• Categories

  • Traffic

Европт алдартай драматургич, Олон улсын театрын институтын Швейцарь дахь төвийн захирлаар олон жил ажилласан Урсула Уэдэнбэрг: Драматургич гэж Монголд ч, Азид ч байхгүй

Өнөөдөр 12 цаг 3 минут
Европт алдартай драматургич, Олон улсын театрын институтын Швейцарь дахь төвийн захирлаар олон жил ажилласан Урсула Уэдэнбэргтэй ярилцлаа. Тэрбээр манай улсад “Урбан номадс” төслийн  хүрээнд ирсэн бөгөөд СУИС-д жүжгийн зохиол хэрхэн бичих талаар түргэвчилсэн сургалт явуулж байх үед нь уулзаж амжсан юм.

-Театрын мэргэжилтнүүд их чухал хүн ирсэн гэсэн ойлголт өгсөн болохоор хэрэг болгон зорьж ирлээ. Та өөрийнхөө тухай танилцуулаад, Монголд ирсэн ажлынхаа талаар ярина уу?

-Би Азийн орнуудыг хувийн зүгээр сонирхдог. Одоогоор Филиппин улсын Манила хотын Урлагийн их сургуульд драматургич, жүжгийн зохиолчийн ангид багшилж байна. Баярмаа, Корина хоёр “Урбан номадс”-аа байгуулаад хамтарч ажиллая гэж санал болгоход баярласан сэтгэлээ барьж чадахгүй байлаа. Яагаад гэвэл би хэзээ нэг цагт Монголд очно доо гэж боддог байлаа. Танай улсад ирэхийг мөрөөддөг байсан юм.

-Тэгвэл таны мөрөөдөл биелж байгаа юм байна. Ирээд юу хийж амжуулав даа?

-Тийм ээ, мөрөөдөл минь биелж байна. Энэ удаа би хоёр зүйлийг хийхээр ирсэн. Нэгдүгээрх нь СУИС-д гурав хоногийн турш түргэвчилсэн сургалт явуулах ажил. Драматург гэж юу юм, жүжгийн зохиол хэрхэн бичих вэ, харилцан ярилцах диалогийг яаж бичдэг вэ гэдэг гурван зүйлд тулгуурласан сургалт юм.

-Манайд драматург гэж жүжгийн зохиол бичдэг хүмүүсийг хэлж ирсэн нь олонтаа. Таны ярьж байгаагаас үзэхэд арай өөр юм шиг байна. Ямар ялгаатай вэ?

-Жүжгийн зохиолчийг автор гэдэг. Драматург гэдэг нь Азийн оронд байдаггүй ухагдахуун тул үүнийг тайлбарлахаар ирсэн. Азийн олон оронд явж лекц уншиж, хичээл заахдаа үүнийг олж мэдсэн юм. Монголд ч гэсэн энэ мэргэжил байдаггүй юм байна. Тийм болохоор энэ талаар сургалт явуулах нь чухал юм байна. Нөгөө талаар “Урбан номадс” төслийн хүрээнд “хувьсан өөрчлөгдөх шинж чанар” гэсэн төсөлд нь оролцох юм. Сургалтыг СУИС-ийн захирал Э.Сонинтогос гуай өөрөө санаачилсан. Надад итгэж даатгасанд баяртай байна.

-Монголд драматург байхгүй гэж үзэж байгаа юм байна. Манай театрынхан хүлээж авах болов уу даа?

-Монголд энэ мэргэжил байхгүй. Жүжгийн зохиолч нь буюу автор байдаг, найруулагч нь байдаг, жүжигчин нь байдаг. Харин драматургич мэргэжлийн хүн байхгүй. Үүнд сургадаг анги ч СУИС-д алга. Дэлхийн олон оронд байдаггүй л дээ. Германд үүсээд, герман хэлээр ярьдаг Австри, Швейцарь улсад бий болсон, одоогоор Азид нэвтрээгүй байгаа мэргэжил. Орост сүүлийн жилүүдэд бий болж эхэлж байгаа. Драматург, драматургич гэж юу вэ. Энэ нь их өргөн утгатай ухагдахуун. Найруулагч хүний хамгийн анхны ойрын хамтрагч нь драматургич  м. Тайзан дээр болж буй үйл явдлыг эхнээс нь дуустал үзэгчийн нүдээр харж, шинжиж хянадаг хүн. Бүтцийг ярья. Жүжгийн зохиолч жүжгээ бичнэ. Драматургичид зохиол бичих нь бий. Тэгэхээр жүжгийн зохиолч, драматургич хоёр нэг хүн байх тохиолдол элбэг. Зохиолч жүжгээ бичсэний дараа драматургич уг зохиол дээр ажиллаад найруулагчтай хамтран зохиолыг тайзан дээр буулгана. Найруулагч жүжигчин, тайзныхантайгаа ажиллаж тайзан дээрх бүхий л процессыг найруулдаг. Харин драматургич бол найруулагчтай жүжгийн дотор орж хамгийн ойр ажиллахын зэрэгцээ ажлыг гадна талаас нь бүхэлд нь харна. Найруулагч жүжиг дотроо л байж байдаг бол драматургич нь жүжгийн дундаас гарч явж болдог. Гадуур байх зуураа жүжиг тавьж буй процессыг эхнээс нь дуусах хүртэлх хугацаанд хянаж байдаг. Гараад, энэ бүтээлийн санаа, зорилгын талаарүзэгчидтэй ярилцаж явахдаа юу олж харснаа, юу нь болж, юу нь болохгүй байгаа талаар дүгнэснээ найруулагчтайгаа ярилцана. Тэгэхээр драматургич нь найруулагчийн дотнын зөвлөх байгаа биз.

-Тэгэхээр энэ хүн театр, зохиол, найруулга зэргийг бүгдийг мэддэг хүн байх нь ээ. Магадгүй театр судлаач ч юм уу?

-Театр судлаач байвал их сайн. Гэхдээ зохиолч байхад хангалттай. Утга зохиолд суралцсан хүн байх нь чухал. Зөвхөн онол мэддэг байвал явахгүй, практикийн мэдлэг, туршлагатай хүн байх ёстой.

-Драматург гэдэг энэ мэргэжил ердөө Герман улс, герман хэлээр ярьдаг  үндэстнүүд бүхий улс оронд байдаг гэхээр ховор, шинэ мэргэжил байх нь ээ?

-Европын ихэнх оронд дөнгөж эхлэл төдий байгаа мэргэжил.

-Орон тооны драматургичтай театрын бүтээгдэхүүн, жүжгүүд сайн байдаг гэсэн үг үү?

-Тийм ээ. Энэ мэргэжил Германаас үүсэлтэй. XVIII зуун, Лесингийн үеэс эхтэй. Лесинг 1750 онд энэ мэргэжлийн үндсийг тавьсан. Би энэ мэргэжлээр 33 жил ажилласан. Герман, Швейцарь, Европын бусад оронд ажиллаж байлаа. Өөрийн зүгээс ажигласнаар дүгнэхэд драматургичтай театрын жүжиг, бүтээл чанартай гарч ирдэг. Үүнийг баттай хэлж чадна.

-Тэр хэмжээгээр үзэгчдэд хүрнэ гэсэн үг үү?

-Тийм. Драматургич хүний гол хийх ажил бол театрт жүжиг тавигдахаас өмнө үзэгчидтэй уулзаж, тайзнаа тавигдах гэж буй жүжгийн талаар ярилцлага хийж, санаа бодлыг сонсдог. Тайзнаа жүжиг бэлэн болох ахуйд, нээлтийн тоглолт хийхээс өмнө ч ганцаараа эсвэл хэдэн жүжигчинтэйгээ, найруулагчтайгаа хамт явбал бүр сайн. Энэ замаар театр, үзэгч хоёрын хоорондох гол харилцааг авч явдаг хүн бол драматургич юм. Жүжиг төрөх эхэн үе, дуусах хүртэлх процесс дунд явж, бүхнийг тархиндаа, гартаа авч явж байдаг хүн бол драматургич. Тэр бол  жүжгийг зөвхөн тайзан дээр харах биш, бүр гаднах орчинд нь авч үзэж харж байдаг, найруулагчийн ажилтай нь ч хамт харж дүгнэж байдаг хүн. Албан тушаалын хувьд театрын даргын дараагийн эрх мэдэл бүхий хүн.

-Тухайлбал  манай Драмын театрт ийм орон тоо байдаггүй. Тэнд дарга, уран сайхны удирдагч, найруулагч гэсэн дарааллаар албан тушаалууд эрэмбэлэгддэг…

-Монголд энэ мэргэжлээр сургадаггүй, төгсгөдөггүй юм билээ. Найруулагч, жүжигчин л сургаж төгсгөдөг юм байна. Тийм учраас энэ сэдвээр сургалт авъя гэж урьжээ.

-Та өөрийн ажилладаг, ажиллаж байсан театруудын тухай ярина уу?

-Монгол Улсад Драмын, Дуурийн гэсэн хоёр театр байдаг юм байна. Миний ажиллаж байсан улсын том театрт драм ч, дуурь ч, балет ч байдаг. Нэг театр нэг драматургичтай бол зарим нь тав, зургаан ийм мэргэжилтэнтэй байдаг. Нэг том байшин дотор урлагийн олон төрөл байдаг учраас драм нь хоёр, дуурь нь хоёр драматургичтай, балет мөн хоёр драматургичтай байсан. Харин би ерөнхий драматургич нь байлаа. Хэд хэдэн театрын даргаар ч ажилласан. Үүний зэрэгцээ Швейцарийн олон улсын театрын институтын захирлаар нэлээд олон жил ажилласан.

-Таныг их мундаг хүн гээд байсан нь үнэн бололтой…

-Мэргэжил маань ийм ажил хийхэд хүргэсэн. Урлагийн гурван төрлөөр үйл ажиллагаа явуулдаг театр гэдэг улсын, санхүүжилт нь төсвөөс ирдэг байгууллага байдаг. Ийм театр улс оронд цөөхөн л дөө. Швейцарь, Германд ч цөөн. Түгээмэл хэлбэр, зохион байгуулалт нь бол тус тусдаа Драмын, Дуурийн, Балетийн гэсэн театрууд байдаг. Одоо бид драматургуудыг драм, дуурь, балет, бүжиг гэсэн чиглэлээр бэлтгэж байгаа. Ингэснээр олон хүн энэ мэргэжлээр суралцах боломж нээгдэж байгаа, мөн чиглэл чиглэлийг дагнавал мэргэжлээ гүнзгий мэддэг сайн мэргэжилтэн, шинжээч  төгсгөх боломжтой. Миний зүгээс энэ мэргэжлийг Азийн орнуудад дэлгэрүүлэхэд хувь нэмрээ оруулж байгаадаа баяртай байна.

-Драматургич, найруулагч хоёр нэг нэгнээ сайн ойлгодог, бие биеэ нөхөж ажиллах хэрийн мэдлэгтэй, мэргэжилдээ эзэн болсон хүмүүс байх ёстой юм байна даа.

-Тийм ээ. Би бол нэг найруулагчтай маш олон жил хамтарч ажилласан. Ойр дотно ажиллаж, бие биеэ сайн ойлгож байвал бүтээл сайн гарна.

-Түүнээс биш хоёр тийшээ харж суугаад байвал юу ч бүтэхгүй юм байна..

-Үнэн.

-Манай улсад театр цөөн. Нийслэлд драмын, дуурь ба балетийн, хүүхэлдэйн гэж бий. Орон нутагт хөгжимт драмын театр гэж байдаг. Гэхдээ энэ театрууд, ялангуяа Улсын драмын болон Дуурь, бүжгийн театр үзэгчдэд, нийгэмд нэлээд нөлөөтэй. Эдгээр театрт драматург байхгүй. Тэнд уран бүтээл талаас найруулагч номер нэг хүн. Дарга байгууллагыг ерөнхийд нь удирдах, хөрөнгө санхүүг хариуцаж ажилладаг, төрийн өмнө үүрэг хүлээдэг. Найруулагч багаа удирдаж тухайн уран бүтээлийг бүхэлд нь хариуцдаг. Түүнээс биш жүжиг тавихдаа эхнээс нь дуустал хэн нэгэн хүнд хянуулж, жүжиг бүтээх явцдаа дундуур нь үзэгчдэд үзүүлж, санаа бодол сонсох зэрэг ажил хийдэггүй. Бэлэн болсон хойно нь сурталчилгаа явуулж үзэгчдээ урьдаг. Шинэ тавьсан жүжгийн хяналт гэж байдаг ч түүнийг театрын уран сайхны зөвлөл, дарга, мөн яамны театр хариуцсан мэргэжилтэн гэсэн бүрэлдэхүүнтэй баг хянадаг…

-Баруунд, театр өндөр түвшинд хөгжсөн орнуудад бол жүжгийн хяналтыг төр, яамны оролцоотой хянана гэж байдаггүй. Гол хянагч нь драматургич болоод үзэгчид. Жүжиг тавьж байх явцад үзэгчдийн зүгээс ирсэн санаа оноо, шүүмж болон драматургийн дүгнэлт л хяналт болдог. Хэдийгээр улсаас хөрөнгө гаргаж өгдөг байлаа ч гэсэн ямар жүжиг тавихыг театр өөрөө мэднэ. Яагаад гэвэл жүжиг тэдний л бүтээгдэхүүн. Яамны хүн бол тухайн жүжиг хэрхэн төрсөн, явцын дунд юу болсон, найруулга, тавилд аль хэсгийг хэдэн удаа өөрчилсөн, ямар их хүч хөдөлмөр орсныг мэдэхгүй учраас тэр дүгнэлт хийж чадахгүй. Театр бол улстөрөөс бүр ангид байх ёстой. Мэдээж театрын удирдлагууд яамныхантай байнгын харилцаатай, холбоотой байдаг ч гэлээ шинэ хийсэн жүжгээ үзэгчдэд хүргэх үү, үгүй юү гэдгийг театрынхан өөрсдөө л шийддэг.

-Баруунд театр ихэвчлэн хувийн байдаг уу?

-Хоёр янз. Нэг нь улсынх, нөгөө нь чөлөөт.

-Энэ хоёрын аль нь сайн бүтээл гаргадаг вэ?

-Сайн, муу, дээр доор гэж хэлж болохгүй. Би насан туршдаа улсын театрт ажилласан. Хамгийн сүүлд чөлөөт уран бүтээлчидтэй ажиллаж жүжиг тавьсан. Маш их таалагдсан.

-Мэдээллийн технологи өндөр хөгжсөн өнөө үед театр үнэ цэнтэй хэвээр байна уу, ирээдүй нь ямар байх бол? 

-Театр бол амьд зүйл. Үзэгч, уран бүтээлчдийн хоорондох амьд харилцаа юм. Театрт хүн уран бүтээл үзэж байхдаа хажуу талынх нь хүн тухайн жүжгийг хэрхэн үзэж байгааг мэдэрдэг. Тайзан дээр жүжиглэж байгаа жүжигчин, дуучин, бүжигчний үйлдэл, үг хэл, жүжиглэж буйг би зүрх, ходоодноосоо гарч ирж буй мэдрэмжээр хүлээж авдаг. Тэгэхээр театрыг урлагийн өөр ямар ч салбартай харьцуулахын аргагүй үнэтэй, өвөрмөц зүйл. Энэ амьд харилцаа, орчин бүрдүүлдэг театрын хэлбэр бол хэзээ ч мөхөж сөнөхгүй.

-Монгол Улс драматургич гэдэг мэргэжилтэн бэлтгэдэгүй болохоор театрын хөгжлөөр жаахан хоцрогдмол байна гэж ойлгох уу?

-Драматургич ажилладаг театрын үйл ажиллагаа өөр түвшинд явагдана, бүтээл нь чанартай байна. Яагаад гэхээр ийм мэргэжлийн, мэргэжилтний хараа байгаа цагт, үүнийг хүлээн зөвшөөрч буй уран сайхны удирдлагын баг, нүд байгаа цагт театрын ажил их өөр байна. Дахин хэлэхэд драматургич нь  найруулагчийн маш хүчтэй хамтрагч юм. Нэг нь жүжгийнхээ дотоод руу харж ажиллаж байхад, нөгөө нь жүжгээ ч ч харж, гадагшаа ч гарч, үзэгчээ харж, чагнаж ажилладаг болохоор энэ хоёр хүч нийлэхээр бүр илүү их хүч болдог. Найруулагч ажиллаж байх зуур драматургич гарч явж байгаад эргэж ирэхдээ шал өөр, гуравдагч хүний нүдээр өнөө бүтээлээ хардаг гэж түрүүн хэлсэн. Гадуур явж байгаад ирсэн драматургич ямар санаа оноотой орж ирснээс жүжгийн найруулгад өөрчлөлт орох эсэх олонтаа хамаардаг. Найруулагч жүжигчний үйл хөдлөл, хувцас хунар, гэрэл, дуу гээд янз бүрийн дотоод зүйлтэйгээ ажиллаж байх зуур драматургич гадаад ертөнцөөс эргэж орж ирээд жүжгээ эхнээс нь үзэхдээ найруулагчид маш их зүйлийг хэлж өгдөг. Эцсийн дүнд тэд хамтдаа шийдвэр гаргадаг. Гэсэн  ч найруулагч хүн маш хүчтэй бие хүн байх ёстой.

Р.Оюунжаргал

Эх сурөалж: “ӨДРИЙН ШУУДАН” сонин
 

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.

Сантехникийн ахлах ажилтан Ц.Тогтохжав: “Зөвхөн манай хэлтсээс 10 гаруй хүн хоёр өрөө байраар шагнуулаад байна”

8 цаг 23 минутын өмнө
Сантехникийн ахлах ажилтан Ц.Тогтохжав: “Зөвхөн манай хэлтсээс 10 гаруй хүн хоёр өрөө байраар шагнуулаад байна”

“Ажилдаа дуртай хүн орой гэртээ байсан ч ажлаа бодоод байдаг юм. Маргааш тийм тийм ажил хийнэ гээд. Ажилдаа дургүй хүн бол тэгж бодохгүй шүү дээ” хэмээн бодлогошрон өгүүлэх энэ хүн “Жигүүр гранд” группт сантехникийн ахлах ажилтан албатай. Оюутан ахуй цагаа хойно өнгөрөөж, армид 20 жил ажиллаж, Урал мөрөнд живж үхэх шахсан түүх ч түүний алдаа, онооны дэнсэнд байх. “Хойшоо сургуульд явах үед хүмүүсийн уснаас болгоомжилж байгаарай гэж захисан нь бодогддог юм билээ” хэмээн ярихаар нь “Говийн хүн байх нь” гэж бодсон нь эндүү байж…

-Ах нь Сүхбаатар аймгийн Халзан сумын уугуул. Тэр үеийн ЗСБНХУ-ын техник мэргэжлийн сургуульд 1966 онд явж хоёр жил суралцаж төгссөн. Сантехникээр 40 гаруй жил ажиллаж байна. Сангаас өөр мэргэжил рүү хальтирч ороогүй. Хожим нь Барилгын техникумын сантехникийн ангийг оройгоор төгссөн.

Хойноос ирээд Нийтийн ахуй тресст хоёр жил ажиллаад Барилгын цэргийн удирдах газрын 158 дугаар ангид 20 жил ажиллаад тэтгэвэрт гарсан. Цэргийнхэн тэтгэвэрт эрт гардаг, зах зээлд шилжээд хууль дүрэм нь ч тэгж таарсан. 1990 онд тэтгэвэрт гарч байсан, одоо дахин тэтгэвэрт гарах болсон байна даа /инээв. Сур/

-Мэргэжлээ хэрхэн сонгож байсан бэ?
-1966 онд аймгийн долоон жилийн сургуулийг төгсөөд КТМС-т хуваарилагдсан. Мэргэжлийн ялгааг сайн мэддэггүй балчир байлаа шүү дээ. Ямар сайндаа Техник мэргэжлийн сургууль гэдэг нэрийг нь техникийн хүн болох нь гэж ойлгосон. Аав маань жолооч хүн байлаа. 469-т нь суухаар дотор муухай оргиод, хол явж чаддаггүй байлаа. “Машин дотор удаан явж чаддаггүй намайг багш техниктэй сургуульд хуваарилсан байх юм” гэж дотроо дурамжхан хүлээж авсансан. Тэгтэл барилгын чиглэлээр Урал мөрний эрэгт амьдралын маань хамгийн дурсамжтай хоёр жил өнгөрсөн. Би одоо ч оросын ард түмэнд элэгтэй ханддаг.

-Хүний амьдралын хамгийн сайхан мөч оюутан байхад өнгөрдөг юм шиг санагддаг?
-Тэгэлгүй яахав. Маш сайхан үе өнгөрсөн. Эхний нэг жил гэрээ их санасан. Хүүхдээрээ явсан хүмүүс аргагүй биз. Ямар сайндаа л зуны амралтаар гэртээ харихдаа стипендийн бүх мөнгөөрөө чемодан дүүрэн тоглоомтой очиж байсан. Хоёр дахь жилдээ “Болбол улирах юмсан” гэж хүртэл тоглоом шоглоомоор ярьдаг байсан. Нэлээд дасаад ирж байхгүй юу.

-Жигүүр грандтай хэзээнээс холбогдсон юм бэ?
-1990 онд тэтгэвэртээ гардаг юм. Зургаан жил Төмөр замд ажилласан. Одооны “Жигүүр гранд”-ын төв оффисийн суурин дээр дөрвөн давхар байшин барихаар болоод ажлаасаа сарын чөлөө авч сантехникийг дөрвүүлээ хийлээ. Одоогийн хэллэгээр бол халтуур хийж байгаа юм. Тэр үедээ бид нар гар матагч хийж байсан. Сэдлийг нь бол захирал өгсөн л дөө. Энэ нь хуучнаар бол ШБОС, одоогоор бол шинийг санаачилсан явдал юм. Цуг ажиллаж байсан хүүхэд маань архи ууж бангадуулаад ажлаас халагдах дээрээ тулсан “Гараар матаад сурчихсан надад ажил хаана ч олдоно доо” гэж бардам ярьж байсан үе ч бий. Ер нь манай “Жигүүр гранд”-д ажиллаж байгаад ямар нэгэн шалтгаанаар ажлаас гарсан хүн хаана ч очоод ажилласан өндөр нэр хүндтэй явдаг.

-Өөр шинээр сэдсэн, санаачилсан зүйл танд байдаг уу?
-Армид цехийн дарга байсан. Хоёр гуйлга байнга ирнэ. Авах хэцүү байх хэцүү. Тэр үед буяны ажилд төмрөөр раам зангидаж бетон цутгадаг байсан. Цэргийн дарга нараас ялангуяа энэ гуйлга маш их ирнэ. Нөгөө нь пийшингийн ширэм. Хуруу шиг зузаан арматураар хийнэ. Зөөлөн нь хатуугаа гэдэг шиг арматур төмөр нь галд улайсаад уядаад дахин ашиглах боломжгүй болно. Би ч нэлээд бодлоо. Энэ их дулааныг ашиглах юмсан гэж. Ингэж бодож бодож шүүрэн тогоог анх санаачилж хийсэн. Хуруу зузаан арматурынх нь оронд труба хийсэн. Ширэмний оронд труба хийсэн гэсэн үг шүү дээ. Трубан дундуураа ус гүйж хална. Шөнө гал цогшсон ч ус нь халуун гэр дулаахан байдаг. Тэр үед патент авна гэж мэдэх биш дээ ямар.

-Мэргэжил бүхэн сайхан. Тэр хэрээр мэргэжлийн өвчин гэх үү онцлог байдаг шүү дээ. Таны хувьд?
-Хаана ч орсон паарыг нь өөрийн мэдэлгүй бариад үзчихсэн байдаг юм. Сантехник бол биеэр яривал хүний судас шөрмөс шүү дээ.

-Амьдралдаа авч байсан хамгийн том шагнал гэвэл юуг хэлэх вэ?
-Олон л шагнал авч байсан. Армид байхдаа хороон захирагчаасаа өмнө одон авч л байсан. “Жигүүр гранд”-аас авч үзээгүй шагнал гэж байхгүй дээ. Ямар сайндаа “Орон сууцнаас өгсүүлээд зөндөө юмаар шагнууллаа. Хөргөгч, зурагт хоёр л дутуу байна” гэж наргиж хэлж байсан чинь сугалаагаар хөргөгч хожчихсон /инээв. сур/ Анх сантехникэд дөрвүүлээ орж байсан. Одоо 40-үүлээ болсон. Анх ажиллаж байхад “Жигүүр гранд”-д гар утастай хүн нэг ч байгаагүй. Тэгвэл одоо манай бригадын тал хувь нь машинтай болоод байна. Зөвхөн манай хэлтсээс 10 хүн хоёр, хоёр өрөө байраар шагнуулаад байна. Хүмүүсийн амьдрал их сайхан дээшилж байна. “Жигүүр гранд”-ын ажилчдадаа өгдөг шагналыг ах нь хэлээд барахгүй дээ. Эд материалын хувьд иймэрхүү.

Харин юутай ч зүйрлэшгүй шагнал бол өөрийгөө хамт олондоо, ер нь хүмүүст хэрэгтэй хүн юм байна шүү гэдгийг мэдрэх мөч. Энэ үедээ л их баярладаг.

-Ажилдаа баримталдаг зарчим тань юу вэ?
-Цаг бол алт гэж ярьдаг. Үнэхээр ч цаг бол алт юм. Гэхдээ хугацаа хожиж байна гэж түүхий дутуу юм хийсэнд орвол сэтгэлдээ хүртэл хийгээд тав, арван минут алдсан нь дээр гэж боддог. “Өнөөдөр таван минут алдах яахав. Маргааш буцахгүй юм л хийх хэрэгтэй“ гэж би залуучуудад хэлдэг. Шалан доогуур, хананы цаана гэх мэтээр одоо сангийн ажил бүгд далд болсон. Маш өндөр хариуцлагатай хандах хэрэгтэй болсон гэсэн үг л дээ.

-Та “Жигүүр гранд”-ын барилга дээр ажиллаж байгаа хүмүүсийн хамгийн ахмад нь юм байна. Залуучуудад юу гэж сургадаг вэ?
-Хүн эвдэрч л болохгүй гэж хэлдэг. Би нэг хэсэг бараг инженер хийж байлаа. Сангийн юм авах гэж бэлэн мөнгө их авч явна. Мөнгөө алдчихгүйн тулд оймсондоо хүртэл хийгээд явдаг байлаа. Тэгэхдээ ч энэ зарчмаа л барьж явдаг байсан. Мөнгөнөөс болж эвдэрсэн хүнийг бишгүйдээ л харлаа даа.

-Таны яриан дунд захирал гэх үг багагүй гарах юм. Ажлын ямар арга барил нь танд их нөлөөлсөн бэ?

-Захиралд их ч загнуулж явлаа. Загнуулсны хүчээр ажил төрөл бүх юм маань сайн сайхан явж байна. Би хэлдэг юм “Манай захирлын нүд бол нэвлийр /ажлын дуран/ л гэсэн үг” гэж. Нэг удаа барилга дээр явж байгаад цонхны амлагаа харчихаад “Энэ нэг л алдаатай хийсэн юм шиг харагдаад байна даа” гэсэн. Би ч “Үгүй дээ” гэлээ. Хийсэн хүн нь ч “Би тэгш ус барьж хийсэн. Алдаагүй” гэлээ. Тэгэхээр нь тэгш усаар шалгатал яг алдсан байсан.

Бас нэг удаа бид нар нэг барилгыг өргөтгөж байлаа. Шувуу нурууг нь босгож байсан үе. Би машинд нь цуг сууж явсан. Тэгсэн байшингийн хажуугаар нь өнгөрч явснаа буцаж очоод “Наад шувуу нуруу чинь нэг талаасаа өндөр болчихоод байгаа юм биш үү” гэлээ. Сайн ч бригадын дарга ажиллаж байсан. “Үгүй дээ, захирлаа” гэлээ. Тэгээд хэмжээд үзсэн 20 см алдчихсан байсан. Барилгын хоёр талын өндөр, намыг ингэж нарийн харж байгаа хэрэг шүү дээ.

-Барилгачин мэргэжлийн сайхан нь яг юундаа байдаг юм бэ?
-Барилгаа ашиглалтад өгнө. Ашиглалтад өглөө гээд бүх юмаа үүрээд тэр дороо яваад өгөхгүй шүү дээ. Хүмүүс бужигнаад, хүүхэд тоглож гүйгээд амьдрал буцлахыг хараад “Бидний барьсан байшин шүү дээ” гэж бодох л хамгийн сайхан байдаг. Хийсэн ажлаараа хүн бахархаж амьдрах хамгийн сайхан шүү дээ.

-Та чөлөөт цагаараа юу хийдэг вэ?
-Ном унших дуртай. Унших ном олдохгүй бол ямар ч ном байсан бариад сууна. Ургамал зүйн ном ч хамаагүй. Хуучин сонин ч хаях бас дургүй.

-Ярилцсанд баярлалаа. Танд ажил хөдөлмөрийн өндөр амжилт хүсэн ерөөе.

Дээшээ

Хэвлэх Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд gogo.mn хариуцлага хүлээхгүй болно.
ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдолыг 70110013 утсаар хүлээн авна.

Нийт сэтгэгдэл(7)
  • Туяа      202.179.10.94

    7 цаг 28 минутын өмнө

    Одоо ч ийм хүн ховорджээ Гэхдээ байгаад нь баярлалаа Танд эрүүл энх урт удаан наслахыг хүсье

    [ Хариулах ] 12 0
  • Санад      122.201.18.203

    7 цаг 14 минутын өмнө

    Манай хэвлэл мэдээллийнхэн ийм сайхан гэгээлэг дотно яриа мэдээлэл л нийтэлж баймаар юм. Гайхалтай сайхан амьдрал лбайна шүү дээ. Гайхалтай.

    [ Хариулах ] 8 0
  • Зочин      112.72.13.230

    7 цаг 4 минутын өмнө

    яг л нэг сайхан хуучны хүн хүний мөс чанар нь тэр хэвээрээ одоогийн залуус уншаад юу л боддог бол? таньд эрүүл энхийг хүсье

    [ Хариулах ] 8 0
  • aagi      27.123.214.109

    5 цаг 50 минутын өмнө

    Жигүүр грандын захиалгаар нийтлэж байгаа, төлбөртэй нийтлэл шүү дээ. Жигүүр грандын өөрсдийгөө сурталчлаж байгаа байдал.

    [ Хариулах ] 0 5
  • Зочин      202.86.32.122

    4 цаг 15 минутын өмнө

    Jiriin iim humuusees niigem togtdog yum shuu. Ene setguulch nertei eh ornii altan 3-uud sain togttoj av. Ta nar iim humuusiin engiin buguud aguu amidraliig bicheech. Unshsan humuus ch gesen setgel ni sergeed uram avna shuu.

    [ Хариулах ] 4 0
    • Зочин      112.72.13.230

      4 цаг 12 минутын өмнө

      ха ха яг үнэн

      [ Хариулах ] 1 0
  • Монгол жаал      202.170.81.165

    2 цаг 9 минутын өмнө

    Гэгээн сайхан мэдээллийг захиалгат гэж хардах хэрэггүй дээ…

  • http://news.gogo.mn/r/128910

Евгений Касперский: Дэлхийд алдаршсан овогтой байх хэцүү. Хэцүү ч биш юм аа, дарамттай

2 цаг 30 минутын өмнө
Евгений Касперский: Дэлхийд алдаршсан овогтой байх хэцүү. Хэцүү ч биш юм аа, дарамттай

“Касперский антивирус” хэмээх программыг компьютер хэрэглэдэг хүн бүр л мэднэ. Харин тус программыг зохиосон Евгений Касперскийг хувь хүн талаас нь мэдэх хүн ховор биз ээ.

Тэрбээр 1965 онд Новороссийск хотноо төрж, 1989 оноос эхлэн компьютерийн вирус судлах ажлаар дагнах болсон бөгөөд авьяас чадвар, оюун ухаанаа бизнес, хөрөнгө болгож чадсан нэгэн юм.

Тиймээс ч 2012 онд Foreign Policy сэтгүүлээс гаргасан хамгийн нөлөө бүхий 100 сэтгэгчийн тоонд багтаж чадав. Тухайн жилдээ Ираны цөмийн хөтөлбөрийг тасалдуулахад чиглэгдсэн Америкийн цахим зэвсэгийг илрүүлснийхээ төлөө Касперский дэлхийн хамгийн аюултай 15 хүний наймд орж байлаа. Касперский хэвлэл мэдээллийнхэнтэй зууралдах тун ч дургүй, нүүр тулахаас үргэлж зайлсхийдэг байна.

Харин Москвад болсон “Касперскийн лаборатори”-ийн шинэ салбарынхаа нээлтийн үеэр “Комсомольская правда” сонины сэтгүүлчид ярилцлага өгчээ.

-Дэлхийн брэнд болсон овогтой байх нь танд ямар мэдрэмжийг төрүүлдэг вэ?
-Антивирусын программын талаар хүмүүс ярьж байхдаа “Касперский” хэмээх нэрийг дурдах болгонд би зогтусдаг хэвээрээ. Өдийг хүртэл дасаагүй л явна. Шинэ салбарын нээлт боллоо, “Касперский” гэх нэр өлгөөтэй байна. Харин би тэр зүгт харахгүйг л хичээж зогсдог.

-Бизнесийн хүрээнд олны танил байна гэдэг тийм ч дурлаад байхаар зүйл биш байх. Наад зах нь хүмүүс бүчээд явуулдаггүй ч юм уу?
-Магадгүй л юм. Гэвч хүмүүс намайг ямар хүн байдийг мэдэх нь ховор. Овгоор минь л гадарладаг байх. Тийм болохоор дэлгүүр хоршоо, онгоцны буудлаар чөлөөтэй алхах боломжтой байдаг. Дэлхийд алдаршсан овогтой байх хэцүү. Хэцүү ч биш юм аа, дарамттай гэвэл онох байх. Тиймээс үйлчилгээний газруудад төлбөр тооцоо хийхдээ ихэвчлэн бэлэн мөнгөөр хийдэг. Хэдэн шил шар айраг, хоёр шил виски, кока кола аваад картаар тооцоо хийхээр кассан дээр очлоо гэж бодъё. “Хөөх та өнөөх Касперский юу? ”гэж асууна. Гэтэл би шар айраг барьчихсан зогсож байдаг, эвгүй л дээ.

-Сноудены хэрэг дуулиан тарьснаас хойш томоохон IT компаниуд ямар нэгэн байдлаар тусгай албадтай холбогдож, тэдний захиалгыг биелүүлэн, мэдээлэл цуглуулдаг нь тодорхой болсон. Харин “Касперскийн лаборатори” Холбооны аюулгүй байдлын алба зэрэг Оросын өөр тусгай албадтай холбоотой юу?

-Янз бүрийн л юм болдог. “Том жаал”-ууд ирээд “алив, хэрэглэгчийнхээ талаарх мэдээллийг өгөөдөх” гэвэл “Бид интернет компани биш, манайхаар сүлжээний зам дайрч өнгөрдөггүй” гэж хариулдаг.

-Гэхдээ танай программ байнга л компьютерт уншигдаж байдаг. Тэгэхээр хэрэглэгчийн бүхий л файлд нэвтрэх боломжтой юм биш үү?

-Болно. Гэхдээ нэмэлт өөрчлөлт хийвэл энэ талаар хүмүүс амархан мэдэх болно. Бид АНУ, Европ, Орос гээд гадны цахим цагдаа, тусгай албадуудтай идэвхтэй хамтран ажилладаг. Гэмт халдлага, дэд бүтэц рүү дайрах зорилготойгоор компьютерийн систем рүү халдлага үйлдэх тохиолдолд л манайхаас туслана.

-Үүнийхээ төлөө мөнгө авдаг уу?

-Үгүй дээ, анхдагч мэдээллүүд үнэ төлбөргүй. Харин дараа нь системийн аюулгүй байдлыг нэмэгдүүлэх зэрэг үйлчилгээ тусламж хэрэгтэй бол төлбөртэй хийж өгнө.

-Дэлхий даяар танайх шиг алдартай компанийг Орос улсад ажиллуулахын тулд их л зүйл хэрэгтэй болох байх. Холбооны аюулгүй байдлын алба, эсвэл өндөр албан тушаалтнуудын нөмөр нөөлөггүйгээр бизнес эрхлэхэд хэцүү гэж хүмүүс ярих юм билээ?
-Оросын гол асуудал бол авлига. Энд ердөө хоёрхон хувилбар л байна. Эсвэл төр авлигыг устгана, үгүй бол авлига төрийг устгана. Гэхдээ бид их азтай л даа, өндөр албан тушаалтнуудаас үл хамаарах салбарт ажилладаг. Бидэнд ажлын байр, цахилгаан эрчим хүч байхад л хангалттай. Тэгээд л гүйцээ.

-Та ажилтнууддаа “дэлхийг аврах нь тэдний гол зорилт” гэж хэлдэг гэсэн. Харин өөртөө хэр их үүрэг хариуцлага авч байна?

-Сүүлийн үед цахим гэмт хэрэг, цахим тагнуул, дэд бүтэц рүү дайрах зэрэг гэмт үйлдлүүд гарах болсон. Цахим гэмт хэргийг яахаа бид мэднэ. Бид интерполтой хамтран ажилладаг. Гэтэл өнөөдөр гарч буй хамгийн муу зүйл нь дэд бүтэц рүү хийгдэж байгаа довтолгоонууд. Албан газрын лифт гэхэд л товчлуур дарахад ямар лифт түрүүлж ирэх вэ гэдгийг компьютер шийднэ. Түүнчлэн шахуургын станц хэрхэн ажиллахыг компьютер л мэдэх жишээтэй. Тээвэр, цахилгаан эрчим хүч гээд бүхий л салбарт аюулгүй байдлын түвшин үнэхээр хангалтгүй болсон. Тиймдээ ч хүмүүсийн ахуйн хангамжийг хариуцаж байдаг эдгээр системийг аюулгүй болгох нь бидний гол зорилго.

-Хаа сайгүй л зарагдаж байдаг “Касперский антивирус”-ын программийн савлагаан дээр гар өрх болон албан байгууллагын компьютерт буй мэдээлэл алдагдахаас хамгаална гэсэн байдаг?

-Ахуйн хэрэглэгчдийн компьютерийг вирусээс хамгаална гэдэг маш том зорилт. Гэхдээ бид энэ асуудлыг яаж шийдвэрлэхийг мэдэж байгаа, бүх зүйл хэдийнээ бэлэн болсон.

-Тэгэхээр өнөө цагийн хамгийн гол асуудал нь ахуйн хангамжийн систем гэсэн үг үү?
-Гол асуудал бол цахим терроризм. Үүний ард байгаа хүмүүс юу хийж чадахыг би мэдэхгүй. Энэ тал дээр анхдагч нь Стакснэт вирус. Ираны уран баяжуулах лабораторийн системд нэвтэрч, цөмийн хошуунуудыг эвдсэн. Яг л ийм аюул цахилгаан эрчим хүч, олон улсын сансрын станцыг удирддаг системд нүүрлэж болзошгүй. Нарийн ажиллагаатай ямар ч үйлдэл компьютерийн системийн хяналтан дор явагддаг. Эдгээр компьютер нь нэг системд холбогдчихсон байдаг. Ингээд бодохоор үнэхээр аймшигтай.

-Танай лаборатори эхний зорилтоо биелүүлсэн. Харин хоёр дахь зорилт нь ажилтнуудаа сэтгэл ханамжтай байлгах байх. Тийм үү?
-Надад их мөнгө хэрэггүй ээ. Хөл бөмбөгийн клуб худалдаж авах ч бодол алга. Ийм сайхан ажлын байр байна, энэ чинь л том худалдан авалт шүү дээ. Энд байгаа залуустай ажиллахад таатай байгаа. Бидэнд фитнес, усан сан, хөл бөмбөгийн талбай байна. Харин би  ажиллаад залхвал арал худалдаж авна. Хаана гэдгээ одоогоор төлөвлөөгүй л байна.

-Касперскийн антивирус Оросын бүтээгдэхүүн үү?
-Тиймээ, 95 хувийг нь эзэмшдэг.

-Таны гар утас руу ажил хэргийн шугамаар өдөрт ганцхан удаа дуудлага ирдэг гэж сонссон юм байна. Томоохон компанийн хувьд ажилтнууд нь ямар нэгэн асуудлаар захиралтайгаа холбогдохгүй байна гэдэг гайхшрал төрүүлж байна л даа.

-Энэ бол миний удирдах хэв маяг. Удирдлаган дор ажиллаж байгаа хүмүүстэйгээ байнга харилцаатай байх шаардлагагүй гэж үздэг. Зөв, чадварлаг хүмүүсийг эгнээндээ нэгтгэсэн байхад тэд над руу эсвэл би тэдэн рүү утасдах ямар шаардлагатай юм бэ? Сард нэг эсвэл хагас жилд нэг удаа тайлангаа ирүүлж, үр дүнгээ ярилцах нь л хангалттай байдаг. Гурван гол асуудал, гурван гол ололтоо хэлэлцчихнэ. Тэгээд л гүйцээ!

Б.Ананд

http://news.gogo.mn/r/128950

 

УЛСЫН ХАРЦАГА Э.ОЮУНБОЛД: Б.АДЪАХҮҮ БАГШ НАДАД БӨХӨӨС ГАДНА АМЬДРАЛЫН УХААНЫГ ЗААСАН

 

 

 Энэ жилийн наадмаар таван сайхан залуу улсын цолтны эгнээнд хүч түрэн орж ирсэн. Тэднээс нэгэн залууг ард түмэн онцгойлон хүлээж авсан. Учир нь тэрбээр өнгөрсөн жил 19 настайдаа аймгийн арслан болж, өнөө жил 20- тойдоо шууд улсын харцага цол хүртсэн юм. Түүнийг Энхтөгсийн Оюунболд гэдэг.

 

Түүхийн хуудас сөхвөл Х.Баянмөнх, Ж.Мөнхбат, Д.Сумъяабазар аваргууд, П.Дагвасүрэн, Х.Мөнхбаатар нарын арслангууд 19, 20 настайдаа улсын цолтны өнөр бүлд багтаж байлаа. Залуу насан дээрээ цолоо авчихвал цаашид түүнийгээ батлах, ахиулах боломж илүү олддог нь жам ёсны зүйл. Тиймдээ ч бөхийн хорхойтнууд 20 настай Оюунболдыг цаашид илүү сайн барилдана хэмээн итгэл хүлээлгэж буй.

 

Түүнийг “Аварга” биеийн тамирын дээд сургууль дээр бэлтгэл хийхээр ирээд байхад нь уулзаж ярилцлаа. 

 

-Сургуулиа төгссөн бил үү?

 

-Дөрөвдүгээр курсийн оюутан шүү дээ. Монгол Улсын начин Б.Адъяахүүгийн удирдлага дор үндэсний бөхийн, гавьяат дасгалжуулагч Х.Намшир, ОУХМ Ю.Гандолгорын удирдлагад чөлөөт бөхийн бэлтгэлээ базаадаг.

 

-Ангид чинь чамаас өөр тогтмол барилдаж байгаа хүн бий юу?

 

-Зөндөө. Манай ангид улсын харцага нэг, аймгийн заан нэг, аймгийн начин гурав, сумын заан нэлээн хэд бий. Ер нь манай ангийнхан хэн нь ч хэнийгээ хаяж мэдэх жигдхэн байсан. Аймаг, аймгийн шилдгүүд нь манай ангид орсон юм болов уу гэж боддог юм.

 

-Та нар багштайгаа таарчихаад толгой бөхийн мэндэлж байгаа харагдсан. Их сайхан уламжлал байна шүү…

 

-Тэгэлгүй яахав. Багштайгаа хүндэтгэлтэй харьцана. Бөхийж ёслох жаягтай. Энэ нь дулаан уур амьсгал мэдрүүлж байгаа юм шиг санагддаг. Заримдаа энгийн хүнтэй хүртэл тэгээд мэндэлчихнэ. Дээд курсийнхэн, том цолтой бөхчүүдтэй хүртэл ингэж ёсолдог юм.

 

-Шинэ харцага маань төрж өссөн нутаг ус, бага насныхаа талаар бидэнд сонирхуулаач?

 

-Би Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр суманд Энхтөгсийн ууган хүү болж 1993 оны гуравдугаар сарын 14-нд мэндэлсэн. Манай аав Дашдоржийн Энхтөгс гэж аймгийн начин хүн бий. Ээж Александрын Алимаасүрэн малын их эмч. Дүү маань дөрвөн настай. Аав адуучин байсан болохоор хар багаасаа адууны захад өссөн дөө. Хоёр настайгаасаа морь унаж эхэлсэн. Ээж ажилтай болохоор аавыгаа дагаад байнга явдаг байлаа. Манайх 1994 оны хавар нүүгээд Дэлгэрхаан суманд ирсэн. Тэнд долоон нас хүртлээ амьдарсан. Тэгээд сургуульд орохоор Өмнөдэлгэрт буцан ирсэн юм. 2005 оны намар хотод орж ирээд 84-р сургуульд орсон. Тэнд сурч байгаад ар гэрийн асуудлаас болж есдүгээр ангидаа нутаг руугаа буцсан юм. Буцаж ирээд “Аварга” сургуульд орсон. 2007 онд Б.Адьяахүү багш дээр ирснээс хойш өдийг хүртэл явж байна даа.

 

-“Аварга” дээд сургуульд ороход хэн нөлөөлсөн бол?

 

-Манай аймагт хүүхдүүдийн дунд “Аваргын гараа” барилдаан болдог. Тэнд нэг жил очоод олигтой барилдаж чадаагүй. Уначихаад сууж байтал Б.Адъяахүү багш ирээд “Миний хүү нутгийнхаа аваргын сургуульд явмаар байна уу” гэхээр нь “Эрж хайгаагүй ч гэсэн явах юмсан гэсэн хүсэл тэмүүлэл надад бий” гэлээ. Тэгсэн чинь “Чи тийм л дуртай юм бол шорт, футболка, солих пүүзтэй хүрээд ир” гэсэн. Тэгж ирээд бэлтгэл хийж эхэлсэн дээ.

 

-Багын ийм биерхүү байсан уу?

 

-Ер нь багын мяраатай хүүхэд байсан. Гэхдээ одоо бол томдоо орохгүй шүү дээ.

 

-Тууштай бэлтгэл хийгээд эхлэхээр хэцүү санагдах юм уу?

 

-Хүн чинь дуртай юмнаасаа салж чаддаггүй. Шантрах үе байсан ч гэсэн маргааш нь бэлтгэлдээ яваад ирнэ. Ер нь больё гэж олон хоногоор бэлтгэлээ тасалж байгаагүй. Гэхдээ дундуур нь бэртэл гэмтэл аваад хүнд байсан. Одоо гайгүй болж байна.

 

-Чамайг айхтар хүнд гэмтэл авч байсан гэж сонссон. Тэр талаараа ярьж өгөөч?

 

-2011 онд бэртээд дараа жилийнх нь нэг сараас барилдаж эхэлсэн дээ. Өвдөгний шөрмөс тасарсан юм. Солонгост очиж эмчлүүлсэн.

 

-Одоо бүрэн эдгэсэн үү?

 

-Одоо сайн эдгэсэн. Бурхан намайг их харж байх шиг байна даа. Гэмтлээ эдгээсний дараа 2012 онд аймгийн арслан боллоо. Энэ жил улсын харцага цолд хүрлээ. Сайхан байна аа.

 

-Аймгийн арслан цолыг хэн дуртай нь аваад байдаггүй. Харин өнгөрсөн жил 19 настай хүү очоод аймгийн арслан болчихсон. Тухайн үед аймгийн арслан цол санаанд багтаж байв уу?

 

-Тэр жил бэлтгэл маш сайн байсан. Олимп болох гээд Ж.Чулуунбат ахын бэлтгэлийг хангаж, Болгарт сар гаруй болсон. Наадам болохоос 10 хоногийн мөнө “Сүүж” ууланд багш дээрээ очсон юм. Хурдан морийг гардаж уядаг хүн байдаг даа. Миний багш бэлтгэлийг яг л тэгж тааруулдаг. Хэвтүүлэх үедээ хэвтүүлээд, ажиллуулах үедээ ажиллуулаад наадмын үеэр ирийг нь тааруулаад тавьдаг юм шиг санагддаг. Тэгээд явахад “За миний хүү аймгийн цол л авчихаад ир” гэсэн. Би ч дотроо аймгийн арслан болчихмоор санагдаад байдаг. Тийм болохоор багшийн хэлсэнд нэлээн дургүй байлаа. Гэхдээ багш тэгж хэлснээрээ миний ирийг дарж өгсөн юм билээ. Хэрвээ би тэр ирэндээ очоод барилдсан бол доогуур даваанд унах ч байсан юм бил үү. Багш миний сэтгэлийн хөөрлийг дарж өгсөн болохоор сайн барилдаж, Хэнтий аймгийн баяр наадамд найм даван түрүүлсэн. 19 настай анхны аймгийн арслан төрлөө гээд манай нутгийнхан их баярлаж байлаа.

 

- Өнгөрсөн жил Б.Адъяахүү багш уяа сойлгыг чинь сайхан тааруулжээ. Энэ жилийн хувьд ноднингийнх шиг байж чадсан уу? Наадмын дэвжээнд хийсэн барилдаануудаа дэлгэрэнгүй ярьж өгөөч?

 

-Дараа жилийн наадам даанч хол байна гэдэг худлаа юм билээ. Аймгийн арслан болсноос хойш бэлтгэлээ хийж, барилдсаар явтал нэг мэдэхэд дараа жилийнх нь зургаан сар гарсан байсан. Миний хувьд сүүлийн хоёр жил дараалж сайхан цол авлаа. Тэр болгонд миний бэлтгэлийг багш маань сайхан тааруулж өгсөн. Энэ дашрамд багшдаа маш их баярлаж явдгаа хэлье. Яаж тэгж тааруулдаг юм бүү мэд. Одоо тэг, ингэ, тийм мэх хий гээд зөвлөнө. Тэр хүний заавар зөвлөгөөгөөр явахад биеийн байдал сайхан болж, бэлтгэл жигдрээд ирдэг. Наадмын тухайд нэгийн даваанд сумын заантай таарна гэдгээ мэдэж байсан. Хоёрын даваанд залуу начингуудын аль нэгтэй таарах магадлал маш өндөр байсан. Санги ахтай таарах болов уу, зөрвөл ганц нэг л зөрөх байх гэж тооцсон. Тэгээд яах аргагүй таарсан л даа. Унасан ч харамсах зүйлгүй байя гэж бодоод барилдсан. Тэгээд аз таарч хаясан. Гурвын даваанд Б.Чинзориг начинд амлуулаад хаясан. Дөрвийн даваанд Д.Ганхуяг арслан, тавд И.Доржсамбуу гарьд, зургаад Т.Санчир заантай барилдаад хаясан. Ингээд харцага болсон доо. Дотроо бол улсын цол авчихмаар л санагдаад байсан. Ер нь хоёрын даваанд Санги ахыг хаяад өөртөө итгэлтэй болсон доо. Заан цолны төлөө тэмүүлж байгаа бөхтэй ийм барилдаан хийсэн юм чинь цаашаа хэнтэй ч барилдаж болох юм байна гэж бодогдсон. Манай нутгаас 13 жилийн турш шинэ цолтон төрөөгүй. Тиймээс нутаг усныхан, багш, аав ээжийгээ баярлуулья гэж их хичээсэн л дээ.

 

-Улсын цол горилж байгаа залуус наадмын үеэр биеэ бариад үндсэн барилдаанаа гаргаж чаддаггүй гэж олон бөхөөс сонсож байлаа. Харин чиний хувьд гайгүй юм шиг…

 

-Тэр бол хүний дотоод сэтгэлийн хүч байх. Ер нь бөх гэдэг эр зоригийн халз тулаан биз дээ. Тиймээс зоригтой л хандахгүй бол бусдад дарагдана. Би энэ чанарыг Д.Дагвадорж аваргаас суралцсан юм. Дагваа аварга өрсөлдөгч рүүгээ муухай харж, зүрхийг нь үхүүлдэг. Би муухай харж чадахгүй ч гэсэн хөмхийгөө зуугаад л дайрдаг.

 

-Түүнтэй барилдаад давсан гэж ярих амархан. Гэхдээ тухайн үед асар их баяр, хүч шавхсан нь тодорхой. Ер нь наадмын дэвжээнд хийсэн барилдаануудаас хамгийн хүнд нь аль байв?

 

-Дөрвийн давааны барилдаан их чанга болсон. Туршлагатай, хүндэлж явдаг бөхтэйгөө барилдахад эвгүй санагдаж байлаа. Хэдийгээр би хүндэлж байгаа ч гэсэн заавал давна гэсэн бодолтой гарсан.

 

-Долоогийн даваанд хийсэн барилдаанаа дурсвал?

 

-Зааны даваанд багшийнхаа хэлсэн үгнээс зөрсөн учраас унасан. Би дотроо сайхан задгай барилдана гэсэн бодолтой байдаг. Харин Адъяахүү багш “Унах нь хамаагүй. Хамаг юмаа дуустал үзнэ шүү” гэсэн. Гэвч би сэтгэлийн хөөрлөөр задгай барилдаад унасан л даа. Г.Эрхэмбаяр аварга бол жудагтай, үнэхээр сайн бөх. Миний хувьд хаявал хаяна, унавал унана гээд гарсан. Үнэхээр дийлээгүй ээ.

 

-Уначихаад багшдаа загнуулсан уу?

 

-“За яахав. 20 настай юм гэж тайвширъя даа. 25-тай байсан бол цохиод унагаачихмаар байлаа” гэсэн (инээв).

 

-Хэнтийчүүд 2000 оноос хойш шинэ цолтноо хүлээж байлаа. Энэ хүлээлтийг эцэс болгосон гэхээр сайхан санагдаж байв уу?

 

-Сайхан байсан. Зургаагийн даваанд давчихаад инээд хүрлээ. Туг тойроод явж байхад нутгийн минь уул, ус түшлээ гэж бодогдсон. Би тавдугаар сард Бурхан халдун ууланд мөргөх гэж Мөнгөнморьтоос мориор явсан юм. Талдаа 40, ирж очихын 80 км газар. Шавартай болохоор машин явахгүй. Энэ саадыг давчихвал бүх юм чөлөөтэй гэж бодогдоод цуг явж байсан ах нартайгаа морь хөлслөөд гараад давхичихсан. Тэгээд очиж идээ будаагаа өргөж, хүслээ шивнээд ирсэн юм.

 

-20 настай залуу улсын харцага цол хүртлээ. Тиймээс олон хүн чамайг цолоо ахиулж, өндөр амжилтад хүрэх бөхөөр нэрлэдэг. Энэ их найдвар өөрт чинь дарамт учруулж байна уу?

 

-Ард түмний итгэл найдварыг алдах хэцүү. Алдахгүйн тулд бэлтгэлээ л сайн хийх хэрэгтэй гэж боддог. Би ард түмэндээ амлалт өгч чадахгүй. Харин хичээх болно гэдгээ хэлье. “Миний хүү тийм цол авах ёстой шүү” гэхэд нь “За” гэж хэлэх хэцүү. Харин “Хичээнэ ээ” гэж хариулдаг. Хэрвээ “За” гэчихээд түүндээ хүрч чадахгүй бол худлаа ярьсан болно биз дээ.

 

-Чи их цэгцтэй, сайхан ярих юм. Бүр яриулаад баймаар санагдчихлаа . Ингэж ярих чадварыг хэрхэн эзэмшсэн бэ?

 

-Мэдэхгүй ээ (инээв). Би ер нь их ичимхий хүүхэд байсан. Хүний өөдөөс юу ч дуугарч чаддаггүй байлаа. Харин бэлтгэл сургуулилт хийгээд, ийш тийшээ яваад ирэхээр нүүр хагарсан л даа. Ер нь миний өдий зэрэгтэй яваад Адъяахүү багшийн нөлөө маш их бий. Багш маань зөвхөн барилдахыг биш, яаж амьдрах, яаж ярих вэ гээд бүгдийг заадаг байлаа. Би ахмад хүмүүсээс үг сонсох дуртай. Ахмад настан, том цолтой бөхчүүд, эрдэмтэй хүмүүс юм яривал би дуугүй сонсож суудаг. Тэдний яриан дундаас ярилцах урлагт дөртэй болсон юм болов уу.

 

-Хүн хэдий бэлтгэл сайтай байлаа ч мэх, бяргүй бол амжилтад хүрэхгүй. Чиний хувьд мэх, барилдааны арга барилаа хэдийнээс өөрийн болгож авсан бэ?

 

-2010 оноос бэлтгэл маань жигдэрч эхэлсэн. Дараа жил нь бэртээд 2012 оноос дахин барилдах болсон. Би үндсээр эхэлж барилдаад дараа нь чөлөөт рүү орсон юм. Хоёр бөхийн төрлөөр зэрэг барилдсан нь надад маш их зүйл өгсөн. Одоо ч би чөлөөтдөө дуртай. Ер нь багшийн хэлснийг яс хийгээд, өөрөө цааш нь ухаад ойлговол бүх зүйл амархан юм шиг санагдана. Би ямар ч төрлийн бөх үзэх дуртай. Тэр дундаас мэх олж авдаг юм. Жишээ нь хутгааг олон хувилбараар хийж болно. Тэр болгоныг эзэмшиж авахыг хичээдэг дээ.

 

-Жин хэдтэй билээ?

 

-125 кг. Одоо жаахан хасах санаатай.

 

-Хүнд гэмтэл авсан үед сэтгэл санаа ямархуу байсан бол?

 

-Тэр үед гутарч байсан. Монголд эмчилгээгүй гээд. Тэгээд Солонгост эмчилгээ хийлгээд гүйдэг болоод ирсэн. Ирэнгүүтээ хөнгөн бэлтгэл хийж эхэлсэн. Штанг өргөнө, гүйнэ. Гүйж хөлсөө гаргахгүй л бол сонин байгаа юм. Тийм үед хүн их ганцаарддаг юм билээ. Өөрийгөө аль болох тайван байлгахгүй бол хэцүү.

 

-Оюутан цагийн амьдрал сайхан. Хотод оюутан болж ирсэн үеийнхээ жаргал, зовлонг хуваалцаач?

 

-Би тавдугаар ангиасаа гэрээсээ гарчихсан болохоор бие даагаад сурчихсан. Гэрээ санаад байх нь гайгүй. Хаана ч очсон зохицоод амьдарчихна. Тийм болохоор надад хотод амьдрахад хүндрэл учирдаггүй байлаа. “Аварга” сургуулийн байранд наймуулаа нэг жил амьдарсан. Тэр үед сайхан байж.

 

-Гэр бүлээ зохиож амжсан уу?

 

-Найз охинтойгоо хамт амьдардаг. Тэр минь Завхан аймгийн Сонгино сумын харьяат. Бид хоёр дөрвөн жил үерхэж байна. Хүүхэдтэй болж байгаа.

 

-Залуу гэр бүлийн хувьд байрны асуудал хэцүү байдаг. Улсын харцага цол авлаа гээд нутаг орныхон дэмжиж туслав уу? Өөрийн гэсэн байртай болж амжсан уу?

 

-Одоохондоо өөрийн орон сууц үгүй. Байр хөлслөөд амьдарч байна. Манай Өмнөдэлгэр сумынхан “Land Prado 120” маркийн машинаар бэлэг барьсан. Хэнтий аймаг хараахан хүлээж аваагүй л байна. Цаашид сайн барилдвал болох байлгүй дээ.

 

-Өмнөдэлгэр сум гэхээр Б.Бат-Эрдэнэ аваргын тухай ярих нь гарцаагүй. Аваргатай хамаатан садны холбоо бий юу? Аварга ямар заавар зөвлөгөө өгдөг вэ?

 

-Хамаатан биш. Аварга багш маань надад их зөвлөгөө өгч, мэдлэг хайрладаг. Ийм мундаг хүнээс зөвлөгөө сонсох боломж хүн бүрт олдохгүй. Харин би зөвлөгөөг нь сонсож байна гэдэг том хувь тохиол. Ер нь миний эргэн тойронд дандаа сайхан хүмүүс байж, зааж зөвлөдөг болохоор миний сэтгэл санаа сайхан байдаг. Сэтгэл санаа ариун болохоор бүх юм нь дардан байдаг юм болов уу гэж боддог.

 

-Шинэ цолтонгоо хэрхэн барилдахыг харах гэж бөхийн хорхойтнууд тэсэн ядан хүлээж байгаа. Заал танхимын барилдаануудад алгасалгүй зодоглоно биз дээ?

 

-Би аймгийн арслан байхдаа байнга барилддаг байсан. Оюунболд гэдэг хүү бөхөд дуртай болохоор байнга барилдахыг хүснэ. Хааяа ар гэрийн шалтгаанаар өнжих тохиолдол гаралгүй яахав. Гэхдээ боломж олдвол тогтмол барилдана. Гэхдээ цолондоо дасч өгөхгүй байж магадгүй ээ. Цол авснаасаа хойш Хэнтий аймгийн 90 жилийн ойд л барилдлаа.

 

-Сайхан ярилцсанд баярлалаа. Цолоо баталж, ахиулаад манай сонины уншигчидтай дахин уулзахын ерөөл дэвшүүье.

 

-За баярлалаа. Танай сонины хамт олонд ч гэсэн ажлын өндөр амжилт хүсье. Энэ завшааныг тохиолдуулаад Б.Адъяахүү, Б.Бат-Эрдэнэ багш, аав, ээж, ах дүү, Хэнтий аймгийн Цагдаагийн хэлтэс, “Хангарьд” спорт хорооныхон, нутгийн зон олондоо маш их баярлаж явдаг шүү гэж хэлье.

Г.БАЯРСАЙХАН

http://www.mongolnews.mn/w/45967

 

ҮДБЭЧ-ын чадварлаг гоцлол бүжигчдийн нэг М.БЯМБАА: БҮЖИГЛЭХ 20 ЖИЛ МИНЬ ДҮРЭЛЗЭЭД УНТРАХ ГАЛ Л ГЭСЭН ҮГ

ҮДБЭЧ-ын чадварлаг гоцлол бүжигчдийн нэг М.Бямбааг “Залуус” буландаа урилаа. Тэрбээр тус чуулгын тайзнаа толилуулсан “Нарны домог”, “Мэргэнд буусан чоно”, “Нүүдэл” тэргүүтэй олон бүжгэн жүжигт тоглосноос гадна саяхан нээлтээ хийсэн “Зэрлэг цэцэгсийн хүлэмж” уран сайхны кинонд гол дүр бүтээсэн авьяаслаг уран бүтээлч юм. Залуу насныхаа эрч хүчээр “гоёж” яваа түүнтэй ярилцсанаа хүргэе.

-Шинэ уран бүтээлийн тань талаар яриагаа эхэлье. “Эрх цагаан унага” дуулалт жүжигт тоглож байгаа. Цуутын цагаагч гүүний дүрийг хэрхэн бүтээж байна вэ?

-“Өнөөдөр” сонины уншигчдад энэ өдрийн мэнд хүргэе. ҮДБЭЧ-ын, хүүхдэд зориулсан хоёр дахь бүтээл “Эрх цагаан унага” дуулалт жүжиг хоёр хоногийн дараа нээлтээ хийнэ. Цуутын цагаагч гүүний дүрээр эх хүний үрээ хайрлах сэтгэл ямар агуу байдгийг харуулж, хүүхдүүдэд ээжийгээ хэрхэн хайрлаж, хүндлэх ёстойг сургамжлах зорилготой. Манай уран бүтээлчид дүрийнхээ судалгааг хийхдээ гүүн зэлэн дээр очсон. Тэнд байсан цагаан гүү, унага хоёрын хоорондын харилцаа, үйл хөдлөл, зан араншинг ажигласан. Мөн өөрөө ээж хүн болохоор энэ дүрд тоглоход дөхөмтэй байгаа. Охин минь долоон настай.

-Эх хүний дүрд олон удаа тоглосон уу?

-“Нарны домог” бүжгэн жүжигт Алунгоо эхийн дүрд тоглосон. Одоо цуутын цагаагч гүүний дүрд тоглож байна. Мөн манай чуулгын ирэх арваннэгд үгээр сард толилуулах шинэ уран бүтээл “Монгол хатад” бүжгэн жүжигт Сорхогтани хатны дүрийг бүтээхээр бэлтгэж байгаа. Сайхан монгол эмэгтэйн дүр бүтээх гоё. Монгол эмэгтэйчүүдийг би уян зөөлөн байгаасай гэж хүсдэг. Манай ээж зөөлөн хүн байсан болохоор тэр ч юм уу, надад хатуу ширүүн араншинтай эмэгтэйчүүд таалагддагг үй. Би ээжийгээ жилийн өмнө алдсан. Цуутын цагаагч гүүний дүрд тоглоход ээжийгээ санаад, сэтгэл эмтрээд хэцүү юм. Амьдралд аав, ээж ганцхан л заяадаг учир тэднийгээ амьд байхад нь “алган дээрээ бөмбөрүүлэх” л хэрэгтэй.

-Өөрийн тань бүтээхийг хүсдэг дүр юу вэ?

-Ер нь би бага зэрэг шуналтай л даа (инээв). Тиймээс олон янзын дүр бүтээхийг хүсдэг. Бүжигчид өндөр, намаасаа шалтгаалж, өөр өөр дүрд тохирдог. Чуулгынхаа эмэгтэй бүжигчид дундаа би өндөрт нь ордог болохоор намхан хүмүүс тоглоход тохирох дүрд ч тогломоор санагддаг.

-“Зэрлэг цэцэгсийн хүлэмж” уран сайхны киноны Яргуй бүсгүйн дүрийг бүтээсэн. Кино урлагт хүч үзэх бодолтой байна уу?

-Бүжиглэх нь залуу насны мэргэжил. Бид чинь 20 жил ажиллаад л тэтгэвэрт гарна шүү дээ. Ялангуяа эмэгтэй бүжигчдийн хувьд энэ хугацаа дүрэлзээд унтрах гал л гэсэн үг. Тиймээс залуу насандаа бүжигчин хүний хийх, сурах ёстой бүх зүйлийг л амжуулмаар байна. Зөвхөн бүжиг гэлтгүй өөрийн хийж чадах бүхий л зүйлд хүчээ сорих хэрэгтэй гэж боддог. Энэ кинонд тоглох саналыг гавьяат жүжигчин У.Уранчимэг эгч надад хэлсэн. Яргуйгийн дүрд тохирох хүн олдохгүй, нэлээд хайсан гэсэн. Гэтэл “Sweetymotion” хамтлагийн тоглолтод бүжиглэж байхад Урнаа эгч намайг хараад, тохирч магадгүй гэж бодсон юм билээ. Урлагийн өөр салбарт өөрийгөө сорих боломж гарсан учраас үзээд алдъя гэж бодоод шалгаруулалтад орж, тэнцсэн. Яргуйгийн дүр бол Бямбаагаас шал өөр. Мөн бүжиглэхээ больсны дараа юу хийх ёстойгоо залуу насандаа сайн бодож, өөрийгөө бэлдэх хэрэгтэй. Би МУИС-ийн Урлаг судлаач, багшийн ангийг төгссөн. Энэ мэргэжлээрээ давхар ажиллана гэж бодож байгаа.

-Өөрийг тань УДЭТ-ын тайзнаа толилуулах гэж байсан “Ромео, Жульетта хоёр” жүжгийн дүрийн шалгаруулалтад тэнцэж байсан гэж сонссон юм байна.

-УДЭТ, ҮДБЭЧ хоёр нэг байранд байдаг болохоор уран бүтээлчид нь бие биенээ сайн таньдаг. Нэг өдөр Н.Наранбаатар найруулагч надтай таараад, “Жульеттагийн дүрийн шалгаруулалт болох гэж байгаа. Чи нэг шалгуулаад үз” гэсэн. Жүжигчин А.Алтантөртэй хамт бэлтгэл хийж, шалгаруулалтад ороод жүжигчин А.Ганчимэг бид хоёр Жульеттагийн дүрд тэнцсэн. Харамсалтай нь санхүүгийн бэрхшээлээс болоод тэр жүжгийг тайзнаа тоглоогүй.

-Бүжигчний мэргэжил таны багын мөрөөдөл үү?

-Тийм ээ. Би хоёр, гуравхан настай байхдаа зурагтаар цамын бүжиг үзчихээд дахиж үзмээр байна гээд уйлдаг байсан гэсэн. Жаахан хүүхдүүд цамын багнаас айдаг байхад би дахиж үзнэ гэдэг байж. Тийм багаасаа л бүжгийн урлагт дурласан. Зургадугаар ангид байхдаа аав, ээждээ хэлэлгүй Хөгжим бүжгийн коллежид шалгалт өгөөд орж байсан. Сонгодог бүжгийн ангид орох гэтэл дөрөвдүгээр анги төгссөн хүүхдүүд авдаг болохоор миний нас хэтэрсэн байсан. Тэгээд л ардын бүжгийн ангид орсон. Сургуулиа төгсөөд найзуудтайгаа хамт “Pink” гэдэг хамтлаг байгуулаад дуулж, бүжиглэж хэсэг явлаа. ҮДБЭЧ-ын бүжигчин болоод арав шахам жил болжээ. Мэргэжил маань хэдийгээр надаас их хүч хөдөлмөр шаарддаг ч бүжигчин болсноороо үнэхээр бахархдаг. Нойр, хоолоо мартаж, ядарч туйлдталаа бэлтгэл хийсэн ч тайзан дээр гараад, үзэгчдийн алга ташилтыг сонсоход л ядарснаа мартдаг. Амаръя гэхээр амралт зохихгүй. Гэртээ хоёр, гурав хоног зүгээр суучихаар бие хөшиж, хөдөлмөөр санагдаад, тайван сууж чаддаггүй юм.

-Та хэр шартай вэ?

-Уран бүтээлч хүмүүст тодорхой хэмжээний хор шар байх хэрэгтэй. Харин тэр нь зөв хандлагатай байх ёстой. Хор шар байхгүй бол уран бүтээлч хөгжихгүй. Гэхдээ манай чуулгын эмэгтэй бүжигчид хоорондоо эвтэй байдаг. Манай чуулга 40 гаруй бүжигчинтэй. Тэдний 27 нь эмэгтэй. Манайхан өөрөөсөө нэг насаар эгч хүнийг ч та гэж хүндэлдэг. Бусдыг хүндлэх зан чанарыг бид Хөгжим бүжгийн коллежоос сурсан.

-Үйлэнд хэр уран бэ?

-Оёвол оёчихно оо. Даанч зүү утас нийлүүлж суух зав гарахгүй юм. Гэхдээ өвлийнхөө ороолт, малгайг нэхээд өмсчихдөг шүү.

-Таны бахархал юу вэ?

-Үндэснийхээ хамгийн том чуулгад чадварлаг олон уран бүтээлчтэй хамт ажиллаж байгаагаараа бахархдаг. Хүмүүсийн өмнө ил гардаггүй болохоос энэ улаан байшинд мундаг уран бүтээлч олон бий. Он цаг өнгөрөх тусам энэ л байшиндаа улам дасаж, хэзээ ч салахгүйгээр шигдчихмээр санагдах юм. Манайхан үндэснийхээ урлагийг илүү сонирхох хэрэгтэй. Уртын дуу, морин хуур, бий бийлгээ зэрэг үндэсний урлагаа мэддэг, ойлгодог байж, гадаадынхныг шүтэх хэрэгтэй юм шиг санагддаг.


 П.ТУНГАЛАГ

Сагсан бөмбөгч Двайт Ховард: Би агуу эр хүн байхыг хүсдэг

 

2011 оны 9 сарын 14

NBA-ын супер од, тус лигийн шилдэг хамгаалагчийн шагналыг сүүлийн гурван жил дараалан хүртсэн, “Орландо Мэжик” багийн төвийн тоглогч Двайт Ховард “Newcom Group”, ‘Mobicom” корпорацийн урилгаар Монгол Улсад гурав хоногийн хугацаатай зочилсон билээ. Хэдийгээр цөөхөн хоног Монголд саатсан ч шахуу хөтөлбөрийн дагуу аль болох олон арга хэмжээнд оролцсон юм.

Монголд өнгөрүүлсэн гурван өдрийн хугацаандаа Двайт эхний өдөр нь “Be…” төвийн гадна залуустай мэндчилж, хэвлэлийн бага хуралд оролцон, “iLoft Function House”-д VIP хүлээн авалт, үдэш нь “Metropolis” night club-т Монголын залуустай нэг үдшийг хамт өнгөрүүлсэн. Харин маргааш нь асрамжийн хүүхэд, багачуудтай хамт онгоцтой танилцах аялал хийж, телевизийн ярилцлаганд оролцон, “Бөхийн өргөө”-нд болсон Монголын сагсан бөмбөгчдийн шоу тоглолтод оролцсон юм. Дэндүү энгийн, даруу хэрнээ хөгжилтэй, хүүхдийн гэмээр дүрсгүй, гэнэн зантай Ховард очсон газар бүртээ дулаан уур амьсгал бүрдүүлж байсныг дурьдахад таатай байна.

NBA-ын супер тоглогч анх удаа Монголд хөл тавьсан түүхэн үйл явдлын мэдээллийн ивээн тэтгэгчээр “Монгол Масс Медиа” групп ажиллаж, “Боловсрол суваг” телевиз, “Sport box” 24 цагийн эфиртэй спортын суваг, “Ийгл” телевиз, News.mn сайт болоод “Ардын эрх” сонин өдөр тутмын мэдээ, мэдээллийг дамжуулж байсан билээ. Двайт Ховард Монголд саатсан цөөхөн хоногийн хугацаандаа Монголын цорын ганц телевизэд дэлгэрэнгүй ярилцлага өгөхөөр сонгосон нь “Боловсрол суваг” телевиз байсан юм. “Sport box” спортын сувгийн захирал Г.Идэр-Ууганы супер од Двайт Ховардтай хийсэн илэн дэлэнгүй, хөгжилтэй ярилцлагыг уншигч та бүхэндээ хүргэж байна.

-Манай студид зочилсон тань баярлалаа. Хоёулаа ярилцлагаа эхлэхээс өмнө энд цугласан үзэгчид болон Монголын ард түмэнтэй мэндчилье.

-Сайн байна уу /Монголоор хэлэв/. Би Монгол Улсад ирсэндээ маш их баяртай байна. Анх удаа танай сайхан оронд ирээд фенүүдтэйгээ уулзаж байгаадаа сэтгэл маш өндөр байна. Намайг хүлээж авсан та нарт баярлалаа. Удахгүй бүгдтэй нь уулзана гэж найдаж байна.

-Тэгэхээр Двайт, ярилцлагаа эхлэхээс өмнө таны аяллын сэтгэгдлээс хуваалцъя гэж бодож байна. Учир нь Монголд ирээд та олон нийттэй, Монголын залуус, Тэргүүн хатагтай, бизнесмэнүүд, албаны хүмүүс мөн хүүхдүүдтэй уулзаж, цагийг сайхан өнгөрүүллээ. Аяллын сэтгэгдлээ хуваалцаач?

-Маш зугаатай байлаа. Бүтэн зуны турш хийсэн аяллаас хамгийн гайхалтай нь энэ удаагийнх байх. Би үргэлж дэлхийн улс орнуудаар аялахыг хүсдэг байсан. Хүүхэд байхаасаа л дэлхийн бөмбөрцгийг эргүүлж хараад “Пөөх, тэнд очиж үзвэл гоё доо” гэж боддог байсан.

-Монголын тухай тэгж бодож байв уу?

-Тийм шүү. Тийм. Үнэхээр тэгж боддог байсан. Одоо ингээд мөрөөдлөө биелүүлж, танай оронд ирээд фенүүдтэйгээ, хүүхдүүдтэй уулзлаа. Уран нугаралт үзлээ. Бас Ерөнхий сайдтай уулзсан. Үнэхээр гайхалтай байлаа.


-Та Монголд ирснээсээ хойшхи хамгийн их сэтгэлд үлдсэн мөчийг нэрлэ гэвэл юуг хэлэх вэ?

-Магадгүй өчигдөр тэр олон фенүүдтэй уузлсан мөч байх. Үнэхээр галзуу, солиормоор байсан. Яг юу болохыг би төсөөлж чадахгүй байсан. Үнэндээ тайзан дээр гарахад, эсвэл өмнүүр нь, хажуугаар нь өнгөрөхөд намайг хараахгүй л байх.  Тэгээд тайзан дээр гарлаа. Цугласан тэр олон хүмүүсийг харах дэндүү гайхалтай байсан. Миний сэтгэл ч их хөдөлсөн. Ер нь энэ аялал миний хувьд маш сайхан байна. Монгол Улсын бүхий л зүйл, тэр тусмаа тал газар сүндэрлэх уулс гээд л гайхалтай юм аа.

-“Be…” төвийн гадна талбайд зассан тайзан дээр гараад тэр олон хүмүүстэй уулзсан мөчийг эргээд нэг саная. Таныг бөмбөг дээр гарын үсэг зураад хүмүүс рүү шид гэх үед олон хүмүүс айж байсан байх л даа. Яагаад гэвэл тэр бөмбөгийг авсан хэн ч болов багагүй асуудалд орох байсан байх. Гэхдээ та тэнд байсан нэг эмээд бөмбөгөө өгөхөөр шийдсэн. Яагаад тийм шийдвэр гаргав?

-Талбайд цугласан залуусыг хараад би уулга алдсан. Тэгээд бөмбөгөө тэдэн рүү шидвэл “бөөн юм болно” гэж бодсон. Үймээн дэгдээхийг хүсээгүй л дээ. Тэгээд хүмүүсийн хажуу талд зогсоод над руу инээгээд, гараараа даллаж байгаа жижигхэн эмээг олж харсан. Энэ настай эмээ намайг харахаар ирсэн гэж бодохоор сэтгэл минь үнэхээр хөдөлсөн. Тэгээд л түүнд бөмбөгөө бэлэглэхээр шийдсэн юм.

-Тэнд үүссэн нөхцөл байдлыг харсан ч гэсэн энэ бол хамгийн зөв шийдвэр
байсан байх. Тэр эмээгийн хувьд мартагдашгүй мөч болсон байх?

-Надад ч бас.

-Тэгэхээр та 26 насандаа амжилтын оргилд гарчээ.

-25, 25. Би 25 настай шүү.

-Тийм ээ, арай 26 хүрээгүй байгаа юм байна. Та бол дэлхийн хэмжээний од. Хаана ч очсон манайд цугласнаас илүү олон хүн өөрийг тань угтдаг байх. Ийм нөхцөл байдалд та амархан дасчихсан уу, эсвэл тэр олон хүмүүсийг харах болгонд гайхаж, сэтгэл хөдөлдөг үү?

-Энэ бол их сэтгэл хөдөлгөм бас гайхалтай мэдрэмж л дээ. Дэлхий даяар аялж, намайг хүндэлж, сайшааж байгаа тэр олон хүмүүс миний тоглолтыг үзэж, миний амьдралын нэг хэсэг болохыг хүсч байгааг харна гэдэг гайхалтай. Тийм ч учраас надад дэлхийгээр аялж, үзэсгэлэнтэй газруудаар зочлох боломж олгосон Бурхандаа би өдөр бүр баярладаг. Би үргэлж л үүнийг хүсч байсан. Тэгэхээр олон орноор аялж, дэлхийтэй танилцана гэдэг миний хувьд хамгийн сайхан мэдрэмж. Зарим газрыг эс тооцвол би бараг л дэлхийг тойрчихлоо. Монголд ирэх нь миний заавал хийх ёстой зүйлсийн нэг байсан. Тэгээд л би ирлээ дээ.

-Сайхан хариулт байна, баярлалаа. Ярилцлагын эхэнд та амьдралын эхлэлийг бас сонирхъё гэж бодлоо. Таны эцэг, эх хоёр хоёулаа л тамирчин хүмүүс байсан. Бие хаа чинь ийм болсонд гайхах зүйл алга. Эцэг, эх тань таныг багаас нь ямар хүмүүжлээр өсгөсөн бэ?

-Тэд намайг өөрөөр минь байлгадаг байсан. Ер нь эцэг, эхчүүд хүүхдээ аль нэг чиглэл рүү түлхэхийн оронд тэдний хүсэл мөрөөдөл, тэмүүллийг хүлээн зөвшөөрөх нь зүйтэй байх. Миний аав, ээж спортод их ойрхон хүмүүс. Спорттой л холбоотой ямар нэгэн юм хийж байвал миний юу хийх тэдэнд хамаагүй байсан. Би бага наснаасаа сагсан бөмбөгт дурласан. Хэдийгээр хөлбөмбөг, бэйсбол тоглож үзсэн ч бүх зүйл эргээд л сагсан бөмбөг дээр буудаг байсан. Талбай дээр бөмбөг залаад гүйх нь надад сайхан байсан, бас бусад асуудлуудаас намайг холдуулж байлаа. Тэгэхээр эцэг эх минь миний хүссэнийг дэмжиж, намайг сайн хүмүүжүүлсэн. 10 нас хүрээд би аавдаа “NBA-д орно” гэж хэлэхэд аав минь надад хамгийн сайн дасгалжуулагч, хамгийн сайн хангамж гээд л зорилгодоо хүрэхэд хэрэгтэй болгоныг олж өгч, биелүүлэхийг хичээнэ гэж хэлж байсан.

-Тэр ч бүү хэл та NBA-ын драфтын №1-ээр сонгогдоно гэж хэлсэн байх аа?

-Тийм шүү. Аавдаа тэгж хэлэхээс гадна өөрөө бичиж, тэмдэглэж авч байлаа. Драфтын номер 1 болох нь миний зорилгуудын нэг байсан л даа. Аав маань ч гэсэн надад тусална гэсэн.

-Дэлхийн хаана ч тэр хэцүү амьдралтай хүмүүс бий. Харин NBA болон тоглогчдын түүхээс дэлхий нийт, жишээлбэл, монголчууд бид Африк-Америк хүн Америкт амьдрахын зовлонг мэдэрч, мэдэж авдаг. Харин сагсан бөмбөг гэлтгүй болон аливаа спортоор хичээллэх нь тэр хэцүү амьдралаас гарах гарц нь болдог юм шиг. Та хүүхэд залуучуудад иймэрхүү мессеж өгөхийг зорьдог уу?

-Миний хэлэхийг хүсдэг зүйл гэвэл “Амьдралдаа юу хийхийг хүсч, зорьж байна. Түүнийгээ хий, чи чадна” гэдэг зүйл. Хамгийн гол нь чи өөртөө итгэж, итгэл дүүрэн байх хэрэгтэй. Яагаад гэвэл чамайг үгүйсгэх хүн олон гарч ирнэ. Намайг хэзээ ч NBA-д орж чадахгүй, дэндүү туранхай байна, өндөр биш байна, чи сайн биш гэх хүмүүс байсан. Харин би тэр хүмүүсийн бурууг батлах гэж өдөр бүр, чадах ядахаараа хичээллэж, бэлтгэл хийдэг байсан. Сургуульд явдаг байсан болохоор найзуудтайгаа кино үзэж, үдэшлэгт явахын оронд бүхий л анхаарлаа, цаг заваа сагсан бөмбөгт зориулсан даа.

-Би ийм мэдээлэл уншиж байсан юм. Ээж тань таныг төрүүлэхээс өмнө долоон хүүхдээ эндүүлсэн харамсалтай явдал тохиолдсон гэдэг. Харин та найм дахь нь бөгөөд эсэн мэнд бойжсон анхны хүүхэд нь учраас “Гайхамшгийн хүүхэд” гэж нэрлэдэг байсан гэсэн. Тийм ч учраас та үргэлж цагийг зугаатай өнгөрүүлж, амьдралын мөч бүрийг сайхан өнгөрүүлэхийг хүсдэг байх. Яагаад гэвэл талбай дээр ч, талбайн гадна ч та дандаа л инээмсэглэж, хүмүүстэй хошигнож байдаг?

-Хэн ч байсан зугаацах хэрэгтэй. Чи ганц л амьдарна. Ганц заяах амьдралаа бүрэн бүтэн байлгах ёстой. Би эндсэн найм дахь хүүхэд нь байж болох л байсан. Харин одоо ингээд амьдарч байгаадаа маш их баярладаг. Үүнийгээ ч сагсан бөмбөгөөр дамжуулж илэрхийлдэг. Амьдрах боломж олгосонд нь Бурханд баярладаг. Яагаад гэвэл би энд байх ёсгүй хүн. Тийм ч учраас сагсан бөмбөг тоглож байхдаа миний дотоод сэтгэл тайван, зугаацаад л… Хамгийн сайхан зүйл нь гэвэл би мөрөөдлөөрөө амьдарч байна. Сагсан бөмбөг тоглохыг би үргэлж хүссээр ирсэн, тэгэхээр яагаад зугаацаж болохгүй гэж.

-Сагсан бөмбөгийн талаар ярилцъя. Таны хөгжилтэй, дэггүй байдлыг Америкийн хэвлэл, мэдээллээр багагүй шүүмжилдэг. Плей-офф, финал гээд чухал үед та өөрөөрөө байгаа харагддаг. Гэхдээ Коби Брайнт, Кевин Гарнетт зэрэг зарим тоглогчид чухал царай гаргаж, тоглолт нь ч өөрчлөгддөг. Харин хэвлэл мэдээллийнхэн таныг чухал үед чухал хандсангүй гэж шүүмжилдэг. Тийм шүүмжлэлд та хэрхэн ханддаг вэ?

-Энэ бол миний амьдрал. Би сагсан бөмбөгөөр хичээллэсэн хамгийн шаргуу, хөдөлмөрч хүмүүсийн нэг. Талбай дээр ч, талбайн гадна ч тэр. Би ажилдаа маш чухал ханддаг. Гэхдээ сагсан бөмбөг тоглохын хамт цагийг сайхан өнгөрүүлж болохгүй гэж үү. Талбай дээр бүхнээ дайчилж, тэмцэхийн хажуугаар хөгжилдөн зугаацахыг хүсдэг. Миний бодлоор хэдий дуртай зүйлээ хийж байгаа ч түүнээсээ баяр хөөр, зугаа цэнгэл мэдэрч чадахгүй бол орхисон нь дээр. Намайг шаардлагатай үед тэмцээнд чухал ханддаггүй гэж шүүмжилж байгаа хүмүүс бол надтай хамт тэр талбай дээр байхгүй байна л гэсэн үг. Тийм ч учраас тэд мэдэхгүй. Миний хувьд сагсан бөмбөг хэдий чухал байлаа ч талбай дээр ярвайгаад, муухай царайлахыг хүсдэггүй. Энэ чинь бөхийн барилдаан эсвэл тулааны спорт биш шүү дээ. Энэ бол сагсан бөмбөг. Дэлхий даяар хүмүүс энэ спортыг үзэж, тоглогчдын баяр баяслыг харахыг хүсдэг. Тэд бидэнтэй хамт зугаацахыг хүсдэг. Тийм ч учраас плей-офф ч бай, улирлын тоглолт ч бай хамаагүй өөрийнхөөрөө байхыг, хөгжилтэй байхыг хүсдэг.

-Мэргэжлийн сагсан бөмбөгч байхын хамгийн хэцүү нь юу вэ?

-Заримдаа дуртай зүйлээсээ татгалзах хэрэгтэй болдог. Би кинонд явах дуртай. Заримдаа дэлгүүр хэсэхийг хүсдэг. Бас улирлын тоглолтуудын үер баяр ёслол, тэмдэглэлт өдрүүдийг гэр бүл, найзуудтайгаа хамт өнгөрүүлж чаддаггүй, үргэлж л аялан тоглолтоор явах хэрэг гардаг. Гэхдээ бид хамт байх аргаа олдог л доо. Жишээ нь, Зул сарын баярын үеэр би найзууд, багийн андуудтайгаа оройн хоол иддэг, бас бусдад туслахыг хичээдэг. Мөнгөө нийлүүлж байгаад хүүхдүүдэд Зул сарын бэлэг авч өгөх, Талархлын өдрөөр хоол, хүнсээр хангах гээд л… Хамт байхын хажуугаар бусдад туслах аргаа ч бас олно шүү.

-Танаас нэг аймаар асуулт асууя. Гэхдээ таны хувьд биш, бидэнд л аймаар зүйл юм даа. Таны найзууд ч хэлж байсан, хэвлэл мэдээллээр ч бичиж байсан. Таны бодлоор та ид үедээ хүрээгүй. Хаа байсан юм бэ… гэж. Одоогийнхоос илүү яаж аймаар болох юм бэ?

-Нас ахих тусам тоглолт ч гэсэн удааширна. Анх лигт ороход бүх зүйл их түргэн, хурдан өрнөдөг байлаа. Аялан тоглолтуудад дасах, өөр өөр тоглогчдын хэв маягт тохирох гээд л… Харин одоо би илүү туршлагатай, ухаалаг, тоглолтыг илүү сайн ойлгодог болсон. Би бол энэ спортын сурагч нь. Тэгэхээр бэлтгэл сургуулилтаа үргэжлүүлэх хэрэгтэй. Миний бодлоор би ид үедээ хүрсэн биш, ид үе рүү гээ дөхөж яваа байх.

-Та олон хүнд гарын үсгээ зурж өгсөн. Олон ч хүн надаас таны гарын үсгийн утгыг асууж байсан?

-Зүгээр л миний нэр шүү дээ…

-Нэг үсэг, тоотой юм шиг л харагдаад байсан л даа. Та энд зураад үзүүлэхгүй юу. Гарын үсгийг тань авах гэсэн заль биш шүү. Зүгээр л утгыг нь тайлбарлаад өгвөл…

-Би дунд сургуулийн сурагч байхаасаа л гарын үсгээ яаж зурахаа бэлддэг байсан. Ангидаа байхдаа зурж үзээд л суудаг байлаа. Эхлээд би бүтэн нэрээ бичдэг байлаа, Двайт Ховард гээд л. Их урт шүү дээ. NBA-д орсон хойноо би 5000 ширхэг зурагт хуудсан дээр хоёр цагийн дотор гарын үсэг зурах хэрэгтэй болсон.

-Хоёрхон цагийн дотор 5000 ширхэг үү?

-Тийм ээ, 5000 ширхэг. Бас манай багийнхан хааяа 500 ширхэг бөмбөг дээр зурна, Би л гэхэд 200 хос пүүз, 200 ширхэг өмсгөл гээд л, бүгдийг нь би зурах ёстой. Гэтэл би өдөржин тэнд суугаад, Двайт Ховард гэж бичээд суухгүй нь ойлгомжтой болсон. Тэгээд богинохноор бичих аргаа олсон. Үндсэндээ D үсэг, нөгөөх нь H үсэг юм л даа. Ард нь миний дугаар.

-Тэгэхээр зүгээр л DH12 гэсэн үг үү?

-Тийм ээ, DH12. Гоц гойд юм байхгүй. Хүмүүс миний гарын үсгийг харчихаад энэ чинь юу вэ л гэдэг юм. Хариуд нь би “Гарын үсэг ш дээ” гэдэг юм. Харин одоо нэг гоё үзэг худалдаанд гарсан байна лээ. Гарын үсэг зурж буй хөдөлгөөнийг дуурайдаг. Зүгээр барихад л гарын үсэг өмнөөс нь зураад өгдөг.

-Тэр балыг барьсан хэн ч болов таны гарын үсэгтэй болчихож болох нь ээ?

-Яг тийм.

-20 жилийн дараах Двайт Ховард ямар байх бол. Та өөрийн хийж бүтээсэн ямар зүйлээр дурсагдахыг хүсдэг вэ?

-Сагсан бөмбөг гэх юм уу даа. Тийм ч учраас би дэлхийн улс орнуудаар аялж, фенүүдтэйгээ уулзаж, хүүхэд залуучуудад үлгэр жишээ болохыг хүсдэг. Үүгээрээ л дурсагдахыг хүсч байна. Зүгээр нэг агуу сагсчин биш, агуу хүн, агуу эр хүн байсан гэж. Агуу сагсчин болохын төлөө би чадах бүхнээ хийх болно, гэхдээ бас агуу үлгэр жишээ хүн байхын тулд хичээнэ. Агуу, суут хүмүүс шиг л болохыг хүсч байна. Би багаасаа Мухаммад Али, Мэжик Жонсон, Майкл Жордан нарыг шүтэж, тэд нараас үлгэр жишээ авч өссөн. Энэ гурван хүн бол суут хүмүүс, тэдний нэрс хэзээ ч мартагдахгүй. Сагсчин бол зүгээр л сагсчин. Тоглоод дууссаных нь дараа хэн ч түүнийг санахгүй. Харин хойч үедээ өв үлдээж, бусдыг байлдан дагуулж, бусдад үлгэр жишээ болсон хүмүүс  агуу байдаг. Тийм ч учраас хүмүүс Майкл Жорданг мэддэг. Талбай дээр амжилт гаргасан хэдий ч тэр хувь хүн нь агуу юм. Би тэд нар шиг л болохыг хүсдэг дээ.

-Энэ дашрамд та өөрийн үүсгэн байгуулсан сангаа танилцуулахгүй юү?

-Би D12 сангаа энэ жил үүсгэн байгуулсан. Бид залуу үеийнхний боловсролын төлөө ихийг хийдэг. Мөн залуу эхчүүд, ер нь эмэгтэйчүүдийн төлөө ажиллах болно. Бас залуу эрчүүдийн төлөө, тэднийг амжилтад хүрэхэд нь туслах сургалт байна. Орландо хотод манай нэг төв бий. Тэнд бага залуудаа жирэмсэлсэн, эсвэл хүчирхийлэлд өртөж жирэмсэн болсон эхчүүд бий. Энэ төв нь тэднийг орон байраар хангаж, өөрсдөд нь болон хүүхдүүдэд боловсрол олгодог юм. Би мөн Африкт очиж, сангаараа дамжуулж эмэгтэйчүүдэд зориулсан оюутны байр барьж өгсөн. Африкт эмэгтэйчүүд сурч боловсорно гэдэг хэцүү юм билээ. Багаасаа хүчирхийлэлд өртөж, хүүхэдтэй болдог учраас тэдэнд бусдын туслалцаа маш их хэрэгтэй байдаг. Бидний эрхэм зорилго, уриа бол “Үрийг суулга, суулгасан үрээ усал, ургаж буй үрээ хар” гэсэн үг юм л даа. Энэ нь үндсэндээ юу гэсэн үг вэ гэхээр би дэлхийн орнуудаар, бас Орландо хот, Америк улсаараа ч гэсэн аялж, хүүхдүүдтэй ярилцаж, тэдэнд урам зориг хайрлаж, үлгэр жишээ үзүүлж, эргээд тэр хүүхдүүд амжилттай залуучууд болж уу, үгүй юу гэдэгт санаа тавих юм.

-Двайт, одоо би танаас маш энгийн асуултууд асуух болно. Энгийн хариулт ч танаас хүлээж байна. За ингээд эхний асуулт. Та алинд нь илүү дуртай вэ. Слэм данк эсвэл блок?

-Блок хийх. Яагаад гэвэл эсрэг баг оноо авахыг нь зогсоож байна гэсэн үг. Бас тэднийг айлгана. Үзэгчид ч дуртай.

-Тоглолт ч өөрчлөгддөг байх…

-Тэгээд л тоглолт эргэнэ дээ.

-Таны бага насны баатар тань Майкл Жордан байсан. Харин өсч томрох тусам Мэжик Жонсон болон түүний ур чадвар, биеийн хүчний хослолыг биширч эхэлсэн гэж уншсан юм байна. Хэрэв боломжтой байсан бол та хэнтэй нь хамт тоглох вэ? Майкл Жордан эсвэл Мэжик Жонсон?

-Би Мэжик Жонсон гэж хэлэх юм байна. Бид хамтдаа тогловол сайхан гар нийлэх байсан байх. Хүмүүст ч таалагдах байсан байх.

-Таны дуртай хоол?

-Дуртай хоол гэвэл пицца болон МакДоналдс. МакДоналдсын бүх хоолонд дуртай.

-Таны дуртай хөгжим эсвэл дуучин?

-Би Kanye West, Lil’ Wayne хоёрт дуртай.

-Таны дуртай кино. Бүх цаг үеийнх шүү?

-Хоёр кино бий. “Немогийн эрэлд”.

-Хүүхэлдэйн кино биз дээ?

-Тийм ээ, тэгээд “Нийгмийн дайсан”. Энэ хоёр хоёулаа миний дуртай кино.

-Та ойрд жин хасч байна уу?

-Тийм ээ, би ажил хаялт болсноос хойш нэлээд жин хассан.

-Хэрвээ та сагс бөмбөг байгаагүй бол ямар хүн болох байсан бэ?

-Бүжигчин болох байсан байх.

-Та “Супермэн” гэдэг хочиндоо дуртай юу?

-Тийм ээ, би дуртай. Манай багийнхан болон найзууд маань энэ хочны санааг гаргасан л даа. Шакилаас булаасан гэж хүмүүс дандаа ярьдаг юм. Үнэндээ бол дуунаас гаралтай. Би “Soulja Boy” гэдэг репперийн  “Crank Dat Superman” гэдэг дууг өдөр болгон сонсдог байсан. Сонсох болгондоо “Супермэн”-ий бүжгийг нь хийгээд л… Тэгээд Слэм данкийн тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн үеэр “Супермэн”-ий данкаа яг тэмцээн дээр хийсэн шиг хийсэн юм. Бэлтгэл дээр эхлээд нэг хийхэд багийнхны маань хагас нь хувцас солих өрөөнд байсан. Харсан хэд нь гүйгээд бүгдийг нь дасгалжуулагчдын хамт цуглуулж ирээд дахиад харъя гэсэн. Би хаанаас үсэрч ирээд цагариган дээрээс довтлохоо хэлсэн чинь “Үгүй байлгүй дээ, хэрвээ чи ингэж чадвал чи Слэм данкийн аварга болно, тэгээд бид нар чамайг Супермэн гэж дуудъя” гэсэн юм. Тэгээд би дахиад хийж үзүүлэхэд бүгдээрээ гайхаад, чи тэгвэл “Супэрмэн”-ий нөмөрөг өмсөөд данк хийснийхээ дараа “Супермэн”-ий бүжгээ хийвэл яадаг юм бэ гээд. Ингэж л “Супермэн” төрсөн юм даа.

-NBA-д таныг хамгийн сайн хамгаалдаг хүн хэн бэ. Таныг хамгаалж хүчрэх цөөхөн төвийн тоглогч байдаг. Таны бодлоор хамгийн сайн нь?

-Стэн Ван Ганди… Тийм ээ, миний дасгалжуулагч. Тэр намайг хамгийн сайн хамгаалдаг.

-Маш сайн хариулт байна. Сүүлчийн асуулт. Та түрүүн хэлсэн, таны шүтдэг гурван хүн бол Майкл Жордан, Мэжик ЖОнсон, Мухаммад Али гэж. Танд тэд яг ямар үлгэр жишээ үзүүлсэн бэ?

-Майкл Жордан надад агуу байхыг заасан. Тэр зүрх сэтгэлээсээ тоглож, багийн удирдагч нь байсан. Мэжик Жонсон цагийг зугаатай, сайхан өнгөрүүлэх тухай заасан. Тэр талбай дээр үргэлж л инээдэг байсан. Үзэгчдийг тоглолтод оруулж чаддаг байсан. Харин Мухаммад Али боксын рингний гадна эрч хүчтэй, хэвлэлийн бага хурал, бэлтэлийн үеэр дандаа л бусадтай хөгжилддөг нэгэн байсан. Хэдийгээр маш хөдөлмөрч агуу боксчин ч гэсэн зугаатай хүн байсан. Тэр бас бусдад үлгэр жишээ үзүүлдэг, хүмүүс түүн шиг болохыг хүсдэг, түүн шиг “эрвээхэй шиг нисч, зөгий шиг хатгахыг” хүсдэг байсан. Эдгээр гурван хүн гурвуулаа л миний анхаарлыг өөр өөр байдлаар татсан. Тэр ч утгаараа тэдний өөр өөр зан чанар надад байгаа гэж боддог.

-Баярлалаа, Дуайт. Бидний урилгыг хүлээн авч, Монголын ард түмэнтэй чин сэтгэлээсээ ярилцсан танд маш их баярлалаа. Хэрвээ ирэх жил Бүх оддын тоглолт болбол маш олон монголчууд таны төлөө саналаа өгнө гэдэгт  итгэлтэй байна. Энэ амжилтын замаа цааш үргэлжлүүлэхэд тань олон монголчууд баяртай байх болно. Танд сайн сайхан бүгдийг хүсье. Харин хамгийн сүүлчийн асуулт гэвэл хүн бүр л хариултыг нь мэдэхийг хүсч байгаа зүйл юм. Монголд дахин ирнэ гэж амлаж чадах уу, эсвэл бүр Монголоор хийх аяллаа уламжлал болгож болох уу?

-Тийм ээ, би энд жил бүр ирэхдээ дуртай байх болно. Маш сайхан санаа гэж бодож байна. Танай ард түмэн гайхалтай юм. Би бас багийн нөхдөө энд авчрах талаар бодож байлаа. Энд ирснээсээ хойш би олон найзтайгаа ярьсан. Тэгээд энд бүгдээрээ ирээд сагсан бөмбөгийн сургалт хийдэг ч юм уу, бас сургуулиудаар зочилж, боловсролын тухай яриад л, мөн мэдээж энд цагийг зугаатай өнгөрүүлэх талаар ярилцсан. Үнэхээр сайхан байх болно. Би дуртайяа эргэж ирэх болно. Монголын талтайгаа бас ярилцъя. Бас фенүүд маань надтай Твиттерээр байнга холбоотой байж болно. Монголоос Флоридагийн хооронд хүссэн үедээ надтай ярилцаарай. Би дуртайяа эргэж ирэх болно. Магадгүй багийнхан маань ч гэсэн ирэх байх. Тэгэхээр монголчууд аа, би эргэн ирж, долоо хоногийг сайхан өнгөрүүлнэ ээ.

-Танд сүүлчийн мөчийг үлдээе. Камер руу хараад Монголын ард түмэнд сэтгэлийн үгээ хэлэхгүй юу?

-Та бүхэн бүгд сайн байцгаана уу? Энд байгаадаа баяртай байна, миний хувьд гайхалтай зугаатай мөчүүд байлаа. Танай фенүүд бүгдээрээ гайхалтай юм. Хэрэв цаг зав байсан бол бүгдэнд чинь гарын үсгээ зурмаар байлаа. Гэвч тэгэхээр бол би эндээс явж чадахгүй шүү дээ. Явахыг хүсэхгүй байгаа ч би удахгүй бэлтгэлдээ гарах хэрэгтэй. Сайхан орондоо хүлээж авсанд маш их баярлалаа. Гайхалтай байлаа. Танай ард түмэн агуу, өглөгч сайхан юм. Хөдөө тал, уулс нь үзэсгэлэнтэй юм. Ирэх жил дахин ирэхээ тэсч ядан хүлээж байна. Би та нарт хайртай.. ялангуяа танай бүсгүйчүүд… Урт үстэй, үзэсгэлэнтэй…  За, тэр ч яахав, намайг ийм дотно хүлээж авсанд баярлалаа, дараа удахгүй уулзана аа.

Ярилцсан Г.Идэр-Ууган

http://sport.news.mn/content/79844.shtml

 

Рожер Федерер: Рафаельд олдоогүй боломжийг бурхан надад өгсөн

2011 оны 12 сарын 4
Өнөө цагийн талбайн теннисний ноён оргил Рожер Федерер саяхан “АТП”-гийн цуврал тэмцээнд түрүүлж, Гранд Слэмийн шилдэг тамирчин гэдгээ дахин нотлон харуулсан юм. Түүнчлэн Рожер Федерер 100 дараалсан хожил байгуулсан нь энэ спорт дахь аугаа амжилтын цор ганц бодит жишээ юм. Саяхан “АТП”-гийн аварга болсон тэрбээр “Ройтерс” агентлагт ярилцлага өгчээ.

-Гранд Слэмд нэр мөнхөллөө. “АТП”-д түрүүлчихлээ. “Швейцарь чанар”-т амжилтаа үргэлжлүүлэхэд саад үлдсэнгүй бололтой?

-Талбайд өрсөлдөгч байхгүй гэвэл эндүүрэл. Гранд Слэмийн ганцаарчилсан төрөлд аваргын титмийг удаан хадгалах хэцүү байдаг. Гэхдээ энэ “ATП”-гийн цомд түрүүлэхэд асар урт хугацааны хөдөлмөр, нөр их цаг зав шаарддаг гэдгийг хүмүүс ойлгоосой гэж хүсч байна.

-Рожер, өнгөрсөн онд “АТП”-гийн хасагдах шатанд тун хэцүү тоглолтын дараа Томми Хээсийг буулган авч байсныг чинь санах юм. Тухайн үед сүүлчийн учраанд хэрхэн тийм зоригтой тоглож чадсан юм бол?

-Сэтгэл зүйн бэлтгэл англи тамирчнаас дутуу байсан болов уу гэж боддог. Тэгээд ч Английн Уимблодоны клуб тэр үед дээгүүр эрэмбэлэгдэж байсан. Австралийн нээлттэй тэмцээн надад зарим тохиолдолд сөрөг энерги авчраад байдаг юм шиг санагддаг.

-Тэгэхээр Сиднейд таагүй сэтгэгдэл төрүүлсэн шалтгаан нь?

-Сайн хэлж мэдэхгүй байна аа. Хамгийн сүүлд Канберрад бэлтгэл хийж байх үедээ тэндхийн таагүй дурсамжаа мартаж чадахгүй байснаа санаж байна.

-“Швейцарь чанар” гэдэг нэрийг хэн өгсөн бэ. Швейцарийн нэрийн хуудас болж буй гэдэгтээ эргэлздэггүй байх?

-Хэн өгснийг нь сайн мэдэхгүй ээ. Нэг л мэдэхэд хэвлэлээр ингэж нэрлэдэг болчихсон байсан. Хүн бүхэн ингэж дуудаад байхаар бага зэрэг эвгүй л байдаг юм.

-Хэрхэн ийм богино хугацаанд алдрын титэм хүртэв?

-Хамгийн анхны хожигдлын дараа надад бүх зүйл болмоор юм шиг санагдсан. Цаашдаа алдаагаа ухаарч, суралцаад урагшлахад хэцүү байдаггүй. Дараа нь хүн бүхэн “Федерер, энэ бол асуудал биш. Бүгдийг сайн бод. Чамаас бид цом хүсч байна” гээд л нэхэж эхэлнэ дээ. Энэ үед л бэлтгэлтэй байх хэрэгтэй.

-Хамгийн сүүлийн учраа Францын тамирчин байлаа. Ялалтад хүрэхэд хялбар байсан мэт л харагдсан. Бүх сетүүд таны давамгайлал дор өндөрлөсөн?

-Бүх сетүүдэд би сайн байгаагүй. Эхний хоёр сетэд 6:3, 6:7-оор хожиход тоглолтын дундуур нь алдаа гаргах гээд байснаа мэдэрсэн. Гэхдээ Жо Уилфрэд бага зэрэг сандарсан. Цохиураа алдах ч юм уу, бөмбөгөө дутуу хөөргөх гээд техникийн олон алдаа гаргасан. Мэдээж эхний гурван сетэд давамгайлснаар “АТП”-гийн цом өвөртлөх найдвар маань гэрэлтэж эхэлсэн.

-Өнөөгийн алдрын тавцанд хүрсэн Рожерийг энд нь түр орхиё. Бага насны амьдрал, дэлхийн шилдэг тамирчин болох хүртлээ юуг чухалчилж байв?

-Хүүхэд нас маань Басел хотод өнгөрсөн. Теннис сонирхох болсон шалтгаан минь германчуудаас үүдэлтэй. Басел Германы хилтэй тун ойрхон байдаг. Тэнд Швейцарь аялга, Герман хэлтнүүд цөөнгүй бий. Энэ бүхэн талбайн теннис оролдох үндэс байсан л даа.

-Хамгийн анх Австралийн нээлттэй тэмцээнд 2004 онд түрүүлсэн шүү дээ. Энэ хүртэл спортод зарцуулсан хөдөлмөрөө цухас дурьдвал?

-Сайхан асуулт байна. Маш удаан хугацааны турш талбайн теннист суралцсан. Басельд дунд сургуулийнхаа биеийн тамирын танхимд өдөр бүр хөлсөө, дуслуулан хөдөлмөрлөдөг байсан. Жое гэж сайн залуу байлаа. Тэр бол миний анхны багш. АНУ-ын нээлттэй тэмцээнд 2004 онд түрүүлэхэд Жое тоглолтыг минь ирж үзчихээд баярласандаа уйлсан гэсэн. Би хувцас солих өрөөнд шагнал гардах бэлтгэлээ хийгээд завгүй байсан л даа. Анхныхаа багшийн баярын нулимсыг харж чадаагүйдээ бага зэрэг харамсдаг.

-Рожер Федерерийн хамгийн том өрсөлдөгч?

-Хамгийн том өрсөлдөгч бол би өөрөө. Өөртэйгөө өрсөлдөж, өөрийнхөө сул талыг ялчихвал “АТП”-гийн цомыг үргэлжлүүлэн хадгалаад байж чадна гэж боддог.



-Та миний асуултыг гайхалтай эргүүллээ. Шууд асууя. Рафаель Надаль, Новак Жойкович нарын талаар ямар бодолтой явдаг вэ?

-Серб залуугаас эхлэе гэж бодлоо. Н.Жойкович энэ спортод хоёргүй сэтгэлээр зүтгэж буй цөөхөн тамирчны нэг. Би түүнийг маш их хүндэлдэг. Дэлхийн чансаанд гуравдугаарт бичигдсэн өдрөөсөө л тэр ер бусын хүчирхэг нэгэн болсон. Түүнтэй 2008 оны “Тур финал”-д таарч тоглоход маш хэцүү байсан боловч би хожсон. Гэтэл өнгөрсөн онд Австралийн нээлттэй тэмцээнд бидний хооронд гал гарсан тулаан өрнөж, би арай л ялагдаагүй. Гэхдээ тэр тоглолтод эхний сетүүдэд би буугаад өгчихмөөр хэцүү байсан. Спорт учраас надад тийм эрх байхгүй л дээ. Шууд хэлэхэд тэр учраанд би азаар хожсон юм. Серб эр надаас хавьгүй илүү байсныг мэргэжилтнүүд ярьж байсан. Рафаелийн хувьд бидний хооронд нөхөрлөлийн харилцаа гүнзгий биш ч гэлээ спортын жинхэнэ андууд гэж боддог. Заримдаа бурхан надад олдоогүй боломжийг Рафаельд, түүнд олдоогүйг нь надад өгчихдөг болов уу гэж төсөөлж суудаг. Харин энэ удаа бурхан миний талд байсан. (Инээв)

-Таныг хүмүүс тэр бүр хамгийн шилдэг нь гэж нэрлэхгүй байх шиг санагдах юм. Юу гэх гээд байгааг минь ойлгож байгаа байх. Талбайн теннисний ноён оргил Роланд Гарросын талаар бодлоо хуваалцаач?

-Роландыг өөртэйгээ харьцуулбал үнэхээр тэнэг хэрэг. Би түүний шагайнд ч хүрэхгүй. Тэр бол “АТП” байтугай Уимблодоны оролцсон бүх тэмцээндээ ялагдаж үзээгүй аугаа нэгэн. Та нар мэдэх бол Роланд Герман гаралтай. Гэхдээ Роландтай би өөрийгөө хэзээ ч харьцуулахгүй ээ. Учир нь түүний тоглодог арга барил маш сонирхолтой. Суралцахад хэцүү. Новак талбайн шугам дагуу гүйж тоглодог. Харин Рафаель хамгаалах тактикаар гол төлөв тоглодог. Харин Роланд тамирчны замналынхаа оргил үедээ байхдаа талбайн аль ч талд зогсдог байсныг нь мэднэ. Тэр цохиураа баруун, зүүн гэлтгүй сайн эзэмшдэг байсан. Өндөр нуруутай байсан болоод ч тэр үү.

-Тун удахгүй “Тур финал” эхлэх гэж байна. Гэхдээ таньд амрах зав гарах байх. Амралтаараа юу хийх вэ?

-Мэдээж нууц байлгүй яахав.(Инээв) Эхнэр, хүүхэдтэйгээ далайд гарах төлөвлөгөөтэй байна. Эсвэл Голландад ирж хөл бөмбөг үзнэ дээ. Уг нь миний сонирхол сагсан бөмбөг. Гэтэл “NBA” ажил хаялт зарлачихаад энэ улирлын тал нь дэмий өнгөрлөө.

-“АТП”-д түрүүлэхэд хамгийн анх юу бодогдож байв?

-Сайн хэлж мэдэхгүй байна аа. Их л догдолсон. Гэртээ очмоор ч юм шиг. Баселд ирээд буцаад Австрали нисмээр ч юм шиг. Маш сонин сэтгэгдэл төрсөн.

-Бүх амжилт таны нэр дээр бичигдэх цаг ойрхон байгаа гэж боддог. Энэ бүх зүйлийн үнэ цэнэ?

-Эхлээд хүлээнэ, гүйцэтгэлээ харна. Магадгүй цорын ганц амжилтыг би дангаараа эзэмшихгүй ч байж мэднэ. Гэхдээ өөртөө итгэлтэй байдаг учраас замналынхаа түүхийг эргээд харахад бахархмаар амжилттай байна гэж боддог. Сүүлийн тав эсвэл зургаан жилийн өмнө боломжууд минь хаалттай байсан. Жил ирэх бүр нэмэгдсээр өнөөдрийн оргилд хүрч байна шүү дээ. Бүх зүйлийг боломж гэдэг өнцгөөс харах ёстой. Тэгж байж жинхэнэ амжилт гээчийг бүрдүүлнэ. Би анхандаа их бага зорилго өвөртөлж байсан. 24 тойрогт 10 түрүү эзэмшихийн төлөө бүх хүчээ дайчилсан. Тухайн үед “АТП” ч юм уу нээлттэй тэмцээн эсвэл “Тур финалд” түрүүлэх тухай зүүдэлдэг ч үгүй байсан. Сонголт өөрөө урд минь бий болсон. Үнэнийг хэлэхэд би сайн мэдээгүй.

-Гольфийн эдүгээ цагийн шилдгийн нэг Тайгер Вүүдс та хоёр 2005 онд спортын тавцанд адил амжилттай байсан. Тэр үед Т.Вүүдс 16 цувралын дараа ялалтад хүрсэн. Гэтэл та үүнээс ч өмнө мастеруудын тэмцээнд түрүүлчихээд байсан. “Форбес” та хоёрын юуг адилтгаж бичсэн юм бол?

-Тийм ээ. Магадгүй тухайн оны спортын онцлох тамирчин гэвэл бид хоёр л байсан биз. Бүх зүйл гэхдээ их хурдан өнгөрсөн шүү дээ. Маш их ачаалалтай байсан болоод тэгсэн үү. Би Тайгер Вүүдсийг хүндэлдэг. Бид Лондонд буяны арга хэмжээнд оролцох үед анх танилцаж байлаа.

Т.Сугараа

“Нийгмийн толь” сонин

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Follow

Get every new post delivered to your Inbox.