгслөө ч, доошоо уруудлаа ч зөөлөн, наалдацтай. Үүгээр нь би морин хуурыг монгол үндэстний нүүр царай имиж гэж харж явдаг юм.

-Та Герман, Италид сурахаар явсан үеэ сонирхуулахгүй юу?

-Германд сурах ч юу байхав дээ. Сурсан нэртэй ажил хийгээд явж байсан. Ерэн зургаан онд явлуу даа. Тухайн үеийн нийгэм нь ч тийм байв. Нийтээрээ шахуу болсон болоогүй гадагшаа явж зүтгэж байсан цаг. Германд тэгж явахдаа би хийлийн мастер нэг еврей хүнд өөрөө сайн дураараа очиж тусалдаг байсан юм. Ажлынхаа хажуугаар тэр хүнийг хоёр жил хэртэй дагалдаж сурсан. Хийлийн мастер болохыг хүсч мөрөөдөж явсан учраас сүүлд нь Италид Антонио Страдиварийн нэрэмжит хөгжмийн зэмсэг урлаачдын сургуулийг хийлийн мастераар дөрвөн жил сурч төгссөн л дөө. Тэнд харин яс сурсан л даа. Тал нь италичууд, япон, солонгос, хятад, латин америк, англи франц, испани, грек гээд их олон орноос оюутан сурдаг байсан. Би гэхэд л гурван итали, нэг аргентин, нэг гректэй тавуулаа хаус түрээслээд амьдардаг байв.  Германд, Италид гээд арав гаруй жил Европт амьдарсан.

-Аав тань таныг эх орондоо ир гэдэггүй байв уу?

-Аав маань үр хүүхэд биднийхээ хүсэл сонирхолд нэг их оролцоод нөлөөлөөд байдаггүй байсан. Хүүхдүүдээ хүн болгоно гэж зүтгэж байснаас биш тийм ийм мэргэжилтэй ажилтай болгоно гэдэггүй байсан.

-Манай театр, урлагийн байгууллагууд хөгжимгүйн зовлонтой бас их учирдаг л даа. Хааяа нэг гадаадаас өндөр үнээр хөгжим авлаа гэж сонсддог. Та нарын хөгжим шаардлага хангадаггүй юм уу. Танайхаас гадна хөгжмийн зэмсэгийн компаниуд цөөн боловч бий байх?

-Өнгөрсөн 2008 оны үймээний үед Улсын филармонид бид нэлээн хэдэн хөгжим хийж өгсөн л дөө. Ер нь жишээ нь, миний хийж байгаа хийл гэхэд Европын дундаж мастерийн түвшинд байж л байгаа шүү дээ. Гэтэл манай улс өндөр хөгжилтэй орноос хөгжим авлаа гэхэд тэртэй тэргүй дунджаас дээш мастерын хөгжим хэзээ ч авч дийлэхгүй л байгаа. Дундаж юм уу тэрнээс дооших хөгжим л авч байгаа. Уг нь эндээ хийснээ авч байвал зүгээр л дээ.

-Таныг ардын жүжигчин Б.Дамчаа гуайн хүү гэдгийг зарим хүмүүс мэдэх, зарим нь мэдэхгүй байх. Та хэд ер нь хаагуур байцгаана?

-Бид зургуулаа тус тусын амьдралаа хөөгөөд үр хүүхдээ өсгөөд байцгааж байна. Манай өвөө их уран хүн байсан. Аав ч ур дүйтэй, тал талын авьяастай, хөгжмийн авьяастай байв. Өвөө, аав хоёрын гарын дүйг өвлөж авсан нь миний нэг эрэгтэй дүү, бид хоёр л байх шив дээ. Би хөгжмийн зэмсгээ хийгээд явж байна. Дүү маань уран дархан л даа.

-Та хөгжмийн зэмсгийн мастер хүн байна, бариад тоглочихдог хөгжим бий биз дээ?

-Чадахгүй хүний хажууд бол хэд хэдэн хөгжим тоглочихно. Гитар, төгөлдөр хуур, морин хуур жаахан тоглочихно. Бөмбөр нүдчихнэ.

Н.ПАГМА 

http://www.dnn.mn/publish/?vid=56637

Б.БОЛДСАЙХАН: “СОНГДО БУМРУНГРАД” МОНГОЛД ЭМЧИЛДЭГГҮЙ ӨВЧНИЙГ АНАГААНА

2014-04-30 14:00:00

Орчин үеийн өндөр хүчин чадалтай, оношилгооны тоног төхөөрөмжөөр иж бүрэн хангагдсан хуруу дарам эмнэлэг манайд байдгийн нэг нь “Улаанбаатар Сонгдо” юм. Анх БНСУ-ын хөрөнгө оруулалттай байгуулсан энэ эмнэлэг өдгөө монголчуудын мэдэлд шилжсэн. Үүний ачаар сүүлийн жилүүдэд манайхан харь орныг зорьж, өмнөх шигээ хэтэвчээ хоосортол явж, оношилгоо, эмчилгээ хийлгэх нь бага ч болов цөөрч байгаа. Гэсэн ч Монголд эмчлэх боломжгүй олон өвчин байсаар, иргэд гаднын орныг зорьсоор л байна. Тэгвэл монголчууд тун удахгүй энэ байдлаасаа салах нь. Учир нь Тайландын Вант улсын Бангкок хотын “Бумрунград” олон улсын эмнэлэг жил гаруйн дараа Монголд үүдээ нээх гэж байна. Эднийх “Улаанбаатар Сонгдо” эмнэлгийн хувьцааны хяналтын 51 хувийг авч, хөрөнгө оруулалт хийхээр хоёр тал тохиролцсон юм. Өөрөөр хэлбэл, өнгөрсөн дөрөвдүгээр сарын 1-нээс ийм статустай болсон гэсэн үг. Ийнхүү хамтын ажиллагаагаа эхлүүлснээр тус хоёр эмнэлэг нэгдэн, “Сонгдо Бумрунград” нэртэйгээр үйл ажиллагаа явуулах аж. Тус эмнэлгийг “Улаанбаатар Сонгдо”-гоос гурав дахин том байхаар зураг төслийг нь хийж эхэлсэн байна. “Улаанбаатар Сонгдо” эмнэлгийн ерөнхий захирал Б.Болдсайхантай энэ талаар ярилцлаа.

 -Гаднын хөрөнгө оруулалттай эмнэлэг зах зээлийн зарчмаар бий болох нь сайн хэрэг. Гэхдээ төрийн хяналт, хязгаар байх шаардлагатай болов уу. Сүүлийн үед гаднын олон эмнэлэг манайд төлөөлөгчийн газраа нээж байна. Баттай бус эх сурвалжийн мэдээлснээр гадаад руу өвчтөн зуучилдаг 50 гаруй байгууллага байдаг бололтой. Сул орон зай бүхий манай буурай орныг зорьж, ашиг олох гэсэн гаднынхныг буруутгах аргагүй юм. Гэхдээ иймэрхүү байдлаар харийн эмнэлгүүд Монголын эрүүл мэндийн зах зээлийг залгих вий гэсэн хар олны дунд байна. Энэ талаар яриагаа эхлэх үү?

-Өвчтөн зуучилдаг байгууллага олширч байгаа нь үнэн. Өөрөөр хэлбэл, монголчуудыг гадагш зуучлаад Монголын валютыг гадаадад гаргуулж байна. Ийм газар олноор байгуулагдах нь Монголд ямар ч ашиггүй. Тэд нэг ч тоног төхөөрөмж оруулж ирэхгүй, сургалт сурталчилгаа явуулахгүй учраас манай эмнэлгүүд сайжрахгүй. Харин гаднын эмнэлэг орж ирэх асуудал үүнээс шал өөр. Би хувьдаа гаднын өндөр хүчин чадалтай, дэлхийд хүлээн зөвшөөрөгдсөн эмнэлэг Монголд нээгдээсэй гэж боддог. Ингэж гэмээнэ Монголын эмнэлэг БНСУ-ын, Тайландын, Тайванийнхтай адил түвшинд очно. Эмч сувилагч нарын эмчилгээ, оношилгоо, хагалгаа, үйлчилгээ сайжирна. Тоног төхөөрөмжөөр ч хангагдана. Гэтэл бид байгаадаа сэтгэл ханамжгүй, бүх эмнэлгээ, эмч, сувилагч нараа харааж зүхээд гадагшаа явж эмчилгээ хийлгэж байна. Тэгсэн хэрнээ гаднаас “юу” ч оруулж ирдэггүй. Тэр ноу хау, менежментийг нь яаж эх орондоо оруулж ирэх вэ, хамгийн багаар бодоход үйлчилгээ, мэдээллийн сангаас авахуулаад нэгдсэн системгүй. Бүгд л сумын эмнэлэг шиг навсайсан картан дээр бичдэг хэвээрээ. Эмнэлэг байгуулагдана гэдэг гадаадын хөрөнгө оруулалт орж ирдэгтэй л адил шүү дээ. Гэхдээ уул уурхайгаас хамаагүй давуу. Өндөр мэдлэгт суурилсан оюуны хөрөнгө оруулалт орж ирнэ гэсэн үг.

-Хувийн болон улсын эмнэлгүүдэд гаднын эмч нар олноор ажиллах болсон. Тухайлбал, Японы эмч нар сүүлийн арав гаруй жил Монголд ирж хагалгаа хийж байна. Гэтэл тэд манай эмч нарт зааж сургахгүй байна гэж шүүмжилдэг. Тэгвэл “Бумрунград”-ын эмч нар Монголын мэргэжил нэгт нөхдөдөө юм заах болов уу?

-Хоёр талтай л даа. Гаднын эмч нар түр хугацаагаар ч болов манайд ирж эмчилгээ, хагалгаа хийж байгаа нь сайн хэрэг. Монголчууд тэднээс огт суралцахгүй байна гэвэл бас үгүй. Тухайн эмч нарын авхаалж самбаа, хүсэл зориг, бас гэрээний нөхцөлөөс хамаарна. Юу ч зааж сургахгүй нутаг буцаж байгаа бол тийм ч таатай биш. Би Японы эмч нарын багтай арав гаруй жил хамт ажилласан. Сайн, муу тал бий. Сайн нь олон арван хүүхдэд хагалгаа хийж, эмчилж, эдгээсэн. Япон профессорууд өөрөө үзгээ ч барьдаггүй. Үзлэг хийхээс эхлээд хагалгаа хийх хүртэл бүх зүйлийг нь залуу эмч нар, оюутнууд нь бэлдэж өгдөг. Өөрөөр хэлбэл, нэг хүн олон дагуултай. Тэд нь л баллачих гээд байдаг талтай. Дутагдалтай тал нь загас барихыг заахын оронд бэлэн загас авчирч өгөөд байгаа юм. Хэдийгээр хүүхдүүдэд хагалгаа хийж байгаа нь сайн ч манайд тоног төхөөрөмж, сургалт нь бага үлддэг. Хэдхэн хоног хагалгаа хийж бужигнуулчихаад явдаг тал бий. “Бумрунград”-ын хувьд манай эмнэлгийн хөрөнгө оруулагчаар, хамтрагчаар Монголд орж ирж байгаа. Эмч, сувилагч, менежмент, санхүүжилт гээд бүх юмаа 50, 50 хувиар хариуцаж, хариуцлагаа ижил түвшинд хүлээнэ. Өөрөөр хэлбэл, Монголын эмнэлгийг хамтарч байгуулж байна гэсэн үг. Тиймээс эхнээсээ эмч, сувилагч, ерөнхий эмч, менежер, санхүүгийнхэн нь Монголд ажиллаж байна. Манай эмч нарыг харилцан солилцоод, эргэлтэд оруулж, энд тэдний эмч, сувилагч нар, тэнд ч манайхан ажиллаж, харилцан туршлага солилцох юм.

-“Бумрунград”-ын салбарыг Монголд нээх гэж байна. Энэ бол нэр төдий зүйл биш. Эмч, сувилагч, менежмент, харилцаа, эмчилгээ, бүртгэл, асаргаа гээд бүхий л үйлчилгээ, стандартыг оруулж ирнэ гэж ойлгоё. Ирээдүйгээ хэрхэн төсөөлж байна вэ?

-Ганцхан шөнийн дотор хүнийг эрүүл болгодоггүйтэй адил “Сонгдо” ч шууд “Бумрунград” болчихгүй. Тодорхой хугацаанд менежментийн бүртгэл хийнэ. Сонгдо гэдэг нэршил монголчуудад хэдийнэ дасал болсон. Тиймээс “Сонгдо Бумрунград” гэж нэрлэсэн. Шинэ эмнэлэг хэвтэн эмчлүүлэх 200 гаруй ортой, “Сонгдо”-гоос гурав дахин том байхаар зураг төслөө гаргаж байна. 200-гаад эмч, 400 орчим сувилагч, бусад ажилтан гээд 600 орчим хүний ажлын байр бий болно. Хүний нөөцийг Монголоос бүрдүүлнэ. Гадаадад ажиллаж байгаа монгол эмч нараа татна. Гаднаас бас авна. Жил хагасын дотор байр савны асуудлаа шийднэ. Эмнэлгийн барилга шинээр барихгүй учраас үйл ажиллагаагаа түргэн эхлүүлнэ. Зочид буудлын бэлэн барилга худалдаж аваад түүнийгээ эмнэлгийн зориулалтаар засаж, янзлаад ашиглалтад оруулах юм. Буудлын барилгаа сонгочихсон. Гэрээ хэлцлийн түвшинд явж байна. “Бумрунград” нь Тайландын төдийгүй Ази тивээс анх удаа АНУ дахь олон улсын мэргэжлийн магадлан итгэмжлэлийн “Joint Commission International (JCI)” байгууллагаар итгэмжлэгдсэн, хамгийн өндөр оноо авсан. Өмнө нь ямар ч эмнэлэг ийм өндөр үнэлгээ авч байгаагүй. Юу гэсэн үг вэ гэхээр АНУ-ын эмнэлгийн менежментийг Тайланд улсдаа нэвтрүүлж чадсан байна шүү дээ. “Time”, “Newsweek” сэтгүүлээс “Бумрунград”-ыг дэлхийн шилдэг 10 эмнэлгийн нэгээр нэг биш удаа тодруулсан байдаг. Тус эмнэлэгт АНУ-ын нарийн мэргэжлийн 200 гаруй эмч ажилладаг. Монголчууд сүүлийн 20 жил ийм эмнэлэгтэй болох тухай ярилаа. Дэлхийн дундаж эмнэлэг гэвэл манай “Сонгдо” байна. Оношилгоо, эмчилгээ, хагалгаа гээд. Гэхдээ бид санаа амарч суугаагүй. Дэлхийн шилдэг эмнэлгийг хамтрагчаараа оруулж ирлээ. Зорилго нь “Бумрунград” Азид хамгийн анх гаднаас өвчтөн авчирч эмнэлгийн тусламж, үйлчилгээ үзүүлэх тактик бодож олсон. Жилдээ сая орчим хүнд үйлчилдгийн 600 мянга орчим нь гадных. “Сонгдо Бумрунград” хоёр жилийн дотор өргөтгөл хийснээр монголчууд гадагшаа явах шаардлагагүй, эх орондоо эмчилгээ, оношилгоогоо хийлгэх боломжтой болно. Хоёрдугаарт, бүс нутгийнхаа хувьд Өвөрмонгол, Манжуураас авахуулаад Сибирь, Урал хүртэлх Оросын нутаг, Төв Азийн орнуудын иргэд Монголд ирж эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээ авдаг болно. Нэг таатай мэдээ хэлэхэд “Бумрунград”-ын салбарыг Орос, Казахстан Киргизстан, Мьянмар, Араб гээд олон оронд нээх гэж судалгаа хийсэн юм билээ. Ингээд хоёр оронд л боломжтой гэж дүгнэжээ. Вьетнам, Монголд. Энэ хоёр орны эмч, ажилтнууд нь тэдний тавьсан шаардлагад нийцүүлэн ажиллаж чадахаар хүний нөөцтэй юм байна гэж үзсэн байгаа юм. Менежмент, тоног төхөөрөмжөөр нь хангачихвал “Бумрунград”-ын эмч нараас дутахааргүй ажиллаж чадна гэж тоосон нь сайхан хэрэг.

-Манайх голдуу Орос, Европоос эм оруулж ирдэг. Тайландын том эмнэлгийн салбар нээгдэж байгаа учраас Азид үйлдвэрлэсэн эм оруулж ирэх үү?

-Ази, Европын хэрэглэж буй эмүүдийн 80-90 хувийг Индонез юм уу, Филиппинд үйлдвэрлэдэг. БНСУ-д борлуулж байгаа эмнүүдийн 40-50 хувь нь Европынх байдаг. Хаана хийсэн нь чухал биш. Гол нь олон улсын ямар стандартаар үйлдвэрлэж байгаа нь чухал. Унгар, Болгар улс голдуу Азиас эм, тариагаа авдаг. Манайх дотоодоосоо, БНСУ, Европ, Швейцарь, Англиас авдаг. Хаанаас ч авсан бай ийм компанийн, тийм стандарттай, олон жилийн турш эмчилгээний хамгийн үр дүнтэй байсан гэх мэт шалгуурыг харна.

-Монголчууд гаднын эмнэлгийг хувьчлан авч болдгийг “Сонгдо” харуулсан. Тэгвэл ирээдүйд “Бумрунград”-ын Монгол дахь салбарыг ийм аргаар өөрийн болгох боломж бий юү?

-Сонирхолтой асуулт байна. “Сонгдо” долоон жилийн өмнө Жон Гьюн Ли эмчийн 100 хувийн өмч байсан. Гурван жилийн өмнө би 70 хувийг нь авч, 85, 93 гэх зэргээр бүгдийг нь авсан. Одоо бол “Бумрунград”-д 51 хувийг нь зарчихсан байгаа. Нэг хувь илүү өгөхгүй л бол тэр том эмнэлэг Монголд орж ирэхгүй. Менежментийг нь оруулж ирэхийн тулд ийм хуваарилалттай байх нь зөв. Цаашдаа ч ийм байхыг хүсэж байна. Заавал 50, 51 гээд байх нь чухал биш. Олон жилийн түүхтэй том эмнэлгийг оруулж ирсэн нь миний хувьд том алхам, монголчуудын хувьд ч гэсэн. Үүнийгээ хадгалж үлдэх нь чухал. “Оюутолгой” шиг зангаа хувиргаад л “Одоо би 60, 70 хувиа авна” гэх нь утгаг үй, ёс суртахуунгүй хэрэг. Зөвхөн манайх биш Монголын бүх эмнэлэг “Сонгдо Бумрунград”- ын түвшинд хүрч ажиллах ёстой. 10-20 жилийн дараа монголчууд гаднаас эмнэлгийн тусламж авахаа болино. Тэр цагт хувьчлалын асуудлыг ярьж болох юм. Гэсэн ч яагаад хамтарч ажиллаж болохгүй гэж. Хүмүүстэй хамтарч ажиллаж сурах хэрэгтэй. Банк ч байна уу, уул уурхай ч байна уу, хүнтэй хамтарч байж тэднээс илүү түвшинд гарч хөгжих хэрэгтэй.

-Монголд эмчилж чадахгүй 33 өвчин байна гэж ЭМЯ зарласан. “Бумрунград” бүгдийг нь Монголд эмчлэх боломжтой гэлээ. Энэ талаар ярихгүй юү?

-Монголд эмчилж чадахгүй 20 хүрэхгүй өвчин байдаг. Манай улсын 50-60 мянган хүн гадаадад эмчлүүлэхдээ жилд 600 сая ам.доллар үрж байна” гэж Эдийн засгийн форумын үеэр С.Одонтуяа гишүүн дурдсан. Энэ бол үндэслэлтэй тоо. Гадагшаа явж байгаа хүмүүсийг ангилж болно. Зарим нь ямар ч шаардлагагүй, тухайлбал, элэгний В, С вирусийн шинжилгээ өгөх гэж явдаг. Манайхны үйлчилгээ, эмч, сувилагчийн харилцаанаас их зүйл хамаараад байх шиг санагддаг. Гоо сайхны хагалгаа хийлгэхээр олноороо явж байна. БНСУ-ын “Ганнам” дүүрэгт гоо сайхны олон эмнэлэг байдаг. Тэнд монголчууд дүүрэн. Би жилд 1-2 удаа тийш очдог л доо. Гурав дахь нь энд ч, тэнд ч эмчлэгдэхгүй болчихсон байхад гомдлын мөр гэж явдаг хэсэг байна. Сүүлийнх нь Монголд хийж чаддаг хагалгаа, тухайлбал, элэг, бөөр шилжүүлэн суулгуулах гэж явдаг. Энд эмчилж болж байхад яагаад ч юм харь орныг зорих юм. Удахгүй бид энэ бүгдээс сална. “Бумрунград” Монголын эмч нарын чадварт тулгуурлаж орж ирсэн. Хэн нэгэнд хүлээн зөвшөөрөгдөх гэдэг сайхан. Харин бид үйлчилгээндээ анхаарах хэрэгтэй. Манайхан аль ч салбарт зан харилцааны асуудал их дутмаг. Түүнийг бид давж гарна, сурна. Тоног төхөөрөмжийн хувьд манайд дутаад байх зүйлгүй. Сүүлийн гурван жил тутам 2-2.7 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийсэн.

-Үнэ ханш ямар байх бол. Дэлхийн шилдэг эмнэлэгт үзүүлж, эмнэлгийн тусламж, үйлчилгээ авахыг хүн бүр л хүснэ шүү дээ. Зарим нь “Бумрунград”-ыг боломжтой хүмүүсийн үйлчл үүлдэг эмнэлэг болчих вий гэж байсан?

-“Бумрунград”-ын эмчилгээ, оношилгооны үнэ “Сонгдо”-гоос тав дахин үнэтэй. Гэхдээ бид шууд ба шууд бусаар ч үнэ нэмэхгүй. Зах зээлийн зарчмаар инфляцын түвшиндээ үнээ нэмэх ёстой л доо. Манай эмнэлэг өнгөрсөн аравдугаар сараас өнөөдрийг хүртэл хоёроос бусдад нь эдийн засгийн үзүүлэлт хасах буюу алдагдалтай гарсан. Эм, лабораторийн тоног төхөөрөмж 30 хувь нэмэгдсэн учраас тэр. Тэгсэн ч зээл аваад өндөр хүчин чадалтай эмнэлэгтэй болохын төлөө явж байна. Бид насаараа л БНСУ-ын, Япон Тайландын эмнэлгийг магтаж, шүүрс алдаж явлаа. Монголд брэндийн дэлгүүр, ресторан, сургууль бий боллоо. Тэгвэл яагаад ийм эмнэлэгтэй болж болдоггүй юм. Би 10, 20 тэрбумаар нь зээл аваад явж байгаагийн шалтгаан нь энэ шүү дээ. Ойрын 2-5 жилдээ их ашиг олно гэж харахг үй байгаа. Гаднаас өвчтөнүүд хүлээн авдаг болно гэж ирээдүйгээ маш томоор харж байна. “Сонгодо”-гоор Монголын дундаж давхаргынхан үйлчлүүлдэг. Мөнгөтэй хүмүүс ханиад хүрсэн ч БНСУ руу явчихдаг шүү дээ. Зөвхөн боломжтой хүмүүсийн үйлчлүүлдэг эмнэлэг биш. Хүн эрүүл мэнддээ бага ч болов мөнгө зарцуулах хэрэгтэй. “Сонгдо Бумрунград” хүртээмжтэй, боломжтой үнэтэй байх гэсэн бодлого барьж ажиллана. Уг нь манай эмнэлгээр үйлчлүүлэгчид төлбөрийнхөө 20-30 хувийг даатгалаасаа гаргаад авчихдаг байсныг болиулчихлаа. Бидэнд ялгаа байхгүй ч үйлчлүүлэгчдэд хүнд тусч байна. Тиймээс ЭМЯ шийдвэр гаргах түвшний хүмүүс үүнийг бодож үзэх хэрэгтэй. Миний хувьд шинэчлэлийг өөрөөсөө эхлүүлж байна гэж ойлгож байгаа. Тангараг өргөсөн эмч хүний хувьд Монголын эрүүл мэндийн салбарт чадлаараа л зүтгэж байна.

-Танай эмнэлгийн мэс засал хийх эрхийг ЭМЯ-наас хассан гэх мэдээлэл байна. Энэ үнэн үү?

-Тийм зүйл болоогүй. “Йонсей” эмнэлэгтэй андуураад байдаг тал бий. Харин ч манайх Улсын нэг, гуравдугаар төв эмнэлгийн дараа орох хэмжээний эмчилгээ, үйлчилгээтэй төв эмнэлэг болсон. Өнгөрсөн намар магадлан итгэмжлэлээ авсан шүү дээ.

http://www.mongolnews.mn/i/51747

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.