• Categories

  • Traffic

Испанийн биологич, нуур судлаач, Барселоны их сургуулийн доктор, профессор Мигуэл Алонза: Дэлхийн шинжлэх ухааны гурван нээлтийг Монголын нууруудаас хийсэн

2013-09-23 11:00:00

 Монгол нутгийн гол, нуурууд цэнгэг, тунгалгаараа дэлхийд гайхагдаж, ариун дагшин байдал нь хэн хүний анхаарлыг татдаг билээ. Энэ утгаараа дэлхийн эрдэмтдийн анхаарлын төвд үргэлж байсаар ирэв.

Үүний нэг тод жишээ нь Испанийн биологич, нуур судлаач, Барселоны их сургуулийн доктор, профессор Мигуэл Алонза Монголд хүрэлцэн ирсэн нь юм. 2005 оноос Монголын нууруудыг судалж эхэлсэн түүнтэй ажил хэргийн яриа өрнүүллээ.

-Та Монголд хэдэн удаа ирж байна вэ?

-2005 оноос хойш 12 удаа ирсэн. Нэг удаа хуралд оролцох гэж, нэг удаа Монголын өвөл ямар байдгийг үзэх гэж хувиараа ирж байлаа. Бусад үед нь судалгааны ажлаар ирсэн. Бидний судалгаа 30-45 хоног үргэлжилдэг юм.

-Энэ хугацаанд хэдэн аймгийн хэчнээн нуурыг судалсан бэ?

-Миний хувьд Монголд очиж үзээгүй аймаг байхгүй. Хаана нуур байна, бид тэнд очдог байлаа. Энэ жил нэгтгэж үзэхэд нийт 880 нууранд очиж, судалгаа хийгээд байгаа юм билээ.

-2013 оны аялал тань юугаараа онцлог байсан бэ?

-Нэг сарын хугацаанд үргэлжилсэн аялал маань Сүхбаатар, Дорноговь, Өмнөговь, Дундговь зэрэг говийн бүсийн аймгуудын 150 гаруй нуурыг хамарсан. Өмнөх жилүүдэд тэндхийн нуурын ус ширгэснээс болж бид судалгаа хийж чаддаггүй байсан юм. Ойрын жилүүдэд Монголд хур бороо элбэг орж байгаа гэж дуулаад энэ жил говийн нууруудаар аялахаар төлөвлөөд байсан. Үнэхээр говийн нуурууд усны ундаргатай болсон байна билээ. Гайхалтай нь ширгээд байсан Өмнөговь аймгийн Улаан нуур дахин сэргэсэн нь судалгаа хийхэд боломж бүрдүүлсэн. Говийн нууруудыг давслаг байх болов уу хэмээн таамаглаж байсан ч бодит байдал дээрээ тийм байгаагүй, харин ч давслаг чанар нь бага байгаа нь анхаарал татсан.

-Судалгааны үр дүн юу байв?

-Дэлхийн шинжлэх ухааны салбарын гурван нээлтийг Монголын нууруудаас хийсэн. Эдгээр нь цоо шинэ төрлийн бичил биетүүд юм. Анхны тохиолдол нь Баян-Өлгий аймгийн Чөмөгт нуураас олдсон галасиела мурае, хоёр дахь нь Увс аймгийн Увс нуураас олдсон алона флосснери, хамгийн сүүлд Архангай аймгийн Шорвог нуураас олдсон фаллокриптус байсан юм.  Гурав дахь нээлтээ бид Монголын цорын ганц нуур судлаач асан Ж.Цэрэнсодном гуайд зориулан фаллокриптус Цэрэнсодном хэмээн нэрлэсэн. Уг бичил биет нь Испанийн Мадридын Байгалийн түүхийн музейд хадгалагдаж байгаа.

-Яагаад Монголын нуурыг судлах болсон бэ?

-Испани нь Баруун Европын орнуудаас тал хээрийн бүс нутгийн орон гэдгээрээ онцлогтой. Энэ нь Монголтой адил гэсэн үг юм. Манай улсад газар тариалан, барилга байгууламж, дэд бүтэц хөгжихийн хэрээр нуурууд маань онгон дагшин байдлаа алдаж, устаж үгүй болох аюултай тулгараад байгаа. Ийм учраас нуур судлаач миний хувьд хэдэн зуун жилийн өмнөх нуурууд ямар бүтэц, онцлогтой болохыг мэдэх шаардлага гарч ирсэн. Гэсэн ч тухайн үед судалгаа хийж байгаагүй болохоор бид адилхан газар нутагтай, онгон байгалиа хадгалж чадсан Азийн цөөхөн улсын нэг Монгол орныг сонгосон юм. Үүний үр дүнд нууруудаа сэргээх боломж бий болно.

-Ямар бүрэлдэхүүнтэй баг ажилладаг юм бэ, Монголоос судлаачид хамрагддаг уу?

-Шувуу судлаач, ургамал судлаачаар мэргэшсэн Испанийн эрдэмтэд манай судалгааны багт хамрагддаг. Монголд одоогоор энэ чиглэлийн мэргэжилтэн байхгүй учраас МУИС-ийн Биологийн тэнхимийн Ус судалгааны төвийн доктор, профессор Н.Сонинхишигтэй хамтарч ажиллаж байгаа.

-Монголын нууранд анхаарал хандуулах зүйл юу байна?

-Монголд судалгаа хийж байх явцад бүх нуурын 99 хувь нь хүний гар хүрээгүй, онгон байгалиа хадгалж үлдсэн байгааг бид харсан. Жилээс жилд усны түвшин нь дээшилж байгааг анзаарч байгаа. Цаашид нуураа хамгаалж, үргэлжлүүлэн судалсаар байвал аюулд өртөхгүй гэж хэлж болно. Харин энэ чиглэлийн мэргэжилтэн Монголд байхгүй байгаа нь миний сэтгэлийг эмзэглүүлдэг. Магадгүй зуун жилийн дараа Монголын нуурууд устах аюулд орлоо гэхэд урьд нь ямар байсныг мэдэхгүй, бидэн шиг байдалд хүрэх вий гэсэндээ би Монголд нуур судлалын мэргэжлийн тусгай анги нээж, боловсон хүчин бэлдээсэй гэж хүсдэг. Монгол залуус үүнд анхаарлаа хандуулж зүрх сэтгэлээ зориулаасай гэж боддог.


Г.Ариунунцацрал

Зураач Л.Саранхөхөө: Миний амьдралын хандлага дунд сурдаг хүүхэдтэй адил

 Хүмүүн бид хэдийчинээ иргэншинэ, төдийчинээ хэлбэрт баригдаж, өөрийгөө алддаг. Тэгээд хажууд байгаа аз жаргалыг анзаарах ч үгүйгээр алсаас хайна. Хүсэл угаас хязгааргүйг таньж, яг одоогоо хайрлаж амьдардаг хүн бол ардын уран зохиолч Б.Лхагвасүрэнгийн хөвгүүн Л.Саранхөхөө. Тэрбээр Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музейд “Ойрхон алс” үзэсгэлэнгээ дэлгэжээ. Өнгөрсөн баларсан дурсамж мартагдсан зүүд мэт бүдэгхэн хэрнээ алсаас тодрох. Тэгснээ ойрхон санагдаж чинад руу нь өнгийвөөс холдох зэрэглээ мэт… Оньсого таавар шиг бүгээн өнгөнд түүний бүтээлийн шид орших аж.Түүнтэй ярилцсанаа хүргэе.

-Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музейд үзэсгэлэнгээ нээсэн нь учиртай гэж дуулсан. “Ойрхон алс” гэж нэрлэсний учир юу вэ?

-Хуучнаас үлдсэн цорын ганц дүрслэх урлагийн музей шүү дээ. Олон зураач энд үзэсгэлэнгээ гаргадаг байсан болохоор бэлгэшээсэн юм. Буг байвал бурхан байна гэдэг шиг ойр байхад хол байна. Аливаа юм хоёр талтай, тэнцвэртэй гэдгийг л хэлэх гэсэн хэрэг.

-Зургаа зурж суух, ажлынхаа ард гараад үзэсгэлэнгээ үзэж зогсохын аль нь илүү сайхан бэ?

-Ард нь гарах юу байх вэ. Үзэсгэлэн гаргах миний эцсийн зорилго биш учир баярлаад байх зүйлгүй. Дуртай ажлаа л хийж байна.

-Та сонин, телевизээр нэг их гараад байдаггүй юм билээ. “Ойрхон алс” үзэсгэлэнгээ нээнэ гэдгээ ч зарлаагүй. Олны анхаарлаас хол, далд байхыг хүсдэг юм уу?

-Далдын хар малгай өмссөнгүй. Гэхдээ би, би гээд байх дургүй. Их хоцрогдсон хүн л дээ. Миний бүтээл хүмүүст таалагдах үгүй нь хамаагүй, зургаа зураад л түүнээсээ таашаал аваад сууж байх нь жаргал.

-Хүмүүс таны бүтээлээс юуг мэдрээсэй гэж хүсдэг бол?

-Бусдад үлгэр жишээ болж, өгүүлээд байх сургаал зурагт минь үгүй. Орчлон ертөнц миний нүдээр яаж харагддагийг л илэрхийлдэг.

-Зураачдыг оюун ухааны болон бодит ертөнцийн хоёр амьдралтай гэдэг. Таны оюун санааны ертөнц ямар вэ?

-Даргатайгаа нэг өөр, жирийн хүнтэй бас өөрөөр харилцдаг хүнийг хоёр ертөнцтэй гэж ойлгодог. Нэг л зангаараа, нэг өнцгөөс олон янзаар харах хэрэгтэй. Онгодоороо зурдаг хүмүүс байдаг л гэсэн. Би аливааг бодитоор хардаг. Зарим зураач шиг үзэн ядаж, эсвэл баярлаад, сэтгэлийн хөдөлгөөнөөр зурдаггүй. Уран зургийг уйгагүй хөдөлмөр гэж ойлгодог.

-Тэгвэл авьяас хэр их шаардах вэ?

-40 хувь нь авьяас, 60 хувь нь хөдөлмөр. Манай зураачид авьяасандаа цадчихдаг бололтой, бага хөд өлмөрлөх юм. Би ихийг хийе гэж боддог ч санасандаа хүрэхгүй юм аа.

-Олонх зураач багаасаа л зурж эхэлсэн байдаг. Та мэргэжлээ сонгохдоо ухамсартайгаар сонгосон уу, эсвэл зураач болох ёстой гэж ухамсаргүйгээрээ шийдсэн үү ?

-Хүүхдүүд мэргэжлээ сонгохдоо юу боддог, аав ээж нь юу гэж зөвлөдгийг мэдэхгүй. Мэдээ орсон цагаасаа л зурж, багадаа “Пионерийн үнэн” сонинд ажилладаг байлаа. Дуртай юмаа хийгээд амьдарч байгаа болохоор би азтай.

-Дүрслэх урлагийн сургуулийг барималч мэргэжлээр төгссөн гэсэн. Яагаад баримлаас хөндийрсөн бэ?

-Баримал бол хамтын бүтээл шүү дээ. Тэр улсын соёл, хөгжлийг тодорхойлж, олон зуун жил наслах учир уран зургаас илүү хариуцлагатай хандах ёстой. Хэн дуртай нь уран баримал бүтээж чадахгүй. Улсаас анхаарах хэрэгтэй гэж боддог. Манайхан баримал ямар чухал гэдгийг одоохондоо ойлгохгүй байна. Мөнгөтэй эрхмийн санаанд нийц үүлж, янз бүрийн юм хийлгүй, цэвэр уран бүтээл туурвих хэрэгтэй.

-Хүнд үзүүлэхийг хүсдэггүй зураг бий юү?

-Зарим нэгэнд нь байдаг л байх. Би юуг нь нуух вэ дээ. Надад тийм зураг байхгүй.

-Зургаа зурахдаа дуу хөгжим сонсдог уу. Ямар орчинд ажиллах дуртай вэ?

-Анир чимээгүй орчин, дуртай дуу хөгжим зэрэг янз бүрийн нэмэлт зүйл хүсээд байдаггүй. Боломж л олдвол зурдаг.

-Таны аав бас зураач. Бие биедээ зөвлөгөө, шүүмж өгнө биз?

-Яагаад ч юм урлагийн тухай ярилцаад байдаггүй. Гэхдээ миний зурсан зурганд нэр өгдөг. Аливааг өөрөө шийдэж байг гэж санадаг юм уу, юу ч хийж байсан миний ажилд оролцдоггүй.

-Б.Лхагвасүрэн гуай нэг ярилцлагадаа “Хүүхдүүддээ хүн шиг хүн болоорой” гэж захидаг гэсэн. Таны бодлоор хүн шиг хүн ямар байдаг вэ. Захиасыг нь хэр биелүүлж байна вэ?

-Ямрыг нь хүн, хүн биш гээд байгааг ойлгохгүй юм. Сайн ч, муу ч орчлонд ирсэн л бол хүн гэж бодож байна. Худлаа хэлэхгүй, муу санахг үй, зөв сэтгэлтэй явъя гэж хичээдэг. Энэ л хүн гэдэг ойлголтод ойртох байх. Гэхдээ би хүн болсон үгүйгээ мэдэхгүй. Цагаа тулбал хүн өөрийгөө ч сайн таньдаггүй.

-Нэртэй хүний хүү байх хэцүү юү?

-Мэдэхгүй ээ. Би хүний нэр алдарт ач холбогдол өгдөггүй. Хувь тавилангаараа сайн хүний хүү болж төрсөн. Нэр сүрийг нь гутаачихгүй юмсан, өргөж явах юмсан гэж шүдээ зуугаад зүтгээд байдаггүй. Ээж аавыгаа энэ орчлонд удаан хамт байгаасай л гэж хүсдэг.

-Хайртай бүхнээ үгүй болоход ямар үнэ цэнэтэй байсныг нь ойлгодог гэдэг. Аав, ээжийн ачийг хариулна гэж байхгүй. Гэхдээ яаж баярлуулахыг хичээдэг вэ?

-Гоё сайхан юм өгч чадахгүй ч сэтгэлийг нь амар амгалан байлгаж, ойр байхыг хичээдэг. Найз нөхөдтэйгөө уулзахаас илүү ижий аавыгаа л зорьдог.

-Та их энгийн, барагтай зүйлд санаа зоволгүй байгаадаа сэтгэл хангалуун амьдардаг юм шиг ээ. Зорилгогүй бол ёроолгүй далайд сэлүүргүй завьтай яваа нэгэнтэй адил гэдэг. Таны амьдралын зорилго юу вэ?

-“Амьдрал ямар нэгэн зорилгод тэмүүлдэггүй. Амьдрал өөрөө зорилго юм” гэж үг байдаг. Өдөр бүр шинэ учир энэ л агшинд амьдралын эцсийн зорилго оршдог. Мөнгөтэй болох гээд байгаа юм уу, шагнал авах гээд байна уу, зорилго утгагүй. Өөрт оногдсон ажлаа сайн хийгээд л явж байхад болно гэж боддог.

-Та ямар өнгөнд дуртай вэ?

-Саарал зэрэг завсрын, бүдэг өнгөнд дуртай.

-Өнгө хүнийг илэрхийлж чадах уу?

-Чадна. Шийдвэртэй биш занг саарлаар төлөөлүүлж болно. Өөрөөр хэлбэл миний амьдралд хандах хандлага дунд сурдаг хүүхэдтэй адил.

-Уран бүтээлээрээ дамжуулж нийгэмд юу үлдээхийг хүсдэг вэ?

-Сайн муу ч бидний хийсэн зураг дурсгал болж үлддэг. Бүтээл нь үлдэх учир зураачид урт настай. Одоо хэний ч танихгүй зураачийн зураг 100 жилийн дараа хаана ч байхгүй хосгүй бүтээл болохыг үгүйсгэхгүй. Дуучин шиг дуулаад өнөөдөр үнэлэгдэх албагүй.

-Зарим нэг нь хэлбэрийн хувьд өвөрмөц хэрнээ утга учиртай үгүй нь мэдэгдэхгүй зүйл хийгээд энэ бол орчин үеийн урлаг гэх юм. Гэтэл тэр нь ур дутсан санагддаг. Энэ талаар ямар бодолтой байна вэ?

-Буруу биш шүү дээ. Яагаад хүссэнээ хийж болохгүй гэж. Хийе гэснээ хийж, өөрийнхөө тухай юу ч гэж ярьж болно. Хүний эрх чөлөө. Надад орчин үеийнхний хийж байгаа нь таалагддаг. Залуу уран бүтээлчид оюун ухаан, үзэж харсан зүйл, амьдралын боломжоороо бидний үеийнхнээс хамаагүй түрүүлчихсэн. Миний бодлоор шинэ үеийнхэн биднээс илүү ухаантай.


Б.ДӨЛ

Zochin 202.126.89*** 2013 оны 09 сарын 25 14:47 Хариулах
Saranhohoo ! Bi chamaig sain meddeg gej boddog baisiin ! Cji uneheer engiin , tegsen mortloo hend yl tulgaddagui ! Denduu amgalan bodi hun m bna ! Odoo bi chamaig denduu oor ih huntdeygeltei baidlaar handah heregtei ym bna gej oilgoloo ! Aav chini harin denduu ih reklamdaad baidag bolson shuu ! Eej chini denduu saihan orlog eh dee !
http://www.mongolnews.mn/w/46120

Брэд Питт. Би өөрийгөө ялахын төлөө тэмцэж ирсэн

 Брэд Питт жүжигчин болохоосоо өмнө гэрийн тавилга зөөгч, ачааны машины жолооч гээд хийж байсан олон ажил дундаасаа тахианы дэгдээхэйг санагдуулсан шаргал өнгөтэй этгээд хачин хослол өмсчихөөд гадаа зогсон, гудамжаар өнгөрөгч хүмүүсийг “El Polo Loco” зоогийн газар орохыг урьдаг байсан үеэ ярих дуртай. Тэгэхэд гудамжаар явж байсан нэг цагаан саравчтай малгайтай хүн түүн рүү дөхөж очоод “Залуу минь чи хэзээ нэгэн цагт циркийн алиалагч болохсон гэж мөрөөдөж байгаагүй биз” гэснээ “өдрийн хоолондоо нэмэрлэ” гэж хэлээд мөнгө өгчээ. Брэд Питтийн хослол нь анхнаасаа түүнд таараагүй байснаас гадна зоогийн газрынхан тоглоомоор толгой дээр нь тахианы залаа шиг хачин малгай тавьчихсан юмсанж.

Үнэндээ тэр Чарли Чаплины киноны хөөрхийлөлтэй баатраас дутахааргүй инээдтэй харагдаж байжээ. Питт Миссурийн их сургуулийн сэтгүүлчийн ангид реклам зар сурталчилгааны чиглэлээр суралцаж төгссөн хэдий ч мэргэжлээрээ ажилласангүй. Хэл ярианы баялаг нь дунд сургуулийн хүүхдийнхээс дор, наймдугаар ангийн сурагч ч Брэд шиг алдаатай бичдэггүй гэдгийг Питт ойлгох тусмаа сэтгүүлзүйн чиглэлээр ажиллах сонирхолгүй болжээ. Тэр сургуулиа төгсөнгүүт Холливуд руу явж, дэлгэцийн урлагт азаа сорихоор шийдсэн байна.

Марк Твений зохиолын баатрууд хүүхэд насыг минь санагдуулдаг

Тэр Оклахома мужийн Шауни хотод их шүтлэгтэй гэр бүлд төржээ. Түүний аав Уильям Питт ачаа тээврийн компанид менежерээр ажилладаг, ээж нь сургуульд багшилж иржээ. Тэд хүүгээ боловсролтой хүн болгохыг хүсдэг байв. Тэр дунд сургуульд байхдаа спортоор хичээллэж, хөгжим сонирхдог болжээ. “Том Сойер, Гекльберри Финн гэсэн хүүхдүүд Марк Твений зохиолд гардаг даа. Би тэдэн шиг зүгг үй бас итгэмтгий, саваагүй байсан. Гекльберри Финнийн өссөн газар би бас өссөн юм. Манай тэнд анх телевизийн сурталчилгаа хийдэг болсон юм гэнэ лээ. Өвөө маань телевизийн сурталчилгаанд итгэдэггүй бас кино үзэх нэг их дуртай хүн биш болохоор нь би жүжигчин болно гэж түүнийг цаашлуулдаг байж билээ. Том Сойер авга эгчийгээ яаж цаашлуулдаг билээ Яг л тэрүүн шиг ” хэмээн Брэд Питт ярьжээ. Питт багаасаа сайхан газар орноор явж сонин хачин юм үзэхийг мөрөөддөг байж. Түүнийг энэ мөрөөдлөө биелүүлэхэд кино туслаж магадгүй гэж бодож явсан гэдэг. Тэр оюутан байхдаа жижигхэн рекламанд тоглож овоо хөлс авсан юмсанж. Төд удалгүй түүнийг дахиад телевизээс дуудаж, бас л рекламны нэг жижигхэн хэсэгт оруулжээ. Энэ бүхний дараа Питт кино жүжигчин болохоор эргэлт буцалтгүй шийдсэн байна. Тэр Холливудад ирээд жүжигчний дамжаанд суралцахын хажуугаар тааралдсан ажлаа хийж мөнгө олдог болжээ. Мөн Брэдли гэсэн нэрээ Брэд болгон өөрчилсөн байна. Энэ үед түүнд телевизийн “Даллас” гэсэн олон ангит кинонд тоглох боломж олдсоноор жүжигчин болох зам нь нээгджээ. Холливудынхан түүнийг богино хугацаанд амжилт олсон хүн гэдэг. Тэр 1990-ээд оноос эхлэн жил бүр кинонд тоглодог болов.

Жүжигчин болоод дөнгөж таван жилийн нүүр үзэж байгаа хүнд жил алгасахгүй кинонд, заримдаа бүр гол дүрд тоглож буй нь хүмүүсийн анхаарлыг татахгүй байж чадсангүй. Тэр ч байтгай 1995 онд “12 сармагчин” киногоороо “Оскар”- ын шагналд нэр дэвшив. “1990-ээд оны сүүлч гэхэд би алдарт бүрэн хүрч чадсан байлаа. Сонин сэтгүүл, телевизээр хаана л бол хаана миний тухай яриад л.. Түвдийн нэг лам “гоо үзэсгэлэн , алдар нэр, эд баялаг’’ гэсэн хамгийн аюултай гурван юм зэрэг ирсэн тохиолдолд хүн өөрөө ч мэдэлгүй мөн чанараа алддаг гэж хэлжээ. Нэг үе би өөрийгөө үгүй хийж байгаа юм шиг санагддаг байсан гэж Брэд Питт ярьсан юм. Тэр ид хүчээ авч байх үедээ хар тамхи татдаг болжээ. Өдөржингөө зөөлөн буйдан дээр суугаад тамхи татан мансуурах нь түүнд жаргалтай санагдаж байв. Нэг удаа тэр өвөө рүүгээ утастсан чинь цаадах нь “Брэдли би чиний тоглосон киног үзээд сууж байна” гэж хэлжээ. Жүжигчин залуу баярлаад ямар кино вэ гэхэд өвөө нь “ Бэтти надад огтхон ч таалагдаагүй нөгөө кино чинь ямар нэртэй билээ” гэж хөгшнөөсөө лавлахад “Би мэдэхгүй ээ. Ямар кино үздэг биш” гэж хариулах нь утасны цаанаас тод сонсогджээ. Өвөө эмээ хоёрынхоо энэ яриаг сонсоод Брэд ганцаараа үхтлээ инээсэн гэдэг. Энэ үед тэр өөрийгөө ямар ч утгаг үй зүйл хийгээд яваагаа ойлгожээ. Кинонд олигтой тоглохгүй, олсон мөнгөөрөө хар тамхи худалдан авч мансууран, хүүхнүүдтэй зугаацаж цагаа дэмий үрээд л.

Эцэст нь тэр өөрөө өөртэйгөө тэмцэхээр шийдэв. Түүний хувьд энэ тэмцэлд ялж чадвал хамгийн том ялалт болох байлаа. Эхний ээлжинд хар тамхи татахаа багасгав. Бүр хаячихаж арай л чадахгүй байв. Брэд Питт “Тэр үед л би хүн ямар нэг юманд донтох нь амархан. Харин муу зуршлаасаа салах нь дахин төрөхтэй адил юм байна гэдгийг ойлгосон. Одоо бодоход ганц энэ удаа ч биш ер нь би бүхий л амьдралынхаа турш өөртэйгөө тэмцэж, өөрийгөө ялж ирсэн юм байна. Ялалт угаасаа л амаргүй олддог ш дээ” гэж хэлжээ. Тэр хар тамхиа хаясны дараа “Дурласан Шекспир” киногоороо “Оскар”-ын шагнал хүртсэн жүжигчин Гвинет Пэлтроутай учирч сүй тавьсан байна.

Папарацциуд долоо хоног бүр таван өдөр намайг дагадаг

“Брэд Питтийн дурлалын түүх Холливудын зарим одтой адил адармаатай хэцүү зүйлгүй өөртэй нь адилхан энгийн мөртл өө сонирхолтой байдаг” гэж “Esquire” сэтг үүлд бичжээ. Тэр дунд сургуульд байхдаа анх болзож үзсэн гэдэг. Питт өөрт нь таалагддаг байсан сургуулийнхаа нэг охинтой машины гараашийн ард уулзахаар болзжээ. Тэр чухал бизнес ярих гэж байгаа хүн шиг үсээ самнаж, хослол өмсч, гутлаа өнгөл өн, болзоондоо ирсэн боловч гараашийн дэргэд хэвтэж байсан машины тостой дугуйнд тээглэн золтой л ойччихсонгүй. Охиныг хүрч ирэнгүүт Питт юу ярихаа мэдэхгүй жаахан сандарсанаа зүгээр л түүний уруул дээр үнсэж орхисон гэдэг. Тэд 15 минут ч бололгүй хоёр тийш салж явахдаа дараа гараашийн ард биш сургуулийнхаа урд байдаг бит үү модтой цэцэрлэгт уулзахаар тохиролцжээ. Харин охиных өөр хот руу нүүснээр тэдний ээлжит болзоо бүтсэнгүй. Брэд Питтийн анхны сүй бас бүтэлгүйтсэн түүхтэй. Гвинет Пэлтроутэй Брэд Питт “Долоо” гэсэн кинонд тоглож байхдаа танилцжээ. Аливаад хариуцлагатай ханддаг цаг сайн баримтладаг жүжигчний авьяастай бүсгүйтэй зургийн талбайд хамт ажиллахад уран бүтээлчдийн багийнхан ялангуяа Брэд Питт дуртай байв. Төд удалгүй тэр Гвинет Пэлтроуд дурлаад зогссонгүй гэрлэх санал гарган сүй тавьжээ. Залуус хоёр жилийн турш хамт амьдарсан хэдий ч гэрлэсэнгүй.

Сонин хэвлэлд бичсэнээс үзвэл Гвинет Пэлтроу Питтийг үргэлж өөрийнхөө санаснаар байлгах дуртай байж. Питт түүний үгнээс гардаггүй байсан гэдэг. Гэхдээ тэр сүйт бүсгүйн зөвлөсн өөр өөрийнхөө хэт энгийн занг засч чадаагүй нь мэдээж. Гвинет Пэлтроу түүнийг хашраах гэсэн үү бүү мэд юутай ч сүйгээ цуцлах санал түрүүлж гаргажээ. Брэд Питт үүнийг тэвчиж чадсангүй түүнээс холбоогоо тасалсан байна. Дараа нь тэр шаргал үст Женнифер Энистонтой уулздаг болж улмаар гэрлэжээ. Энистон Пэлтроу шиг бүхнийг захирах гэж оролддоггүй боловч тэр нөхрийнхөө сул талыг мэддэгийн хувьд байнга ямар нэгэн зөвлөгөө өгч ирсэн нь түүнд таалагддагг үй байсан ч байж магадгүй. 2005 онд Брэд Питт Анжелина Жолитой цуг “Ноён, хатагтай Смит” киноны зургийн талбайд танилцжээ. Хоёр дахь нөхрөөсөө салаад удааг үй байсан Анжелина анхандаа Питтэд таалагдсангүй. Хүйтэн харцтай, дээрэнгүй их зантай эмэгтэй шиг санагдсан гэдэг. Жолид ч гэсэн Брэд түрэмгий эрээ цээргүй салан задгай хүн шиг харагдсан аж. Хоёр биедээ таалагдаагүй тэдний тоглолт кино зургийн багийнхны уурыг барж гүйцжээ. Тухайн үед зөвхөн нөхөр эхнэр хоёр Смит хоорондоо зодолдож байгаа хэсгийн зураг л тэдний санаанд нийцсэн байна. Дараагийн зураг авалтын үеэр хоёр хилэнцэт хорхойг нэг шилэн саванд хийчихсэн мэт Жоли Питт нарын уур хилэн дээд цэгтээ хүрч хэрэлдэж эхэлжээ. Тэднийг хараад туслах найруулагч нь тэсч чадалгүй хоёуланг нь кинонд ашиглаж байсан нэг вагонд оруулаад гаднаас нь түгжиж орхисон байна.

Хоёр жүжигчний хашгичин хэрэлдэх чимээг сонсож байсан зургийн багийнхан тэднийг хоорондоо зодолдож нэг нэгнийгээ гэмтээчихвий гэдгээс болгоомжилж байсан гэдэг. Азаар ямар ч муу зүйл болсонгүй. Эсрэгээрээ тэд эвлэрчээ. Энэ эвлэрэлт киноны зураг авалт дууссаны дараа хайр сэтгэл болон хувирчээ. Женнифер Энистон ч нөхрийгөө өөр хүүхэнд сэтгэлтэй болсныг мэдээд чимээг үй салсан гэдэг. Эдүгээ төрсөн, өргөж авсан зургаан хүүхэдтэй тэд дэлхийн алдартай гэр бүлийн нэг болсон байна. “Би өнөр өтгөн гэр бүлд дуртай. Зураг авалтын талбайгаас ядарч ирээд гэртээ ороход олон хүүхдийн дуу шуугиан угтан авдаг. Энэ нь миний алжаалыг тайлж баяр баясгалан авчирдаг” гэж Брэд Питт ярьжээ. Жоли тэр хоёрын амьдрал амаргүй байсан. Нэг үе хүмүүс тэднийг салж магадгүй гэж муу ёрлож байв. Брэд Питтийн ээж шинэ бэрээ таатай угтаж авсангүй. Анжелина Жоли бөгтийж, нүдний нь дор үрчлээс сууж, турж эцэх болов. Тэр хөхний хорт хавдар тусах эрсдэлтэй байсан тул үүнээс сэргийлэн хагалгаа хийлгэн хоёр хөхөө авахуулж, хиймэл хөх суулгасан байна. Жолигийн бие өдрөөс өдөрт сайжирч хуучин хэвэндээ орон уран бүтээлээ хийж эхэлжээ. Одоо Брэд Питтийн амьдрал хэвийн, жаргалтай байгаа аж. Тэр продюсер хийхийн зэрэгцээ кинондоо тоглож байна. Питт нэг удаа “ Миний хойноос долоо хоногийн таван өдөр папарацци суулгасан гурван машин явдаг. Тэртээ тэргүй алган дээр нь ил харагддаг миний амьдралд нууц гэж байхг үй гэхэд болно” гэж хэлсэн. Гэсэн хэдий ч Брэд Питт болон түүний гэр бүлийнхний хойноос папарацци нар мөрдсөөр л…

Г.Мэнд-Ооёо: Хүн төрөлхтөний анхдагч ээж бол дэлхий

2013 оны 09-р сарын 24. 09:40

Монголын зохиолч, яруу найрагчдын бүтээлийг дэлхийд сурталчлахад ихээхэн үүрэг гүйцэтгэж  яваа Соёлын гавьяат зүтгэлтэн Г.Мэнд-Ооёотой уулзаж ярилцлаа. Эрхэм уншигч та мэргэн оюундаа тунгаан болгооно уу. 

ө

-Та 2012 онд утга зохиолын хамгийн том төрөлд “Алтан Өд” шагналыг “Гэгээнтэн” хэмээх түүхэн баримтат романаараа хүртсэн. Одоо энэ номыг хүмүүс их уншиж байна. Роман бүтсэн түүхээсээ яриагаа эхэлье? Яагаад романаа Хүслийн уулан дээрээс эхлүүлсэн юм бэ? Энэ нь бас утга учиртай байх даа?

-Хүслийн уул буюу Хан Баянзүрх хайрханы оройн овоонд Ноён хутагт Данзанравжаагийн шарилыг 1937 оны егүүтгэлийн жил тахилч нь аваачин нуугаад 50 гаруй жил хадгалсан байдаг. Гэгээнтнийхээ шарилыг хүний хөлд гишгүүлэхгүй гэж. Тэгээд ч шашин бурханаа устгасан тэр цаг үед уулын оройн овоог сонгосон нь тахилчийн хамгийн зөв шийдвэр байжээ. Мэдээж тийм эрхэм нандин эрдэнээ 50 жил өдөр болгон дурандаж, үе үе эргэж тойрно. Тахилч Түдэв өвгөний байранд өөрийгөө тавьж Хүслийн уулан дээрээс алсыг халиаж, бясалгаж суухдаа би романыхаа гол зохиомжийг олсон юм.

а

-Д.Данзанравжаа Монголд төдийгүй дэлхийд алдартай хүн. Ийм агуу хүний ертөнцөд нэвтэрнэ гэдэг тэр тусмаа түүхэн роман бичнэ гэдэг амаргүй шүү дээ? Ноён хутагтыг нууц тарнигүйгээр төсөөлөхийн ч аргагүй. Тэгэхээр та түүхээс гадна шашны талаар чамгүй мэдлэгтэй байх нь ээ?

-Мигжэд Жанрайсиг шүтээнийг бүтээн залах хөтөлбөрийг би анх боловсруулж, төслийг  зургаан жилийн турш удирдсан. Монголын нийгмийн тогтолцоо өөрчлөгдөж, зах зээлд шилжих хомсдолын он жилүүдэд тэр том бүтээн байгуулалтыг удирдах, хөрөнгө босгох ажил амаргүй байлаа. Уран бүтээлээ хийх бүхий л цагаа би их шүтээнийг бүтээн босгох ажилд зориулсан даа. Гэхдээ би түүндээ огт харамсдаггүй, харин ч би бурханы шашны мөн чанар луу мухар сүсгээр бус эхлээд шинжлэх ухааны танин мэдэхүйн түвшинд, дараа нь дотоод ертөнцийнхөө мэдрэмжээр нэвтэрсэн гэж боддог. Энэ маань арав гаруй жилийн дараа “Гэгээнтэн” романыг бичих бэлтгэл байж дээ гэж одоо бодогдож байна. Данзанравжаа хутагтын нууц тарнийн хүчийг эзэмшсэн увдис чадлыг ер нь юу юм бэ гэж ойлгохын тулд бясалгал хийх зөвшөөл эрх авч нууц тарнийн судар ном руу нэвтрэх оролдого ч хийсэн. Гэхдээ би нийтлэг хүмүүст “нууц тарни” гэж юу болохыг хутагтын эрдмээр дамжуулан энгийн ойлгомжтой үгүүлж чадсан гэж бодож байна.

бө

-Одоогоос 32 жилийн өмнө таны “Дэлхий ээж” хэмээх сайхан дуу бүтжээ. Сайн  бүтээл урт настай байдгийг нотолж өнөө үед ч бидний аялах дуртай дуу хэвээрээ байгаа. Та дэлхий ээжтэйгээ хэрхэн харьцдаг вэ?

-Уул ус, байгаль дэлхийг би эзэнтэй сүлдтэй хүний адил баярлаж гомдож байдаг амь сүнстэй гэж их багаасаа ойлгох болсон юм. Тийм ч учраас хүн төрөлхтөний анхдагч ээж бол Дэлхий гэж бичсэн. Миний энэ дуу ийм л агуулгатай. Сайхан хөгжим сайн дуучны буянаар 30 гаруй жил дуулагдсан ч утга агуулга нь ер хуучираагүй цоо шинээрээ байгааг мэдрэхэд сайхан санагддаг. Одоо эргээд харахад миний бараг бүх зохиолд байгаль дэлхийгээ хүнчилэн хайрлах үзэл санаа нэвт шингэсэн байдаг юм байна даа гэж бодогддог. Бодвол угаас байгаль дэлхийтэйгээ зохицон, ээлтэй ивээлтэй амьдарсан нүүдэлчин өвгө дээдсээс оюун сэтгэл бие цогцост минь шингэн өвлүүлж өгсөн үнэт зүйл, бас газар шороогоо гэх монгол хүний эрхэм нандин чанар байхаа даа.

ө

-Таныг монголын утга зохиолыг дэлхийд зуучлагч гэдэгтэй маргах хүн ховор. Монголын яруу найргийг дэлхийн түвшинтэй харьцуулахад аль хавьд нь явна?

-Монголын яруу найргийг дэлхийн төвшинд хаана нь байна вэ? гэсэн маягийн асуулт их гардаг юм. Зарим нь тэр түвшинд хүрэхэд 100 жил хэрэгтэй гэдэг, зарим нь дэлхийн зиндаанд гэдэг. Хоёр туйл хариулт гараад байгаа юм. Миний хувьд хоёр дахийг нь баримталдаг. Би саяхан бүх цаг үеэс сонгосон дэлхийн яруу найргийн дээж “Гурван зуун шүлэгт” хэмээх антологи хийлээ. Тэр антологийг үзсэн бол миний хариултыг олох байх.

-

-“Гурван зуун шүлэгт” хэмээх 300 гаруй хуудастай том антологи гарсан байна л даа. Тэгэхээр та Монголын яруу найргаа дэлхийн дэвжээнд эн тэнцүү тавих өөрийн бодол санаагаа үүгээрээ гарган тавьсан гэж үзэж болох уу? 

-Яруу найраг бүтээгээгүй ард түмэн байхгүйтэй адил, монголчууд яав ч бусад үндэстнээс яруу найргийн сэтгэлгээ, ур, уянга, гүн ухаанаараа дутахгүй гэж би үздэг. Тиймээс ч уншигчдаа харьцуулан үзэх боломж олгох үүднээс Хүнннүгийн үеийн дуунаас эхлээд Нууц товчооны шүлэг, Чойжи-Одсэрийн найргаас эхлээд Д.Нямсүрэнг хүртэлх арав гаруй зохиогчийг хүн төрөлхтөний яруу найргийн суутнуудтай эн зэрэгцүүлэн анх удаагаа гаргаж тавилаа.

бө

-Өрнийн орнуудын яруу найргийн антологиудад монголын яруу найрагчдаас ордоггүй байсан гэсэн үг үү?

-Өрнийн алдартай антологиудад монгол яруу найраг ордоггүй байсан нь манай утга зохиол өрнө дахинд танигдаагүй, орчуулагдаагүй, судлагдаагүй явдалтай холбоотой. Түүнээс биш, манай яруу найраг тэдний зиндаанд хүрэхгүйдээ биш.

-Яаж батлах юм?

-Харьцуулаад үзэх л хэрэгтэй. Грекийн яруу найрагч Хомер, Сапфогийн үед бидний өвөг нүүдэлчдийн зохиосон дуу шүлэг олдсоор л байна. Италийн Ф.Петраркагаас 50 жилийн өмнө, Английн анхны их шүлэгч Ж.Чосероос, бас Францын яруу найрагч Ф.Вийоноос 100 орчим жилийн өмнө манай Чойжи-Одсэр олон алдартай шүлэг дууллуудаа туурвиж, орчуулга хийж байжээ. Америкад анхны яруу найргийн ном 1627 онд хэвлэгдэхээс гурван жилийн өмнө Цогт тайжийн шүлгийг чулуун номонд сийлсэн байх жишээтэй. Манай Данзанравжаа, Оросын суут А.С.Пушкин, сонгодог яруу найрагч Тютчев, Америкийн Эмерсон, Эдгар По нартай үе чацуутан төдийгүй, сэтгэлгээгээр ч, яруу найргаараа ч, соён гэгээрүүлэх үйлсээрээ ч дутуугүй. Ийм л учраас би дэлхийн яруу найргийн цэцэрлэгт хүрээлэнд өөрийн үндэстний яруу найргийг нилээд томоор гарган тавих мөрөөдлөө биелүүлж буй нь энэ юм. Зөв бурууг хойч үе шүүх буй заа.

а

-Та яагаад антологио яагаад “Гурван зуун шүлэгт” гэж нэрлэсэн бэ?

-Монголчуудын цоморлиг бүтээж цогцлоох уламжлалд иймэрхүү нэр байдаг л даа. Миний антологид “Бүх цаг үеэс сонгосон яруу найргийн дээж” гэсэн тодотгол байгаа. Миний хувьд анхны оролдлого тул энэ удаа 300 хүргэлээ. Дараа нь 500 шүлэгт, 1000 шүлэгт хэмээн нэмэгдэх магадлалыг бас бодолцсон юм.

а

-Өнгөрсөн хугацаанд уран бүтээлийн өндөр олзтой байсан. Яг одоо ямар уран бүтээл дээр ажиллах вэ?

-Хоёр оны зааг дээр уншигчдадаа дахиад нэг роман барих санаатай ажиллаж байна.

а

-Нууц биш бол шинэ романыхаа сэдэв агуулгыг хэлж болох уу?

-Төрөөгүй хүүхдэд нэр өгдөггүй биз дээ.

ө

П.Наран

   

Одоогоор 2 сэтгэгдэлтэй
Таны санал бодол
  1. dddd бичсэн нь: /202.21.113.141/

    өө тим үү. би мэддэгүй байжээ)

  2. Бүтээлч хүн юмаа бичсэн нь: /49.0.139.177/

    Гэгээнтэн романыг нь уншсан. Үнэхээр говь нутгийн минь сайхныг нүдэнд харагдтал бичсэн байна лээ. Равжаа хутагтын минь амьдрал бүтээлийг их сайхан бичжээ. Таньд баярлалаа. Энэ шүлгийн номыг нь олж уншинаа, хаяа шүлэг уншиж эрч хүч авдаг шүү.

Мэрайя Кэри: Эмэгтэй хүн хоёр цаг унтаж, 22 цаг хөдөлмөрлөх ёстой

2013 оны 09-р сарын 24. 11:39


Алдарт “Share” сэтгүүлийг дуучин Мэриа Кэригийн зураг чимжээ. “Share” сэтгүүлийнхэн түүний хувцасны шүүгээ болон зүрх сэтгэл рүү нь өнгийсөн сонирхолтой ярилцлагыг авсан байна.

1

-Ингэхэд хуримын бөгж чинь хаана байгаа юм бэ?

-Яагаад ч юм бөгж маань ээмэг болчихсон байсан. Харин би тэр ээмгээ Амстердамд гээчихсэн.

1

-Их тоогүй хэрэг байна. Хоёулаа жоохон уран бүтээлийн талаар ярих уу?

-Мэдээж энэ хэсгийн алгасна гэж юу байхав дээ.

1

-Гэхдээ “Say Somethin” дуунд “Би чамайг хайж очсон, харин чи намайг харсан” гээд л олон сонин мөр байдаг?

-Тэр бол продюсер Фарлелийн санаа. Тэр хүн бүхнийг гайхшруулахыг хүссэн юм. Анх дэлгэцнээ гарахад хүмүүс дууны үгийг минь сонсоод л биширч эхэлсэн. Аяар татах арга гэж байна. Үгээр татах урлаг гэж байна. Би энэ дуугаа үгээр татаж, сонсогчдыг эрхшээлдээ оруулсан гэх үү дээ.

1

-Эминем та хоёрын дунд ширүүн маргаан одоо хүртэл үргэлжиж байгаа юу. Ингэхэд энэ бүхэн юунаас болсон талаар сонирхуулаач?

-Яагаад тийм явдал болсныг би өөрөө ч сайн мэддэггүй. Тэр саяхан миний тухай таагүй зүйл ярьсан гэж сонссон. Яагаад надаас айгаад байдаг нь тун хачирхалтай. Харин би хэзээ ч уучлал хүссэн захидал аваагүй шүү. Бид хоёрын хэрүүл бараг 10 жил үргэлжиллээ. Одоо ч би мартлаа, тэр ч аль хэдийнэ мартсан байх. Тэгэхдээ эмэгтэй хүнийг үгээр алсаны оронд хутгаар алсан нь арай л дээр гэдгийг эрэгтэйчүүд мэдэхгүй байгаа. Сэтгэлээрээ алуулсан мэт байх ямар хөөрхийлөлтэй байдаг гээч. Нэг үгээр хэлэхэд, буруу хараад зогсоход минь муулж байгаа сэтгэгдэл төрүүлэх юм уу даа.

1

-Ээж чинь Ирланд, харин аав чинь Африк, Венесуэл гаралтай Америк хүн. Холимог цустай гэдгээ хэзээ мэдсэн бэ?

-Цэцэрлэгт байхдаа гэр бүлийнхнийгээ зурах даалгавар авчихаад сууж байлаа. Гэтэл хоёр багш маань мөрөн дээгүүр харчихаад л инээлдээд байсан. Учир нь би гэрийнхнийгээ яг л харснаараа зурж байсан юм. Ээж маань тоор шиг өнгөтэй харин аав бор арьстай. Зургийг минь шоолсон хоёр багш намайг өнгөт арьстай аавтай гэдэгт итгээгүй. Тэгээд л би уурандаа “аавыгаа” ногооноор будаж орхисон юм. Эцэст нь тэд хоорондоо шивнэлдэж, дахин намайг шоолоогүй. Харин би тэгэхэд эрлийз гэдгээ мэдэрсэн.

 1

 -Хэдэн настайгаасаа дуулж эхлэв?

-Дөрөв. Миний ээж Нью Йорк хотын дуурьт дуулдаг байсан. Түүнийг “Rigoletto” хэмээх дуурь дуулж байхад би алдааг нь зассан гэдэг. Тэгээд л намайг хөгжмийн сонсгол сайтай гэдгийг мэдсэн гэж ээж минь хэлсэн.

1

-Хэрэв чамайг бага байхад “Америкийн шүтээн” нэвтрүүлэг явагддаг байсан бол чи шалгаруулалтад орох байсан болов уу?

-Тэр үед “Оддын эрэлд” гэдэг шоу байсан. Гэвч би оролцоогүй. Надад хамаарах зүйл биш гэж боддог байсан юм. Би их ичимхий охин байсан л даа. Одоо бодоход тэр нэвтрүүлэгт оролцоогүй нь ч болсон юм. Би “Оддын эрэлд” нэвтрүүлгийг үзчихээд л оролцогч нарыг гоочилдог байсан. Тэр үед л миний ирээдүйд гялалзах ганц боломж бол дуучин гэдгийг зүрхээрээ мэдэрсэн.

1

-Шүүгч хийхэд ямар байсан вэ?

-Wow. Итгэхийн аргагүй. Дэлхийн хоолой глобалчилж байна. Өөр ертөнц тэр тайзнаас үнэртэж байсан. Одоо хоолойны хүчээс илүү, өвөрмөц хоолой хүмүүсийн чихэнд илүү таалагдах хандлагатай байна. Тэгэхдээ хүчирхэг хоолой ч гэсэн өвөрмөц хэв маяг руу шилжих боломжтой.

1

-Дуучны хувьд ер нь ирээдүйгүй жанрын талаар?

-Намайг дуучин болоход хамгийн их фэнүүдтэй урлаг бол “Хип Хоп” урлаг байсан. Одоо би ер нь ойлгохгүй байгаа. Хип Хоп дуу л гэхээрээ том том хөх, өгзөг гаргасан баахан хүүхнүүд, тэд нар нь мөнгөөр тоглох нь яанаа. Миний бодоход “Хип Хоп” урлаг чинь нийгмийн хар барааны 3, 4 минутад багтааж л нийгэмд хүргэх зорилготой бий болсон урлаг шүү дээ. Нэг бол нийгэм маань цэвэршээд нялх хүүхэд шиг болчихсон юм болов уу даа. Энэ урлагийг зүгээр л мөхөх хандлага руугаа явж байгаа гэж хэлэхэд харамсалтай байна.

1

-Чи тоглолтынхоо үеэр нэлээд хэдэн хувцас сольдог. Хувцас тань урагдаж байсан тохиолдол бий юу?

-Өө тэгэлгүй яахав. Бүр маш олон удаа. /инээв/. Олон аялан тоглолтын үеэр мөргүй даашинз маань унах шахсан. Гэсэн ч би нэг гартаа микрофон бариад, нөгөө гараараа даашинзнаасаа атгачихаад л дууныхаа завсар “Болно, хөгжмөө хаагаарай” гэсэн боловч хэн ч ойлгоогүй. Тэгээд л тайзны ар руу гүйхээрээ очиж даашинзаа нэг сайхан татчихаад  “Уучлаарай. Эвдрэл гарлаа” гэж хэлсэнээ одоо хүртэл кино шиг санадаг.

1

-Чи Мэрлин Монрогийн багадаа хэрэглэж байсан төгөлдөр хуурыг 600.000 гаруй ам.доллараар худалдаж авсан?

-Дуудлага худалдааны өрсөлдөөн надад үнэхээр сонирхолтой санагдсан. Төгөлдөр хууранд ахадсан үнэ гэдгийг мэдэж байсан ч миний хувьд тун чухал байсан юм. Мэрлин Монрогийн хэрэглэж байсан зүйлсээс үлдсэн цорын ганц томоохон зүйлийн нэг.

1

-Би олонтаа сонсч байсан. Хэзээ ч ээж болохгүй гэх ярилцлагыг олон сонсч байлаа. Харин одоо ямар сайн ээж болон хувирсанд чинь гайхаад барахгүй нь?

-Би их тэнэг байжээ. Ярилцлага авахаар ирсэн сэтгүүлч болгон “хэзээ ээж болох вэ” гэж асуудаг байлаа. Тэр тэр болгонд нь “би хэзээ ч ээж болохгүй” гэж хариулдаг байсан. Бас биеийнхээ галбирт их санаа зовдог учир ээж болохгүй л гэж боддог байснаа нуугаад яахав. Шинээр ээж болох гэж байгаа эмэгтэйчүүдэд гэдсэнд байгаа үрдээ муу үгийг бүү сонсгоорой гэж захимаар байна.

1

-Ихрүүдээ харахаар сайхан байна уу?

-Уран бүтээлч хүн хүүхэдтэй байна гэдэг бол нэг сонголтыг нь сонгох ёстой юм шиг байна. Сайн уран бүтээл гаргахаар цаг наргүй ажиллахад нөхөр хүүхдүүдтэйгээ ам мурийх, гомдоох зэрэг муу сайн зан ааш их гарах юм. Уран бүтээлээ гарахгүй удахаар тайзнаас шахагдах гээд байх юм. Өдөр бүр л дуучин төрж байна шүү дээ. Тийм учраас л эмэгтэй хүн хоёр цаг унтаж, 22 цаг хөдөлмөрлөх ёстой гэдэг үг гарсан байх.

1

-Хэр сайн гэрийн эзэгтэй вэ?

-Хичээж байгаа. Таван төрлийн хоол хийж сурсан. Хүүхдүүд маань хоёр хоолонд минь нугасгүй дуртай. Харин нөхөр минь ирээдүйд бий болох зургаа дахь хоолонд ч дурласнаа хэлсэн. Бурхан минь би танд хайртай. Ийм сайхан гэр бүл бэлэглэсэнд чинь хязгааргүй их баярлалаа.

1

Б.Дэлгэрцэцэг

http://www.shuud.mn/?p=283528

“Тод арт” агентлагийн захирал Б.Сэргэлэн: Би сонголт хийхдээ зүрхээ сонсдог

2013 оны 9 сарын 20
“Тод арт” агентлагийн захирал Б.Сэргэлэнг дугаарын зочноор урилаа. Тэрбээр бидний урилгыг талархан хүлээж авсан юм. Байгуулагдсан цагаасаа эхэлж соёл урлагийн амьдралтай өдөр тутам хамт байж, энэ салбарын мэдээллийг олон нийтэд түргэн шуурхай хүргэж ирсэн хэмээгээд манай хамт олонд ажлын амжилт хүссэн юм. Тэрбээр нэмж “Танай сониноос анзаарснаа хэлэхийг хүсч байна. Соёл урлагийн мэргэжлийн байгууллагуудын менежерүүдийг их сайн дэмждэг. Санаачилсан, зохион байгуулсан, олон нийтэд хүргэх гэсэн ажил болгоных нь талаар цааргалалгүй мэдээлж ирсэн. Үнэнийг хэлэхэд хэвлэл мэдээллийн байгууллага бүр ийм биш, худал үнэн дуулиан шуугиан хөөх нь элбэг. Тэгэхээр “Өдрийн шуудан” сонин нийгэм, хувь хүний соёл хөгжилд их хувь нэмэр оруулдаг” гэсэн юм. Бид ийн ярилцлаа. 

-Таныг цаг үетэй уралдан бүтээж явдаг, ажил хэрэгч эмэгтэй, тиймээс ойн баярын дугаартаа ярилцлага авъя хэмээн онцоллоо.

-Баярлалаа. Нэлээд ташуур өгсөн үнэлгээ байна. Би хичээж л явна.

-Сүүлийн үед та өмнөхөөс өөр Сэргэлэн харагдаад байх боллоо. Илүү чөлөөтэй болсон ч юм шиг. Ямар учиртай вэ?

-Намайг театрын менежерээр ажиллаж байхад хүмүүс балетчин гэж хардаг байсан юм. Харин театрын захирлын ажлыг өгснөөс хойш менежер гэж хараад байгаа юм уу гэж бодох болсон. Аливаа юм бүхэн цаг хугацааг дагаж өөрчлөгддөг. Тэр жамаар өөрчлөгдсөн байж магадгүй ээ.

-Таныг урлагийн менежер гэж хэн байх ёстойг харуулж чаддаг удирдах ажилтны нэг гэж боддог. Төрийн ажлаас арай өөр талбар, орон зайд та өнөөдөр ямар тоглолт хийж явна вэ?

-Нэлээд ширүүн асуулт байна. Би санаж бодсон, төлөвлөснөө л хийж явна. Өөрийн жижигхэн байгууллагатай болсон. “Тод арт” гэж урлагийн менежмент, зуучлал эрхлэх агентлаг байгуулсан. Гадаад, дотоодын байгуулага, хүмүүстэй хамтарч ажиллаж байна. Өнөөдөр гэхэд маш сайхан хүмүүстэй нэгдээд нийгмийн амьдралыг урлагийн нүдээр харж, өөрчлөн зохион байгууулах, бодлого боловсруулагч, шийдвэр гаргагчдад санаа өгөх, олон нийтэд ч амьдралаа өөрөөр харах боломж олгох “Урбан номадс” төслийнхөнтэй хамтарч ажиллаж байна.

-Тэд хамтаръя гэдэг санал тавьсан уу?

-Тэгсэн. Урлагийн мэдрэмжтэй, олон нийттэй харилцаж чадах менежер байна уу, холбож өгөөч гэхэд нь Урлагийн зөвлөлөөс намайг санал болгосон байсан. “Урбан номадс” төслийн хүрээнд явагдаж байгаа таван өөр, тэгсэн хэрнээ нэг уур амьсгаатай төслүүдээс би их юм олж мэдэж байна. Герман, Монголын энэ сайхан уран бүтээлчид, мэргэжилтнүүдтэй хамтарч ажиллаж байгаадаа баяртай байна. Дашрамд хэлэхэд энэ төслийн хамгийн онцлох нь гэж хэлж болох арга хэмжээ маргааш үдээс хойш (өнөөдөр) болно. Танай сонины уншигчид сонирхоосой, ирж оролцоосой гэж хүсч байна. “Амьдрал ахуй-Ногоон нуур” гэсэн нэртэй энэ төслөөр Ногоон нуурт гэр хорооллын дунд амралтын бичил орчин яаж бий болгохыг хэлж өгөх, зөвлөх, бодитоор үзүүлэх ажил болох юм. Ногоон нуур гэж Баянбүрдээс хойхно байдаг даа. Монгол, Германы зураачид, продюсерууд гоё том завь босгоно. Түүн дээр юу байх, ийм  байгууламжийг амьдрал ахуйдаа яаж ашиглаж болох талаар санаа өгөх зорилготой юм. Ер нь баруунд урлагийг хүмүүсийн амьдрал, сэтгэлгээнд хэрхэн нөлөөлүүлдгийг энэ хүмүүсийн хийж буй ажлаас харж байна.

-Та ДБЭТ-ын захирлын ажлаа өгөөд хагас жил илүү болж байна. Таныг мэддэг хүмүүс эхэндээ хайгаад  байх шиг байсан. Дараа нь зарим хүн “Энэ хүн лав гадаадад гарах гэж байгаа байх, ажлаар ч юм уу, эсвэл зүгээр л амрахаар гарах гэж байж магад” гэж ярьж байсан.

-Тийм гэж үү. Надад мэдэгдээгүй.

-Тэгж ярьж байсан хүн нэг бус бий…

-Хүмүүс хоорондоо яриад өнгөрсөн биз ээ. Би агентлагаа байгуулах гээд бичиг цаас шагайгаад сууж байсан үе байх. Би Монголдоо л ажиллана. Яагаад гэвэл би Монголдоо хайртай. Монгол дээл өмсөхөөрөө л Монголд хайртай болдог гэвэл худлаа. Эндээ ямар ч ажил хийж болно. Олон улсын хэмжээний ажил хийх гэдэг нь заавал гадаадад ажиллахыг хэлэхгүй. Манай Монгол олон соёлтой орон гэж би боддог. Европ, Азийн соёлын аль алиныг өөртөө шингээж, яаж ч хувирч чаддаг гайхамшигтай хүмүүс бол монголчууд. Манайхан маш их авьяастай. Ямар ч орны ямар ч соёлыг маш хурдан өөртөө шингээж, авч чаддаг, хурдтай. Үүнийг би монгол суурь соёл юм болов уу гэж боддог. Тийм учраас хэн нэгэн гадаадын байгууллагад ажиллахаараа л олон улсын хэмжээний юм хийдэг, дэлхийн энд ажилладаг гэдэг ойлголтын эсрэг байдаг. Харин ч олон улсын эрдэмтэд, урлагийн менежерүүдийн сэтгэчихсэн зүйлийг монгол хөрсөнд авчирч буулгавал энэ чинь гадаадад ажилласнаас илүү үр дүнтэй.

-Үр өгөөж нь монголчуудад хүртэх нь ч хэрэг…

-Үр өгөөж нь хэнд хүртэх нь нэг их сонин биш байх. Урлаг бол дэлхийнх. Ямар ч орчуулгагүйгээр нэг нэгнийгээ ойлгож, харилцаж, түшиж чадах цорын ганц хүчин зүйл бол урлаг.

-Одоогоор “Урбан номадс” төсөл гээд завгүй байгаа юм байна. Таны дараагийн ажил юу вэ?

-Манай агентлаг байгуулагдсан цагаасаа хойш долоо дахь төсөл дээрээ ажиллаж байна. ХБК, АНУ-ын Стэнфордын их сургуулийн хөгжмийн факультет хоорондын сургалтын төсөлд зуучийн ажил хийсэн. Дөрвөн хөгжимчин хүүхдийг Стэнфордод зуны сургалтад хамруулсан юм. Хүлээж авсан тал хүүхдүүдийн тэнд байх зардлыг дааж, харин ирж, очих зардлыг ССАЖЯ гаргаж хамтарсан. Олон улсын загварынхныг оролцуулсан Ариуна Суригийн шоунд бас хамтарлаа. Ойрын үед хийх ажил гэвэл Эрхүү хотын Филармонийн 75 уран бүтээлчийн бүрэлдэхүүнтэй симфони найрал хөгжмийн тоглолтыг ДБЭТ-т зохион байгуулах гэж байна, ирэх сарын 11-нд. Монгол-Оросын найрамдлын сар гэж уламжлал болсон сайхан арга хэмжээ байдаг. Энэ хүрээнд тэр том бүрэлдэхүүнтэй найрал хөгжим ирж монгол үзэгчдэд уран бүтээлээ сонсгох гэж байна. Энэ тоглолтыг үзэгчдэд хүргэх ажлыг манай “Тод арт” агентлаг ДБЭТ-тай хамтарч зохион байгуулж байна. “Оросын хөгжмийн үдэш” гэж нэрлэсэн. Монголчуудын зүрх сэтгэлд их ойр тансаг хөгжмүүд эгшиглэнэ. Чайковскийн хамгийн гоё дан хөгжмүүд, нэртэй зарим дуурийн ари, Свиридовын хөнгөхөн, сэтгэл хөвсөлзүүлсэн вальсууд, алдарт Дунаевскийн бүтээлүүд гээд үгээр илэрхийлэхийн аргагүй гоё бүтээлүүдийг ганцхан орой тоглоно. Би энэ хамт олонтой ажлын холбоотой байдаг, зочилж очиж байлаа. Олон жилийн түүхтэй, уран бүтээлийн арвин туршлагатай найрал хөгжим.

-Гадаадын уран бүтээлчдийн иймэрхүү тоглолт болоход Монголд амьдарч буй тухайн үндэстнүүд түрүүлж очоод тасалбарыг нь дуусгачих нь бий. Тэгээд л өнгөрсөн хойно нь хэзээ болсон юм, мэдээлэл муу байлаа гэхчлэн гомдоллодог талтай…

-Тэр нь ч аргагүй. Тухайлбал Монголд байгаа оросууд бүгд л үзье гэж бодно шүү дээ. Тэднийг ямар боль, монголчууддаа үзүүлэх гэж байгаа юм гэлтэй биш.

-Тийм л дээ. Орос хөгжмийг орос хөгжимчид тоглоно. Дэлхийн сонгодог хөгжмийн ертөнцөд өөрийн гэсэн томоохон орон зайтай бүтээлүүд жинхэнэ язгуураараа дуугарах нь дээ…

-Энэ л гоё. Манайхан Ж.Чулууны алдарт “Уран Хас”, Б.Шаравын “Сэтгэлийн эгшиг”-ээ гадаадын аль нэг театрт тоглох болбол манай хөгжимчид яаж дуугаргах вэ, бод доо.

-Мэдээж ур чадварын дээдийг үзүүлнэ. Урлагийн менежер таныг үндсэн мэргэжлийнх нь чиг шугамаар балетийн урлагт нэлээд юм хийх болов уу гэж хүмүүс харж байгаа байх. Хуваалцах сонин сайхан юу байна вэ?

-Монголын урлагийн зөвлөл 2014 онд “Чикаго балет”-ийг Монголд урьж байгаа. Тэр тоглолтод манай агентлаг хамтран оролцоно. Урлагийн солилцоо гэдэг уран бүтээлчид,үзэгчдийн аль алийг хөгжүүлж байдаг чухал хөшүүрэг.

-Буруу санаагүй бол та Стэнфордын их сургуулийн хөгжмийн факультетын Монгол дахь төлөөлөнч болсон гэсэн үү?

-Энэ сургуультай ажил хэргийн холбоо тогтоогоод багагүй хугацаа өнгөрөөжээ. Монголын соёл урлагийн өдрүүдийг тус их сургуульд зохион байгуулж, урлагийн төрөл чиглэл бүрээс нэг нэг шилдэг уран бүтээлч авч очиж их сайхан тоглолт зохион байгуулсан юм. Төрийн шагналт хөгжмийн зохиолч Б.Шарав, одоо энэ “Ногоон нуур”-т завь босгож байгаа зураач О.Энхтайван,  морин хуурч Д.Шинэцог гээд шилдгүүдийг нэгтгэн зохион байгуулаад очиж байлаа. Тэгэхэд тогтоосон харилцаагаа батжуулах, цаашид өргөжүүлэн хөгжүүлэхийг зорьж байна. Хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх, аливаа ажил зохион байгуулах зэрэгт Монголд төлөөлөгчтэй байх хэрэгтэй гэж үзээд энэ ажлыг намайг хийх үү гэсэн санал тавьсныг хүлээж авсан.

-Балетчин, бүжиг дэглээч мэргэжилтэй танаас асуух бас нэг асуулт байна. Өнөөдөр манайд модерн урлаг, ялангуяа бүжиг дутагдаж байна гэж үзэж болох уу?

-Монголчууд төрөлхийн бүжгийн авьяастай, бүжгийн элементээр тун баялаг. Тэр бүхэн модерн бүжгийн эх сурвалж байдаг. Ардын бүжгийн маань гол цөм гарт байдаг. Монголчууд гараасаа их энерги ялгаруулж байдаг улс юм байна л даа. Би гадаадын бүжиг дэглээчидтэй хамтарч ажилладаг байхад хэлдэг байсан юм. Монголчууд бүжиглэхдээ гараараа үзэгчдэдээ их сайхан эерэг энерги өгч байдаг, гарын хөдөлгөөн, тавилт их өөр гэдэг байсан. Тэгэхээр монгол ардын бүжгийн ид шид нь гарт байгаа биз. Балетийн ид шид бол хөлдөө байдаг (инээв). Миний тухайд Монголын модерн бүжгийн урлагт хийсэн зүйл гэж юу байх вэ, их юм хийж амжаагүй. Гэхдээ зүгээр байгаагүй. 1990-ээд оноос хойш манай соёл урлагийн амьдрал мухардмал байдалд орсон байлаа. Санхүүжилт байхгүй. Тэгсэн хэрнэ шинэлэг юм хийхгүй бол болохгүй үе байсан. Нийгэм өөрөө шинэ зүйл хүсэхээр шинэ юмнууд гарч ирдэг юм билээ. Одоо бас яг тийм, нийгэм шинэ зүйл хүсч буй үе. Одоо бол тэр модерн, контэмпорари гэсэн сэтгэлгээнээс илүү бүтээлч сэтгэлгээ шаардаж байна.  Юмхнаар юм хийх, бодитоор бүтээх сэтгэлгээ. Заавал маш том, овор ихтэй, нүсэр юм хийж байж ажил хийлээ гэж үзэж цээжээ дэлдэх биш, харин боломжийг ашиглаж бодит амьдралдаа түшиглээд хүний сэтгэлгээ, оюунаас гарч буй санааг илэрхийлэх урлаг хүчээ авч эхэлсэн байна. Хорин жилийн өмнө ойлгомжгүй байгаа бүх юмыг модерн гэдэг юм гэсэн тайлбар ч байлаа. Тэр үе ард хоцорчээ. Одоо бол бүтээлч бүхнийг, бүтээлч хандлагыг илүүд үзэх болсон. Аливаа ажил албан тушаалд очиход тэр хүнээс нийгмийн өмнө хүлээсэн үүргээ юу гэж үздэг вэ, нийгмийн хөгжилд ямар хувь нэмэр оруулсан бэ гэх зэрэг шалгуур тавьж эхэлсэн. Хүн бүр нийгмийн төлөө ямар нэг юм хийж байвал нийтдээ их хүч болж сайн сайханд хамтдаа ойртоно гэсэн бодлого. Вe creative буюу бүтээлч сэтгэлгээний энэ эрин үед модерн, контэмпорари гэсэн үгс, ойлголтууд зайгаа тавьж өгөх бололтой. Өнөөдөр сэтгэлгээгээр баян байх гэсэн тэр сэтгэлгээ жаахан хомс байна уу даа. Эдийн засаг, бизнес, урлагт  ч харагдаж байна. Сэтгэлгээг тэлэх, баян болгоход урлагийг ашиглах ёстой.

-Танд Дуурийн театрынхаа амьдралыг хөндлөнгөөс харах боломж олдож байна. Юу бодогдож байх юм?

-Дүгнэлт хийхэд эрт байна. Одоохондоо бодож байна. Хугацаа хэрэгтэй. Цаг хугацаа гэдэг бол юугаар ч хаацайлж, хамгаалж болохгүй үнэн. Эхлээд ядахдаа өөрийгөө өөр толинд хараадхая. Тэгж байж бусдыг харъя.

-Өнөөдөр хийж буй ажилдаа сэтгэл хангалуун байна уу?

-Амьдрал өөрөө сонголт. Бидэнд, надад хэзээ юу тохиолдохыг бидний хэн нь ч мэдэхгүй. Бид бүгд өнөөдрөөрөө амьдарч байна. Сонголтыг буруу хийх нь бий. Заримдаа хүмүүс нүдээ боож тоглож байгаа мэт байх нь ч бас бий. Гэхдээ хүн сонголт хийхдээ ихэвчлэн зүрхээ сонсдог байх. Би лав тэгдэг.

Р.ОЮУНЖАРГАЛ

Эх сурвалж: “ӨДРИЙН ШУУДАН” сонин

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.

Европт алдартай драматургич, Олон улсын театрын институтын Швейцарь дахь төвийн захирлаар олон жил ажилласан Урсула Уэдэнбэрг: Драматургич гэж Монголд ч, Азид ч байхгүй

Өнөөдөр 12 цаг 3 минут
Европт алдартай драматургич, Олон улсын театрын институтын Швейцарь дахь төвийн захирлаар олон жил ажилласан Урсула Уэдэнбэргтэй ярилцлаа. Тэрбээр манай улсад “Урбан номадс” төслийн  хүрээнд ирсэн бөгөөд СУИС-д жүжгийн зохиол хэрхэн бичих талаар түргэвчилсэн сургалт явуулж байх үед нь уулзаж амжсан юм.

-Театрын мэргэжилтнүүд их чухал хүн ирсэн гэсэн ойлголт өгсөн болохоор хэрэг болгон зорьж ирлээ. Та өөрийнхөө тухай танилцуулаад, Монголд ирсэн ажлынхаа талаар ярина уу?

-Би Азийн орнуудыг хувийн зүгээр сонирхдог. Одоогоор Филиппин улсын Манила хотын Урлагийн их сургуульд драматургич, жүжгийн зохиолчийн ангид багшилж байна. Баярмаа, Корина хоёр “Урбан номадс”-аа байгуулаад хамтарч ажиллая гэж санал болгоход баярласан сэтгэлээ барьж чадахгүй байлаа. Яагаад гэвэл би хэзээ нэг цагт Монголд очно доо гэж боддог байлаа. Танай улсад ирэхийг мөрөөддөг байсан юм.

-Тэгвэл таны мөрөөдөл биелж байгаа юм байна. Ирээд юу хийж амжуулав даа?

-Тийм ээ, мөрөөдөл минь биелж байна. Энэ удаа би хоёр зүйлийг хийхээр ирсэн. Нэгдүгээрх нь СУИС-д гурав хоногийн турш түргэвчилсэн сургалт явуулах ажил. Драматург гэж юу юм, жүжгийн зохиол хэрхэн бичих вэ, харилцан ярилцах диалогийг яаж бичдэг вэ гэдэг гурван зүйлд тулгуурласан сургалт юм.

-Манайд драматург гэж жүжгийн зохиол бичдэг хүмүүсийг хэлж ирсэн нь олонтаа. Таны ярьж байгаагаас үзэхэд арай өөр юм шиг байна. Ямар ялгаатай вэ?

-Жүжгийн зохиолчийг автор гэдэг. Драматург гэдэг нь Азийн оронд байдаггүй ухагдахуун тул үүнийг тайлбарлахаар ирсэн. Азийн олон оронд явж лекц уншиж, хичээл заахдаа үүнийг олж мэдсэн юм. Монголд ч гэсэн энэ мэргэжил байдаггүй юм байна. Тийм болохоор энэ талаар сургалт явуулах нь чухал юм байна. Нөгөө талаар “Урбан номадс” төслийн хүрээнд “хувьсан өөрчлөгдөх шинж чанар” гэсэн төсөлд нь оролцох юм. Сургалтыг СУИС-ийн захирал Э.Сонинтогос гуай өөрөө санаачилсан. Надад итгэж даатгасанд баяртай байна.

-Монголд драматург байхгүй гэж үзэж байгаа юм байна. Манай театрынхан хүлээж авах болов уу даа?

-Монголд энэ мэргэжил байхгүй. Жүжгийн зохиолч нь буюу автор байдаг, найруулагч нь байдаг, жүжигчин нь байдаг. Харин драматургич мэргэжлийн хүн байхгүй. Үүнд сургадаг анги ч СУИС-д алга. Дэлхийн олон оронд байдаггүй л дээ. Германд үүсээд, герман хэлээр ярьдаг Австри, Швейцарь улсад бий болсон, одоогоор Азид нэвтрээгүй байгаа мэргэжил. Орост сүүлийн жилүүдэд бий болж эхэлж байгаа. Драматург, драматургич гэж юу вэ. Энэ нь их өргөн утгатай ухагдахуун. Найруулагч хүний хамгийн анхны ойрын хамтрагч нь драматургич  м. Тайзан дээр болж буй үйл явдлыг эхнээс нь дуустал үзэгчийн нүдээр харж, шинжиж хянадаг хүн. Бүтцийг ярья. Жүжгийн зохиолч жүжгээ бичнэ. Драматургичид зохиол бичих нь бий. Тэгэхээр жүжгийн зохиолч, драматургич хоёр нэг хүн байх тохиолдол элбэг. Зохиолч жүжгээ бичсэний дараа драматургич уг зохиол дээр ажиллаад найруулагчтай хамтран зохиолыг тайзан дээр буулгана. Найруулагч жүжигчин, тайзныхантайгаа ажиллаж тайзан дээрх бүхий л процессыг найруулдаг. Харин драматургич бол найруулагчтай жүжгийн дотор орж хамгийн ойр ажиллахын зэрэгцээ ажлыг гадна талаас нь бүхэлд нь харна. Найруулагч жүжиг дотроо л байж байдаг бол драматургич нь жүжгийн дундаас гарч явж болдог. Гадуур байх зуураа жүжиг тавьж буй процессыг эхнээс нь дуусах хүртэлх хугацаанд хянаж байдаг. Гараад, энэ бүтээлийн санаа, зорилгын талаарүзэгчидтэй ярилцаж явахдаа юу олж харснаа, юу нь болж, юу нь болохгүй байгаа талаар дүгнэснээ найруулагчтайгаа ярилцана. Тэгэхээр драматургич нь найруулагчийн дотнын зөвлөх байгаа биз.

-Тэгэхээр энэ хүн театр, зохиол, найруулга зэргийг бүгдийг мэддэг хүн байх нь ээ. Магадгүй театр судлаач ч юм уу?

-Театр судлаач байвал их сайн. Гэхдээ зохиолч байхад хангалттай. Утга зохиолд суралцсан хүн байх нь чухал. Зөвхөн онол мэддэг байвал явахгүй, практикийн мэдлэг, туршлагатай хүн байх ёстой.

-Драматург гэдэг энэ мэргэжил ердөө Герман улс, герман хэлээр ярьдаг  үндэстнүүд бүхий улс оронд байдаг гэхээр ховор, шинэ мэргэжил байх нь ээ?

-Европын ихэнх оронд дөнгөж эхлэл төдий байгаа мэргэжил.

-Орон тооны драматургичтай театрын бүтээгдэхүүн, жүжгүүд сайн байдаг гэсэн үг үү?

-Тийм ээ. Энэ мэргэжил Германаас үүсэлтэй. XVIII зуун, Лесингийн үеэс эхтэй. Лесинг 1750 онд энэ мэргэжлийн үндсийг тавьсан. Би энэ мэргэжлээр 33 жил ажилласан. Герман, Швейцарь, Европын бусад оронд ажиллаж байлаа. Өөрийн зүгээс ажигласнаар дүгнэхэд драматургичтай театрын жүжиг, бүтээл чанартай гарч ирдэг. Үүнийг баттай хэлж чадна.

-Тэр хэмжээгээр үзэгчдэд хүрнэ гэсэн үг үү?

-Тийм. Драматургич хүний гол хийх ажил бол театрт жүжиг тавигдахаас өмнө үзэгчидтэй уулзаж, тайзнаа тавигдах гэж буй жүжгийн талаар ярилцлага хийж, санаа бодлыг сонсдог. Тайзнаа жүжиг бэлэн болох ахуйд, нээлтийн тоглолт хийхээс өмнө ч ганцаараа эсвэл хэдэн жүжигчинтэйгээ, найруулагчтайгаа хамт явбал бүр сайн. Энэ замаар театр, үзэгч хоёрын хоорондох гол харилцааг авч явдаг хүн бол драматургич юм. Жүжиг төрөх эхэн үе, дуусах хүртэлх процесс дунд явж, бүхнийг тархиндаа, гартаа авч явж байдаг хүн бол драматургич. Тэр бол  жүжгийг зөвхөн тайзан дээр харах биш, бүр гаднах орчинд нь авч үзэж харж байдаг, найруулагчийн ажилтай нь ч хамт харж дүгнэж байдаг хүн. Албан тушаалын хувьд театрын даргын дараагийн эрх мэдэл бүхий хүн.

-Тухайлбал  манай Драмын театрт ийм орон тоо байдаггүй. Тэнд дарга, уран сайхны удирдагч, найруулагч гэсэн дарааллаар албан тушаалууд эрэмбэлэгддэг…

-Монголд энэ мэргэжлээр сургадаггүй, төгсгөдөггүй юм билээ. Найруулагч, жүжигчин л сургаж төгсгөдөг юм байна. Тийм учраас энэ сэдвээр сургалт авъя гэж урьжээ.

-Та өөрийн ажилладаг, ажиллаж байсан театруудын тухай ярина уу?

-Монгол Улсад Драмын, Дуурийн гэсэн хоёр театр байдаг юм байна. Миний ажиллаж байсан улсын том театрт драм ч, дуурь ч, балет ч байдаг. Нэг театр нэг драматургичтай бол зарим нь тав, зургаан ийм мэргэжилтэнтэй байдаг. Нэг том байшин дотор урлагийн олон төрөл байдаг учраас драм нь хоёр, дуурь нь хоёр драматургичтай, балет мөн хоёр драматургичтай байсан. Харин би ерөнхий драматургич нь байлаа. Хэд хэдэн театрын даргаар ч ажилласан. Үүний зэрэгцээ Швейцарийн олон улсын театрын институтын захирлаар нэлээд олон жил ажилласан.

-Таныг их мундаг хүн гээд байсан нь үнэн бололтой…

-Мэргэжил маань ийм ажил хийхэд хүргэсэн. Урлагийн гурван төрлөөр үйл ажиллагаа явуулдаг театр гэдэг улсын, санхүүжилт нь төсвөөс ирдэг байгууллага байдаг. Ийм театр улс оронд цөөхөн л дөө. Швейцарь, Германд ч цөөн. Түгээмэл хэлбэр, зохион байгуулалт нь бол тус тусдаа Драмын, Дуурийн, Балетийн гэсэн театрууд байдаг. Одоо бид драматургуудыг драм, дуурь, балет, бүжиг гэсэн чиглэлээр бэлтгэж байгаа. Ингэснээр олон хүн энэ мэргэжлээр суралцах боломж нээгдэж байгаа, мөн чиглэл чиглэлийг дагнавал мэргэжлээ гүнзгий мэддэг сайн мэргэжилтэн, шинжээч  төгсгөх боломжтой. Миний зүгээс энэ мэргэжлийг Азийн орнуудад дэлгэрүүлэхэд хувь нэмрээ оруулж байгаадаа баяртай байна.

-Драматургич, найруулагч хоёр нэг нэгнээ сайн ойлгодог, бие биеэ нөхөж ажиллах хэрийн мэдлэгтэй, мэргэжилдээ эзэн болсон хүмүүс байх ёстой юм байна даа.

-Тийм ээ. Би бол нэг найруулагчтай маш олон жил хамтарч ажилласан. Ойр дотно ажиллаж, бие биеэ сайн ойлгож байвал бүтээл сайн гарна.

-Түүнээс биш хоёр тийшээ харж суугаад байвал юу ч бүтэхгүй юм байна..

-Үнэн.

-Манай улсад театр цөөн. Нийслэлд драмын, дуурь ба балетийн, хүүхэлдэйн гэж бий. Орон нутагт хөгжимт драмын театр гэж байдаг. Гэхдээ энэ театрууд, ялангуяа Улсын драмын болон Дуурь, бүжгийн театр үзэгчдэд, нийгэмд нэлээд нөлөөтэй. Эдгээр театрт драматург байхгүй. Тэнд уран бүтээл талаас найруулагч номер нэг хүн. Дарга байгууллагыг ерөнхийд нь удирдах, хөрөнгө санхүүг хариуцаж ажилладаг, төрийн өмнө үүрэг хүлээдэг. Найруулагч багаа удирдаж тухайн уран бүтээлийг бүхэлд нь хариуцдаг. Түүнээс биш жүжиг тавихдаа эхнээс нь дуустал хэн нэгэн хүнд хянуулж, жүжиг бүтээх явцдаа дундуур нь үзэгчдэд үзүүлж, санаа бодол сонсох зэрэг ажил хийдэггүй. Бэлэн болсон хойно нь сурталчилгаа явуулж үзэгчдээ урьдаг. Шинэ тавьсан жүжгийн хяналт гэж байдаг ч түүнийг театрын уран сайхны зөвлөл, дарга, мөн яамны театр хариуцсан мэргэжилтэн гэсэн бүрэлдэхүүнтэй баг хянадаг…

-Баруунд, театр өндөр түвшинд хөгжсөн орнуудад бол жүжгийн хяналтыг төр, яамны оролцоотой хянана гэж байдаггүй. Гол хянагч нь драматургич болоод үзэгчид. Жүжиг тавьж байх явцад үзэгчдийн зүгээс ирсэн санаа оноо, шүүмж болон драматургийн дүгнэлт л хяналт болдог. Хэдийгээр улсаас хөрөнгө гаргаж өгдөг байлаа ч гэсэн ямар жүжиг тавихыг театр өөрөө мэднэ. Яагаад гэвэл жүжиг тэдний л бүтээгдэхүүн. Яамны хүн бол тухайн жүжиг хэрхэн төрсөн, явцын дунд юу болсон, найруулга, тавилд аль хэсгийг хэдэн удаа өөрчилсөн, ямар их хүч хөдөлмөр орсныг мэдэхгүй учраас тэр дүгнэлт хийж чадахгүй. Театр бол улстөрөөс бүр ангид байх ёстой. Мэдээж театрын удирдлагууд яамныхантай байнгын харилцаатай, холбоотой байдаг ч гэлээ шинэ хийсэн жүжгээ үзэгчдэд хүргэх үү, үгүй юү гэдгийг театрынхан өөрсдөө л шийддэг.

-Баруунд театр ихэвчлэн хувийн байдаг уу?

-Хоёр янз. Нэг нь улсынх, нөгөө нь чөлөөт.

-Энэ хоёрын аль нь сайн бүтээл гаргадаг вэ?

-Сайн, муу, дээр доор гэж хэлж болохгүй. Би насан туршдаа улсын театрт ажилласан. Хамгийн сүүлд чөлөөт уран бүтээлчидтэй ажиллаж жүжиг тавьсан. Маш их таалагдсан.

-Мэдээллийн технологи өндөр хөгжсөн өнөө үед театр үнэ цэнтэй хэвээр байна уу, ирээдүй нь ямар байх бол? 

-Театр бол амьд зүйл. Үзэгч, уран бүтээлчдийн хоорондох амьд харилцаа юм. Театрт хүн уран бүтээл үзэж байхдаа хажуу талынх нь хүн тухайн жүжгийг хэрхэн үзэж байгааг мэдэрдэг. Тайзан дээр жүжиглэж байгаа жүжигчин, дуучин, бүжигчний үйлдэл, үг хэл, жүжиглэж буйг би зүрх, ходоодноосоо гарч ирж буй мэдрэмжээр хүлээж авдаг. Тэгэхээр театрыг урлагийн өөр ямар ч салбартай харьцуулахын аргагүй үнэтэй, өвөрмөц зүйл. Энэ амьд харилцаа, орчин бүрдүүлдэг театрын хэлбэр бол хэзээ ч мөхөж сөнөхгүй.

-Монгол Улс драматургич гэдэг мэргэжилтэн бэлтгэдэгүй болохоор театрын хөгжлөөр жаахан хоцрогдмол байна гэж ойлгох уу?

-Драматургич ажилладаг театрын үйл ажиллагаа өөр түвшинд явагдана, бүтээл нь чанартай байна. Яагаад гэхээр ийм мэргэжлийн, мэргэжилтний хараа байгаа цагт, үүнийг хүлээн зөвшөөрч буй уран сайхны удирдлагын баг, нүд байгаа цагт театрын ажил их өөр байна. Дахин хэлэхэд драматургич нь  найруулагчийн маш хүчтэй хамтрагч юм. Нэг нь жүжгийнхээ дотоод руу харж ажиллаж байхад, нөгөө нь жүжгээ ч ч харж, гадагшаа ч гарч, үзэгчээ харж, чагнаж ажилладаг болохоор энэ хоёр хүч нийлэхээр бүр илүү их хүч болдог. Найруулагч ажиллаж байх зуур драматургич гарч явж байгаад эргэж ирэхдээ шал өөр, гуравдагч хүний нүдээр өнөө бүтээлээ хардаг гэж түрүүн хэлсэн. Гадуур явж байгаад ирсэн драматургич ямар санаа оноотой орж ирснээс жүжгийн найруулгад өөрчлөлт орох эсэх олонтаа хамаардаг. Найруулагч жүжигчний үйл хөдлөл, хувцас хунар, гэрэл, дуу гээд янз бүрийн дотоод зүйлтэйгээ ажиллаж байх зуур драматургич гадаад ертөнцөөс эргэж орж ирээд жүжгээ эхнээс нь үзэхдээ найруулагчид маш их зүйлийг хэлж өгдөг. Эцсийн дүнд тэд хамтдаа шийдвэр гаргадаг. Гэсэн  ч найруулагч хүн маш хүчтэй бие хүн байх ёстой.

Р.Оюунжаргал

Эх сурөалж: “ӨДРИЙН ШУУДАН” сонин
 

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Follow

Get every new post delivered to your Inbox.