• Categories

  • Traffic

Д.БУРМАА: МИНИЙ УРЛАСАН БҮТЭЭЛИЙГ ЕВРОПТ ОЛОН ЖИЛ АМЬДАРСАН ХҮМҮҮС ХУДАЛДАЖ АВДАГ

 Гэрт хэрэглэдэггүй олон зүйл байдаг. Тэгвэл хаяхаасаа өмнө сайн ажиглаарай. Д.Бурмаа декорын төрлөөр бүтээл хийдэг. Түүний урласан бүтээлийн гол түүхий эд нь байгалийн баялаг, mэр дундаа модны үндэс, хожуул, мөчир, навч, холтос, боргоцой гээд бидний тоож, анзаарахгүй өнгөрдөг зүйл аж. Энэ нь өөрийн эрхгүй гайхал төрүүлсэн юм.

-Таны бүтээлүүд сонирхол татлаа. Эдгээрийг хообийдоо хөтлөгдөж урласан уу?

-Би гар урлал сонирхдог тул интернэтээс янз бүрийн зүйл хайж судлах дуртай. Хүн завгүй байх тусмаа өөрийн сонирхсон зүйлд цаг гаргадаг юм билээ. Хийсэн зүйлүүдээ харахаар дахиж шинийг хиймээр санагддаг.

Энэ бүхнийг урлахад багагүй хугацаа зарцуулсан.Чимэглэлийн (декор) зориулалттай бүтээгдэхүүн урлахад технологийн дагуу хийх арга, ашиглах материалын өнгө, зохицол, онцлогоос гадна мэдрэмж их чухал байдаг. Чимэглэх урлалд бийр чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Амьтны үсээр хийсэн бийрийг будаж, чимэглэхэд, хиймэл үстэйг нь зураг наах, цавуудах, лак түрхэхэд ашигладаг.

-Дизайнер болох хүсэл төрж байсан уу?

-Би хуульч мэргэжил эзэмшсэн. Энэ мэргэжилдээ дуртай. Хааяа өөрийгөө амрааж, ажлынхаа зав чөлөөгөөр дуртай зүйлээ хийх сайхан.

-Үнэтэй кофегоор бүтээл урлах юм. Яагаад заавал кофег олсон утастай хослуулдаг юм бэ?

-Гар урлалын бүтээл цаг хугацаа, чимхлүүр ажил их шаарддаг. Хийсэн бүтээл маань хүмүүст таалагдан, зарим нь хүссэн загвараараа захиалдаг боллоо. Сүүлийн үед гар урчууд бүтээлдээ байгалийн гаралтай түүхий эдийг түлхүү ашиглаж байна. Кофег олсон утсаар нэхсэн шуудайнд савлаж хадгалдаг. Тиймээс олсон утастай хамт чимэглэлийн урлалд түгээмэл хэрэглэдэг. Уух дуртай зүйлээ декорын зориулалтай чимэглэлд ашиглах нь хүмүүст таатай санагддаг байх. Миний ашигладаг үрлэн кофе бол машинд хийж бутлаад уудаг кофе. Олсон утсаар урласан энэ хос бүтээлд 80-100 гаруй метр утас ороож, үрлэн кофег нэг бүрчлэн наасан.

-Аяга, вааран дээр чимэглэсэн цэцэг гоё харагдах юм. Та өөрөө зурж чимэглэдэг үү?

-Чимэглэж байна гээд зүгээр нэг зураг зурдаггүй. Хийж буй бүтээл хаана, юунд, хэнд зориулахаас хамаарч өөрийн гэсэн загвар, хийцтэй байх ёстой. Декупаж чимэглэлийн урлагт төрлөөсөө хамаараад зураг, будалт, өнгө, чимэглэл нь өөр байдаг. Тухайлбал, прованс төрлийн бүтээл урлахад байгалийн өнгө ашигладаг, будалтын технологи нь ч өвөрмөц. Би байгалийн өнгөнд дуртай. Хийхээсээ өмнө өнгөний зохицол, өнгөний тойргийг их анхаардаг.

-Бүтээлийнхээ санааг энгийн зүйлээс ч олох тохиолдол олон биз. Хийх эд хэрэгслээ хаанаас олж авдаг вэ?

-Шил, хуванцар, төмөр суурь, гүц аяга, таваг, даавуу, тууз, чимэглэлийн зүүлт, утас, материалаа хүнс, гэр ахуй, бөс бараа, зургийн хэрэгслийн дэлгүүрээс сонгодог. Зориулалтын цавуу, салфеткa, цаас, лак, чимэглэлийн зүйлээ гадаадаас найз нөхдөөрөө дамжуулж, мөн онлайнаар захиалж авдаг. Өнгөрсөн зун зуслангийнхаа ойролцоох уулнаас авчирсан боргоцой, мөчир ашиглан хүүхдүүдтэйгээ жижиг сажиг зүйл урласан. Монголд ийм бүтээл хийхэд материалын олдоц ховор. Харин байгалийн гаралтай зүйлээр хийхэд боломжтой санагдсан. Бүтээлдээ ашиглаж болох байгалийн гаралтай зүйлийг нэлээд судаллаа. Энэ зун шуудай бариад л хэрэгтэй зүйлээ цуглуулна даа. Хүн байгальтай ойр байх тусмаа тайвшралыг илүү мэдэрдэг. Нам гүм, тохь тухтай орчинд хүмүүс ажиллаж, амьдрахыг хүсдэг шүү дээ. Тиймээс гэр, албан тасалгаанд зориулж, байгальтай ойр буй мэт сэтгэгдэл төрүүлэх бүтээл урлах бодол бий.

-Хүмүүс таны хийсэн бүтээлийг сонирхож их авдаг байх аа?

-Миний хийсэн зүйлээс ойр дотнынхон маань бэлэг сонгох болсон. Би ч ах дүү, найз нөхдөдөө урласан бүтээлээсээ бэлэглэдэг. Тэд баглаа боолт, чимэглэлийг нь хараад “Ямар гоё бэлэг вэ, задлахаас ч хайран байна” гэдэг юм. Сүүлийн үед Европт олон жил амьдарсан, тэндхийн амьдралын хэв маягийг мэддэг, кофе, цай, дарсыг нь хэрэглэж сурсан хүмүүс их сонирхож худалдаж авдаг болсон.

 

Г.БАТЦЭЦЭГ

http://www.mongolnews.mn/i/52384

Б.Номинчимэд: Дэлхийн хүүхдийн зайлшгүй унших ёстой номуудыг 108 ботьдоо багтаасан…

  • 2014-05-28 10:16:15

 

Энэ сарын 29, 30 буюу Пүрэв, Баасан гаригуудад Их дэлгүүрийн өмнөх Битлзийн талбайд Хүүхдийн номын өдөрлөг болно. Олон улсын хүүхдийн эрхийн өдөр болон эл өдөрлөгийг  тохиолдуулан дэлхийн хүүхдийн сонгодог уран зохиолын 108 цуврал номыг уншигч багачууддаа хүргээд буй сэтгүүлч Б.Номинчимэдтэй уулзаж ярилцлаа.

-Та бүхний эрхлэн гаргадаг дэлхийн хүүхдийн сонгодог зохиолын 108 цуврал хүүхэд залууст сайн хүрч байна. Зохиолуудаа ямар шалгуураар шилж сонгов?

-Дэлхий нийтээр хүлээн зөвшөөрсөн, АНУ, Англи, Франц, Герман, ОХУ, Япон зэрэг хөгжингүй орнууд сургалтынхаа хөтөлбөрт зайлшгүй оруулдаг номын жагсаалтаас шилж сонгосон. Мөн хүүхдийн шилдэг зохиолд олгодог Андерсений алтан медальт зохиол бүтээлүүд болон Нобелийн шагналтнуудаас ч орууллаа. Сүүлийн 100  жилд хүүхдийн шилдэг зохиолын тэргүүний сэнтийгээс шилрээгүй үлдэж чадсан Ф.Бөрнэт, С.Легарлёф, Л.Алкотт, Монтгомери зэрэг цөөн хэдэн аваргуудын зохиолуудаас оруулахыг хичээсэн. Дорноос бол Энэтхэг, Япон, Араб зэрэг эртний уран зохиолын их өв сан бүхий улс орнуудаас сонголоо.

Шалгуурын тухайд хүний сайн сайхан, ирээдүйд итгэх итгэлийг хөгжөөсөн, хүний хүчин чадлыг бахдан дуулсан, эерэг энергитэй тийм л зохиол бүтээлүүдийг аль болох түлхүү орууллаа. Хөгжингүй орнуудын хүүхдийн сурах бичигт орсон зохиол бүтээлийн олонх нь ийм утга агуулгатай байдаг.
-
Өнөөдөр хүүхдүүд цахим орчинд ихээхэн автаж ном уншихын ач холбогдлыг мэдрэхгүй байх шиг. Энэ талаар та ямар бодолтой явдаг вэ?

-Улс орон хөгжихийн гол үндэс хүний сэтгэл оюуны хөгжил юм. Сэтгэл оюуныг хөгжүүллэг зүйлсийн нэг нь уран зохиол. Хүнийг амьтнаас ялгадаг  гол зүйл нь урлаг, гоо сайхны мэдрэмж, түүнээ илэрхийлэх. Бидний амьдарч буй энэ үе бол адгуус эсвэл робот машины нийгэм биш шүү дээ, хүний нийгэм юм. Дэлхийн хөгжингүй орнууд үүнийг маш сайн ойлгож хүүхэд багачуудынхаа унших уран зохиолын номонд маш анхаарч, ихээхэн цаг, хүч хаядаг зарцуулдаг. Тухайлбал, АНУ-ын ЕБС-ийн хүүхдийн зайлшгүй унших ёстой номын жагсаалтад 250, ОХУ 133, Хятад 50 боть ном байна.

Кембрижийн стандартын ЕБС-ийн уран зохиолынх нь жагсаалтад 2500 гаруй ном бий. Ерөөсөө улс үндэстний хүчирхэг хөгжлийн нэг толь нь уран зохиол юм. Дэлхий дээр Англи хэлтнүүдийн уран зохиол өнөөдрийг хүртэл бараг 300 гаруй жил ноёрхлоо. Энэ цаг хугацаа бол Английн эзэнт гүрний болоод Америкийн ноёрхлын үе шүү дээ. Мөн Герман, Францын утга зохиолыг хүчирхэг гэж хэлж болно. Япон ч мөн адил. Энэ орнуудын хөгжил ямар байгаа билээ. Сүүлийн үед Хятадын утга зохиол, ялангуяа кино урлаг санаанд оромгүй хүчтэй гарч ирж байна. Цаана нь хөгжил байгаа гэсэн үг.

Тэгэхээр бид ч гэсэн хүүхэд багачуудынхаа уншдаг, сэтгэдэг орон зайг нь өргөн дэлгэр, баялаг болгох талаар анхаарах цаг хэдийн иржээ. Өөрөөр хэлбэл монголын хүүхэд багачууд дэлхийн үе тэнгийнхнийхээ уншиж буй тэр уншлагын түвшинд л уншиж, бодож, сэтгэж байх учиртай. Тэгж байж л бид дэлхийн хөгжилтэй хөл нийлүүлнэ.  PC тоглоом тоглосноор, интернетээр эрх дураараа хэссэнээрээ дэлхийн хөгжилтэй зэрэгцээд оччихож байгаа юм биш шүү дээ.

-Дэлхийн хүүхдийн уран зохиолын уншлагын түвшингийн талаар тодруулахад.. ?
-Англи, Америкийн хүүхдүүд дунд сургуулиа төгсөхдөө дунджаар 250 орчим дэлхийн сонгодог түвшний ном уншчихсан байна. Хөгжингүй орны хүүхэд залуус дунд сургуульдаа л Ф.Достоевский, Л.Толстой, Ж.Жойс за тэгээд Библи, Коран судар, Төвдийн Үхлийн тухай ном зэрэг шашны суурь номуудтай ч танилцаад төгсөж байна. Уншлагын түвшин нь оюуны царааг илтгэдэг. Хүүхэд залуусынхаа сэтгэлгээг нь задлах, хөгжүүлэх, араасаа чирэх үүднээс заавал ч үгүй сонгодог лут зохиолуудтай ямар нэгэн хэмжээгээр танилцуулдаг. Цаашдаа харин 30, 40 нас хүрэхээрээ бүрэн эхээр нь дахин уншаад бүрэн дүүрэн ойлгох эсэх нь тэр хүний хувийнх нь сонирхол сонголтын асуудал юм. Хүүхдийн ном л гэхээр дандаа үлгэр зохиол байх ёсгүй шүү дээ.

-
Танай 108 номонд таны дурдсан томоохон зохиолуудаас орсон уу?

-Орсон. Бага насныхан унших үлгэрийн сэдэвтэй зохиолуудаас эхлээд нэлээд хүндхэн зохиолууд ч бий.  Вашингтон Ирвинг, Ричард Киплинг, Акутагава, Диккинс гээд аваргууд орсон. Ихэвчлэн дунд, ахлах ангийнхан болон залуу үеийнхэн унших номууд. Ерөөс бага залуу гэлтгүй аль ч үеийнхэн уншихаар сонгодог зохиолууд олонхи нь.

-
Олон улсын хүүхдтйн эрхийн өдрийг угтаад номын үзэсгэлэн худалдаа болно гэлээ. Танайх эдгээр өдрүүдэд хэрхэн бэлтгэж байна вэ?

-Энэ номууд манай хүүхдийн уран зохиолын санд багагүй ундарга болно гэдэгт итгэлтэй ажилладаг. Хүн төрөлхтний олсон тэр оюун сэтгэлгээ, гоо зүйн нарийн нандин ололттой бид танилцахгүйгээр жалгандаа мянгантаа цовхчоод нэмэргүй. Эцэстээ хоцрогдоод л дуусна. Харин ч энэ оюуны ололттой аль болох өргөн дэлгэр танилцсанаар бид дэлхийн түвшинд танин мэдэж, сэрж мэдэрч, сэтгэх болно. Түүнээ үндэстнийхээ уламжлал, түүх, онцлогоор баяжуулж чадвал бид сая дэлхийн түвшинд гарч чадна шүү дээ. Бидний хөгжлийн нэг гарц бол яах аргагүй энэ. Харамсалтай нь сүүлийн жилүүдэд технократ сэтгэлгээ ноёлсноор энэ талаа бүхий л түвшинд гээж, хаяж байна. Тийм ч учраас “Хүүхдийн шилдэг зохиолын эрдэнэсийн сан” цуврал номоо хүүхэд багачууддаа хүргэхээр чармайн ажилладаг.   Олон улсын хүүхдийн эрхийн өдрийг тохиолдуулан бүх номондоо 20-30 хямдрал зарлаж байна. Мөн нэг зүйлийг хэлэхэд манай аав, ээжүүд 108 ботийг маань цуврал гэж ойлгодог, заавал бүгдийг нь авч унших ёстой юм байнга гэдэг ч юмуу. Бид энэ 108 ботид бидний хүүхдийн заавал унших, мэдрэх ёстой дэлхийн сонгодог зохиолуудыг багтаан хэвлэсэн юм шүү.

-Хүүхдийн баярын сайхан бэлэг байна. Хаанаас авч болох вэ?
-Хямдралтай үнээр  98989959 утсаар авч болно. Мөн Пүрэв, Баасан гарагт Битлзийн талбайд болох номын үзэсгэлэн худалдаанд оролцоно. Мөн Улаанбаатар хотын номын дэлгүүрүүдээр худалдаалж байна. 
-Ярилцсанд баярлалаа. 

СТА жүжигчин Ц.Батхуяг: Монголоо гэсэн зүрхний нэгэн судас тасарлаа шүү

 

Нийтэлсэн: 2014-05-26 09:08:23

Монгол Улсын соёлын тэргүүний ажилтан жүжигчин Амбий буюу Ц.Батхуягтай уулзаж ярилцлаа. Түүний хувьд хэвлэлээр төдийлөн ярилцлага өгдөггүй ам бөхтэй нэгэн гэдгийг манай уншигчид эчнээ сайн мэддэг байх. Түүнчлэн олны танил жүжигчнээ чухам юу хийгээд байгаа талаар байнга л чих тавьдаг гэхэд хилсдэхгүй. Ингээд уран бүтээлийнх нь завсар зайгаар уулзаж сүүлийн үеийн сониноос нь хуваалцсан юм.

-Жүжигчин Амбий хэв­лэлийнхнээс зайгаа барьж, ам бөхтэй байх болжээ. Нэ­гэнт уулз­саных сүүлийн үеийн со­нин сайхнаас ху­­­ваалцъя гэж бодлоо. Ярилц­­лагаа мэдээж уран бү­­тээлийн талаар эхлэх нь зүйтэй байх аа?

-Өнгөрсөн хугацаанд ми­­ний хувьд нэлээд ачаа­лал­тай жилүүд байлаа. Бүрэн хэм­жээний уран сайхны гур­в­ан ч кинонд тоглолоо. Ихэвчлэн хөдөөгүүр кино зурганд их явлаа. Удахгүй хэд, хэдэн уран бүтээл маань дэлгэцээр гарч, үзэгчдийн хүртээл болно. Тэр үед л хийсэн зүйл, хэлэх үгтэйгээр үзэгчидтэйгээ уулзъя гэж бодож байна даа.

Нөгөө талаар хэвлэлийнхэн надаас яагаад ярилцлага өгдөггүй юм бэ гэж их асууж шал­­­гаадаг л даа. Үнэн хэ­рэгтээ нэг хүн байнга л өөрийнхөө тухай яриад бай­вал уйтгартай, үзэгчид ч залхана шүү дээ.

Тэгээд ч би ярихаас илүү бусдыг сонсох дуртай. Ингэх нь өөрөө амьдралын том сургууль болдог юм байна. Насны хувьд ч хүүхэд, залуустаа үлгэр дууриалал болчихмоор амьдралд нь хэрэгтэй зүй­лийг зааж сургах, үгүй дээ л үйлдлээрээ харуулчих юмсан гэж эрмэлздэг.

-Хэд, хэдэн уран бү­тээ­лээр үзэгчдэдээ бэлэг ба­рина гэлээ. Энэ бэлгийнхээ үүцнээс манай уншигчдад задлахгүй юу?

-“UBS” телевизийн “Со­дура” нэртэй бүрэн хэм­жээний уран сайхны кинонд тоглолоо. Энэ удаагийн миний бүтээж буй бүтээл дүр монголчуудын дунд байдаг цөөнх тэр тусмаа цаатан иргэдийн аж амьд­ралыг харуулсан, маш өндөр утга агуулга бүхий кино. Монголчууд бид чинь гурван сая хүрэхтэй, үгүйтэй цөө­хүүлээ.

Тэр цөөхөн ард түмэн дотроо цөөн үлдсэн цаатан иргэд нийгмийн ороо бусгаа энэ цаг үед хэрхэн яаж амьдарч байна вэ. Цаашид яах ёстой юм гэдэг сэдвийг агуулсан, нэг ёсондоо сэтгэл эмзэглүүлсэн кино болох байх.

Зохиолын сэдэв утга санаа, агуулга нь таалагдаад энэ кинонд тоглосон. Мөн Монгол Улсын гавьяат жү­жигчин И.Одон­чимэгийн найруулсан “Тан­хай гэрээ” уран сайхны ки­ноны зураг авалтыг дуус­галаа. Уран бүтээлийн сонин сайхны хувьд нэг иймэрхүү.

-Сүүлийн үед таныг ажиг­­лаад байхад дэл­гэ­цийн уран бүтээлд түлхүү анхаа­раад байгаа юм болов уу гэх сэтгэгдэл тө­рөх бол­лоо. Магадгүй тайз­ны уран бүтээлийг тань үзэг­чид хүлээгээд байх шиг санагддаг?

-Ер нь аль, алиныг нь хийх ёстой. Жү­­жигчин хү­ний 40 нас бол дөнгөж мэр­гэжлийнх нь эхлэл, ирээдүй хойч үедээ сур­гамж­лагдан үл­­дэх, нийгэмд хандсан бү­тээл эхлэх нас юм. Жүжигчний мэр­гэжил бол хүний туулж өнгөрүүлсэн амьд­ралын хугацаатай салшгүй хол­боо­той болол­той. Амьд­ра­лын практик бол асар том сур­гууль байдаг юм байна.

Сайн муу, сайхан муухай, амьдралын зөрчлүүд гэж маш хүнд даваанууд бий. Энэ бүхнийг мэдэрч “жү­­жигчин” гэдэг рүү “Ху­га­раагүй ноён нуруу” шиг яваад байгаагийн гол утга учир юм шүү дээ. Эд­гээрийг үзэж, харж, сонсож, туулж явсан болохоор одоо­ноос л зөвхөн мэдэрч байна. Тэр ч үүднээс олон газар явж, сайхан хүмүүсийн үгийг сонсож байлаа.

-Таны ярианаас сонсох хэрэгтэй гэдэг үг л их гарах болжээ. Магадгүй өөрийгөө чамласан, болоогүй гэдэг өнгө аяс цухалзаад байна уу гэмээр. Жүжигчин мэр­­­гэжлийг сургуульд нь эзэмшээд цолыг нь авсан ч амьдралынхаа туршид су­ралцах ёстой. Өөрөөр хэл­бэл байнга л түүхий байдаг гэж хэлэх гээд байна уу?

-Жүжигчин гэдэг мэр­гэжил яг юу юм бэ. “Од” гэж хэлүүлэхийн тулд жү­жигчин мэргэжил эзэмшсэн юм уу. Зөвхөн диплом өвөртөлсөн од байх уу, уран бүтээлч байх уу гээд л маш олон асуудал гарч ирнэ. Гэтэл жүжигчин гээч энэхүү мэргэжлийн маань хэм хэмжүүр нь улс орон хөг­жин дэвжих, нийгмээ эрүүл­жүүлэх, өсвөр үеийг хүмүүжүүлэх, хамгийн гол нь ганцхан тохиох амьдралд хүн чанарыг дээдлэхэд хэ­дий чинээ тусласнаар нь тогтоогддог юм байна.

Магадгүй энэ тухай яривал уртаас урт зүйл болно л доо. Нийгмийг ухааруулсан, нийгэмдээ хандсан уран бүтээл хийж л дөнгөж жү­жигчин гэгдэж явах учир­тай юм. Нийгмийн бо­лохгүй, бүтэхгүйг сор­го­гоор мэдэрч чаддаг хүн л өнөөдөр жүжигчин байж чадна.

Би саяхан Пусаны кино наадамд уран бүтээлч най­зуудынхаа хамт яваад ирлээ. Ингэж явсан шалт­гаан нь олон улсын кино урлагийн хөгжлийг нүдээрээ харж, кино урлагийн хөгж­лийг аль шатандаа явж байгааг үзэхэд чиглэгдсэн.

Мөн АНУ-ын Лос-Анжелест болсон киномаркетыг очиж үзлээ. Энэ бүхнээрээ би дэлхий нийтийн кино урлаг чухам хаана явна вэ гэдгийг мэдэхийг хүссэн юм. Ер нь бид яах гэж кино хийгээд байгаа юм бэ. Кино хийх нь дэлхий нийтэд ямар ашигтай, юунд зориулагдсан юм гэдгийг мэдэх газар дээр нь очиж үзсэн хэрэг.

-Тэгээд юу харагдав?

-Манай кино урлагт дутагдаад байгаа зүйл бол уран бүтээлчид нийгэм рүүгээ хандсан зүйлд тө­дийлөн анхаарахгүй байна уу даа гэж бодогдлоо. Тийм зүйл рүү уран бүтээлчид явах хэрэгтэй. Нэлээд хэ­дэн жилийн өмнө Женко Х.Баттулга ахын хэлсэн үг санаанаас гардаггүй л дээ.

Тэрбээр бидэнд “нийгэм рүүгээ хандсан бүтээл хий л дээ” гэсэн. Үнэхээр ч жүжигчид нийгмийг эмчилдэг эмч нар. Тэр өгсөн үүрэг тангарагтаа үнэнч байж нийгмийн болохгүй бүтэхгүй байгаа зүйлийг эдгээж илааршуулах үүрэг хүлээсэн хүмүүс бол жү­жигчид бид шүү дээ. Кино наадмуудаар явахдаа нэг л зүйлийг маш сайн ойлгож, мэдэж ирсэн.

Өнөөдөр бүх дэлхий, энэ бөмбөрцөгийн кино урлаг нэг л зүйл рүү маш алгуур зүтгээд байна. Шууд яваад очдоггүй тэр оргил руу маш алгуур тойруу замаар гэлдэрсээр. Тэр оргилын зогсоол нь ХҮН ЧАНАР, МӨН ЧАНАР-т хүрэхэд чиглэгддэг юм байна. Энэ бол хүн төрөлхтний мө­рөө­дөл. Үүнийг л мэдэрч ирлээ. Тиймдээ ч ерөөсөө л улс эх орны хөгжилд шууд нө­лөөлөх зүйл нь урлаг гэдэг нь маргашгүй үнэн аж.

-Манайхан кино урлагаа төрөөс дэмжихгүй байна гэж их шүүмжилдэг. Энэ тал дээр ч гэсэн та шүүмж­лэлтэй ханддаг уу?

-Аргагүй шүү дээ. Улс эх орон маань өөрөө ийм байдалтай байхад яаж урлагийг ойлгох тэнхэл байх вэ дээ. Урлагаар хүмүүжээгүй хүмүүс худлаа амьдарч, урлагаа ойлгох нь байтугай бүр л устгаж саармагжуулахыг бодох нь зүйн хэрэг биз дээ.

Тийм учраас л өнөөдөр зөвхөн дарга цэрэг, нам засаг солих асуудалд нийгмийн анхаарлыг хандуулж бай­гаагаас урлагийг яаж хөгжүүлэх вэ гэж бодох­той манатай. Иргэн хү­нийг хүмүүжүүлэх, яаж хүн чанартай, эх оронч сэт­гэл­гээтэй байлгах вэ гэдэг талаар яриад ч хэрэггүй. Кино урлаг юунд хүрч үйлчлэх вэ гэдгийг ч бодож байгаа хүн хомс.

Нэг л их урсгал дагаж уруудсан хүмүүс. Ийм урс­галаараа байдалд дас­чихжээ. Улс орныг өрх айлаар жишдэг. Тэр айлын өрхийн тэргүүн аавыг гэр орноо авч явах талаар бүхий л зүйлээ зориулж, хөдөлмөрлөж байхад үр хүүхэд гэр бүл нь саад болоод байвал юу болох вэ.

Манай улс яг үнэнчээр эх орондоо юм хийж, чин сэтгэлт хөв­гүүд­дээ ямар нэг аргаар саад болдог. Атаархдаг, хорлодог, мохоодог. Бүр хэн ч биш болгодог. Үе үеийн гунигт түүх байнга давтагддаг. Үүнийг л таслан зогсоох гол сэлэм нь кино урлаг.

Жүжигчин хүн хамгийн гол нь ямар ч нөхцөлд хүн байх хэрэгтэй. Хүн болохын төлөө явж, сэтгэж байвал өөрийгөө жүжигчин гэдэг мэргэжлийг эзэмшлээ гэж бод. Энэ хүн чинь жү­жигчин хүн шүү гэж хэ­лүүлж л байвал тэр л маш том цол доо. Гол нь хийх хэрэгтэй байна. Хамтраад нийлээд нэгдэх хэрэгтэй. Үр дүн нь ч хурдан гардаг.

Өнөөдөр дарга, цэрэг гэж улстөрждөг хүмүүс л Мон­голд олширлоо. Харин хийж байгаа хүн байна уу гээд жингийн туухай дээр тавиад үзвэл их хөгийн инээдтэй зүйл гарч ирнэ дээ. Ирээдүй хойч үедээ үлдэхээр хий­сэн, бүтээсэн зүйл байна уу. Бидний үр хүүхэд юуг харж омогшиж, бахархаж амьдрах юм бэ.

Монголын нийгэм оюун санааны том уналтад ор­чихоод байна шүү дээ. Урлагийнхан л үүний чиг баримжааг ол­гож цэгцлээд, монгол хү­ний ёс суртахууны эрхэм зан чанарыг төлөв­шүүлж, хөгжүүлэх хэ­рэгтэй. Мон­голд өнөөдөр Чингис хааны цогцолбор хөшөөнөөс өөр түүхийн бахархалт бүтээн байгуулалт гарч чадаагүй л байна.

Анх энэ цогцолбор хийгдэхэд түүхийн маш том бүтээн байгуулалт үр хойчид минь үлдэх зүйл хийж байна гэж харахаасаа илүү энэ надаас илүү гарчих болов уу гэдэг атаархуу бодолдоо хөтлөгдөн элдвээр л хэлж байсан. Хэн ч тусалж нэг­дээгүй. Тэгвэл энэ нэгэн үе өнгөрөхөд Чингис хааны цогцолбор л үлдэнэ.

Женко Х.Баттулга гэдэг хүний нэрийг нь ч хүртэл тэр үед бүгд мартах байх даа, хойч үе минь. Ямар сайхан бүтээн байгуулалт босгож, Монголын түүхийн голыг зогоож байна вэ. Ерөөсөө л бид бүхэнд үнэ цэнтэй эрхэм зүйлийн төлөө бахархалыг бүтээж амьдрахын төлөө гэдэг сэтгэлийг төлөвшүүлэх ёстой. Ийм цаг нэгэнт болс­ны дохио ирээд байна шүү дээ.

-Монголчууд бид та­мын тогооны үлгэр шиг амьдардаг ард түмэн шүү дээ?

-Тийм л учраас би хэвлэлээс хол байгаа юм шүү дээ. Өнөөдөр үнэхээр тэсэхгүй болоод дуугарч байна. Энэ бол Женко Х.Баттулга ахын талаар. Монголоо гэсэн зүрхний нэгэн судас тасарлаа шүү. Улс орныхоо төлөө үнэнч цохилдог зүрхтэй хойч үедээ санаа зовнисон хэн бүх­нийг уриалж байна.

Тулга ахын хийсэн, бүтээсэн бүхэн бүтэн ухаантай хэн болгоны нүдэн дээр ил байдаг. Ярьсан хариуцсан болгон нь биелэж байгааг Монголын ард түмэн хардаг. Тэгвэл энэ бүхнийг ямар нэг аргаар хорлодог урвагчид болих хэрэгтэй. Ядаж өөрийн чинь үр хүүхдийн төлөө гэдгийг мэдсээр байж та, зөвхөн өнөөдрийн хэд­хэн төгрөгийн төлөө бүү муу үйл хийгээрэй, гуйя.

Магад­­гүй намайг хэн нэгний захиалгаар тал засаж хий худал магтан долигонож байна гэж бодох л байх. Тэг­вэл тийм зүйл огтхон ч байхгүй. Би үнэнийг л хэлэх гэсэн юм. Энэ хүний хөдөлмөрч сэтгэлийн үр дүн Монголын түүхэн дэх хар өдөр долоодугаар сарын 1-ний хагарал талцлыг нам­жааж, монголчуудыг нэгт­­гэсэн 2008 оны олимпийг мартах учиргүй.

Хоёр дахь удаагаа олон мянган жилийн хэрэглэгч сэтгэхүйтэй нүүдэлчин монголчуудыг бүтээлч сэт­гэ­хүйтэй үйлдвэрлэгч үндэс­­тэн болгохоор нэгтгэх гэсэн чин хүсэлт үйлсийг нь тасалдуулан зогсоолоо.

Энэ нь би болон мянга мянган бүтээх эрмэлзэлтэй, монголын ирээдүйг авч явах шударга залуучуудын урмыг мохооно шүү. Маш их харамсаж байна. Энэ хүн миний магтаалаар дутахгүй байх л даа. Улстөрийнхэн дундаас урлагийнханг дэмж­дэг ганц хүн нь шүү дээ.

Өнөөдөр спортыг аваад үзье л дээ. Монголын залуучууд энэ хүний л ачаар чөлөөт цагаа зөв боловсон өн­гө­рүүлдэг боллоо. Монгол­чууд тэр аяараа хөдөлгөөний ду­тагдалд орчихоод байхад энэ хүн өөрөө үлгэр жишээ болж байна.

Монголын залуучууд сайхан эрүүл биетэй зөв бодол санаатай болж хүмүү­жих дадал эзэмшиж байна. Энэ бүхэн чинь ерөөсөө л жудаг төгөлдөр эр хүн байх, айл гэрийн ноён нуруу, үр хүүхдийнхээ түшиг тулгуур сайхан амьдралыг бүтээгч хүн чанарын төлөвших ху­вийн соёлыг үлгэрлэх, эзэнт гүрний түүхийн түүчээ эх орныхоо тусгаар тогт­нолын баталгаа нь болж ухарч харамсах бус урагш тэмүүлж л амьдрах ёстой гэдгийн үлгэр дууриалал болж чадаж байна шүү дээ.

-Ярилцлагын төгсгөлд таны бодож хүсч буй зүйл тань юу болохыг сонирхож болох уу?

-Аливаа хүнийг баяр­луулахад тэр хүн хэзээ ч мартдаггүй юм гэж аав минь ярьдаг байлаа. Бас Ардын жүжигчин Б.Дамчаа агсан ч Х.Баттулгад баяр­лаж явдаг юм шүү гэж хэлж байсныг хоёр чихээрээ сонсож явлаа. Тийм учраас надад тусласан хүнд энэ үгийг хэлэхээс илүүтэйгээр нийгэмд хандсан чанартай бүтээл хийвэл энэ хүний ачийг хариуллаа гэж ойл­гох хүн дээ.

Өнөөдрийг хүртэл би мундаг сайн уран бүтээл хийж чадаагүй л явна. Тэгэхээр хүнийг баярлуулахаар хий­сэн ми­ний үйлдэл эх оронд маань тэр тусмаа үзэгчдэд хэрэгтэй байдаг. Жишээ нь би Х.Баттулга ахад баярлалаа гэдгээ ил хэлж амжаагүй л явна. Над шиг тийм бодолтой хүн Монгол Улсад маш олон бий.

Энэ бүхний гол учир холбогдол нь хүн чанар гэдэг юм яваад байна л даа. Хүн чанарын тухайд шударга, тусч байх, ядарсан хүнд сайн үйл бүтээх гээд хүнийг мартагдашгүйгээр баярлуулах гэхчилэн энэ бүгд нийлээд хүн чанар элэг бүтэн болж байгаа хэрэг.

Эцэст нь хэлэхэд монгол­чууд минь бүгдээрээ эцэг өвгөдийн­хөө үлдээсэн эрхэм үнэт бахархлыг улам бад­­рааж нэр төр нандин ча­нараа гээлгүй амьдарцгаая гэж хүсье дээ.

Эх сурвалж:

 

http://www.sonin.mn/news/easy-page/27234

Сэтгүүлч, орчуулагч Б.Цацрал: Англи хэл сайн мэддэгтээ биш монгол хэлээ гайгүй мэддэг болохоор би орчуулга хийдэг юм

Б.Цацрал. “Утга зохиолын орчуулга миний мөрөөдөл”

Өнөөдөр 07 цаг 59 минут
4bc6ca906d1e2dd3big

Б.Цацрал: Англи хэл сайн мэддэгтээ биш монгол хэлээ гайгүй мэддэг болохоор би орчуулга хийдэг юм

Сэтгүүлч, орчуулагч Б.Цацралыг энэ удаагийн “Чухал хүн” буландаа урьж, ярилцлаа.  Сэтгүүлч, орчуулагч Б.Цацралын орчуулсан “Солиорол”, “Краппийн сүүлчийн бичлэг” жүжгийг “Black Box” театрын уран бүтээлчид тайзнаа амилуулсан. Тэгвэл саяхан болж өнгөрсөн “Гэгээн муза” наадмын нэг хүний жүжгийн төрөлд энэ хоёр бүтээл өрсөлдөж, “Солиорол” жүжгийг амилуулсан Л.Эрдэнэ-Очир шилдэг эмэгтэй гол дүрийн шагнал хүртсэн. Мөн “Краппийн сүүлчийн бичлэг” жүжгийг амилуулсан Г.Мөнхжаргал шилдэг эрэгтэй гол дүрийн шагналтан болж, “Гэгээн муза” хүртсэн билээ.

-Юуны өмнө манай уншигчдад өөрийгөө танилцуулаач. Урлагийнхан бол таныг сайн таних байх. Харин үзэгч, уншигчид Б.Цацрал гэж ямар хүн байна вэ гэдгийг сонирхож байх шиг байна?

-Миний үндсэн мэргэжил сэтгүүлч. Анх сэтгүүлч мэргэжил эзэмшээд, тухайн үедээ төрийн төв хэвлэл гэгдэж байсан “Ардын эрх” сонинд ажилласан. Тэнд ажиллаж байтал төр хэвлэлгүй байх ёстой гээд, “Ардын эрх” сонин татан буугдаж, тэр суурин дээр нь “Өдрийн сонин” байгуулагдсан. Тэгэхэд ч би ажиллаж байлаа. Сүүлд 2001 оноос “UB Post” сонинд орж ажилласан. Түүний хажуугаар “Өнөөдөр” сонинд соёл урлагийн чиглэлээр бичдэг байсан. Сүүлдээ бүрмөсөн “Өнөөдөр”-ийн хүн болоод, тэндээ  ажилласан. Гэхдээ хэдэн жилийн дараа ажлаасаа гарсан. Утга зохиолын орчуулга гэдэг миний мөрөөдөл байсан. Хобби гэж хэлэхээр энэ ажлыг хэтэрхий хямдхан бодсон болно. Тийм учраас би хобби гэж хэлмээргүй байна. Энэ миний мөрөөдөл байсан. Энэ чиглэлээрээ сурч, баримжаагаа олж авах хэрэгтэй юм байна гэж бодсон. Тиймдээ ч зоригтой алхам хийсэн. Олон жил сонины редакцид ажиллаж, сэтгүүлч хийж байсан хүн нэг л өдөр шийдвэр гаргаад, огт өөр чиглэлээр суралцахаар болоход хүмүүс их гайхсан байх. Би бол хувьдаа маш удаан бодож байж шийдвэрээ гаргаж, сургуульдаа явсан. Суралцаад ирсэн, түүнээс хойш зохиол бүтээл орчуулаад, мөрөөдөж байсан ажлаа хийгээд л байж байна.

-Орчуулга хийхийн тулд гадаад хэлийг маш сайн эзэмших ёстой байх. Мундаг орчуулагч нар Орос хэл бол утга зохиолын хэл. Бүх сонгодгууд Орос хэл дээр байдаг гэж ярьдаг. Таны хувьд хэдэн хэл судалж, ямар хугацаанд, хаана утга зо­хиолын орчуулагчаар суралцсан бэ?

-Би Англи хэлээс л орчуулгаа хийдэг. Англи хэлийг багаасаа л үзсэн. МУИС-ийн сэтгүүлчийн ангийг төгссөнийхөө дараа сургуулийнхаа Харилцааны   оройн ангид суралцаж орчуулагч болсон. Ажлаа хийхийн хажуугаар сургуульд суралцаж, хэл сурсан нь тэр. Түүнийхээ дараа Энэтхэг рүү Делигийн их сургуулийн утга зохиолын орчуулагчийн магистрт  суралцахаар явсан. Намайг тэнд очиход багш нар их гайхаж байсан. Надаас чи хэзээ бакалавраа хамгаалсан, ямар мэргэжлээр төгссөн бэ гэж асуусан. Би 10 жилийн өмнө, сэтгүүлч мэргэжлээр бакалавр хамгаалсан гэдгээ хэлтэл маш их гайхсан. Тэгээд “Сэтгүүлч мэргэжлээр 10 жилийн өмнө бакалавр хамгаалсан байж чи яаж энэ ангид суралцана гэж ирсэн нөхөр вэ” гэж надаас асуусан юм. Тэгэхээр нь би хэцүү гэдгийг нь мэдэж байсан. Сонссон. Гэхдээ ийм хэцүү гэж мэдээгүй. Тэгэхдээ би хичээнэ гэж хэлж байсан. Ямар ч байсан би улиралгүй хоёр жил сураад төгссөн. Делигийн их сургуулийн хоёр жилийн ангийг таван жил суралцаж төгсөх нь энүүхэнд байдаг юм билээ. Манай ангид гэхэд  20 гаруй гадаад оюутан байсан. Тэр дундаас би ганцаараа хоёр жил суралцаж төгссөн. Анх нэлээд олон оюутан манай ангид суралцахаар ирж байсан.

Сүүлдээ хэцүү юм байна гээд Хэл шинжлэлийн анги руу шилжсэн. Сүүлдээ “Сайхан жаргалтай байна аа” гээд л явж байв. Нэгдүгээр анги төгсөхөд би, бас нэг Иран оюутан бид хоёр л тэнцэж байлаа. Харин хоёрдугаар анги төгсөхөд тэр шалгалтдаа унасан. Тийм л хэцүү ангийг төгссөн дөө. Нэгдүгээр курстээ 80 гаруй ном уншсан. Хоёрдугаар курстээ 50 гаруй ном уншаад төгссөн юм.

-Судалгааны номууд уу, сонгодог зохиол уу?

-Дандаа л утга зохиолын чиглэлийн номууд уншсан. Эрт­ний Латин, Грекийн Сафовын яруу найргаас авахуулаад Эсхилийн гурамсан жүжгээр үргэлжилж, сүүлийн үеийн абсурт жүжиг хүрээд л дуусна даа. Бүх цаг үеийг хамруулж уншина. Угаасаа Делигийн их сургууль Англи хэлийг утга зохиолд суурилуулж судладаг. Утга зохиолд суурилсан Англи хэл гэж хэлж болно. Тиймдээ ч бид Англи хэлний тэнхимд харьяалагддаг байсан. Авах зэрэг маань хүртэл Урлагийн магистр болж төгсдөг. Утга зохиол судалсан учраас тэр. Ер нь тэнд суралцаж байхад уншихаас гадна маш их бичнэ. Тэр зохиолчийн бүтээлд Зегмунд Фредийн ямар онол шингэсэн бэ энэ тэр гээд өч төчнөөн хуудас юм бичнэ.  1000 үгтэй эссэ бич гэхэд 1010 үгтэй болчихвол илүү гарсан үгийн тоогоор оноо хасна. Тэр олон зохиолыг уншихгүй л бол асуултад хариулж, шалгалт өгнө гэж байхгүй. Би хоногийн 24 цагийн 16, 17 цагт нь тасралтгүй ном уншдаг байсан. Тэгж байж л амжина. Хэдэн сараар ажлаа төлөвлөнө. Тэдэн сарын тэдний өдөр өглөө 9-12 цаг хүртэл шалгалттай. Ирээд гурван цаг амарна. Түүнийхээ дараа номоо уншина. Эсвэл шалгалт өгсөн өдрөө би хагас өдөр амарна. Тэр амралтаараа дэлгүүр явна гэж бичнэ. Хамт амьдардаг охидуудтайгаа тэдний өдөр дэлгүүр, тэр өдөр парк явна гэж төлөвлөнө. Ийм нарийн хувиараар би хоёр жил амьдарсан. Шөнийн 2-3 цаг гэж унтаад л, өглөө 08:00 цагт босоод хичээлдээ явдаг байлаа.  Галзуурахад ганц хуруу дутуу гэдэг шиг л юм болж байлаа.

-Тэр богино хугацаанд асар их мэдээллийг тархи руугаа хийхээр бараг  галзуурах байх шүү?

-Хүний тархи гэдэг маш их багтаамжтай. Хүн цөөн хэдэн хувийг нь ашигладаг байхгүй юу. Делигийн их сургуульд суралцахаас өмнө энд байхдаа гол хэдэн сонгодог зохиолуудыг уншсан. “Улааныхан ба Харын­хан”, “Анна Каренина” ч гэдэг юм уу. Гэхдээ л тэнд очоод бичлэгийн хэв маяг, дүрслэл, адилтгал гээд бүх зүйлийг нь нарийн судлахын тулд Англи хэл дээр унших шаардлагатай болж байсан.

-Делигийн их сургуульд суралцахын тулд шалгалт өгч таарна. Тэр шалгалтыг нь яаж өгсөн бэ?

-Би Энэтхэгийн Засгийн газрын тэтгэлгээр суралцсан. Энд шалгалт өгч тэнцээд, тэтгэлэг авсан. Шалгалт нь их хөгжилтэй. Боловсролын яаман дээр Энэтхэг рүү сургуульд явах хүсэлтэй хүмүүсийг цуглуулаад, бөөнд нь шалгалт авдаг юм байна. Суурь шалгалт нь Англи хэл. Намайг шалгуулж байхад нэлээд олон хүн шалгалт өгсөн. Англи хэлний шалгалт дээр би нэгээр гарч ирсэн. Түүний дараа хими юу уу математикийн аль нэгээр шалгалт өг гэсэн. Би 10 жилээ төгсөөд олон жил болсон болохоор хэцүү байсан л даа. Гэхдээ л тооны шалгалт өгөхөөр болж, ороод бүх бодлогоных нь А хувилбарыг таван минутад бөглөчихөөд гараад ирсэн. 100 онооны шалгалтаас 20 оноо авсан. Англи хэлний шалгалтад нэгээр гарсан хүн чинь үндсэн дүн гарахад 50 хэдээр гарсан. Эхний 60 хүнийг Энэтхэгийн Элчин сайдын яамны ярилцлагад оруулна гэж байсан юм. Би 60 дотроо арай гэж багтаад ярилцлагад орсон юм. Хоёр шалгалтын нийлбэр дүнгээр арай гэж эхний 60-д багтсан нь тэр. Тэр шалгалтад тэнцвэл ямар ангид явах нь хамаагүй байдаг юм билээ. Одоо журам нь өөрчлөгдөөгүй л бол шүү дээ. Бодоход би утга зохиолын шалгалт өгөх ч ёстой юм шиг. Гэтэл тийм байгаагүй.

-Энэтхэгт очоод сургуульдаа орохдоо ямар нэг шалгалт өгдөггүй хэрэг үү. Орохыг сонирхсон ангидаа л шууд орчихдог байх нь уу?

-Ямар нэг шалгалт авдаггүй, хүссэн ангидаа л ордог юм билээ. Би Засгийн газрын тэтгэлгээр суралцаж байгаа болохоор шууд орсон. Мөн суурь шалгалтынхаа оноог авсан, тэнцсэн Энэтхэгүүд нь ч гэсэн хүссэн ангидаа орж болдог юм билээ. Манай ангид 200 гаруй оюутан байсан.

-Сэтгүүлч хийж байсан хүн яагаад Утга зохиолын орчуулагч болохоор шийдэж, тэр мэргэжилд дурлах болов. Ямар нэг шалтгаан байсан байх?

-Би урлагийн гэр бүлээс гаралтай. Өвөө маань дуурийн дуучин хүн байсан. “Учиртай гурван толгой” дуурийн Юн­дэнд хамгийн олон удаа дуул­сан Гавьяат жүжигчин Ц.Дагва­намдал гэж хүн байсан. Эмээ маань хийлч. Гавьяат жүжигчин Л.Аюуш  гэж дуурийн театрын оркестрын концертмистер бай­лаа. Аав, ээж хоёр маань хоёу­лаа хөгжимчин. Миний бага нас Дуурийн театр, Ардын дуу, бүжгийн чуулга хавиар л өнгөрсөн. Тийм болохоор урлагийн тэр сайхан бүхэн ми­ний цусанд шингэсэн байдаг байх. Хэдийгээр би сэтгүүлч мэргэжлээр төгссөн ч гэсэн яаж ийж байгаад л урлаг руу орчихдог юм. Манай ах Монгол судлаач мэргэжилтэй хүн. Гэтэл бас л урлагтай холбогдчихсон. Миний охин балетаар хичээллэж, бүжиглэдэг. Урлагийн мэдрэмж, түүнд дурлах сэтгэл  гэдэг яаж ч бодсон дамждаг юм шиг ээ. Миний санахын би дунд сургуулийн 6, 7 дугаар ангийн хүүхэд байхдаа л “Монголын шилдэг жүжгүүд” гэсэн хатуу хавтастай номоос “Хярааны хонхор”, “Далан худалч” гэх жүжгүүдийг уншдаг байлаа. Тэгээд бодохоор би хүүхэд байхаасаа л жүжигт дурласан хүн. Жүжиг үзэх дуртай. Утга зохиолын сургуульд суралцахдаа ч хүртэл унших номны жагсаалт гарахад хамгийн түрүүнд жүжгүүдээ шүүрч аваад уншдаг байлаа. Гоё жүжиг уншчихаад, Монголд очоод орчуулаад тавьбал гоё доо гэж боддог байлаа. Хүмүүс гайхдаг юм, яагаад заавал жүжиг гэж асуудаг. Жүжгийн орчуулга өөрөө их онцлогтой. Уншиж ойлгохгүй, тайзан дээр хүн ярьж, түүнийг нь хүн сонсч ойлгох бүтээл учраас роман, өгүүллэг орчуулахаас их өөр. Би жүжиг орчуулахдаа, хэлэхэд хэр эвтэйхэн байна гэж бодоод, чанга чангаа хэлсээр байгаад хоолойгоо өвдтөл ярьчихсан байдаг.

БИ ЖҮЖИГТ Л ДУРТАЙ ХҮН

-МУИС-ийн сэтгүүлчийн ангид суралцдаг байхдаа шүлэг, зохиол оролддог байв уу?

-Үгүй, би шүлэг, яруу найргаас их хол. Гэхдээ бол унших дуртай. Өөрөө огт бичиж байгаагүй. Ерөнхийдөө жүжигт л их дуртай даа. Гэхдээ сэтгүүлч мэргэжил надад маш их дэм болж байгаа. 10 жил өдөр тутмын сонинд ажилласан туршлага, найруулан бичих чадвар гээд олж авсан мэдлэг туршлагаараа би орчуулга хийж байгаа.

Хүмүүс намайг Англи хэлийн их мундаг сурсан учраас орчуулга хийж байгаа гэж боддог байх. Би хүмүүст хэлдэг. Надаас илүү мундаг Англи хэл мэддэг хүмүүс байгаа. Харин би монгол хэлээ гайгүй мэддэг юм. Монголоо хэлээрээ сайн найруулж  бичиж  сурсан хүн. Өдөр тутмын сонины завгүй, цаг нартай уралдаж материалаа бичдэг тэр туршлага надад хэрэг болж байна.

-Орчуулга хийнэ гэдэг тэр бүтээлийг шинээр би­чиж байгаатай ялгаагүй гэж орчуулагч нар ярьдаг. Тиймдээ ч өөрөө зохиол бүтээл туурвидаг, шүлэг бичдэг хүн илүү сайн орчуулдаг гэдэг шүү дээ?

-Шинээр бичиж байгаа юм шиг байдаг гэдэг чинь яг үнэн. Би тухайн жүжгийг орчуулахаасаа өмнө 5, 10 удаа уншсан байлаа ч гэсэн өмнөө тавиад орчуулаад суухад огт өөрөөр мэдэрдэг. Олж хараагүй олон зүйлийг мэдэрдэг. Энэ нь ийм учиртай байж, тэр өгүүлбэр нь яг ингэж байгаа юм байна гээд л. Бүх өгүүлбэрийг нь эд эсээрээ, ширхэгчлэн мэдэрдэг учраас өөрөө бичиж байгаа юм шиг болдог  юм.

-Делигийн их сургуулийг суралцаж ирээд Монголын мундаг орчуулагч нараас зөвлөгөө авч байсан уу. Зарим зүйлээ асуух ч гэдэг юм уу. Цэвэр өөрийнхөө сурснаар л орчуулж байна уу?

-Би өөрийнхөө чадлаар л явдаг. Тэр байтугай миний орчуулах гэж байгаа бүтээлийг өмнө нь хэн нэгэн орчуулсан байвал тэрийг уншдаггүй. Би өөрийнхөөрөө орчуулахыг хичээдэг. Хэрвээ уншчихвал тэнд нэг тэгээд биччихсэн байсан гээд нүдэнд харагдаад байхыг үгүйсгэх аргагүй шүү дээ. Тийм учраас тухайн зохиолын тэр өгүүлбэрийг би өөрийнхөөрөө юу гэж мэдэрч байна, түүгээрээ л орчуулахыг хичээдэг юм.

-Дамжсан орчуулга гэж байдаг даа. Англи зохиолыг Орос руу орчуулсны дараа монгол хэл рүү хөрвүүлдэг. Манайд орчуулагдсан зохиолуудын ихэнх нь ийм байж магадгүй. Шууд эх хэлнээс нь орчуулахын давуу талыг тодорхойлбол?

-Би анхнаасаа Англиар бичсэн зохиолуудыг эх хэлнээс нь орчуулахыг боддог. Манайхан Англи хэл дээр бичсэн жүжгийг Орос руу орчуулсан байдлаар нь авчраад Монгол руу хөрвүүлдэг. Ингэж дамжсан орчуулга их хэцүү. Түүнийг би сая мэдэрсэн. “Гэгээн муза” наадмын Ганц хүний жүжгийн төрөлд шилдэг эмэгтэй гол дүрийн шагнал авсан Л.Эрдэнэ-Очир бүтээл нь Сара Кины “Солиорол” гэдэг жүжиг. Энэ жүжгийг тоглохын тулд Орос зохиолоо бариад явсан. Оросоос орчуулах гээд үзсэн чинь ерөөсөө бууж өгөхгүй байсан. Манай “Black box” театрын С.Мягмар ах, тэнд ажиллаж байгаа н.Амарзаяа эгч гээд бүгд Орост Театр урлагийн сургууль төгссөн хүмүүс. Тэд бүгдээрээ хамжаад Оросоос орчуулах гэсэн чинь болохгүй байна гэсэн. Тэгээд надад “Чи Англи дээрээс нь орчуулах гээд үзээч” гэсэн. Би Англи эхийг нь олж аваад, орчуулаад өгсөн чинь “Өө ийм учиртай байсан юм байна” гэж байсан юм. Тэгэхээр шууд орчуулга гэдэг ийм том давуу талтай.

-Сургуулиа төгсч ирээд л шууд орчуулгын ажилдаа орсон уу. Таны хүсэл мөрөөдөл байсан гэсэн шүү дээ?

-Энд ирээд л надад хамгийн гоё, сонирхолтой гэсэн жүж­гүү­дээ орчуулсан. Бас нэг роман орчуулж гаргасан. Мэдэх хүмүүс нь мэдэх л байх. “Сүүдрээр ал­хагч” гэдэг роман. Би амьд­рал­даа адал явдалт зохиол уншиж үзээгүй. Харин “Өнөөдөр” со­нинд ажиллаж байхдаа Английн нэг зохиолч адал явдалт роман бичсэн байна гээд мэдээллийг нь интернэтээр олж үзсэн. Тэгээд хэдэн сар хөөцөлдсөөр байгаад и-мэйл хаягийг нь олж аваад, Майкл Волтерс гэдэг зохиолчтой онлайнаар ярилцлага хийж бай­сан.

Тэр романы бүх үйл явдал нь Монголд өрнөдөг. Баат­рууд нь хүртэл монгол нэр­тэй. Би түүнээс яагаад ийм зохиол бичсэн юм бэ гэдгийг нь асууя гэж бодоод, хэдэн сар хөөцөлдөж байж хаягийг нь олж аваад, ярилцаж байсан юм. Сүүлд Делигийн их сургуульд суралцаад хүрч ирсэнийхээ дараа нөгөө хүнтэйгээ дахиж холбогдоод, номыг нь орчуулах зөвшөөрөл авсан. Тэгээд л орчуулж гаргасан даа.

-Айн Рэндийн хоёр жүжгийг орчуулсан гэсэн. Тэр талаараа яриач, өөрөөс сонирхож орчуулсан юм уу?

-Тэр бол цэвэр Д.Сосорбурам ахын захиалгаар орчуулсан юм. “Сайтар эргэцүүл” гэдэг жүжгийг философич н.Батчулуун ахын орчуулгаар, “Х-Түц” хамтлагтай тавьсаны дараа надад хандаж, хоёр жүжиг орчуулаач гэсэн хүсэлт тавьсан. Хоёр жүжгийн алийг нь тавих вэ гэсэн. Тэгээд л хоёр, гурав дахь жүжгийг нь орчуулж өгсөн юм. Одоо бас нэг хүний жүжиг орчуулаад өгчихсөн байгаа. Айн Рэндийн өгүүллэгийг орчуулаад, түүнийгээ нэг хүний жүжиг болгоод Д.Сосорбурам ахад өгчихсөн байгаа. Ирэх зургадугаар сараас тоглох байх.

-Та орчуулаад, өөрөө түүнийгээ жүжиг болгосон  юм уу. Тэгэхээр жүжгийн зохиол бичсэнтэй бараг л ялгаагүй юм биш үү?

-Өгүүллэг нь өөрөө нэгдүгээр биеийн хүүрнэсэн зохиол учраас жүжиг болгоход их амархан байсан. Би орчуулчихаад, нэг хүний биш, олон хүний харилцан яриатай жүжиг болгох гээд эхнээс нь бичээд, сүүлдээ нэг болж өгөхгүй гайхаад сууж байсан юм. Гэтэл гэнэт нэг өдөр Со ах утасдаад, “Ерөөсөө хоёулаа нэг хүний жүжиг болгоё” гэсэн. Тэр үед би “Аан за за, наадах чинь яг гарц нь байсан юм байна. Одоо ойлголоо” гээд л нэг хүний жүжиг болгож бичсэн.

-Айн Рэнд гэдэг өөрөө их өвөрмөц сэтгэлгээтэй зохиолч. Тэр хүний зохиолыг орчуулахад хэцүү байх?

-Айн Рэндийн жүжгүүдийн нэг онцлог байдаг юм. Цаагуур тэр хүний филисофи яваад байгаа хэрнээ үйл явдал, өрнөл нь сонирхолтой. Хүн нэг үзээд эхэлсэн бол дараа нь яах бол гэж анхаарч сууж байгаад, өөрийн эрхгүй татагдаж байгаад хоёр цагийн жүжиг дуусдаг. Тийм сонирхолтой хэлбэрээр жүжгээ бичдэг. Тийм учраас орчуулах маш дуртай. Гэхдээ Айн Рэндийн үг хэллэгээс авахуулаад зохио­лыг нь орчуулахад хүнд.

Тэрийг аль болохоор энгийн болгож буулгахыг хичээдэг. Гэхдээ л зохиолчийн чиг шугам, хэв маяг заавал хадгалагдаж үлддэг юм. Би Айн Рэндийг хэчнээн энгийн болгох гээд болохгүй. Би “Black box” театр “Хирснүүд” гэдэг жүжиг орчуулж тавьсан. Айн Рэндийг хэчнээн энгийн болгох гээд “Хирснүүд” шиг болохгүй. Нөгөө талаар “Хирснүүд”-ийг Айн Рэндийнх  шиг болгож орчуулж болохгүй. Өөрөөр хэлбэл, тухайн зохиолчийн онцлог гэж байна.

“СОЛИОРОЛ” ЖҮЖГИЙГ БИ УХААН АЛДАЖ УНАМААР БОГИНО ХУГАЦААНД ОРЧУУЛСАН

-Монголын оскар гэгддэг “Гэгээн муза” наадам саяхан болж өндөрлөлөө. Таны орчуулсан хоёр жүжиг нэг хүний жүжгийн төрөлд өрсөлдсөн. Тайзнаа амилуулсан хоёр жүжигчин нь хоёулаа шилдэг болж, “Гэгээн муза” авлаа. Энэ хоёр жүжгийн талаар яриач?

-Аль алиныг нь “Black box” театрын захиалгаар орчуулсан. Түрүүнд “Солиорол” жүжгийн талаар цухас ярьсан. Л.Эрдэнэ-Очир Англиас нь орчуулаад өгөөч гэж гуйсан гэж. Л.Эрдэнэ-Очир энэ зохиолд их дурласан байсан. Сара Кины жүжгийг бэлтгэж байгаа гээд л яваад байсан юм. Би ч Сара Кин хүнддээ гэж хэлээд л байлаа. Би Энэтхэг рүү явахаасаа өмнө Сара Кины “Сүйрэл” гэдэг жүжгийг уншаад, надад маш их таалагдаж, орчуулчихсан байсан. 2006 он юм уу даа. Тийм учраас Сара Кин ямар хүнд бичдэг вэ гэдгийг гадарлана л даа. Тийм болохоор Л.Эрдэнэ-Очирт “Сара Кин” хэцүү шүү дээ гэж хэлж байсан. Тэр ч гэсэн “Хэцүү байна” гэдгийг хэлж байсан юм. Сара Кин бол сэтгэцийн хямралтай, солиорлын байдалд орсон хүн байсан. Тэр солиорлын байдлаа л бичсэн. Энэ жүжгээ бичсэний дараа амиа хорлосон, тийм бүтээл байхгүй юу. Жаахан муухайгаар хэлбэл, галзуу хүний тэмдэглэл.

Нэг хэсэг маш гоё яруу найргийн хэл, сүүл, толгой холбосон хэсэг яваад байдаг. Тэгснээ гэнэтхэн ямар ч утгагүй гудамжны хар яриа орж ирнэ. Маш олон хэв маягтай. Солирсон хүн бичсэн гээд бодохоор аргагүй шүү дээ. Их хэцүү жүжиг байсан. Маш богино хугацаанд орчуулсан. Цаг нь тулчихсан байсан болохоор яаралтай орчуулах хэрэгтэй болсон. Ямар богино хугацаанд орчуулснаа хэлэх хэрэггүй байх. Хүн ухаан алдаж унамаар богино хугацаанд орчуулсан.

-Долоо хоногт орчуулсан юм уу. Тэгж бодогдоод явчихлаа?

-Долоогоос богинохон. “Крап­пийн сүүлчийн бичлэг” гэдэг жүжгийг бол өмнө нь орчуулаад өгчихсөн байсан. Бас л их хэцүү. Дандаа хүний үйлдлийг бичдэг. Босоод явна, халааснаасаа олон түлхүүр гаргаж ирээд, нүдэндээ ойртуулж харна. Буцаагаад хийнэ. Ширээнийхээ цаана очно, шургуулгаа онгойлно, гадил авна. Гадилаа хальсална, дараа нь гадилаа хазаад, том хараад гээд л үйлдэл бүрийг нь бичиж байгаа юм. Хэрвээ энэ жүжгийг үзэх юм бол 40 гаруй минутын дараа юм ярьж эхэлдэг байхгүй юу. Үйлдлээр тоглодог жүжиг. Энэ бол абсурт театрын бүтээлийн хамгийн сонгодог жишээний нэг. Самуэль Беккет өөрөө абсурт театрыг үндэслэсэн, тийм агуу хүний бүтээл. 1958 онд бичигдсэн жүжиг. Г.Мөнхжаргал залуу жүжигчин гэхэд “Краппийн сүүлчийн бичлэг” жүжгийг сайн тоглосон. СУИС-ийг төгсөөд найман жил болж байгаа залуу жүжигчин гэхэд 60 гаруй настай өвгөний дүрд цаг гаруй хувирсан.

“Black box” театр өөр онцлогтой. Хоёрхон алхмын цаана үзэгчид тойроод сууж байдаг. Жүжигчин өөрөө дунд нь ороод л тоглоно. Тэнд ямар нэг жижиг энгийн алдаа гарсан ч хүн түүнийг нь олж харна. Тийм нөхцөлд жүжиг тоглоно гэдэг үнэхээр хүнд хөдөлмөр. Л.Эрдэнэ-Очирын тухайд ч гэсэн солиорсон хүний сэтгэл зүй дотор цаг 30 минут амьдарна гэдэг хэцүү. Энэ бол жүжигчин хүний нэг том ур чадвар байх. Тэр утгаар нь энэ хоёр жүжигчин яах аргагүй “Гэгээн муза” авлаа гэж бодож байна. Энэ хоёр жүжигчнийг “Гэгээн муза” үнэлж байгаа нь тэдний барьж авсан жүжгийн зохиол нь өөрөө агуу байсан. Ийм урын сангийн бодлого барьж байгаа “Black box” театрын уран бүтээлчид гайхамшигтай байгаа хэрэг.

-Одоо та “Black box” театртай хамтарч ажиллаж байгаа юу?

-Жүжгүүдийг орчуулж, сурталчилгаа талаас нь хамтарч ажиллаж байна. “Black box” театр бол  Монголын театрын урлаг, урлагийн амьдралд цоо шинэ хуудас нээж чадсан гэж би боддог. Тэс өөр өнцөг гаргаж байгаа. Анх “Black box” театрт жүжиг тоглож эхэлж байхад би “Сэтгэлгээний гэгээвчээрээ сэнгэнэсэн агаар оруулах сайхан боломж нээгдлээ” гэж бичиж байсан. Яг л түүний адилаар хүмүүс маш соргогоор хүлээж авсан. Би өмнө нь С.Мягмар ахтай танил байгаагүй. “Black box” бол лаборатори театр гэж явдаг. Тэнд  абсурт, модерн, нэг хүний жүжиг тавьж байна. Энэ болгон нь туршилт байхгүй юу. Би үүнийг нь олж сонсчихоод, маш их баярласан. Телевизээр С.Мягмар ах ярилцлага өгч байхыг нь хараад, маргааш нь “Боролдой” студи дээр очсон. С.Мягмар гуайтай уулзая гэж ороод, “Та ямар гоё жүжиг тавьж байгаа юм бэ. Надад маш их таалагдаж байна. Надад орчуулчихсан жүжгүүд байгаа. Таны яриад байгаа “Хирснүүд” гэдэг жүж­гийг чинь би орчуулчихсан. Бэлэн байж байна, та нар аваад тавиарай” гэж хэлсэн. Ингэж “Black box” театртай өнгөрсөн арваннэгдүгээр сараас хойш холбогдоод, хамтарч ажиллаад явж байна.

-Та жүжгээс гадна ямар бүтээл орчуулъя гэж төлөвлөж байна вэ. Гадны орнуудад шинэ үеийн мундаг зохиолчид олон гарч ирж байна. Тийм байхад бид хуучны сонгодог гэгдэх бүтээлүүдтэйгээ зууралдаад байж байгаа. Ганц нэг шинэ зохиол орчуулж байгаа нь үнэн. Гэхдээ л дутагдаад байна?

-Надад төлөвлөж байгаа ажил бий бий. Манайд ном уншдаг хүн их цөөхөн байдаг ч гэлээ гайхамшигтай зохиолуудыг орчуулахыг боддог. Миний орчуулахыг хамгийн их хүсдэг зохиол бол 17 дугаар зууны үед бичигдсэн Лоранс гэдэг зохиолчийн “Тристрам шанди” гэдэг зохиол байдаг юм. Зохиолынхоо гол баатрын нэрээр нэрлэсэн бүтээл юм. Тухайн үедээ маш их нэрд гарч, одоогийнхоор бол хамгийн их борлуулалттай ном болж байсан юм уу даа. Энэ бол 400 гаруй хуудастай, үйл явдалгүй роман. Тэнд бичлэгийн ямар бүтэц байхгүй. Зарим хуудас нь дүрсээр илэрхийлэгдсэн. Нэг хүн амьдралынхаа тухай ярьж байгаа юм. Тэгсэн мөртлөө өөрийнхөө төрөхөөс өмнөхийг ярина. “Намайг төрөхөөс өмнө манай аав, ээж хоёр” гээд л яриад явах жишээтэй. Энэ бол маш сонирхолтой роман. Америкийн утга зохиолын чиглэлээр суралцдаг оюутнуудын дунд судалгаа явуулаад, хамгийн уншихыг хүсдэггүй, үзэн яддаг зохиол чинь юу вэ гэсэн судалгаа явуулахад  “Тристрам Шанди” нэг номероор гарч ирдэг юм гэсэн. Би болохоор маш их дурлаж уншсан. Делигийн их сургуульд сурч байхад манай анги 200 гаруй оюутантай байсан.  Тэгэхэд надаас гадна хоёр гуравхан л оюутан энэ зохиолыг уншсан. Надад маш их таалагдсан. Тэр зохиолыг орчуулах юмсан гэж мөрөөддөг. Мэдээж орчуулахад маш хэцүү. Эхлэл, төгсгөл, өрнөл гэж байхгүй. Ямар ч бүтэцгүй, нэг юм ярьж байгаад хадуураад л явчихдаг, тийм роман.  Надад хамгийн их таалагдаж байгаа зохиолоо харахаар модернист чиглэлийн бүтээлүүд байдаг. Тухайлбал, реалист жүжгэнд би дургүй ш дээ.

http://art.news.mn/content/179845.shtml

Н.ПУНЦАГБОЛД

Эх сурвалж: http://www.mminfo.mn

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.

Оюун ухааны олон улсын музейн үүсгэн байгуулагч, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн З.Түмэн-Өлзий: Ямар их юм туулав даа гэж бодохоор хоолой зангираад байдаг

Өчигдөр 13 цаг 10 минут
90 жилийн тэртээх Судар бичгийн хүрээлэнгээс гаргасан дүрэмд музей байгуулах тухай зааснаар Монгол Улс анх удаа музейтэй болж, тэр нь өдгөө 50 хүртлээ өргөжиж, 200 мянга гаруй үзмэр, 600 гаруй  ажилчинтай тогтолцоо болтлоо хөгжжээ. Тэдний хамгийн отгон нь Оюун ухааны олон улсын музей. Хэдийгээр байгуулагдаад 24 жилийн хугацаа өнгөрч байгаа ч музейн 90 жилийн ойгоороо нээлтээ хийсэн юм. Хүмүүст аль хэдийнэ танигдсан шинэ музейн үүсгэн байгуулагч, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн З.Түмэн-Өлзийтэй Олон улсын музейчдийн өдрөөр уулзаж ярилцсанаа хүргэж байна.


-Байгуулагдаад 20 гаруй жилийн нүүр үзсэн ч одоо л нээлтээ хийж байгаа танай музейн талаар яриагаа эхэлье?
-Би эдийн засагч мэргэ­жилтэй хүн. Эдийн засгаараа гурван дээд сургууль төгссөн. 1965 онд сургуулиа төгсөөд санхүүгийн ажилтнаас намын дарга хүртэл хийж явлаа. Харин 1988 оноос энэ ажлаараа дагнасан. Музейн ажил маань миний хобби юм. Энэ музейгээ 1990 оны наймдугаар сарын 13-нд “Монголын нууц товчоо”-ны 750 жилийн ойгоор нээж байлаа. “Үндэсний тоглоомын үзэсгэлэн” нэртэйгээр шүү. Түүнээс хойш 2002 он хүртэл улсаас давуу эрхтэйгээр байр худалдаж авчих гээд л хүлээсээр хамаг цагаа алдаад чадалгүй гадаадад сурч байсан хүүхдүүд маань дэмжлэг үзүүлж, олон хүний хандив тусламжаар хоёр давхар барилга худалдан авлаа. 2004 онд барилгынхаа хажууд дөр­вөн давхар өргөтгөл бариад, түүндээ цэцэрлэг байгуулсан.

-Музейнхээ хажуугаар уу?
-1981 оноос хойш үндэсний тоглоомын ач холбогдол, хүний генийг яаж сайжруулах талаар бүх сайд дарга нарт яриад ойлгуулж чадаагүй. Намайг мөн ч сайхан мөрөөдөж байна даа л гэж бодсон байх. Тэгэхээр нь цэцэрлэг байгуулаад IQ хөгжүүлэх үндэсний тоглоом заагаад ирсэн чинь хүмүүс ойлгож эхэлсэн. Тэгээд 2005 онд нэг, 2009 онд дахин нэг цэцэрлэг байгуулаад, тэнд маань сурсан хүүхдүүд ч гэсэн сайжраад ирсэн. Ер нь ойлгомжтой юм билээ. Тэгж гайгүй ойлгуулсан. Одоо бол учиртай.

-Тэгвэл цэцэрлэг тань музейн нэг санхүүгийн үүсвэр гэсэн үг юм байна. Цаашдаа музейгээ дагаад л өргөжөөд байх юм аа даа?
-Цэцэрлэг байгуулаад амжилттай ажиллаад эхэлсэн чинь сургуультай болооч гэсэн санал гарсан. Тэгээд энэ жилийн есдүгээр сарын 1-ээс бага сургууль маань хичээллэж эхлэх гэж байна. Энэ бүхнийг л ойлгуулах гэж ах нь олон ч бэрхшээл саад давлаа даа. Хааяа тэр бүгдийг ярихаар хоолой зангираад хачин болоод байдаг юм. Ямар их юм туулав даа гээд л бодохоор.

-Энэ олон жилийн хойно музейгээ албан ёсоор нээж байгаа нь ямар учиртай юм бэ?
-Өнгөрсөн хугацаанд хөл дээрээ дэнжигнэж байсан юм. Манай салбарыг хариуцсан яамтай боллоо. Харьяалсан байгууллагатай байх чинь сайхан юм. Нээлтээ хийхэд бусад том музей тусаллаа. Одоо ч хөл дээрээ зогсч эхэлж байна. Музейчдийн баярын өдөр ч бид ингэж олноороо уулздаггүй байлаа. Сайхан юм аа.

-Хувийн байгууллага олонд танигдахын тулд наад зах нь сурталчилгаа хэрэгтэй. Та музейнхээ ач холбогдлыг ойлгуулахын тулд дан ганц цэцэрлэгээр сурталчилгаа хийгээгүй биз дээ?
-Байр олдохгүй зовоосон ч үзмэрээ уйгагүй нэмж байсан. Музейн зарим зүйлийг хувилж, зарсан. Бас музейн мөнхлөгч гэсэн хүндэт самбар гараад тэндээ том хандивлагчдынхаа хөргийг зурж мөнхжүүлээд, өөрийн гараар бүтээсэн оньсон тоглоомтой хамт бэлэглээд хүмүүсийг татсан. 2009 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч хүртэл хандив өгч байлаа. Бас том том компаниудын логог оньсоор хийгээд пластикаар хувилах эрхтэй нь хамт өгсөн. Лодойдамба гуайн “Тунгалаг Тамир” роман дээр ийм үг байдаг. “Заяагүй хүн гэж байхгүй. Залхуу хүн л заяагүй байдаг юм” гэж. Зарим хүн төр засаг надад тусалсангүй, ах дүү найз нөхөд тусалсангүй, мөнгө зээлсэнгүй гэж яриад байдаг. Тэд бол залхуучууд. Залхуугийн ирээдүй гуйлгачин л байдаг.

-Хэдийгээр айлын шоов­­дор хүүхэд шиг явж ирсэн ч өөрийн чадлаар өдий зэрэгтэй музейг монголчуудад бий болгож өгсөн учраас хүмүүс ойлгодог болж л дээ, яах аргагүй…
-Соёлын өвийг хамгаалах шинэ хууль гарсан. Энэ сайн хэрэг ч би түүнд юу орсныг сайн мэдэхгүй л байна. Хэрэв төрөөс биднийг дэмжье гэж байгаа бол музейнүүдээс НӨАТ авахаа болих хэрэгтэй. Улсын музейгээс НӨАТ, үл хөдлөх хөрөнгийн мөнгө авахгүй л дээ. Хувийн музейгээс аваад байдаг. Сая нээлтээ хийхээс өмнө тэрбум төгрөгийн зээл авч, музейгээ зургаан давхар, оньсон архитектуртай болгосон. Одоо тэрбум төгрөгөө эргээд төлөхөөр 0.6 хувийн татвар жил бүр авах юм. Тэр нь зургаан сая төгрөг. Яавч бид төлж дийлэхгүй. ССАЖЯ биднийг хувийн, хувьсгалын гэж ялгахаа больчихоод байхад улс маань битгий ялгаасай. Семинар зөвлөгөөнд хувийн, улсынхаар бол ялгана аа. Саяхан л гэхэд 90 жилийн ойгоор гадаадад хүмүүс амраахаар болсон юм билээ. Яамнаас хувийн музейн төлөөлөл болгож хоёр хүн оруулсан чинь цаана нь очоод хасаад хаячихсан байсан. Бид чинь гадаадаас туршлага судлах ёстой биз дээ.

-Та музейн ажлаа хобби гэж хэлсэн. Хоббиг нэг ёсны дон гэж орчуулаад байгаа. Тэгвэл хэзээнээс оюун ухааны тоглоомд донтож эхлэв ээ?
-Анхны бүтээлээ би 1955 онд дөрөвдүгээр ангийн 11 настай хүүхэд байхдаа хийсэн юм. Манайх 11 хүүхэдтэй, дундаж амьдралтай айл байлаа. Бид нэг бүтэн сайн өдөр цайлж байсан чинь ээж хөлийнхөө авдрыг янзаллаа. Тэгсэн авдар дотроос нь тостой дөрвөн мод гарч ирдэг юм байна. “Энэ юу вэ” гээд сонирхоход ээж “Манай аав Зэвгэ захирагч гэдэг хүн байсан юм. Тэр хүний тоглож байсан оньс гээч тоглоом. Их л ухаантай улс тоглодог юм гэнэ лээ, хүү мин. Бид угсарч ч чаддаггүй юм” гэлээ. Тэгээд би тэр тоглоомыг ээжээсээ гуйж авсан юм. Өнөө дөрвөн модыг чинь угсрах гээд бараг сар боллоо. Тэгсэн хоёр мод дутаад болдоггүй. Тэгээд хоёр мод нэмж хийгээд анхны маань оньс гарсан юм. Ээж, аав намайг магтаад л орж ирсэн хүмүүст “Миний хүү энийг угсарчихлаа. Та нар угсраатах даа” гээд өгдөг. Нөгөө хүмүүс нь ерөөсөө чадахгүй. Тэр үед монгол тоглоом байхгүй болчихсон үе байлаа. Чирдэг машин, хүүхэлдэй гээд Оросын тоглоомуудтай. Тэгээд намайг эвлүүлээд үзүүлэхээр миний ухаантайг гайхна. Хүүхэд байсан юм чинь онгирч явсаар хэдэн сар болсон юм. Тэгээд орж ирсэн хүмүүс эвлүүлчихдэг боллоо. Тэгээд би дараагийнхыг нь хийсэн. Түүнээс хойш хүн чаддаг болчихоор нь чадахгүйг нь хийх гэж зүтгэсээр байгаад 60 гаруй жил болж дээ.

-Таны энэ хоббид ер нь ямар хүмүүс голчлон татагдах юм?
-Тоглоомд бүх насны хүмүүс л дуртай шүү дээ. Ер нь ухаантнууд л тоглодог гэж байгаа юм. Залхуу хүн, ухаан муутай хүн тоглодоггүй. Залхуу хүн оньсыг задлаад, угсрах гээд  суугаад байдаггүй. Төвөгшөөгөөд хаячихдаг. Тоглоом өөрөө хүч чадал оюун ухааны өрсөлдөөн байдаг. Тэгэхээр хождог юм уу, чаддаг хүн л тоглоом тоглодог. Тийм болохоор би “Та хэрэв тоглоом сонирхдоггүй, тоглодоггүй бол нэг бол залхуу, эсвэл ухаан муутай. Бүр хоёулаа ч байж магадгүй” гэж хүмүүсийг инээлгэдэг юм. Ихэнх хүмүүс хоёулаа байдаг юм даа.

-Музейгээ сурталчлах, хөрөнгө оруулахын тулд үзмэрүүдээ хувилаад худалддаг гэж байна. Үүнээс зохиогчийн эрхээ алдахгүй байх хэр баталгаа байна, танд?
-Монголынх гэж эрхийг нь хамгаалахын тулд над шиг  олон  патенттай,  над  шиг  олон шугам зураг хийсэн хүн Монголд байхгүй. Таван мянга гаруй хуудас тодорхойлолт, томъёолол, техникийн шугам зураг хийж, Оюуны өмчийн газраар баталгаажуулсан. Монголчууд зарим хялбар бүтээлүүдийг хулгайлах явдал гардаг. Гэхдээ бид тэдэнтэй нэг их тэмцээд байдаггүй. Яагаад гэвэл тэд амьдрах гэж ядаж байна. Монголчууд хэдэн саяар нь үйлдвэрлээд байж чадахгүй. Гараараа тав арвыг хийгээд амьдралаа борлуулаг гэж боддог.

-Танай музей зөвхөн Монголдоо ч биш дэлхийд ганц гэгддэг. Өөрийн гараар хийж бүтээсэн зүйлээ дэлхийд сурталчлах сайхан биз?
-1993 онд Юнескогийн чуулганд оролцохдоо Парист сар гаруй үзэсгэлэнгээ гаргасан. Юнескогийн ерөнхийлөгч Маёр гэж хүн байсан юм, тэр үед. Тэр хүн миний найман ханатай гэрт төрсөн өдрөө тэмдэглэж байлаа. НҮБ-ын ерөнхий нарийн бичгийн дарга байсан Кулер манай гэр үзэсгэлэнг сонирхож байлаа. Далай лам, Дэлхийн шатрын холбооны ерөнхийлөгч Илюмжиновтой уулзаж, шатраа бэлэглэж байлаа. АНУ-ын Ерөнхийлөгч Буш манай улсад дөрвөн цаг айлчлахад миний бүтээлийг Монгол улсын Ерөнхийлөгч Энхбаяр танилцуулан тайлбарлаж байсан юм. Тэгээд манай Ерөнхийлөгч эрх чөлөөний хөшөөг оньсоор задардаг гээд ярьсан чинь Буш “Надад бэлэглэх гээд бэлдээ юу” гээд босоод ирсэн байгаа юм. Тэгээд манай Ерөнхийлөгч “Тийм ээ” гээд л бэлэглэсэн. Тэр том улсын Ерөнхийлөгч тэгэхээр манай Ерөнхийлөгч “Би Түмэн-Өлзий гуайгаас асуухгүй бол болохгүй” гээд толгойгоо илээд сууж байж таарахгүй шүү дээ. Том орны удирдагч гэдэг чинь сайхан байдаг юм байна. Дараа жилийнх нь Дэлхийн оюуны өмчийг хамгаалах өдрөөр Ерөнхийлөгч Ж.Буш шуудангаар надтай гар барьсан зургаа хувийн мэндчилгээтэйгээ илгээсэн шүү. Зургийнхаа дор “Мистер Түмэн-Өлзийд сайн сайхныг хүсье” гээд гарын үсгээ зураад явуулсан байсан. Их баярласан. Надад их эрч хүч өгсөн.

 Б.ЦЭДЭВСҮРЭН

Эх сурвалж: www.assa.mn

Хүмүүнлэг нийгэм далд ороосой, тэгвэл

Хүмүүнлэг нийгэм далд ороосой, тэгвэл

2014 оны 05 сарын 08

Энэ бямба гаригт буюу тавдугаар сарын 10-ны 20.00 цагт алдарт Эжен Ионескогийн “Хирснүүд” жүжгийг Black Box театрт дахин тоглоно. Энэхүү бүтээлийн тухай урлаг судлаач, профессор Д.Мягмарсүрэнгийн бичсэн шүүмжийг толилуулж байна.

Абсурд театрын хамгийн алдартай бүтээлүүдийн нэг бол ХХ зууны авангард урсгалын томоохон төлөөлөгч  Эжэн  Ионескогийн “Хирсүүд” /”Rhinoceros”/ билээ.1909 онд мэндэлсэн Францын румын гаралтай азай буурал энэ зохиолч 85 насыг зооглож, 1995 онд Парис хотноо тэнгэрт халихдаа дэлхийн театрын урлагийг С.Беккетийн хамт орвонгоор нь өөрчилж, шинэчлэл хийсэн хүн юм.Тэрбээр зохиолын уламжлалт бүтэц, зохиомжоос татгалзаж, жүжгийн үйл явдлын цаг хугацаа, хэзээ хэдийд хаана болж буй нь тодорхойгүй, үйл явдлын дараалал, бие биеэсээ  хамаарах холбоог эвдэж, зорилгогүй  дэмий яриагаар цаг нөхцөөсөн  дүрүүдийг бий болгосон. Энэ бүгд нь гагцхүү үлгэрийн гэмээр хачирхалтай үйл явдал, айдас, хүйдэс төрүүлэхүйц нөхцөл байдлыг үүсгэхэд чиглэж байлаа.Үүний тодорхой жишээ 1960 онд туурвисан түүний “Хирсүүд” жүжигт  тод томруун илрэлээ олсон байдаг. Жүжгийн үйл явдал Францын хаа нэгтээ, жижигхэн сууринд өрнөдөг. Хот даяар нэгэн хачирхалтай яриа дэгдэж, гудамжинд хамар дээрээ эвэртэй хирс гэдэг сүүн тэжээлтэн амьтан үзэгдэх болсон тухай сонин хэвлэлүүд шуугисан төдийгүй хотын зарим хүний дух нь товойж, улмаар эвэр ургачихсан явааг харсан тухай яриа амнаас ам дамжин бүх иргэд айдаст автсан байна. Хууль зүйн компанийн ажилтнууд хирс гэх  ганц сэдвээр маргалдан хамаг цагаа барж, гагцхүү энэ амьтны тухай яриа л жүжгийн турш үргэлжилнэ. Зарим нэгэн огт итгэхгүй үгүйсгэнэ, зарим нэгэн хоёр нүдээрээ харснаа барин тавин нотлоно. Гэтэл энэ нь цуу яриа биш болж таарав. Хүн яахаараа хирс болж хувирдаг юм , ийм зүйл байх ёсгүй гээд үгүйсгэж байсан хүмүүс, ялангуяа хуулийн салбарын хамгийн шудрага ажилтан: ”Би сэтгүүлчдэд хэзээ ч итгэдэггүй. Бүгдээрээ худалч! Тэднээр юу бодож сэтгэхээ огт заалгахгүй. Ер нь бол би өөрийн нүдээр харсан зүйлдээ л итгэдэг. Багш байсан хүний хувьд шинжлэх ухааны үндэстэй, тодорхой зүйлд дуртай. Би шинжлэх ухаанч хүн” гээд ам бардам тууштай зогсож байсан Ботард /Г.Мөнхжаргал/, энэ байгллагынхны хүндэлж, хамгийн ухаантайд тооцогддог филосифич хүртэл хирс болоод хувирчихдаг.Өдрөөс өдөр өнгөрөх тутам энэ хотынхны  хирсжих хүний тоо эрс нэмэгдэж, одоо газар сайгүй харагдах төдийгүй гудамжаар сүргээрээ айдас төрүүлэм дуу гарган явах болжээ..Ийнхүү энэ үйл явдал амьдралаас тасархай жинхэнэ абсурд утга учиргүй мэт авч угтаа, алдарт зохиолч Эжин Ионеско, уран ёгтлол /allegoric/ хэлбрээр, тоталитаризм /totalitarianism/, тодруулбал, бүх нийтийг нэлэнхүйд нь хамарсан сэтгэхүйн хийрхэл хүнд хэрхэн нөлөөлж, тоталитар систем буюу олон түмнийг дарангуйлах тогтолцоо хэрхэн буй болдгийг өгүүлсэн юм.

Өргөн утгаараа, фашизм, коммунизм, бас сүүлийн үед Израилийн нэрт түүхч Ж.Л.Тэлмоны тэмдэглэснээр өнөөгийн цөөнгүй оронд тогтсон тоталитар ардчилал /totalitarian democracy /-ыг шогчлон үзүүлсэн хэрэг. Улс төрийн эрх цөөнхийн мэдэлд орсон цагт олонхи өөрийн эрхгүй тухайн үзэл суртлын хийрхэлд автан  хэсэг бүлгээрээ дагадаг оюун сэтгэхүйн гаж үзэгдлийг энд шүүмжилсэн. Үүний зэрэгцээ том тушаалтан, дарга нарыг далдаганаж гүйдэг, амнаас нь гарсан үг бүрийг нь ёсчлон гүйцэтгэж, өөрийн гэсэн байр суурь бодолгүй ,гагцхүү амин хувийн эрх ашгаа эрхэмлэн амиа бөөцийлдэг хүмүүсийн тухай жүжиг юм. Манай монголчууд эвэртэн туурайтангууд гэж хэлдэг нь оргүй зүйл биш. Уг жүжгийн гол баатар Беранже л ганцаараа хэн нэгэн эвэртэн туурайтанг дагаж салбаганасангүй, хүн төрхөө хадгалан “хирсүүдтэй”-тэй хүч тэнцвэргүй тулаанд орохоор шийдвэж байна. Жүжигчин Идэрболд өөрийн бүтээсэн дүрээрээ, Беранже хэдүйгээр сархад ууж, согтуугаараа  бусдад ад үзэгддэг ч гэлээ хүний мөс жудгаа алдалгүй  үлдэж байгаа ганцаардмал хүн гэдгийг харуулав.  Хамгийн гол нь хүн үзэл бодлоосоо урвах, өөрийнхөө дахин давтагдашгүй зан, хүний мөс, жудагаа алдвал, адгуус мэт болж хувирдгийг Эжен Ионеско далд утгаар ёгтлон  ямар ч цаг үед мөхөшгүй гүнзгий санааг “Хирсүүд” жүжгээрээ өгүүлсөн юм. Нөгөө талаас , улс төр, үзэл суртал, нийгмийн дарамт нь бие хүний мөн чанрыг алдагдуулж, нэг талаас эрх мэдэл, өндөр тушаал горилогч эвэртэн туурайтнуудыг төрүүлж, нөгөө талаас тэднийг аялдан дагагчдын сүргийг бий болгодог гэх санаа уг жүжгийн нэвтрэн гарах гол шугам болжээ. .Хүний уг чанарт хүчээр түрэмгийлэх зан, эсвэл айдас хоёр зэрэгцэн байдаг тухай Зигмунд.Фройд тэмдэглэсэн байдаг. Жүжгийн гол баатрын нэг Жанг жүжигчин Л.Эрдэнэ-Очир сонирхолтой бүтээлээ. Тэрбээр Жаны оюун сэтгэхүйд өөрчлөлт гарч буйг дуу хоолойнхоо  өнгө аясын хувирлаар чадварлаг илэрхийлэв. Бардам дээрэнгүй, харгис шинж чанар аажим аажимдаа өндөрсөх түүний эрс шийдэмгий хоолойн өнгөнөөс улам тодроно. Жаны дуу улам аймшигтай болж байна. “Миний эсрэг байгаа хүмүүсийг замаасаа зайлуулахыг хүсдэг. Тэгэхгүй бол би тэднийг няц гишгэчих гээд байдаг юм . . . Ер нь нийгмийн ёс суртахуун гэж юу юм? Тийм зүйл байхгүй.

Ёс суртахуун бол бол байгалийн эсрэг зүйл. Харин юу хүссэнээ хийх эрх надад бий. Ёс суртахууны хэм хэмжээ? . . . Тэр хэм хэмжээг чинь бодохоор бөөлжис цутгаж байна. Тэр ёс суртахууны чинь хил хязгаарыг бид давж алхах хэрэгтэй… Тэр соёл иргэншил гэдгийг чинь ор мөргүй авч хаявал бид одоогийнхоосоо хамаагүй дээр болцгооно.Тэр хүмүүнлэг нийгэм чинь далд ороосой!” хэмээн хэлэхэд түүний духны булдруу томорсоор эвэр ургаж арьс нь ногоороод хирс болж хувирч буй хэсгийг Л.Эрдэнэ-Очир чадварлаг харуулав. Эжен Ионеско хүн адгуус болж хувирах /mutation/ үзэгдлээр хүмүүн төрлөхтэн хүн төрхөө гээж буйд харамсах, эмзэглэх сэтгэлээ илэрхийсэн болов уу. Гол баатар  Беранжегийн хувьд хамгийн хэцүү нь түүний хайртай бүсгүй Дэси /Д.Оюунзул/ аажимдаа хирс болон хувираад түүнийг орхиод явж буй хэсэг юм.Д.Оюунзул Дэсиг их ухаалаг, оюунлаг, соёлтой бүсгүй талаас нь харууллаа. Гэлээ ч Д.Оюунзулын Дэси сэтгэлийн хувьд хатамжгүй, бас нийтийг дууриах сониуч зангаасаа болж  Хирсийн сүрэгтэй нийлж байгааг харуулав. Эжен Ионеско уг жүжигтээ конформизм /conformism/ аялдан дагах үзэл санааг хурц шүүмжилсэн юм. Эвсэгч аялдан дагагчдаас болж, шудрага ёс, нийгмийн үнэт зүйлс үгүй болж, гадны ямар ч аюул бий болох тааламжит нөхцөл бүрэлдэж болохыг “Хирсүүд” жүжиг бас өгүүлсэн юм. Жүжгийн баатруудын нэг хоосон цэцэрхэж явдаг философич, шудрага дүр эсгэсэн Папион гээд олон хүмүүс нийтийн хийрхэлд өөрийн эрхгүй автан цөмөөрөө хирс болон хувирдаг. Ялангуяа  жүжигчин С.Баасанжаргалын бүтээсэн Дудард мэдлэг боловсрол сайтай, юмны гол учрыг олохыг чармайдаг боловч үзэл бодлоо тууштай хамгаалж чаддагүй, олны амыг харсан байр суурь нь түүнийг хирс болгоход хүргэж байна. Ер нь хүн өөрийнхөө бүтээлч хандлага, хүмүүний жудаг, мөс чанраа гээвэл хүмүүн төрлөхтөнд ямар гай учирч болзшгүйн тухай л Эжен Ионеско энэ жүжигтээ өгүүлсэн. Ялангуяа нийгэм ахуйн дарамт хүмүүсийг нэг ижил хэв загварт оруулж, адилхан сэтгэх, бодох зуршилд автахыг хараад зохиолч ихээр эмзэглэж “Хирсүүд” жүжгээ туурвисан хэрэг. Энэ санааг найруулагч Ж.Амарзаяа, ерөнхий  найруулагч, зураач С.Мягмар нар бас кино дүрслэлээр шигтгээ хийн баяжуулж гаргасан нь ончтой шийдвэрлэл болсон байлаа. Өнөөгийн Монголд байгаа олон нам, бас багаараа ажиллана гэх нэгэн мод болсон зарчим хичнээн олон хирсүүдийг төрүүлж байгаа бол…..? Ямартай ч “Black Box” постмодерн театр нийгмээ, амьдралаа, хүмүүс бид өөрсдийгөө өөр өнцгөөс, шинээр харах өргөн боломжийг нээлээ.

МЗЭ-ийн шагналт судлаач, профессор Дэмчигдоржийн Мягмарсүрэн

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.

Хирсжихээр зэхэж буй хүн танд

Хирсжихээр зэхэж буй хүн танд

 

2014 оны 04 сарын 03

 

Лаборатори театрын төсөл хэрэгжүүлэн, сонгомол жүжгүүдийг үзэгчдэд өргөн барьж эхэлсэн Black Box театр олон улсын театрын өдрөөр буюу өнгөрсөн пүрэв гаригт ээлжит шинэ уран бүтээл болох Эжен Ионескогийн “Хирснүүд” жүжгийн нээлтийг хийсэн юм. Театрт ормогц суудлын яг дэргэд нь тайзыг зассан нь үзэгчидтэйгээ холбосон сонирхолтой шийдэл байлаа. Бүтээлд тус театрт анхлан тоглож буй залуу жүжигчид  тоглосон нь баригд мал биш, чөлөөтэй, өөрсдийгөө нээхийг хичээсэн нь харагдлаа. Жүжгийн ерөнхий найруулагчаар С.Мягмар, найруулагчаар Ж.Амарзаяа нар ажилласан аж.
Ионеско бол абсурд театрын хамгийн том төлөөллүүдийн нэг. 1959 онд бичигдсэн “Хирснүүд” түүний нэрийн хуудас. Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараахь эдийн засаг, оюун сэтгэлгээ, нийгмийн баялгийн дахин сэргэлтийн он жилүүдэд “Хирснүүд”-ийг фашизмын эсрэг жүжиг хэмээн онцолж, дүгнэж байлаа. Хамран дээрээ эвэртэй, үзэшгүй муухай энэ амьтнаар фашизмыг төлөөлүүлсэн хэмээж байв. Европ төдийгүй, Америкийн Бродвейд дуулиан шуугиан ч тарьж чадсан. Фашизм өнгөрсөн. Сая сая хүний амийг залгисан аймшигт нэгэн “изм” үеэ өнгөрөөж, 21-р зууны шинэ иргэд Гитлерийн тухай мэдэх ч үгүй, таних ч үгүй хүн болж өсөж өндийж байна. Гэвч “Хирснүүд” мартагдсангүй. Үнэ цэнэ нь шинэхнээрээ. Гайхамшит оюун ухаантай хүн гэдэг амьтан аймшигт муухай зүйлийг ч сэтгэж чадах, үйлдэж зүрхлэх “чадамж”-тай гэдгийг сануулан театрын тайзнаа амьдарсаар. Шашинлаг үгээр бол тэрхүү аймшигт муухай үйл хэрэг гэдгийг нүгэл хэмээх ганц үгээр хэлж болно. Нүглийг хүн санаатайгаар, бас санаандгүйгээр, өөрийн мэдэлгүйгээр үйлддэг. Тэгвэл хирсээр төлөөлүүлсэн тэр нүгэл юу вэ?
Улс орон бүрт хирс гэдэг амьтан байдаггүй. Гэлээ ч улс орон бүрт хирсжсэн хүн бий. Өнөөгийн завгүй ажилтай, дотор хүнтэйгээ ярилцах өчүүхэн ч чөлөөгүй, машинжсан, техникжсэн, өрсөлдсөн, өрссөн энэ төмөр эринд хүн эргэн тойронд нь бугласан муу муухайгаас зайлах, зугтах хувь хүний шинж чанараа гээдэг. “Хирснүүд” жүжигт нэгэн хотын хүмүүс нэг нэгээрээ хирс болон хувирсаар ганцхан залуу хүнээрээ үлдэж “Би та нартай нийлэхгүй. Би та нарыг дагахгүй” хэмээн хашгирч байгаа тухай өгүүлдэг юм. Хотынхон зарим нь өөрийн мэдэлгүйгээр хирс болон хувирна. Зарим нь эргэн тойронд байгаа хирснүүдийн хөлд бяц гишгэгдэж үхэгүйн тулд хирс болно. Зарим нь хирс байх нь хүн байхаас хамаагүй хүчирхэг, хамаагүй сүрлэг санагдахаар нь амьтан болж хувирна. Эцэст нь хүмүүст хирсний царай хүнийхээс хамаагүй хөөрхөн болж харагдана. Хирсний  мөөрөх нь яг уянгат дуу шиг, лагхийн алхах нь эгээ вальс бүжих мэт санагдана. Ийнхүү гутамшигт муухай гоё сайхан болж тархи, зүрхэнд мэдрэгдэх нь нийгмийн сэтгэлгээний доройтол билээ. Хулгайч, худалч, алуурчин, дээрэмчин, тонуулчин, яргачин гээд хорвоогийн нүглийг дүүргэсэн хирсний сүрэгт хүн төрөлхтнийг алдахгүй байх юмсан гэсэндээ Ионеско ганц залууг хүн хэвээр нь үлдээж, хирснүүдэд бууж өгөхгүй тулалдуулахаар үлдээжээ. Харин өнөөдрийн манай нийгэмд

“Хирснүүд” хэрхэн бууж байна вэ?
“Хирс хэдэн давхар дээлтэй вэ?” хэмээх асуулт, Сальвадор Далигийн зурсан хирсний эврэн дээр залрах залуу бүсгүйг дүрсэлсэн зургаар Black Box шинэ бүтээлийнхээ зурагт хуудсыг чимжээ. Бүсгүйг суулгасан хирс гоёмсог тоног бүхий хуягтай. Хууль, хөрөнгө мөнгөөр бууны сум ч үл нэвтлэх давхар давхар хуяг өмссөн эрх мэдэлтэн хирснүүдийн тухай мессежийг тэд нийгэмд өгөхөөр шийдэж. Төрсөн л бол зуурдаар үхнэ гэж байдаггүй, цаг нь ирж, нас нь гүйцэхээр л хорвоогоос явдаг хирс гээч энэ амьтанд хувирсан давхар дээлтнүүдэд сануулга өгөхөөр шийдэж. Ерөнхий найруулагч нь “Нам бол хирсжих хамгийн том үзэгдэл” ч гэж ил тодоор мэдэгдсэн. Түүний хэлснээр ийм “гайхамшгт” хуяган дотор нэг муу нэг эст амёб ч байсан амьдраад явна. Бөөс бол хачин сайхан аж төрнө. Сордгоо сорно. Хэнд ч гишгэгдэхгүй, хэнд ч няцлагдахгүй. Товчхондоо ийм бат бэх цайз хэрэм мэт хуяган дотор хирс лугаа адил баавартай амьдарч байгаа өчүүхэн муу бөөснүүдийн тухай сануулна. Гэвч нэгэнт хирсний амьдралаар амьдарч эхэлсэн бол буцах зам байхгүй, хуяган дотроо нуугдсаар дуусна. Харин хирсжихээр төлөвлөж, мөрөөдөж, бэлтгэж эхэлсэн хүмүүст сонголтынхоо тухай эргэж бодох сэдэл өгч магадгүй л юм. Ямартай ч энэхүү гайхамшигт сэтгэлгээний жүжиг уран бүтээлчдээ хийгээд үзэгчдээ нэг шат ахиулна гэдэгт итгэж байна. Оюун санаа, эрүүл сэтгэлгээний хувьд шүү дээ. Б.ЦАЦРАЛ


Эх сурвалж: ҮНДЭСТНИЙ ТОЙМ сэтгүүл
Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.

http://art.news.mn/content/174986.shtml

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.