• Categories

  • Traffic

Монгол улсын гавьяат багш, зохиолч В.Суранхүү: Уран зохиолыг бодлогоор устгачихвал энэ үндэстэн үгүй болно гэдгийг төрд шургалсан хүний цустнууд сайн мэдэрч байгаа

Нийтэлсэн: 2014-05-16 07:37:51

МЗЭ-ийн гишүүн, ахмад зохиолч Алаг морьт Ванчингийн Суранхүү нь Дөрвөд Далай хан аймаг /одоогийн Увс, Бөхмөрөн сум/-ийн харьяат. Баян-Өлгий аймгийн Цагааннуур сумын бага сургууль, Өлгий хотын 10 жилийн 2-р дунд сургууль /1969/, МУИС-ийн Монгол хэл, утга зохиолын анги /1974/-ийг тус тус төгссөн. Монгол хэл, уран зохиолын багш мэргэжилтэй. Бугат сумын найман жилийн сургууль, Өлгий хотын 1-р сургуульд багшилж байгаад 1977 онд өөрийн төрөлх 2-р сургуульдаа очжээ. 2009 оноос гавьяаныхаа амралтанд гарсан ч Өлгий хот дахь турк сургуульд урилгаар багшилж буй. Ардын үрст эрдмийн үрийг түгээхийн сацуу утгын ертөнцөд авьяас билгээ сорьж 2007 оны Улаангомд болсон Баруун бүсийн яруу найргийн наадамд тусгай байр, Ховд хотод зохиогдсон “Алтайн дуулал-2008″ яруу найргийн наадмын гутгаар байрын шагналыг хүртэж явсан нэгэн. Шүлэг зохиол нь төв, орон нутгийн сонин, сэтгүүл дээр нийтлэгдэж байснаж гадна яруу найргийн “Босоо заяа” /2008/ түүврээ хэвлүүлжээ. Монгол хэлний улсын олимпиадын багш нарын зэрэглэлд алт, хүрэл медалийн эзэн тэрбээр 2012 оны казак түмний Наурызын баярын үеэр Монгол улсын “Гавьяат багш” хэмээх эрхэм дээд цолыг хүртсэн билээ. Бид энэ удаагийн “Утгын их хоймор” буландаа В.Суранхүү зохиолчийг урин залж, баруун Монголын сонин сайхныг лавшруулан ийн хөөрөлдсөн болой. Таалал ай хотлоор орших болтугай!
Авгаржин Жа.Баяраа

-Монгол улсын Гавьяат багш хэмээх эрхэм дээд цолыг та хүртсэн. Чухам ямар гавьяат үйл хэргийг тань засаг төр үнэлсэн юм бол оо?

-Мэргэжлийн ур чадварын хувьд энэ 40 жилийн хугацаанд аймагтаа урдаа ер нь хүн гишгүүлээгүй явсан шүү. Монгол хэл, сэтгүүлч мэргэжлээр гэхэд миний алган дээрээс 130 шахам хүүхэд ниссэн байна. Энэ бол том амжилт, том тоо юм. 2-р сургуулийн миний шавь нар тэнд очсон монгол хэлний ангийн бүх хуваарийг авч байсан жилүүд цөөнгүй. Монгол бичгийг шавь нартаа заахаас гадна Баян Өлгий аймгийн хэл уран зохиолын бүх багш нарт хоёр ч удаа шаталсан сургалт зохион байгуулж үр дүнд хүргэсэн. 1990-ээд оны эхээр ЕБС-иуд монгол бичгээр хичээллэж эхлэхэд багш нарыг нь бэлтгэж өгч байлаа. Аймгийн төвийн бүх байгууллага, хамт олонд миний бие засаг төрийн даалгавраар монгол бичиг заалаа шүү дээ. Мэдээж уран зохиолын дугуйлан байгуулж, залуу авьяастныг тодруулж, дэмжих чиглэлээр ажилладаг. Тэр бүгдийг төрөөс үнэлсэн юм байлгүй дээ.

-Мартсанаас, Баян-Өлгий аймгийн зарим суманд дунд сургуулийн хичээлийн программаас монгол хэлийг хассан гэх дэл сул яриа чих дэлссэн. Тийм юм болсон уу?

-Яг хасчихсан юм байхгүй шүү. Монгол хэлний цаг угаасаа цөөхөн. Монгол сургуулиуддаа ч цөөхөн. Төрөөс ийм сонин бодлого яваад байдаг юм. Зарим сумын сургуульд монгол хэлний хичээлийг жаахан гурилддаг тал бий. Ухаандаа огт монгол хүнгүй дөрвөн сум байна. Баян-Өлгий аймгийн Дэлүүн, Толбо, Улаанхус, Баяннуур дөрөв. Элсэлтийн шалгалтанд хүүхдүүд их унах, их дээд сургуульд Баян-Өлгийгөөс элссэн оюутнууд I, II дамжаанаасаа хасагдах тохиолдол элбэг. Яг үнэндээ энэ нь монгол хэл муу мэддэгтэй холбоотой. Энэ тухай би олон жил ярьж байгаа ч хүмүүс янз янз л ханддаг.

-Та ер нь ингэхэд хаана төрж, мэргэшиж, хаагуур ажиллаж яваа сурган хүмүүжүүлэгч вэ?

-Баян-Өлгий аймгийг 1940 онд байгуулахад Бөхмөрөн сумын нутаг, Ховд голын хойд биеэр нутаглагч гурав, дөрөвдүгээр багийг газар нутгийн ойролцоо байдлаар нь шинэ аймагт татаж оруулсан байдаг. Тэгээд л Баян-Өлгий аймгийн Цагааннуур суманд төрж, өссөн дөө. 1926 онд байгуулагдсан баруун монголын соёлын уурхай Өлгий хотын 10 жилийн 2-р сургуулийг төгссөндөө бахархаж явдаг. Нутагтаа хэл уран зохиолын багшаар очиж, өдгөө 40 дэх жилдээ багшилж байна.

-Одоо хүртэл төрөлх сургуульдаа багшилсаар л байгаа юм уу?

-Үгүй ээ, хэдэн жилийн өмнө тэтгэвэртээ гарч, сэтгэл санааны хувьд тулгамдаад байж байтал турк сургуулиас санал ирж, тэнд мэргэжлээрээ одоо хүртэл багшилж байна. Туркийн хөрөнгө оруулалттай, их сайн ахлах сургууль. Мөдхөн 20 жилийн ойгоо хийнэ.

-Та нийслэлд хөл тавих нь ховор хүн. Ямар нэг зорилгоор л ирсэн байж таараа.

-Монгол хэл бичгийн улсын олимпиадад нэг сурагчтайгаа цуг ирлээ. Энэ уралдаанд миний бие 13 дахь удаагаа оролцож байна. Миний нэг шавь аймагтаа дэд байрт шалгарсан. Монгол бичигт оролцоод буцаж байгаа. Одоо шалгалтаа өгч байгаа охин бол манай 2-р сургуулийн хүүхэд. Багш нарынх өчигдөр боллоо.

-Та мэдээж оролцсон байх. Ямар амжилт үзүүлэв?

-Нэг их сүйдтэй давхисангүй дээ. Монгол улсын шилдгийн шилдэг 31 багшаас 11-т орлоо. Яахав, урьд нь би 2012 онд алт, 2011 онд хүрэл медаль хүртэж байлаа. Энэ жил Улаанбаатарын багш түрүүлсэн шүү. Сансартуяа тэргүүлж, Орхон аймгийн Нямсүрэн дэд тэргүүн байрт шалгарсан.

-Түрүүлэхээр яадаг юм. Томоохон мөнгөн шагнал өгч, дэв зэрэг, цалин хөлс нэмэгдэнэ биз дээ?

-Тийм юм байхгүй ээ.

-Эх хэлний тухай таны бичсэн цуврал томоохон нийтлэлүүд “Утга зохиол, урлаг” сонин дээр гарсан. Хүмүүс хэр уншсан байх юм?

-Сонингоо захиалдаг улс нэлээн уншсан байна. Хүмүүс баяр хүргэж, санаа бодлоо хэлж байна билээ. Өчигдөр гэхэд л багш нарын олимпиад дээр МУИС, БИС-ийн багш нар ярьж л байна билээ.

-За тийм байдаг байж. Сониноос, хилийн цэргийн удирдлагад байдаг найзууд намайг Баян-Өлгий аймгийн Арал толгойн заставт хөл гишгүүлж үзүүлэхсэн гэж ярьдаг юм. Тэнд үнэхээр газрын диваажин цогцолсон хэрэг үү?

-Очиж байсан, сайхан газар. Ер нь манай аймагт говь, хээрийн бүс зонхилдог. Баруун талын Цэнгэл, Улаанхус, Булган сум руугаа жаахан ойтой. Таван Богд бол хамгийн цэвэр агаартай, дэлхийд гайхамшиг нь түгсэн уул. Арал толгой, Сыргалын заставын орчим ан амьтан, ховор сонин ургамал цөм байна. Хил орчмоор хүрэн баавгай, халиун буга данхайж явах нь нүднээ содон. Вансэмбэрүү жинхэнээрээ тэнд л ургана шүү дээ.

-Ахуунаг би ганцхан Баян-Өлгийд байдаг дархан цаазтай шувуу гэж сонссон.

-Бугат, Цагааннуурын Хуйлагийн амны эхээр ахууна тогтмол байна шүү. Хав хар нүдтэй, чандаган цагаан, их ганган шувуу бий. Алтайн хойлогтой зэрэгцэж амьдардаг жигүүртэн.

-Хэр том шувуу юм. Хотон шиг үү, халбаган хошуут шиг үү?

-Үгүй ээ, ятууны дайны л шувуу. Махыг нь ардын эмчилгээнд хэрэглэдэг болохоор олноор агнаад ховордсон хэрэг.

-Казакийн ард түмэнд .тухайн үед Чойбалсан ч юм уу, Монголын Засгийн газраас тавьсан нэг болзол байдаг юм гэсэн. Энэ нь уул усны нэрийг өөрчлөхгүй байх. Гэтэл Сыргалын нуруу гээд л аймгийн гэрэл зургийн цомог дээр гарсан байна билээ.

-Монгол нэртэй л байж таараа. Би сайн мэдэхгүй байна. Нэлээн дээхнээс л Сыргал гэдэг байсан. Цагийн аясаа дагаад газар усны нэр хаа сайгүй л өөрчлөгддөг юм байна. Дандаа казакууд нутагладаг газар Улаан толгой, Хөх толгой гэдгийг казакаар махчилаад орчуулчихсан л байдаг. Уул усанд янз бүрийн нэр өгсөн явдал нэлээн бий.

-Миний бие түүх их сонирхоно. Ухаандаа Монголд казакууд хэзээ, яаж орж ирсэн юм. Хүмүүс хоорондоо зөрүүтэй гурван цаг үеийг онцолж, барин тавин тайлбарладаг. Энэ тухай танаас их сонин зүйл сонсоно гэж найдаж байна.

-Анхны казакууд Алтай, Шинжаанаар давж ирээд хичнээн жил ч болж байгаа юм. Хилийн зааг нутгаар байж байгаад л наашаа ороод ирсэн юм билээ. Ойролцоогоор анхны казак хүн хөл тавьснаас хойш 150 шахам жил улирч буй гэх. Казакийн овог айлууд Богд хаант Монгол улсад 1912 онд анх дагаар орсон байдаг. Алтай Шинжааны казак, Алтайн урианхай, Далай ханы дөрвөдүүд бараг нэг дор шахуу ийм хүсэлт гаргасан байдаг. Богд хаан түүнийг болгоосон хэрэг.

-Тэгэхээр Шалгарсан хошой баатар Х.Чойбалсан маань анх тэдэнд зөвшөөрөл өгч, аймаг байгуулж өгсөн гэж ярьдаг юм. Энд бас учир байна аа?

-Баруун сумдаар нэлээд казакууд нутагшаад эхэлчихэж. Тэгээд маршал аймаг байгуулахыг зөвшөөрсөн байдаг. Анх тэд тусгай аймаг байгуулж өгөх саналаа Засгийн газарт хүргүүлсэн юм билээ. БНМАУ-ын Засгийн газрын онц эрхт төлөөлөгч Сүрэнжав хязгаар нутагт тусгай томилолтоор нэлээд хэдэн cap ажилласны эцэст Сайд нарын Зөвлөлөөс “Казак-Урианхайн аймаг байгуулах” тогтоолыг баталсан байдаг. 1930-аад оны дунд үеэс яригдсан асуудал ийн 1940 онд шийдэгдсэн.

-Маршал Чойбалсан Оспантай Алаг толгойд уулзаж зэр зэвсгээр хангасан хачин сонин үйл явдал өрнөдөг.

-Сая хилийн тухай “Босго тотго” кинон дээр энэ тухай их тодорхой гаргасан байна билээ. Зүүн Туркестаны улс байгуулах үйл хэрэгт дэмжлэг үзүүлсэн гэдэг. Цаанаа Гоминданы намын эсрэг авсан арга хэмжээ байх. Нөгөө Оспан нь улам хүчирхэгжиж, дээрэм тонуул нь хэтрээд, эргээд манай нутаг руу халдсан байдаг. Хэлэлцээр хийсэн газар нь би очиж үзсэн. Тэнд одоо застав байна. Нуурын хойно модоор хүрээлэгдсэн нэг жижиг толгойн өвөр бэлд гэр барьж уулзсан юм билээ. Цагаан голын рашаан орох зам тэрүүгээр дайрч гардаг юм.

-Түүхт Толбо нуурын халдашгүй дархан байдал ямаршуухан байна даа?

-Нуурын эргэн тойрон Урианхайн Саруул гүний хошууны нутагт харьяалагддаг. Хасбаатар, Байкалов нарын хориглолт хийж байсан хүрээ өнөөдөр туурь төдий юм байгаа байх. Ардын хувьсгалын ялалтанд зориулсан нэг дурсгалын самбар нуурын хөвөөнд бий. Сүүлийн үед тордлого аваагүй. Толбо нуур цэв цэнхэр харагддаг уулын нуур. Нөгөө С.Баярын ээж доктор Дулмаа гуай загас аваачиж үржүүлсэн газар. Харьцангуй зэлүүд болохоор бохирдол байхгүй. За тэгээд, Даян, Хар, Сыргал, Ачит, Цагаан нуур гэж олон сайхан нуурууд бий.

-Таны нэг шүлэгт “… Их дөрвөдийн нутаг Ихэр гурван цагаан нуур” гэсэн мөр бий. Төрсөн нутаг чинь уу?

-Тийм.Холбоо гурван нуур бий.

-Онгон зэлүүд баруун хязгаар тийш хужаа нарын мөр гарч эхэлж байна уу?

-Тэд Баян-Өлгийд харьцангуй бага гишгэсэн. Гэхдээ Ногооннуур сумын нутаг, Дулаан хар гэж уул бий. Казакаар Гурван хар ч гэдэг. Зарим нь Таван хар ч гэдэг. Нарийн тоолбол долоон хар уул бий. Тэр нь сунжраад Дулаан хар ч болсон байж мэднэ. Тэнд Хятадын хөрөнгө оруулалттай хар тугалга, цайрын баяжуулах үйлдвэр гэв гэнэт байгуулагдсан байна. Саяхан би хажуугаар нь өнгөрлөө. Асар том үйлдвэр ашиглалтанд орчихсон оволзож байна. Хятад хотхон боссон байх магадлалтай. Ховд голоос төмөр хоолойгоор ус татсан байгаа юм. Хүмүүст хар тугалга, цайр гэж яриад байгаа ч эцсийн дамжлага дээр нь Монголоос хүн байдаг нь юу л бол. Ихэнх ажилчид нь газрын гүнд амьдардаг гэдэг нь их ноцтой. Урд газрын бүртгэлд ороогүй хүмүүс ч ажилладаг байж болох. Хар тугалга, цайрыг их хэмжээний цагаан алт, гөлтгөнүүр дагаж явдгийг манай Аюулгүйн зөвлөлийнхөн мэддэг байлгүй дээ.

-Танай тийшээ байгаль хамгаалах ажлын эрч хүч ямар түвшинд байдаг юм бэ дээ?

-Байгаль хамгаалах тал дээрээ их тааруу. Ховд голын сав, Өлгий хотын эргэн тойрон хогоор дүүрчихсэн шүү дээ. Энд тэнд байдаг цөөн тооны ойн төглүүд үндсэндээ огтлогдоод дууссан. Харин ард түмний амьдрал Баян-Өлгийд дажгүй байгаа. Манай казакууд аминдаа арчаатай, суусан газраасаа шороо атгаж босдог хөдөлмөрч ард түмэн. Өлгий хот өндөр хөгжсөн. Маш олон машин, тансаг хаус цөм байна.

-Тэдний өвөрмөц сонин зан заншил хэвээрээ биз дээ. Бүргэдийн ав, тулам булаалдах… гээд л.

-Бүргэд бол гайхамшигтай. Цэвэр бэлгэдэл. Тэд хөх ямааны тулам булаалддаг. Тулам авсан нэг нь гүйцэгдэхгүй явсаар нэг айлын тооноор ч юм уу, гэр дээр нь шидээд л. Тэр айл нь найр хийдэг уламжлалт наадгай. Бас нэг өвөрмөц тоглоом бий. “Хүүхэн.хөөх” гэдэг энэ наадгай эрэгтэй нь зугтаж, эмэгтэй нь араас нь элдэж очоод ташуурддаг. Мөн мөнгө, ташуур сэлтийг морин дээрээс шүүрдэг уулынхны олон янзын тоглоом бий. Сүүлийн жилүүдэд казакууд “Курбан баяар” гэдэг наадмыг өргөн тэмдэглэх болсон. Түрэгээс үүдэлтэй шашны баяр. Энэ нь хаврын баярын дараа орох том баяр шүү. Мөн “Рамазан” хэмээх мацаг барих ёслол бий.

-Cap шинийн баяраа та бүхэн ер нь тэмдэглэдэг үү?

-Бид халхчуудаас илүү хүчтэй, өргөн дэлгэр, ёс төртэй тэмдэглэдэг. Өлгий хотод 100 шахам дөрвөд айл байна. Ер нь бүгд надад ирж золгоно шүү. Тэгэхээр би нэлээн ахмад настай болсон хэрэг.

-Казак үндэстний утга зохиолын хөгжил дэвшил ямар түвшинд байна вэ. Сүүлийн үед Сураганаас бусад нь нэг л тийм нам гүмхэн.

-Хуучнаа бодвол утга зохиол сонирхдог залуус эрс цөөрсөн. Ахтаан, Хурманхан зэрэг суут зохиолчид бурхны оронд явчихсан. Ерээд оны үед казакаар овоглосон олон авьяаслаг зохиолч Казакстан гараад явчихсан. Өлгийд өнөөдөр МЗЭ-ийн гишүүн дөрөвхөн хүн байна. Саяхан нэг хүн сонсогдож ирлээ. Түүх, нийгмийн багш мэргэжилтэй Жанат гэдэг залуу бий. Өөрийгөө ялж чадвал их сайн яруу найрагч болно. “Ховд гол” гэдэг шүлгийг нь уншаад эрхгүй бахдах сэтгэл төрсөн. Саяхан Казакстанд зохиогдсон олон улсын яруу найргийн наадамд амжилттай оролцлоо. Энэ жилийн хүүхдийн яруу найргийн “Хүрэл тулга” наадамд урьд урьдаас илүү олон хүүхэд шүлгээ уншсан.

-Таны нэрэмжит томоохон яруу найргийн наадам Өлгий хотод боллоо. Энэ тухай яриач.

-Аймгийн Нийгмийн бодлогын хэлтсээс 2-р сургуулийн захиргаанд албан бичиг явуулсан байна. Тэндэхийн утга зохиолын дугуйланг миний шавь ажиллуулдаг. Тэр утгаараа хоёр ч удаа тус сургууль дээр миний бие “Ном” хөтөлбөрийн хүрээнд уран зохиолын уулзалт хийсэн. Эцэст нь утга зохиолын сэдвийг нэг сургуулиар хязгаарлаж болохгүй гэдгийг санаж, илүү олныг хамарсан уран зохиолын ажил сэдсэн хэрэг. Яахав, би тийм том яруу найрагч биш, гэхдээ утга зохиолын тухайд унтаа байгаа олныг нэг удаа сэрээе хэмээн санаж нэрэмжит наадамдаа сэтгэл гаргаж оролцсон. Энэ жил миний нэрэмжит наадам сайхан боллоо. Дараа дараагийн наадмууд Ардын уран зохиолч Б.Бааст, С.Магауия, Гавьяат уран зохиолч Б.Ахтаан… гээд л хүн бүрийн нэрэмжит болж явагдах учиртай.

-В.Суранхүүгийн нэрэмжит “Өлгийн цом-2014″ яруу найргийн наадам ямаршуу болов доо?

-Сайхан боллоо. Сум, орон нутгийн 25 яруу найрагч эцсийн даваанд шүлгээ казак нь казак, монгол нь монголоор уншлаа. 2-р сургуулийн монгол хэлний багш Хандсүрэн сэтгэлгээний чиглэлээр их сайн шүлэг бичсэн байна билээ. Алтанцөгц сумын Пагвадорж ч сүрхий шүлэг уншсан.

-Ингэхэд таныг уран бүтээлийн онгод хэр ивээж байна вэ?

-Хоёр яруу найргийн түүвэр үндсэндээ бэлэн болгочихоод байна. Хүүрнэл зохиол бичих сэдэв байгаа ч би үгүүллэг бичихгүй байна. Найруулах авьяас дутаад байх шиг байна.

-Таны хүүхдүүд мэргэжлийг тань өвлөж байгаа юу?

-Би дөрвөн хүүхэдтэй. Бүгд бараг гуч гарчихлаа. Том охин маань сэтгүүлч мэргэжилтэй. Аймгийн Спорт цогцолборт бичиг хэргийн ажилтан. Удаах охин маань Өлгий хотын 10 жилийн 2-р сургуульд 10 гаруй жил багшилж байна. Дараагийн хүү Дархан-Уул аймагт Энхийг сахиулах тусгай батальонд офицер. Энхийг сахиулах үйлст хэд хэдэн удаа оролцсон. Отгон хүү маань эдийн засагч мэргэжилтэй. Гашуун сухайтын боомтонд эрэлч нохой хариуцсан гаалийн байцаагчаар ажилладаг. Хөгшин маань гавьяаныхаа амралтанд гарснаас хойш хоол хийгээд л, намайг бөөцийлөөд л байж байна.

-Хааяа ханьтайгаа байгалийн үзэсгэлэнд зорчих уу?

-Бид хоёр нэг их тэнэхгүй байгаа. Жил бүр нутаг руугаа очно. Хуйлагийн голын хөвөөндөө очиж, гэрээ барьж, аргалаа түүгээд л явнадаа. Манай нутагт Ногооннуурын оргил гэж мөнх цаст уул бий. Ёроолдоо цэл ногоон нууртай. Хамгийн сонирхолтой нь тэр нов ногоон нуураас хав хар гол нь өгсөж урсан гардаг. Бураатын эх рүү орохоор дахиад л хоёр нов ногоон нуур бий. Нэг нь хуурай, нөгөө нь устай. Мөн эцэг өвгөдөөс хэдэн зуун жилээр тахигдаж ирсэн Бөхөн шар толгойн овоо гэсэн хайрхан байна. 1940-өөд он хүртэл тахигдаж байсан Дөрвөн Далай ханы том овоо. Нэг хэсэг тасраад 1990-ээд оны эхээр Х.Гаадан хамбыг урин залж, тахилга юуг нь сэргээсэн. Их сургуульд намайг оюутан байхад төвд хэлний багш маань байлаа. Царцаа шаргиж, хярвас ханхалсан цагаар өвгөн хамба заларч, мөн ч их ном уншсан даа. Ном ч өндөрлөсөн, цагаан мөндөр асгасан. Тэгээд л манай нутагт 1991 оноос хойш 1995 он хүртэл түүхэнд байхгүй сайхан зун болсон доо. Бүр элсэн дундуур 18 км ус жирэлзэн урсдаг байлаа.

-Тахилга гэснээс Алтай Таван Богдын төрийн их тахилга энэ жил тохиож байгаа гэсэн байх аа?

-Ерөнхийлөгчийн зарлиг гараад дөрвөн жил болж. Шил дарсан сонгууль болж, нэг л тахиж завдахгүй байсан. Тэгээд л энэ жил наадмын өмнөхөн төрийн тахилга болно доо. Хаа газраас олон хүн амьтан зорьж очих байх.

-Сая Таван Богдын салбар ууланд нэг Гавьяат уулчин амь алдлаа. Улс амьтан энэ тухай юу гэж байх юм. Ер нь их догшин хайрхан байх аа?

-Ер нь зургаадугаар cap хүртэл тэнд тэнгэр догшрон эргэж байдаг. Мань хүн туршлагандаа эрдсэн юм уу яасан юм, хоёрдугаар сард дайралт хийсэн юм билээ. Тэгж болдоггүй юм. Яахав, аархуу, ясны уулчин байсан биз дээ. Манайхны хамаатан Агваанданзан гэж залуу бий. Түүнтэй уулзаж, цуг авиръя гэж санал тавьсан юм билээ. Хариуд нь мань хүн “Дүү нь ажил их байна. Та одоо авиралт хийж болох юм уу. Энэ чинь хоёрдугаар cap шүү дээ” гэж зөндөө учирлатал “гайгүй байлгүй дээ” гээд яваад өгсөн байгаа юм. Тэр нөхөр бас болоогүй, оюутан охиноо дагуулж явсан юм билээ. Хар бараан талыг нь барилгүй уулчны авирдаг саадтай хэсгээр нь Малчины оргилд гараад, бууж явтал хав харанхуй болсон байгаа юм. Гэнэт нэг юм шуугиад л охин ухаан балартаад унасан. Сэргэсэн, аав нь байхгүй. Цасан нурлага уу, салхины эргүүлэгүү, нэг л юм болохгүй юу. Охин шөнөжин явж нэг айлд очиж, цааш аймагт мэдээ дуулгасан байна билээ.

-Та тэр ууланд саваагүйтэж асч байв уу?

-Үгүй чиш. Одоо л очиж барааг нь харах санаатай.

“Тэнгэрийн уул Таван богд эцэгтэй
Тэлмэн цэнхэр Ховд гол ижийтэй” гэж шүлэглэдэг хэрнээ хүн гэдэг чинь их арчаагүй амьтан байдаг юм байна. Дэргэд нь байгаа Малчины оргилд гаръя гэж мөрөөддөг мөртлөө барааг нь харалгүй өдий хүрчээ. Уул нь тийшээ томчуулын эхнэрүүд хүртэл гараад л байдаг юм билээ. Мань мэт одоо даралт өөрчлөгдөж мэдэх тул доод овоонд нь очиж мөргөөд л эргэх байх даа.

-Баян-Өлгийд Таван-Богдоос өөр мөнх цаст уул байна уу?

-Цэнгэл хайрхан, Цаст хайрхан гэдэг хоёр ихэр уул бий. Нөгөө агуу их Цамбагарав байна. Баян-Өлгийн Алтанцөгц, Баяннуур, Ховдын Эрдэнэбүрэн гэдэг гурван сумын голд оршдог хайрхан.

-Хүслийн диваажин гэвэл аймгийнхаа аль газрыг нэрлэхсэн бол?

-Мэдээж миний төрсөн нутаг. Нөгөө нэг нь Цагаан голын рашаан. Гол хүрхрээ, ан амьтан, өвс ургамал ёстой цогцлол гэдэг тэр л нутагт байна. Уулын тагтан дээр мөнх цас, цэнгэг нуур хоёр нь зэрэгцэн оршино шүү дээ. Мөн Дэлүүний Чихэртийн рашааныг хэлэх байна. Хүрмэн чулуун дундаас вансэмбэрүү сагсайтал ургана шүү дээ. Өөр олон гоё цэцэгс бий. Нэрийг нь мэдэхгүй ээ. Мэддэг маань тарваган шийр, эрээн гомбо.

-За тийм байдаг байж. Ингэхэд өөрөө хөрш Казакстан руу хэр зочилж байв даа?

-Үгүй ээ, үгүй. Ер гардаггүй. Миний сонирхол тийм байна уу, хувь заяа минь тийм юм уу, ажил маань тийм юм болов уу, уяатай тугал шиг гэрээ эргээд л байж байдаг. Хятад руу нэг очсон. Орос руу албан ажлаар Тошкентээр гарах гэсэн чинь хил дээрээс буцаачихсан.

-Нөгөө цул мөнгөөр бүтсэн хэмээгдэж аль социализмын үеэс домогшуулан яригдаж байсан Асгат хайрханы хувь заяа юу болж байна. Оросууд хусчихсан гэл үү?

-Мөнгөн уул гэж л ярьдаг юм. Би нэг очиж байсан. Уулын өвөр тал нь Монгол, ар нь Оросынх. Хуучин замаар голоо дагаад явахад хоёр гурван ч удаа Оросын нутгаар орж байж очдог. Олдворлолт эхэлсэн эсэх нь бүү мэд. Одоо лав цэргийн нэг жижиг застав байгаа.

-Оросын үйлдвэр хэдийнэ босоо биз?

-Асгатын асуудал шийдэгдэж байна. Барилгын цэргийн анги наанаас нь зам зассан. Ургаа чулуутай, явах нөхцөлгүй бэрх. Ноднин зун янзалж аятайхан болгосон. Цахилгаан очсон, дэд бүтэц талаасаа оросуудыг түшихээс өөр арга байхгүй. Хил дээр оршдог стратегийн ач холбогдолтой бүхий цорын ганц уул.

-Уул уснаас гадна улс амьтны тухай санаа оноо юу хэлмээр байна даа. Та бидэн хоёрын яриа ингээд өндөрлөх тийшээ даяллаа шүү.

-Би 40 жил дэлхийн болон нүүдэлчдийн уран зохиолыг шавь нартаа ойлгуулах гэж зүтгэснийг бурхан харсан шүү. Тэр жил Олон улсын монгол хэлтнийн яруу найргийн наадамд гурван шүлгээ явуулсан. Монголоос 15 яруу найрагч шалгарахад би багтсан. Тэгээд л жаахан урам орсон шүү. Шагналын тухай нэг зүйл хэлье. Шагнал бол эзнээ олох, эсвэл эвгүй байдалд оруулах хоёр талтай. Манай зохиолчид чамгүй шагнал хүртжээ.  Би зарим хүнд харамсдаг. Д.Содномдоржид яагаад төрийн шагнал өгөөгүй юм бол. Хүүхдийн уран зохиолын загалмайлсан эцэг Хүүхдийн жүжиг, дуурийн цомнол, шүлэг, найраглал    цөмийг нь төгс туурвисан. Д.Нацагдоржийн шагнал том ч төрийн шагнал өлхөн хүртчих хүн. Яасан юм бол гэж одоо хэр нь харамсаж явдаг. Д.Гармаа, Ж.Дашдондог гээд шавь нар нь зөндөө бий. Орчин үеийн уран зохиолд одоо хоёр хүн байна. Ч.Галсан. Нүүдэлчний өв соёл, зан заншил, сэтгэлгээг    дэлхийд таниулсан хүн.. Саяхан би түүний хоёр номыг уншлаа. Үнэхээр монгол үнэр, монгол сэтгэлгээ, үг, үгүүлбэр байна шүү. Нөгөө нь Санжийн Пүрэв. “Хар” Пүрэвийн шилмэл үгүүлэгийн түүвэр ширээн дээр минь хоёр cap байлаа. Яаж тэгж сэтгэж, бичиж байна аа. Социализмын үед ёс суртахууныг нь үнэлж шагнадаг байж. Хар Пүрэв бол царай муутай, гүндүүгүй байж болно. Ноомой ч байж болно. Галсан омогтой, зөрүүд, аархуу байж болно. Төрийн шагналыг зан чанарт нь биш туурвилд нь олгодог юм бол энэ хоёр зохиолчид өгөх хэрэгтэй. “Соёлын гавьяат зүтгэлтэн” тэдэнд хэрэггүй. Энэ цолыг уран бүтээл хийдэггүй, Монголын радиод юм уу, Монгол телевизэд 20 жил ажилласан хүн ч авчихдаг.

-Тийм ч байж мэднэ. Гэхдээ бүтээл туурвилын эцсийн шалгуур нь шагнал биш юм даа. Ямар ч алдар цол хүртэвч эцэс хойно нь яруу найрагчаас ганц хоёр шүлэг нь л үлддэг гэж П.Бадарч найрагч үгүүлсэн нь буй. Та сониныхоо уншигчдад хандаж юу хэлэх сэн бол. Таны үгээр эл дуусаагүй хөөрөлдөөнөө өндөрлөе дөө.

-За, би “Утга зохиол, урлаг” сониноо 1969 оноос хойш захиалж байгаа. Монгол түмнийг соён гэгээрүүлэх тал дээр асар их үүрэг гүйцэтгэдэг сонин. Ер нь монгол хэл, уран зохиолын багш хүн “Утга зохиол, урлаг”, “Хүмүүн бичиг” сонин, “Цог” сэтгүүлээ захиалахгүй бол түүнийг ямар багш гэхэв дээ. Миний бичсэн үгүүллүүдийг уншсан дунд сургуулийн уран зохиолын багш саяын олимпиад дээр тааралдаагүй шүү. Их эмгэнэлтэй байгаа биз. Гэтэл уран зохиол гэдэг сэрдэг мэдэрдэг, гэгээлэг, сэтгэлийн эд эрхтэнтэй хүмүүсийн мэдрэхүйн “талх”. Мэдээллийн өндөр хурдны эрин үед өөр өөр юм хөөцөлдөөд, зохиол уншиж суудаг хүн ховордсон гэж бодвол их эндүүрэл, их эмгэнэл. Ардчилсан төр бага ангиас уран зохиолын хичээлийг хассан. Дунд ангийн сургалтын хөтөлбөрөөс мөн л хасагдахын даваан дээр баахан хэл ам болж байж тогтоосон. Үнэндээ монгол хэл, нүүдэлчдийн уран зохиолыг бодлогоор устгачихвал энэ үндэстэн үгүй болно гэдгийг төрд шургалсан хүний цустнууд сайн мэдэрч байгаа. Уран зохиол гэдэг юмны шидэт чанар нь хүнийг хүн болгохдоо байдаг. Их гүрний биднийг уусгах хөтөлбөр шатлан хэрэгжиж байгаа юм биш биз. Хэдэн жилийн өмнө Д.Урианхай зохиолч “Монгол хятаджиж дууслаа. Энд 300 мянган хужаа байна” гэсэн чинь нэг өвөр монгол залуу “Тийм биш ээ, ах минь. Наадах чинь зуны тоо. Энэ 11-р сарын байдлаар 700 мянган хужаа Монголд байна” гэж мэдэгдээ биз дээ. Хэтрүүлсэн ч байж болно. Гэхдээ энэ төрд шургалсан эрлийз, хурлийзууд замаа алдлаа. Тусгаар тогтнолын төлөө өвдөг нь чичирч, цусаар уйлах эр хүн ховордож байна. Монголын бизнесменүүд өнөөдрийн хэдэн халтар төгрөгөөс эх орон, тусгаар тогтнолоо худалдаж байна. Ингэж болохгүй шүү дээ.

-Сонин маань энэ тухайд ариун үнэний дуу хоолой болох үүргээ гүйцэтгэж байгаа. Цаашид ч бид та бүхний сэтгэл зүрхний үгийг хүргэсээр л байх болно.

Эх сурвалж: “Утга зохиол урлаг” сонин

http://sonin.mn/news/easy-page/26951

 

5 сэтгэгдэл харуулж байна

    1. Gantai nutagt ta nariin ter uzen yaddag lam nar nom unshihaar yagaad boroo ordog yum be? Lam nariig uzen yadagchidaa ta nar hariulj chadahuu?

      Зочин, 2014-05-16 09:28:44, 65.49.14.163Хариу бичих

Таны нэр:

Тайлбар:

    1. Цөс ихт дөрвөд, МоАХ-ын нутгийн хараацай, шудрага шулуун үгтэй, Галдан бошгитын дүрд тохирхуйц, сахал араншин хоёр нь цавхийтэл нийлсэн хатуу самар ах нутгийнхаа буйрыг сахиж, бургасан хант гэрийнхээ буйраар алтайн хоймрыг тамгалж, 13 оргилын амыг сахиж, нумаа эвшээлгэж, сумаа шившиж суугаарай даа. Яагаад энэ МоАХ ийм хүмүүсээ мартаж байна. Женко нохой тэр байрнаасаа нэгийг УБ-т өгчихөөч гэж хааяа хашгирмаар санагддаг. Даанч МоАХ-ыг олз олох, өндөр албанд очих хэрэгсэл болгож, цагаан ордон, тамга, ядарсан гишүүдтэй нь эхнэрээ ч худалдахаас буцахгүй С. Эрдэнэгээс мөнгөөр худалдаж авсан нь харамсалтай. Ц.Энхтүвшин, Сүхбаатар, Амарсанаа, Түвдэндорж, сахал Төмөрөө, Билэгт, Билэгсайхан, Дорлигжав, Энхбаатар байсаар байхад хар захын наймаачинд өгчих ч гэж. Учир нь тэр Суран ахыг таних ч үгүй, хараа ч үгүй биз, муу тэмбүү. дүү соц.со

      Зочин, 2014-05-16 09:58:48, 103.26.194.12Хариу бичих

Таны нэр:

Тайлбар:

    1. цөст их ах мину танд буриад халх 2 дүүгээс чинь мэнд хүргэж байна таны зангараг биднийг омогшууолдаг шүү.

      болдбаатар дархан, 2014-05-16 12:39:44, 202.72.247.249Хариу бичих

Таны нэр:

Тайлбар:

    1. Боловсролын шинэчлэлийг буруу хүмүүс буруу явуулаад байгаа гэдгийг олон түмэн мөн их хэлж байна даа. Яам, сайд үүнийг огт тоохгүй л байна

      Иргэн, 2014-05-16 12:58:49, 202.5.196.86Хариу бичих

Таны нэр:

Тайлбар:

  1. сурвалжлагч ер нь эсэргуу маягийн казахуудыг соргуулэх маягиин асуултууд тавьсан хэдий ч, Олгий нутгийн багш – иргэн маань, ах дуу нараа муулсангуй бодитойгоор сайн хариулт огсон нь энэ хуний хун чанар, мэдлэг боловсрол ондор байгааг харууллаа. Эртний анд багш таньд урт удаан наслахыг хусьэ!

    Болдоо, 2014-05-16 13:15:16, 95.141.137.37

 

Ц.МӨНХБАЯР. Хүнийг ядарч явахад дээрэлхэхгүй амьтан байдаггүй юм байна

Хүнийг ядарч явахад дээрэлхэхгүй амьтан байдаггүй юм байна

Нийтэлсэн: 2014-05-16 10:17:31

-Ц.МӨНХБАЯРТАЙ ШОРОНД, ТОРНЫ ХОЁР TAЛAAC ЯРИЛЦЛАА-

Усгүй болох гэж байж, алтаар яах юм!
Улсгүй болох гэж байж, амиар яах юм!
(Ц.Мөнхбаярын хаалттай шүүх хурал дээр хэлсэн үг)

-Сайн байна уу, дүү минь! (Торны, дөнгөж хацар багтах нүхээр үнсэхчээн боллоо)

-Монгол хүний амны бэлгээр сайн гэх үү дээ. Шоронд хүн сайн байна гэхэд хэцүү шүү дээ.

-Бие нь яаж байна?

-Бие гайгүй дээ. Жаахан турсан байгаа биз дээ. Орь дуу тавьсан өвчин байхгүй. Гэхдээ шорон чинь хүнийг цаагуураа л сульдуулчихдаг юм байна.

-Хоол нойрондоо хэр зэрэг байна?

-Хоол яах вэ, дотор махныхаа хоолны нормыг идчихээд л байгаа. Нойронд тааруу, хилс хэрэгт тарчилж байгаадаа үргэлж бухимдалтай байх болохоор, тийм сайхан унтаж амарч чадахгүй л дээ.

-Хилс хэрэгт гэснээс, та нарыг чинь хаалттай шүүх хурлаар тасалж, 22 жилийн ял оноосныг хэвлэл мэдээлэл, ам дамжсан ярианаас мэдэж байгаа. Ер нь юу болсон юм бэ?

-Эрх баригчдын даалгавраар цагдаа, тагнуулынхны найруулсан том жүжиг л дээ. Бид бол эх орноо хайрлах, газар шороогоо хамгаалах, түүний гол баримт бичиг болох “Урт нэртэй хууль”-ийг хэрэгжүүлэхийн төлөө тэмцсэн. Засгийн газар энэ хуулийг хэрэгжүүлэхгүй байна гээд Улсын дээд шүүх шийдвэрээ гаргачихсан нөхцөлд бид олон cap жилээр тэмцсэн.

Гэтэл, Засгийн газар нь шүүхийн шийдвэрийг ч, бидний тэмцлийг ч тоож үзээгүй газар шороогоо харийнханд худалдсан, гол усаа бузарлуулсан хэвээр байлаа. Манай хөдөлгөөнүүд арга тасрахдаа “Дохио өгье”, “Сүрдүүлж үзье”, “Та нар эх орноо худалдвал ийм тэмцэлд хүрч болзошгүй шүү” гэдгийг үзүүлэх зорилгоор буу зэвсэг аваачиж тавьсан нь үнэн.

-Та нарыг чинь, ордны цэцэрлэгт буудаж түйвээсэн бололтой сурталчилгаа явж “зандалчлах” билүү, миний л хувьд амьдралдаа дуулж сонсоогүй зүйл ангиудаар шийтгэчих шиг болсон. Тэгээд би хаалттай шүүх хурлын дараа “Сүрдүүлэг” гэсэн материал хэвлүүлсэн. Түүндээ “Д.Сүхбаатарын талбайг хүний цусаар угаасан нь зүгээр л явж байдаг, тэнгэр рүү буудсан нь шоронд хатаж байдаг!!! гээд бичсэн. Тэр сониноо чамд явуулсан, авсан биз дээ?

-Тэр сонин чинь надад ирээгүй. Үнэн юмыг бол зам зуураас нь хураагаад авчихна шүү дээ. Одоо болтол үзээгүй л байна. Буудахын хувьд бол би буун дуу дуугаргаагүй юм. Биднийг “буудсан”, “бөмбөг, тэсэрч дэлбэрэх зүйл нууцаар тавьсан”, “Террорист үйл ажиллагаа явуулсан”… гэхчлэн бүгд цагдаа, тусгайгийнхны найруулсан инээдтэй жүжгээр ялласан.

Худлаа юмыг бид хүлээгээгүй л дээ. Тулгаад тасалчихаж байгаа юм. Тийм худал, гүтгэлгийн шүүх хурал хийхийн тулд, урьдчилан хорих төвд, хаалттай хийж байгаа юм. Би бодож байсан л даа. “Цагдаа, тагнуулынхан бол эрх баригч улс төрийн хүчний даалгаврыг л биелүүлж байгаа. Харин шүүх, прокурор чин үнэн зөвөөр шийдэх байх” гэж найдаж байсан. Гэтэл тэгдэггүй юм байна.

Өөрсдийнхөө, их мөнгө цалин амлачихсан шүүгч, прокуроруудаар шийдүүлчихдэг юм байна. Бид, Улсын дээд шүүх буюу Хяналтын шатны шүүхэд гомдлоо гаргах гэж байна. Засгийн газрыг буруутай хэмээн шийдвэр гаргаж байсан Дээд шүүх, шийдвэрийг нь биелүүлэхийн төлөө тэмцэж байсан биднийг суллачих байх гэж найдаж байгаа.

-Та нарыг барьж хорьчихоод, олон түмнийг хоёр кг махны үнээр хуурч, улс орноо өрний яндан цагаан морь шиг болгочихоод дээгүүрээ ч ханаж цадвал цадахаар л болж байх шиг байна. Зарим нь түрүү талаасаа оргож гарцгааж байна гэх юм. Та нар ер нь мэдээллээс хэр зэрэг хол байдаг юм. Шоронд чинь телевиз байна уу, сонин хэвлэл очдог уу?.

-Мэдээллээс хамгийн хол хүмүүс бид л байдаг. Телевиз бол байхгүй. Хааяа үзэх тохиолдол гарвал шүүмжлэлтэй зүйл, үнэнд ойр дөт зүйлийг бол үзүүлэхгүй л дээ. Төр засаг нь ард түмнээ жаргааж байна гэсэн зүйлийг бол үзүүлэх л байх. Шоронд сонин хэвлэл бараг очихгүй дээ. Урьдчилан хорих төвд хоригдож байхдаа би хэдэн сонин захиалж уншдаг байсан.

Манайхан намайг шоронд анх удаа хэвлэл захиалсан хүн гэж цаашлуулдаг байлаа. Дамжингаас хаа нэгтээ газар ачигдаж очих болно. Тэндээ бол, үнэнийг бичдэг хэвлэл сонинуудаа захиална аа. Сүүлийн үед мэдээллээс нэлээн холдоод байна. Та зарим зүйлийг сонирхуулахгүй юу?

-Хамгийн сүүлийн сониноос гэвэл Ерөнхий сайдын ахлах зөвлөх байсан Л.Гансүх, хууль хяналтын байгууллагад шалгагдах болохоороо оргоод гарчихлаа гэнэ. Хүмүүсийн цуу яриагаар бол, дээрээс зориуд зохион байгуулалттай оргуулсан л гэх юм. Их хэмжээний мөнгө ч авч гарсан бололтой. Энэ чинь нөгөөх, хамтарсан Засгийн газрын үед Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд байхдаа цулайтал баяжчихсан залуу шүү дээ. Оюутолгойн гэрээг улс орон ард түмэндээ ашиггүй, зөвхөн өөрсдийн ашиг сонирхлыг бодож алдаатай хийсэн гэгддэг гурван сайдын нэг нь. Түрүү Д.Зоригт сайд нь гадаадад гараад сураг тасарсан. Одоо Л.Гансүх нь оргоод явчихлаа. Ганцхан С.Баярцогт нь үлдээд байгаа. Жаахан эвгүй “үнэр” авбал гадагшаа гарахад бэлэн байцгааж байгаа юм биш үү? “Мартсанаас мал мэнд үү?” гэгчээр, чамайг таслагдах үед хэд хэдэн хүн сүрдүүлж дарамталж их мөнгө авсан гэж хуулийнханд мэдүүлээд байсан. Тэр юу болсон бэ?

-Хүнийг ядарч явахад дээрэлхэхгүй амьтан байдаггүй юм байна. Шалгуулж, зөрчилтэй гараад арга хэмжээ авагдах гэж, бидний өмнө гуйж царай алдаж байсан хүмүүс гүтгэж эхэлсэн шүү дээ. Түүнийг нь цагдаа, хуулийнхан өлгөж аваад сүр бадруулж байгаа нь тэр.

Бидэнд, дарамтлаад авчихсан зүйл байхгүй. Тэр гүтгэгчид “хушуугаа худалдагчид”, надтай улаан нүүрээрээ уулзах цаг бий байх. Цагдаа хуулийнхан дунд шударга сайн хуудьчид олон байна аа. Тэр хүмүүсийн гүтгэлгийг үнэнээр нь тогтоосон.

-Эргэлт хэр зэрэг ирэх юм дээ?

-Ирнээ ирнэ. Урьдчилан хорих төвд бол хэцүү л дээ. Хүмүүсийг бараг оруулахгүй. УИХ-ын гишүүн Ж.Батзандан, Г.Уянга мэтийн цөөн хэдэн хүн уулзсан. Үнэн сэтгэлээсээ ярилцсанд баярлаж байгаа. “Дамжинд” ирсээр л хүмүүстэй нэлээн уулзаж байна.

Гэр бүлийнхнээс гадна ойр дотно нөхөд, иргэний хөдөлгөөнийхөн ирж байна. Овоо мэдээлэл авч байна. Үндэсний эв нэгдлийн Засгийн газар байгуулах гэж байгаа тухай хальтхан сонслоо. Энэ талаар та л нэлээн мэдээлэлтэй байгаа даа?

-Миний хувьд хэвлэлийн мэдээнээс хэтрэхгүй байна. Ардчилсан намаас сонгогдсон УИХ-ын гишүүн С.Баярцогт Үндэсний эв нэгдлийн Засгийн газар байгуулъя гэсэн санал тавьж, Монгол Ардын Намынхныг уриалж байна билээ. Хүмүүсийн зарим нь энэ саналыг дэмжиж байх шиг. Масс бол үүнийг “хамтарч идэх хувилбар” гэж үзэж байна. “Олонхи, Монголыг мөлжөөд дуусч байна. Үлдсэн жаахныг нь Үндэсний эв нэгдлийн Засгийн газар нэрээр Дуусгачихъя гэсэн бодлого” гэсэн санаа бодолтой хүн ч таарч байна. Бас “Тэд нарын залийг мэдэхгүй биш, Монголын эдийн засаг сульдаж доройтоод ирэхээр Монгол Ардын Намынхныг урьж нэг хөнжилд ороод 2016 оны сонгууль ойртохоор хаяад явдаг зангаа гаргаж, хамаг бурууг Монгол Ардын Нам руу чихэх гэж байгаа юм” гэсэн хардлага ч сонсогдож л байна. Юутай ч Монголын төр хямрах нь хямарчихлаа. Улс орон, ард түмний төлөө санаа зовж байгаа хүн бий гэж үү?! Бараг бүгдээрээ л ашиг сонирхлын хувийн тоглолт хийгээд бужигнаж байх шив дээ.

-Яана даа ах минь, Улс орон маань хэдэн үеэрээ төлж барахгүй өртэй, нутаг орон маань гадныхны барьцаанд сэг нүх болоод үлдэж байгаа, хүн ард нь гуйлгачин болчихоод байхад, эрх баригчид нь нэмж өр тавих л юм бодоод сууж байдаг, болж байгаа юмуу? Миний бодлоор бол дэндүү харамсалтай байна.

Сөрөг хүчин, намууд, Үйлдвэрчний байгууллага, Иргэний хөдөлгөөнийхөн гэж байгаа юмуу? ! Харсаар байгаад Чингэсийн Монголыг ийм байдалд хүргэчихмээргүй байна. Шоронд, миний бухимддаг л юм энэ.

-Өргөст торны дотор хичнээн бухимдаад яах билээ дээ. Шоронгийн хуяг, ажилтнууд та нарт ер нь ямраар хандах юм?

-Тэд, бидэнд хүндэтгэлтэй ханддаг юм шүү. Зорьж яваа үйлсийг маань сайн ухаарсных байх. Би чинь заримдаа бухимдаад тэднийгээ хатуухан хэлчихнэ. Уужрахаараа уучлалт гуйна. Тэд бол, төрийн албанд зүтгэх гэж л тангараг өргөсөн хүмүүс.

Тэдэнд ямар ч буруу байхгүй. Эрх баригчдын үүргийг л биелүүлж байгаа хүмүүс гэж, би цайруулж боддог л доо. Өнөөдөр тэдэнд төрийн хууль биш, эрх баригч намын шахалт л үйлчилж байгаа гэдэг нь нууц биш.

-Эрх баригчдад бол та нарыг ямар ч аргаар хамаагүй хорьж л байх шаардлага бий юу?

-Тэгэлгүй яахав. Иргэний нийгэм, иргэний хөдөлгөөнийг өнөөгийн эрх баригчид багалзуурдан дарж байгаагийн тод жишээ энэ юм даа. Биднийг 22 жилийн хорих ялаар шийтгэснээр иргэний нийгэм, хөдөлгөөнүүдийг нухчин дарж, ард түмний хөлийг “чөдөрлөлөө” гэж бодож байгаа байх. Тэд, хүчийг буруу үнэлж байна.

Харин ч хурцалсан шүү. Олон арван шинэ хөдөлгөөнүүд нэмэгдэж, зуу давлаа. Магадгүй, нэгэн цагт бидний сууж байгаа энэ торонд өнөөгийн удирдлагууд сууж байхыг байг гэх газаргүй л болов уу. Эх орон ард түмнээ гэсэн сэтгэл зүрхтэй, шинэ залуу, шударга дайчин үе өсч торниж байгааг эд нар тооцоолох чадваргүй байна

-Иргэний хөдөлгөөнийхнөөс хамт ял эдэлж байгаа хүмүүс хаа хаана байна?

-Урьдчилан хорих төвд байцгаасныг одоо салгаад ачиж байна. С.Дашцэрэнг Дарханд, Д.Төмөрбаатарыг Өвөрхангайд, Ж.Ганболдыг Дарь-Эхийн салбарт, Г.Болдбаатарыг Амгаланд, намайг одоо шийдэх байх.

-Өөрөө хаана очих бодолтой байна. Санал асуудаг юмуу, үгүй юу?

-Хоригдол хүнээс санал асуух юм байхгүй шүү дээ. Хархорин руу сураг дуулдаж байсан. Би бол тийшээ дуртай л явна. Хотоос гармаар байна. Энэ утаа тоосондоо дарагдаж, гишгэж байгаа газар нь хүртэл “хороор” дүүрсэн ийм газар амьдармааргүй байна. Хөдөө, эрүүл агаартай газар намайг ажиллуулаасай! Би хаашаа ч оргоод явчихгүй.

Надад гадаадад байтугай дотооддоо орон байр байхгүй. Эрх баригч хэдэн хүнд биш, эх орондоо хийж бүтээнэ гэдэг сэтгэлээр, хаа ч би хүний доор орохгүй ажиллана. Агрономич мэргэжилтэй хүний хувьд, хорих ангидаа хүнсний ногоо тарьж өгье. Жимсний цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулж өгсөн ч болж байна.

Мал аж ахуйд бол юу ч хийсэн чадна. Малыг нь өөриймсөг сэтгэлээр сайн маллаж өгье. Надаас юунаас нь бэргээд байгаа юм! Би шударга үнэний төлөө, нутаг орныхоо бүрэн бүтэн байдлын төлөө, эх орноо хараад элэг эмтэрч яваа жирийн л нэг эр хүн. Намайг шантруулж, мохоож дарж авна гэвэл санааны гарз.

Би, шударга бус үйлстэнтэй эцсээ хүртэл тэмцээд л үхэх хүн. Хүн, нэг л үхдэг биз дээ. Би өнөөдөр үхэхэд энэ хүмүүс маргааш цааз ял сонсох ч юм билүү. Уучлаарай ах минь. Ам нээснийх, уушги нээ! гэсэн үг байдаг даа.

-Та түрүү “гадаадад байтугай дотооддооч орох орон байхгүй” гэлээ. Ар гэрийн амьдрал ер нь ямар байна аа?

-Эхнэр маань дөрвөн хүүхэдтэйгээ түрээсийн өрөөнд хөөгдөн хөөгдөн хоргодож байна. Хүүхдийн том нь оюутан. Ядарч л явах шиг байна. Над ч болж байна л гэдэг юм. Багацуул нь ирж энэ торны завсраар хацраа үнсүүлдэг юм даа. Заримдаа ч “Хэрэг хийгээгүй байж, энэ бүлэг хүмүүсээр ингэж ч тоглуулах гэж дээ!” хэмээн гомдож л байх юм. Гомдоод би яахав дээ.

-Таны байгаль орчныг хамгаалахад зүтгэсэн зүтгэлийг үнэлж Олон улсын байгууллага өндөр дээд шагналаа хүртээж байсан. Тэр байгууллага хүмүүс, өөрийн чинь энэ байдлыг мэдэж байгаа юу?. Уулзаж учирч, таны төлөө санаа тавьж байна уу?

-Олон улсын байгууллагууд бидний тухай мэдсэн. Уулзаж учирсан. Байнгын санаа тавьж байгаа. Олон улсын хүний эрхийн байгууллагатай хамтарч ажиллана гэсэн чиг хандлага бий. Би болон манай нөхөд жаахан хүлээзнэж байхыг хүссэн. Яагаад гэвэл бид Улсын дээд шүүхэд гомдол гаргаж байгаа.

Үнэн хэрэгтээ бол бид чинь Улсын дээд шүүхийн 2012 оны 2 дугаар сарын 14-ний өдрийн 1249 дүгээр тогтоолыг биелүүлэхгүй байгаа Засгийн газарт эсэргүүцэл үзүүлсэн юм. Тиймээс Улсын дээд шүүх бидний гэм буруугүйг тогтоож суллах байх гэж итгэж байгаа Суллах байтугай цагаатгах байх гэж бодож байна. Улсын дээд шүүх, Засгийн газрын алдаатай бодлогыг хөхиүлэн дэмжихэд хүрвэл бид Олон улсын байгууллагуудад хандана.

-Таслан шийдвэрлэх хаалттай хуралдаан дээр та “Усгүй болох гэж байж алтаар яах юм. Улсгүй болох гэж байж амиар яах юм! гэж хэлсэн байдаг. Өнөөдөр энэ үгээ эргэцүүлэн бодоход ямар байна?

-Харийнхан Монголын баялгийг дур мэдэн ухаад, усаар нь угаагаад гадагшаа зөөж байна. Та хөдөө яваад хараарай. Тэр аяараа онгорхой нүх, хортой булингартай ус л үлдэж байна шүү дээ. Усгүй боллоо. Жилд хэдэн зуу, мянгаараа харийнхан орж ирээд монголчуудаас давуу эрх мэдэл эдлэн, юу ч хийхээс буцахгүй болсон байна.

Тэд, жирийн монгол хүнээс хэд дахин илүү цалин хангамж эдлэн, Монголын эзэн шиг загнах боллоо. Газар нутгийг маань хэсэглэн хувааж, арваас жаран жил, зуун жилээр эзэмших нууц хэлэлцээ хийж байна. Тэр бүхний цаана тэрбум тэрбумаар тооцогдох авлига явж байгааг үгүйсгэх аргагүй.

Аргагүйн эрхэнд л Төрийн ордон дээр алаг далбаа минь намирч, төв талбайд Д.Сүхбаатарын хөшөө сүндэрлэж үлдлээ дээ. Хэзээ энэ бүхнийг арчиж хаях юм, мэдэхгүй. Улсгүй болох гэж байж амиар яах юм!.

Дугаар шилжих мөчид Ц.Мөнхбаярыг Өвөрхангай аймгийн Хархорин дахь хорих анги руу ачжээ.

Г.Жамъян /МУСГЗ/

http://www.sonin.mn/news/politics-economy/26968

Ц.Баясгалан: Жүжигчин хүн гэдэг бусдын сэтгэлийн хээг шаглан урлагч, гэгээн үйлийн бүтээлч юм

Лхагвасүрэнгийн Батцэнгэл

 

УДЭТ-ын жүжигчин, Мон­гол Улсын соёлын тэр­гүүний ажилтан Цэ­рэндоржийн Баясгалантай уулзаж уран бүтээлийн яриа өрнүүллээ. Тэрбээр А.П.Чеховын “Гэрлэх гэсэн нь” жүжгийн Наталья Степановнагийн дүрээр “Мэшил” наадмын шилдэг эмэгтэй дүр, “Жүжигчид дуулж байна” уралдаанд тэргүүн байр, Ф.Шиллерийн “Хар санаа, хайр сэтгэл” жүжгийн Мильфордын дүрээр “Дэлхийн сонгодог жүжиг” контенпрейри урсгалд тэргүүн байр, зохиолч С.Жаргалсайханы “Нууц амраг чинь болъё” жүжгийн Шүрийн дүрээр “Гэгээн Муза-2007” наадмын шилдэг эмэгтэй гол дүр, В.Красногоровын “Солиотой жүжиг” жүжгийн Жаннагийн дүрээр “Гэгээн Муза-2010” наадмын “Шилдэг эмэгтэй туслах дүр”-ийн алтан цомын эзнээр тодорч байсан шилдэг жүжигчин билээ. “Зүрхний улаан торгон дээрх хүний сэтгэл гэгч алтан утаст хээ юм. Жүжигчин хүн гэдэг бусдын сэтгэлийн хээг шаглан урлагч, гэгээн үйлийн бүтээлч юм” хэмээн ярих эл бүсгүй тавь гаруй жүжгийн гол болон туслах дүрийг амилуулжээ. 

-Та ойрд их завгүй байх шиг байна. Уран бүтээлийн олз омог их байна уу?
-Манай Улсын драмын эрдмийн театраас жил бүр хоёр жүжигчнийхээ тайлан тоглолтыг хийдэг. Энэ удаад миний ээлж таарлаа. “Моно жүжгийн өдрүүд” маань сайхан боллоо. Эхний өдөр олон улсаас гран при авчирсан “Эдит Пиаф”-аа, удаах өдөр нь зохиолч Б.Галааридын “Тэнгэрийн аялгуу” жүжгээ тоглосон. УДЭТ-ын долоон найруулагчийн долоон бүтээл болох камерны жүжгийн төсөл хэрэгжиж байгаа. Миний хувьд Ч.Найдандорж найруулагчийн “Чөлөөт хос” жүжигт залуу жүжигчин Тодоотой хамт ажиллаж байгаа. Энэ жүжиг гурван дүртэй, төгсгөлд нь жүжигчин М.Түвшинхүү орж ирэх юм.
-“Чөлөөт хос” гэж юун тухай жүжиг бол?
-Гэр бүлийн хос болох эхнэр, нөхөр хоёр бие биедээ эрх чөлөөг олгоод ирэхээр амьдрал юу болдог талаар өгүүлсэн жүжиг байгаа. Их ур чадвар, ажиллагаа шаардсан жүжиг байна.
-Таныг бага байхад аав чинь үлгэр их ярьж өгдөг байсан гэж сонсч байсан юм байна. Танай удамд урлагийн хүн байна уу?
-Манай гэр бүлд урлагаар явсан хүн байхгүй л дээ. Гэхдээ би аавыгаа үнэхээр авьяастай, урлагийн хүн байжээ гэж боддог юм. Их сайхан дуулна. Аавын дуулсан дуунууд хуурцагт бичээтэй байдаг. Уртын дуу, ардын дууг гайхалтай дуулдаг, хүчтэй хоолойтой хүн байсан. Ээж маань ч эвлэгхэн сайхан хоолойтой хүн байдаг. Дөнгөж мэдээ орж эхэлсэн цагаас аав минь бидэнд үлгэр их ярьж өгөхдөө бүх дүрдээ хувирдаг байсан болохоор кино шиг нүдэндээ төсөөлж хардаг байсан. Магадгүй энэ чанар нь намайг урлагт дурлуулсан болов уу. Эх хэлнээ гарсан дэлхийн сонгодог зохиолчдын бүтээлийг уншихдаа кино болгож төсөөлдөг байсан. Манай аав Гомбожавын Цэрэндорж гэж зураг, шугам зургийн багш хүн байлаа. Ээж маань орос хэлний багш. Манай гэрээр дүүрэн “Мурзылка”, “Художника время” сэтгүүлүүд байдаг байсан. Тэр сэтгүүлүүдэд дэлхийн сонгодог зураач Рембрандт ч юм уу, Шишкиний хуснуудын судалбар, Айзовскийн далайн тухай зургууд их гарна. Энэ бүхнээс урлагийн гайхамшигтай мэдрэмж авч өсч. Тэр зургуудыг хараад өмнө нь ийм амьдрал байсан байхдаа ч гэх юм уу, цаашаа ингэж өрнөх болов уу гэж их төсөөлдөг байлаа. “Тэнэмэл хүү буцаж ирсэн нь” гэдэг зургийг хараад энэ хүү ямар амьдрал туулаад орон гэртээ ирсэн бол гэж их боддог байсан. Аав, ээжийн минь бидэнд олгосон хүмүүжил намайг урлагт түлхэж өгчээ. Ээж маань одоо хүртэл намайг хүмүүжүүлсэн хэвээрээ л байгаа. (инээв.сур)
-Ээж хүн ч насан туршдаа л үр хүүхдээ хүмүүжүүлдэг юм шиг байгаа юм аа?
-Би ээжтэйгээ, хүүтэйгээ, дүүтэйгээ дөрвүүл амьдардаг. Багш хүн болохоор ч тэр юм уу сурганых нь зан үйл одоо хүртэл салж өгөхгүй шөнөжингөө л жүжгийн сургуулилтаа хийгээд ирэхэд “Та одоо хэдэн цагт орж ирж байгаа юм бэ” гээд аягүй хэцүү. “Ээж минь ээ, та намайг хангалттай хүмүүжүүлчихээд одоо ажлыг минь хийлгээч ээ. Миний нас ч гуйвж дайвахаасаа өнгөрөөд замаа олсоон” гэнэ шүү дээ.
-Та СУИС-ийн хэдэн оны төгсөгч билээ?
-Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн Уртнасан багш, тайзны ярианы багш ардын жүжигчин, хөдөлмөрийн баатар, төрийн соёрхолт Гантөмөр хоёрынхоо удирдлагад 1994 онд төгссөн. Сургуулиа төгсөөд Урлагийн зөвлөлийн дарга Тунгалаг эгчийн удирдаж байсан “Орчин үе” театрт ажиллаж байхад 1997 онд Б.Мөнхдорж найруулагч, Зориг багш хоёр дуудаж Улсын драмын эрдмийн театртаа ирсэн дээ.
-Драмын урлагийн бурхад шахуу улс урьж авчирсныг бодоход таны авьяас тэдэнд ямар нэгэн хэмжээгээр анзаарагджээ дээ?
-Оюутан байхдаа янз бүрийн дүрд тоглож байсан. Оюутны маань хөдөлмөр багш нарт маань анзаарагдсан юм болов уу даа. Оюутан байхдаа уншиж хайсаар “Атга буудай” гэдэг зохиолыг тайзны хэсэг болгож тавьж байсан. Бас Ф.М.Достоевскийн “Цагаан шөнө” туужийг хэсэг болгож тавьж байлаа. Би чинь хөдөөний хүүхэд болохоор тэр бүрий жүжиг сайн мэдэхгүй, зөвхөн өөрөө л уншиж судалдаг байлаа. Энэ хоёр зохиол СУИС-д олон жил миний открывка (хэсэг) болгосноор явж байгаа. Тайзны ярианы хичээл дээр А.П.Чеховын “Бэр гуйсан нь” жүжиг дээр Эрдэнэзаантай хамт ажиллаж “Мэшил” наадмын эрэгтэй, эмэгтэй шилдэг дүрийн шагналыг авч, “Сонгодог инээд” тэмцээнд оролцон тусгай байрын шагнал авч байсан. Энэ бүхэн багш нарын минь нүдэнд өртөж байсан болов уу. Зориг багш маань “Манай Баясаа бол зүгээр нэг энгийн цэнхэр цэнхэр дүрүүдэд тоглоод байх хүн биш, төрөл төрлийн янз бүрийн араншин гаргах характерный жүжигчин” гэж үнэлдэг байсан. Хоёр багш маань театрт авчирснаас хойш маш олон жил олигтой юм хийлгүй явсан.
-Дэлхийн болоод сонгодог жүжгүүдэд тоглочихсон том цолтой жүжигчдээс эмээж зүрхшээгээд олигтой юм хийж чадахгүй явав уу?
-Монголын үндэсний телевиз гэхэд ганцхан байлаа. Одооныхтой адил “од” болох сурталчилгаа, шоу цэнгүүн ч цөөхөн байж. Одоо манай театрт гэхэд ганцхан сарын дотор долоон жүжиг тавигдах гэж байна шүү дээ. Тэр үед жилд ганц жүжиг л тавьдаг байлаа. Дөнгөж орж ирсэн жүжигчин, дээр нь Жульеттад тоглохоор ховорхон хүн биш шүү дээ, би. Нэг ёсондоо боломж тэр бүр нээлттэй биш байлаа.
-Хүрд эргүүлэх боломж олдохгүй гэдэг шиг байсан юм байна шүү дээ?
-Тухайн үед тавигдаж байсан жүжгүүдийн жижигхээн дүрүүд оногддог байсан. Тэр жижиг дүрүүдээ л аль болох сайн хийчих юм сан гэж гүйдэг байлаа. 2003 он хүртэл гайгүй дүрд тоглох хүрд эргүүлэх боломж ёстой гардаггүй байсан. Хамтарч ажиллаж байсан мундаг жүжигчдээсээ маш их зүйлийг харин энэ хугацаанд суралцсан. Ганц хоёр гайгүй дүр хийчихээд амжилтад хүрчихсэн бол “арчигдаад” л арилах байсан байх.
-Тайзан дээр тэгж түр зуурын од болж гялалзаад арчигдсан түүх олон байна уу?
-Тэрийг би сайн мэдэхгүй. Өөр дээрээ л дүгнэж хэлж байгаа юм. Маш олон жилийн турш чанартай бүтээл хийх гэж суралцаж, зүтгэсэн минь миний хувь тавилан байж.
-Та түрүүн “хөдөөнөөс ирсэн оюутан” гэж байсан. Хаанахынх билээ?
-Би Увсынх. Улаангом хотын уугуул. Хоёрдугаар арван жилийн сургуулийг төгсдөг жил “Гарын таван хуруу”-гийн Шагдарын дүрээр олноо алдаршсан Лхасүрэн багш, Зориг багш хоёр маань очиж шалгалт аваад, Увсаас Иньяахүү, Эрдэнэзаан, Батнасан, бид дөрвийг авчирч байсан. Заан бид хоёр дөнгөж дунд сургуулиа төгссөн хүүхдүүд байв.
-Та сая олон улсын тэмцээнээс моно мюзикл жүжгийн төрлөөр гран при авлаа гэсэн. Ноднин тоглож байсан “Би Эдит Пиаф байна” жүжгээрээ оролцов уу?
-“Эдит Пиаф”-ыг өнгөрөгч жил Шангрилагийн арван долоон давхарт 100 ам.долларын такстайгаар нээлтийг нь хийсэн. Драмын мэргэжлийн жүжигчдийн төвөөс арав дахь жилийнхээ ойд олон улсын чанартай зохион байгуулсан үйл ажиллагаанд нэг хүний жүжгийн төрлөөр хэд хэдэн орноос жүжигчид оролцсон. “Эдит Пиаф” жүжгийг надад “Чи дуулдаг юм чинь” гэж санал болгосон. Найруулагч Баатар найруулж, Батбилэг эгч тайзыг нь хийж өгсөн. Ганхуяг хөгжмийн чимэглэлийг гайхамшигтай хийж өгсөн. УДЭТ-ын менежер Нямсүрэн маань продюссорлосон. Энэ жүжиг маань Косовогийн арван гурван орон оролцсон тэмцээнд очиж оролцлоо. Монголын театрын урлагийнхан гадагшаа уралдаан тэмцээнд явахад олон хүний бүрэлдэхүүнтэй жүжгээр оролцоход зардал мөнгө, хэлнээс өгсүүлээд бэрхшээл их байдаг. Сая гурвуулаа яваад ирэхэд л асар их зардал гарч байна. Долоон дуу нь франц хэлээр, яриа нь монгол хэл дээр тоглогдлоо. Аз болоход Эдит Пиаф жүжиг маань дэлхийд маш их түгсэн уран бүтээл юм билээ. Ханноверт ирэх оны гуравдугаар сард болох тэмцээнд үзэгчдэд зориулж тоглогдоно. Шүүгчдийн нэрэмжит, шилдэг эмэгтэй, эрэгтэй дүрийн шагнал, шилдгийн шилдэг гран при шагнал гэсэн дөрвөн шагналаас бидний бүтээл гран приг нь авлаа. Драмын урлагтаа хамгийн анхны олон улсын гран при шагнал авчирсандаа баяртай байгаа. Бидэнд явах боломж олгосон “Ирээдүй энержи” компанийн захирал, “Юм Агаа” сангийн тэргүүн хатагтай М.Түвшинбаяртаа маш их баярлалаа. Хамтран тоглогч бүх жүжигчдэдээ талархлаа илэрхийлье.
-Францын алдарт дуучин Эдит Пиафын амьдралтай таны амьдрал ойролцоо учраас дүрээ сайн гаргасан гэж цахим ертөнцийнхөн шуугисан байна лээ. Тэр дуучин чинь амьдралдаа маш их алдаж, оносон бүсгүй гэсэн биз дээ?
-Яаж Эдит Пиафын амьдрал минийхтэй ойрхон байх юм бэ, ямар аймаар юм бэ. (элгээ хөштөл инээв.сур) Би чинь хоёрын хоёр сурган хүмүүжүүлэгчийн айхтар мундаг хүмүүжилтэй гэр бүлээс гаралтай, тухайн үедээ өндөр цалин хангамжтай, элбэг ханалуун амьдралтай, дүү нараа асардаг, хүнийг хайрлаж мэддэг, хайран дунд умбаж өссөн ийм  хүн шүү дээ. Гэтэл Пиаф чинь бүүр зоргоороо амьтан. Ээж нь төрүүлэнгүүтээ аавд нь өгөөд хаяад зугтчихсан, эмэг эх нь угжны шилний талд нь дарс, талд нь сүү хийж угжиж өсгөсөн, аавтайгаа гудамжинд дуулж өссөн хүн шүү дээ. Хэнд ч дурлаж чаддаг, дурлалынх түүхүүдээс дуунууд нь төрж байсан, дурлалгүйгээр хэзээ ч амьдарч чаддаггүй, архинд орж байсан, хайртай хүн нь үхэж байсан, охин нь үхэж байсан эмгэнэлт хувь тавилантай хүн л дээ. Тайзнаасаа бууж, тайзан дээрээ мандан бадарч байсан, хар тамхинд донтсон, эмчлүүлж эрүүлжсэн, дахин мандан бадарсан, сэтгэцийн эмнэлэгт хэвтэж эмчлүүлж байсан, эцэст нь цэл залуухан насандаа бурхан болсон ийм түүх намтартай хүн шүү дээ. Тэгэхэд би нэг л хүнийг хайрлаж, нэг л хүнээс хүүгээ төрүүлсэн тэс өөр амьдралтай хүн байгаа биз дээ. Тэр хүнээсээ хойш өдий олон жил хүүгээ бөөцийлж, урлагтаа үнэнч явж ирлээ. Тэгэхээр бид хоёрын амьдрал тэнгэр газар шиг зөрүүтэй. “Ээж минь болохгүй болохгүй” гэх асуудлыг байнга тавьж ирсэн гэж түрүүн би танд ярьсан даа. Жүжигчнийхээ хувьд дүрээ харин маш сайн судалсан нь бол үнэн.
-Эдит Пиафын долоон дуунд юуны тухай өгүүлэхэв?
-Дэлхий нийтэд хүрчихсэн сонсголонтой сайхан дуунууд л даа. “Парисын тэнгэр доор” гэдэг дуу нь гэхэд өмнө зүг рүү галт тэргэнд явж байхдаа нэг залуугийн мөрийг санаандгүй дэрлэн зүүрмэглэж сэрээд дурласнаа яруу найрагч Раймонд Ассод ярин дуу болгуулсан байх жишээтэй.
-Монголын өнөөгийн драмын урлагийн нүүр царай болсон бүсгүйчүүд тантай нэг өрөөнд ажилладаг юм байна. Сайхан биз?
-Манай өрөө чинь “Эвтэй таван амьтан” байхгүй юу. “Аравт” кинонд тоглодог Ганцэцэг маань гайхамшигтай эмэгтэй. “Шинэ үсгийн багш” киноны Дунжидмаад тоглодог Болормаа эгч маань, жүжигчин Хулан, “Орхидос” кинонд тоглодог жүжигчин Отгонцэцэг бид тавуулаа энэ өрөөнд суудаг. Нэгнийхээ дүрүүдэд их нөлөөлнө. Баяр ёслол, зовлон жаргалаа ч хуваалцана.
-Удахгүй зуны амралт эхэллээ. Яаж амрах бодолтой байна даа?
-Өнгөрөгч зун “Анирлагч” уран сайхны киноны Дэнсээгийн дүрийг бүтээгээд олигтой амарч чадаагүй. Энэ жил саяын хоёр жүжгээ ӨМӨЗО-нд тоглох санаатай байгаа. Б.Амарсанаа найруулагчийн кинон дээр давхар ажиллана. Реклам сурталчилгааны саналууд ч их ирж байна.

Л.Батцэнгэл 

http://dnn.mn/ц-баясгалан-жүжигчин-хүн-гэдэг-бусдын-сэтгэлийн-хээг-шаглан-урлагч-гэгээн-үйлийн-бүтээлч-юм/

урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, найруулагч Х.ДАМДИН: КИНО БОЛ ЦАГ НӨХЦӨӨХ ЗУГАА ЦЭНГЭЛ БИШ

 “Улаан дарцаг”, “Зуслангийн найзууд”,  “Мартагдашгүй намар” тэргүүтэй олон  киног найруулсан урлагийн гавьяат  зүтгэлтэн, найруулагч Х.Дамдинтай  ярилцлаа.

-Та багшлаад хэдэн жил болж  байна вэ. Үе, үеийн оюутнуудын  сэтгэлгээ, чанар өөр биз?

-Би 1994 оноос багшилсан. Радио  телевизийн дээд сургуульд ажиллаад  найман жил болж байна. 1990-ээд оны  оюутнууд түүх соёл, уран зохиолоо  сонирхох нь цөөн, сурна гэдгийг цаг  нөхцөөх ажил гэж боддог байсан. Сүүлийн  үеийнхэн их идэвх санаачилгатай,  ном  их уншдаг болжээ. Гэхдээ боловсролын  салбарт явуулж буй төрийн бодлого  оновчтой биш юм.

-Таны бодлоор төрийн бодлого  ямар байх ёстой вэ?

-Сурах бичиг, сургалтын хөтөлбөр  байнга солигдож, энэ, тэр улсын жишгээр  явна гэсээр хүүхдүүдээр тоглочихлоо.   Дээл ямар учиртай, тараг яаж бүрдгээс  эхлээд монгол ёс заншлын тухай нэгдүгээр  ангиас нь эхэлж зааж, төлөвшүүлэх  хэрэгтэй.

-Хүүхдүүдийг хүмүүжүүлэхэд кино  ч бас чухал үүрэгтэй. Гэтэл манай  найруулагчид яагаад хүүхдийн кино  хийдэггүй юм бэ?

-Ийм төрлийн киноноос ашиг олно гэж  байдаггүй. Хүүхдийн кино мөнгө олдог  хэрэгсэл биш, гэгээрүүлэх, хүмүүжүүлэх  үүрэгтэй. Зах зээлийн үед ашиггүй бизнес  хөөцөлдөх ивээн тэтгэгч байхгүй шүү дээ.  Хэн дуртай найруулагч нь хийж чадахгүй,  их эмзэг, онцлогтой төрөл. Дотор нь 6-8,  8-13, 14-16 гээд  насаар нь ангилж, онцлогт  нь тааруулан, тэд яаж ойлгох вэ гэдэг  талаас бодож хийх хэрэгтэй. “Та яагаад  хүүхдийн кино хийдэг болсон бэ” гэж  асууж магадгүй. Би өөрийгөө хүүхдийн  кинонд зориулж хөгжүүлсэн. Сурган  хүмүүжүүлэгчдийн ном, хүүхдийн зохиол  уншиж тэднийг ямар сэтгэхүйтэй байдгийг  судалдаг байлаа. Найруулагчид хүүхдийн  кинонд өөрийгөө зориулбал их буян болно  доо.

-Тэгвэл хүүхдийн киногоор дамжуулж энэ цаг үеийнхэнд ямар сур-гамж өгөөсэй гэж хүсэж байна вэ?

-Хүн чанар. Манай хүүхэд залуучуудад  өгөөмөр, тусархаг зан, ахмадаа хүндлэх  ёс, хүн хүнээ хайрлах сэтгэл дутаж байна.  Орчин үед хүний мөс муудаж, элдэв янзын  муухай хэрэг их гарах болж.   Монгол  Улсаа гэж хий бахархаж сагсууралгүй,  үнэн сэтгэлээсээ түүх, соёлоо хайрлаж,  хамгаалж, мэддэг болмоор байна.Соёлын  хуулийг нарийн чанд гаргах хэрэгтэй.  Телевиз, кино театруудаар Солонгос,  Америкийн киног хэдэн хувьтай гарга-хыг хуульчилмаар юм. Алаан хядаан,  садар самуунтай кино их гаргах нь улс  үндэстний сэтгэхүй, ёс суртахуунд сайнаар  нөлөөлөхгүй. Хүн их алдаг кино үзсээр  байгаад цочирдохоо больж, өөрөө ч хийж  үзмээр санагдаж болох талтай.

-Гаднын хүүхдийн бүтээлүүдийг  ажиглаад байхад уран зөгнөлт, үлгэр  домгоос сэдэвлэсэн нь элбэг юм.  Манайх шиг үлгэр домог ихтэй улс  түүнээсээ  сэдэвлээд хийж болдоггүй  юм уу?

-Яг үнэн. Дандаа гэгээлэг, амьдралын  төлөө тэмцсэн, үргэлж сайн нь ялдаг  сайхан сургаальтай үлгэр олонтой. Даанч  үлгэрийн орчин бий болгох, хувцас  хэрэгслээс эхлээд өндөр өртөгтэй. Гэхдээ  шантраад сууж болохгүй л дээ. Төрийн  бодлого л дутагдаад байна. Соёл урлагийг  ингэж хөгжүүлье гэсэн зохицуулалт  байхгүй, хүн бүр хүссэнээ хийх нь буруу.  ССАЖЯ археологийн шинжлэх ухааны  хөгжилд  ач холбогдолтой ажил их хийлээ.  Гэхдээ урлаг, түүний дотор кино чухал  учир анхаараасай. Урлагийн бүх төрөл  кинонд багтаж, хүний таван мэдрэхүйд  хүртдэг учраас.

-Найруулагч төрдөг гэдэг. Хичээл  зүтгэлтэй ч авьяасгүй оюутнууддаа  үнэнийг нь хэлдэг үү?

-Энэ цаг үед тэгэх хэцүү. Суръя гэж  байхад нь зааж л байхгүй бол авьяасгүй  гээд хасчихвал хүний эрхэд халдлаа гээд  заргалдаж, би буруутан болно. Гэхдээ  авьяас гэдэг учиртай. Хүнд төгс авьяас  заяана гэж үгүй. Нуугдмал авьяастай хүн  олон бий. Авьяасаа илрүүлж, хөдөлмөрлөж  байж мөрөөдөлдөө хүрнэ. Цухалзаад  байгаа авьяасыг  тордож чадахгүй бол  дуусна.

-Та ямар кино үздэг вэ?

-Би телевиз үзэх дургүй. Хүсэх юм бол  кинотеатрт зорьж очоод үздэг. Кино бол  цаг нөхцөөх зугаа цэнгэлийн зүйл биш.   Сэтгэлээрээ мэдэрч, оюундаа нэгийг бодож  хоёрыг тунгааж, ариусан гэгээрэх учиртай.  Гэтэл телевизээр кино үзэхдээ “дотор нь  орж”, бодол ухаанаа төвлөрүүлээд байж  байтал гэнэтхэн реклам гараад ирдэг.  Ингээд кино гарахыг нь хүлээж байх зуур  өнөө сайхан мэдрэмж оргүй арилчихна.  Саяхан “Зэрлэг цэцэгсийн хүлэмж” үзсэн.  Сайн кино байна билээ. Тухайн үеийн  нийгмийн байдал, бүсгүйчүүдийн зан  ааль, өмссөн зүүсэн гээд дутуу гаргасан  зүйл байсан.  Гэхдээ алдаагүй кино гэж  байхгүй. Алдаанаасаа сайн тал нь олон бол  тэр чанартай бүтээл. Сайн, муу холилдсон  байвал саарал кино гэдэг.

-Мэргэжлийн гэхээсээ илүү үзэгчдийн сэтгэгдэл маягийн шүүмж их  байх юм. Та кино шүүмж бичдэг үү?

-Дээхнэ үед бичдэг байлаа. Кино  шүүмж, судалгаа уран бүтээлчдийг  хөгжүүлэхэд нэн чухал. Гэхдээ манайхан  алдаа дутагдлыг нь хэлэхээр мууллаа  гэж боддог. Сонин хэвлэлд шүүмж  нийтлүүлчихвэл үзэгчид “Муу кино гэсэн,  дэмий” гээд үзэхгүй. Тэгэхээр өнөө уран  бүтээлчид орлого олж, зарлагаа нөхөж  чадахгүй. Манай үзэгчид шүүмжийг  зөвөөр ойлгож, харин ч энэ хүн үнэн хэлж  үү, худлаа байна уу гэдгийг мэдэх гэж  үзээд дүгнэлтээ хийх хэрэгтэй. Судлаачид  санаанд орсноо бичилгүй, олон талаас  харж, шүүмжээ зөвтгөж, баталж чаддаг  байх учиртай. Киночдын бүтээлд анализ  дүгнэлт хийдэг хүн ховор болохоор бид  зөв замаар яваад байна уу, үгүй юу гэдгээ  мэдэхгүй.

-Дээр үеийн кинонуудыг олон да-хин үзсэн ч уйддаггүйн нууц нь юу вэ?

-Монгол аяг, төрх байдал  “үнэртээд”  байгаад л учир бий.  Мөн сэдэв, хэлэх гэсэн  санаа нь одоо ч хуучраагүй.

-Хальсны кино, камераар авсан  бүтээлийн хооронд хэр их ялгаа  байгаа вэ ?

-Орчин үеийн тоног төхөөрөмжөөр  авах нь бага сургуулийн хүүхдүүд хийж  байгаатай адил. Хэдий чинээ хүнд ажил  хийнэ, төдий чинээ ухаан суудаг гэдэг дээ.  Одоо бол нэг товчлуур дарж зургаа аваад  ямар болсныг нь тэр дор нь харчихна.  Тархиа ажиллуулах юм багатай. Дээр үед  хальсныхаа хэмжээнд тааруулна, ямар  зураг авснаа арав  хоног, сарын дараа харж  байж мэднэ. Тэр хүртэл болсон болов уу  гэж үргэлж сэтгэл зовнино, зүүдэлнэ.  Одоо үед “Киногоо компьютерт хадгалсан  нь баттай” гэдэг. Ганц вирустээд л өнгөрөх  учир осолтой.  Хальсаар авбал чанартайгаас  гадна өнө удаан жилийн настай. Ах, дүү  Люмерийн 1895 онд хийсэн дэлхийн анхны  киног бид одоо ч үзэх боломжтой байна.

-Та Доржпалам, Бунтар найруулагчтай ажиллаж байсан. Тэднээс юу  сурсан бэ?

-Би тэр үед зураглаач нь байсан  болохоор “Найруулагч болох гэж байгаа  юм аа. Найруулгын талаар хэлж өгөөч” гэж  асуултай биш,зүгээр л тэднийг  ажигладаг  байлаа. Найруулагчийн сургууль төгсөөгүй,  тэднээс л их зүйл сурсан даа. Нэг л жишээ  хэлье. “Энэ хүүхнүүд үү” киноны төгсгөлд  Гомбосүрэн гуай “Ээ дээ, энэ хүүхнүүд үү”  гэж хэлдэг дээ. Доржпалам найруулагч  “Таны наад хэлж байгаа нэг л биш ээ” гэж  Гомбосүрэн гуайд хэлж байна. Надад бол  зүгээр л санагдаад, бүр гайхсан. Гэтэл хоёр  удаа сургуулилсны дараа найруулагч “Та  занаж хэлээд байна. Бахархаж, өрөвдөж  хэлэх ёстой” гэсэн. Үгийг хүртэл яаж  хэлэхээс их зүйл шалтгаалдгийг тэгэхэд  ойлгосон.

-Театрын найруулагч болохсон гэж  бодож байсан үе бий юү?

-Театрт оръё гэж бодож байгаагүй.  Намайг бага байхад “Чапаев”, “Чингисийн  удам”, “Уулан дахь застав” зэрэг орос кино  их гардаг байлаа. Кино театрын тасалбар  тавин мөнгө, нэг төгрөг. Мөнгөгүй үедээ  сандал доогуур нуугдаж байгаад дараагийн кино эхлэх үед гарч ирнэ. Нэг удаа  “Ард” кино театрт кино үзчихээд Улсын  их дэлгүүрийн ойролцоо явж байтал шөнө  болсон хэрнээ олон хүн бужигнаад баяр  наадам аятай юм болж байсан.  Би бүр  гайхаад, аппарат техник байрлуулсан  газар очоод хартал цайвар цагаан залуу  нэг бор царайтай ахтай оросоор яриад  л хүмүүсийг ингэ, тэг гээд зааварчилж  байсан. Тэр үеэс л кино урлаг гайхалтай  санагдаж найруулагч болохоор шийдсэн.  Сүүлд мэдэх нь ээ, Доржпалам найруулагч  Ганжуур зураглаачтай “Бидэнд юу саад  болж байна” киноны зургаа авч байсан юм  билээ.

-Таны охин Отгонзаяа “Мартаг -дашгүй намар” киноны хоёрдугаар  ангийг найруулсан. Мэргэжлийн хүний  нүдээр дүгнэхгүй юу?

-Орчин үедээ таарсан, мюзикл маягийн,  давгүй кино байна билээ.  Анх удаагийнх  гэхэд жүжигчид нь сайн тоглосон. Гэхдээ  хумсаа урт ургуулж, гоё будсан, загварлаг  хувцастай охид тариан талбайд ажиллана  гэж байхгүй.

-Амьдралдаа тохиолдсон зүйлээс  кинондоо оруулж байв уу?

-Намайг багад манай гудамжны  хүүхдүүд дугуй их унадаг, Чингэлтэй уул  руу зугаалдаг байлаа. Банзан дээр дугуйгаар  явж, өгсүүр газраар үсэрч, шонгийн модны  ацаг дундуур харайж өрсөлддөг байсан. Тэр  нөхөрлөлөө санаад “Зуслангийн найзууд”  кинонд дурсамжаасаа оруулсан.

-Хаана ч ярьж байгаагүй, кино  бүтээх үеийн гэгээн дурсамжаасаа  хуваалцахгүй юу?

-Нэгэн үе авьяаслаг, оюунлаг залуус  архичин болох нь олширсон.  Амжилт  гаргахаар нөхөд нь баяр хүргэж байна  гээд дайлдаг. Тэгсээр байгаад архинд  дурлуулчихдаг. Тэднийг хараад би их  харамсдаг байсан учир “Амьдралын  нахиа” киногоо хийсэн.  Тэр кинонд мод  хөрөөддөг хэсэг байдаг даа. Дээр үед  заавал зөвшөөрөл авч мод огтолдог,  хэн дуртай нь мод тайрдаггүй байсан.   Эрдэнэтэд зургаа авч байсан юм. Дарханд  очоод мод хэрэгтэй байгаагаа хэлтэл  “Захиргааны байраа сольж, барилга барих  гэж байгаа, тэднээс хоёр мод ав” гэсэн. Бид  сүрлэг томыг сонготол “Зил 130” машинд  багтаагүй. Тэгээд шөнө нууцаар дахин  хоёрыг тайраад Эрдэнэтэд тарьчихсан.

-Амьдралаа эргэн харахад хийгээгүй үлдсэн юм хэр их байна вэ?

-Өө, маш их. Хүний нас богино юм. 100  насалсан ч багадахаар гээч. Хүн болох гэж  явсаар 20 жилийг нь үрчихнэ. Одоо бодох нь  ээ, өөрийгөө бүрэн дайчилж чадалгүй, идэр  залуу насаа мөн ч дэмий өнгөрөөжээ. Би 40  гарсан хойноо л ухаарлаа. Гэм нь урдаа,  гэмшил нь хойноо юм даа. Гэхдээ муу ч  сайн ч, хийсэн юмтай болохоор өөрөөрөө  бахархдаг. Бид мөнх биш. Хэзээ нэгэн  цагт шороонд булагдана. Хийсэн бүтээл  сайн байж чадсан бол 10, 20 магадгүй 100  жил амьдарна. Муу байсан ч түүх  болж  үлдэнэ. Амьдрах хугацаа бага үлдлээ гээд  өөрийгөө бөөцийлөөд байж болохгүй.  Хийж дуусаагүй  зүйлээ заавал хийх  учиртай. Гэхдээ залуугийнх  шигээ кино  хийнэ гэж худлаа. Бодсон, хэлэх гэснээ  номоор, сонин сэтгүүлээр үлдээхсэн гэж  бодож байна. Ядаж ганц сайн уран бүтээлч   гаргачихсан гэж бодож багшилж байна

http://www.mongolnews.mn/i/52066

З.Дүвчин: Амжилт гаргадаггүй юмаа гэхэд их спортоос эрүүл салаарай гэж шавь нартаа хэлдэг

Нийтэлсэн: 2014-05-12 12:22:36

Чөлөөт бөхийн УАШТэнэ сарын 15-нд болно. Тиймээс тамирчдын бэлтгэл болоод, тэмцээний бэлтгэл ажил хэрхэн хангагдаж байгаа талаар гавьяат тамирчин, гавьяат дасгалжуулагч З.Дүвчинтэй ярилцлаа. Чөлөөт бөхийн тогоонд олон жил чанагдаж яваа түүний гараас МУГТ С.Батцэцэг, Ц.Энхжаргал нарын алдартай тамирчид төрсөн байдаг.

-Манай эмэгтэй тамирчдын амжилтын буухиа үргэлжилсээр байгаа. Энэ бүхэнд дасгалжуулагчийн оролцоо хамгийн чухал?

-Тамирчид өөрсдийн зүтгэл, хөдөлмөр хүчний үр дүнд зохих амжилтыг үзүүлсээр байгаа. Он гарсаар Красноярскийн олон улсын тэмцээн, Японд болсон дэлхийн цом, ДАШТ, Азийн аварга шалгаруулах тэмцээнд өндөр амжилт үзүүлж нэг, хоёр онооны зөрөөтэй дандаа хоёрдугаар байр эзэлж ирсэн.

Одоо УАШТ дөхөөд ихэнх тамирчид клуб, нийгэмлэгүүдээрээ тараад бэлтгэлээ хийцгээж байгаа. Яахав нэг үеэ бодвол чөлөөт бөхийн амжилт дээшилж байна. Дэлхийн бөхчүүдийн эхний гурван байрын нэг нь манайх гэж бодож байсан боловч цаг дээрээ худлаа байна.

Ялангуяа ааш араншин бүх зүйл нь бүрдсэн бяртай хүчтэй орны бөхчүүлтэй тийм ч амархан нэг хоёрдугаар байрны төлөө өрсөлдөөд байдаг зүйл биш байна. Тийм учраас энэ хэмжээнд барилдаж амжилт гаргахын тулд маш их хөдөлмөрлөх хэрэгтэйг манай тамирчид ойлгож байгаа.

-Ер нь тамирчид юун дээр их алдаад байна вэ?

-Жилийн жилд л алдлаа үүнийгээ засна гээд л ярьдаг. Энэ маань ч хойшид давтагдах янзтай. Ажиглаад байхад дэлхий нийтээрээ л ийм байдаг юм шиг байна. Манайхан хөлдөө алдлаа, хэвтээ муу хамгааллаа гэдэг. Гэхдээ хэвтээ хамгаалалтыг тун боломжийн болж байгаа гэж үзэж байгаа.

Учир нь манай ахлах дасгалжуулагч Б.Батбаяр хэвтээ хамгаалалтын тал дээр тун сайн ажилладаг. Энэ чанараараа ялангуяа манай эмэгтэйчүүд хэвтээ хамгаалалтан дээр алдах нь багасч байгаа. Засагдлаа ч дараагийн үе нь мөн л алдаатай гарч ирдэг юм байна. Ер нь мөнхийн л засвартай юм шиг байна шүү дээ.

-Манай тамирчдын гол өрсөлдөгчид аль орных вэ?

-Өнгөрсөн дэлхийн цомын тэмцээний үеэр дэлхийн шилдэг найман бөх гэхэд тав нь Азиас орсон байсан. Ингээд бодохоор дэлхийн чөлөөт бөхийн эмэгтэйчүүдийн өнгийг тодорхойлогч Азидаа ихэвчлэн байдаг. Бас Япон, Хятад, Казакстан ордог ч Энэтхэг сүүлийн үед их ширүүн гарч ирж байгаа.

Энэ дунд сүүлийн үед манайх орчихсон гээд бодохоор Ази талдаа тамирчид түлхүү амжилт гаргадаг юм. Гэхдээ Америк, Канад, Азербаджейныг үгүйсгэж болохгүй. Сая л гэхэд манайхан Канад, Орост хожигдсон.

Тэгэхээр тэд манайхаас дутахгүй байна гэж харагдаж байна гэсэн үг. Манай чөлөөт бөхөөс олимпийн аварга төрөөгүй байхад бусад орнууд бүгд л олимпийн аваргатай болчихсон байх жишээтэй. Энэ утгаар тэдгээр орнуудын хөгжил дэвшил манайхаас илүү.

-УАШТ-ээс тэмцээнээс шавь нараасаа юу хүлээж байна вэ?

-Яахав тамирчид хоорондоо өрсөлдөөд аварга болсон тамирчин ДАШТ-нд оролцоно. Гэхдээ улс орноо төлөөлж оролцох учраас холбоо, удирдах хүмүүс, ахлах дасгалжуулагчид хоорондоо ярилцаж сонгон шалгаруулалт хийгээд аль дөхөмтэйг нь л явуулна шүү дээ. Түүнээс хойш аварга болсон тамирчин бүхэн орно гээд зүтгээд байж болохгүй.

Өнгөрсөн жил гэхэд ДАШТ -нд долоон тамирчин явснаас гурав нь улсын аварга болоогүй тамирчин байх жишээтэй. Тийм учраас заавал аварга болсон гэхгүй сонголтоо зөв хийх нь чухал байгаа юм. МУГТ С.Батцэцэг, О.Насанбурмаа нар Солонгос улсад эмчилгээ хийлгээд ирсэн учраас энэ удаагийн улсын аварга шалгаруулах тэмцээнийг өнжих болов уу.

-Манай эмэгтэй тамирчдаас хэд хэдэн тамирчин дэлхийд танигдаад байгаа шүү?

-Өнгөрсөн жилийн хувьд манайхан багаараа танигдлаа шүү дээ. Энэ ч утгаараа Азербаджейны Алтан гранпри тэмцээнд манайхыг багаар нь урьсан. Энэ нь дэлхийд танигдаж байгаагийн нэг хэлбэр юм л даа. Албан ёсоор хүнд жингийн МУГТ О.Бурмаа ДАШТ-ээс мөнгө хүрэл медаль авчихсан учраас яггүй гэдгийг нь дэлхийн аль ч орны тамирчид багцаалдана.

Бас ДАШТ-ийн гурван удаагийн хүрэл медальт О.Насанбурмаа, олимпийн хүрэл медальт О.Батцэцэг сүүлийн оролцсон бүх тэмцээнээсээ алт мөнгө хүрэл медаль хүртсэн. Бас хөнгөн жингийн М.Сумьяа гэхэд л ДАШТ, Универсиад наадмаас мөнгөн медаль авсан гээд эдгээр тамирчид дэлхийд танигдчихсан байгаа. Мөн 55 кг-ын жингийн Бямбацэрэнг эв нь таарвал дэлхийгээс юм зулгаана гэж бодож байна.

-Таны ах Хөдөлмөрийн баатар З.Ойдов гавьяат маань хааяа танд зөвлөдөг биз?

-Ах маань одоо 70 нас дөхөж байна. Хоёр гурван хүүхэд хичээллүүлдэг болохоор хааяа заалаар ирдэг юм. Надад мэдээж санаа оноогоо хэлэлгүй яахав.

-Таныг ид барилдаж байх үеийн чөлөөт бөх өнөөдрийн чөлөөт бөх хоёрын хооронд ямар ялгаа гарч байна вэ?

-Өмнөхөөсөө их өөрчлөгдөж ялгаа гарсан байна. Бидний үед бүх л хүч бяраа гаргаж барилддаг байлаа. Бид умсныхаа бярыг гаргана гэж ярьдаг юм. Тэгж л хүч үзэж байж ганц оноо авдаг. Одоогийнх шиг хамгаална гэхгүй шууд дайрч л барилдана. 15 секунд болоод торгоно гэж айлгадаг байлаа.

Бүх үедээ авсан онооны нийлбэрээр ялагч тодордог байсан. Тэр утгаараа оноо хамгаална гэдгийг мэддэггүй үе байлаа шүү дээ. Оноогоо нэмэхийн төлөө цусгүй тулаан хийдэг байсан цаг бол биднийг барилдаж байх үе юм л даа. Одоо үе болгондоо ялалтыг тодорхойлдог болсон болохоор тактикийн барилдаан гаргадаг болсон.

Их сайн толгой ажиллуулж, сэргэлэн байсан хүн ялалтад хүрэхэд ойрхон болжээ. Ингээд бодохоор ялгаа их гарч байна. Намайг барилдаж байхад олон жинд барилддаг байсан бол өнөөдөр тэрхүү жингүүд хасагдаад цөөрсөн. 1980 оны эхэн үед Орос, Ираны хүнд жингийнхэн үнэнхүү гайхуулдаг байсан.

Атан тэмээ шиг эрс гарч ирээд барилддаг байсан цаг. Тэрийг үзэхэд мөн л сайхан шүү дээ. Харин хүнд жингийнхэнд хязгаар тогтоож өгснөөс хойш жижигхэн цагаан залуучууд гарч ирээд л барилддаг болоод байгаа. Ингээд бодохоор нэг талаараа сүргүй болчихсон юм шиг санагддаг болсон. Гэхдээ мундаг бөхчүүд байна аа.

-Таны шавь нарын барилдааны онцлог юу вэ?

-Манай хүүхдүүд бусдыг бодвол барьцтай барилдаанд сайн. Барьцаа сайн авна гэдэг тухайн барилдаанд ялахын гол үндэс шүү дээ. Би ч тийм байхыг шаарддаг юм. Мөн би шавь нараа зоригтой, тэмцэлтэй байлгахыг чухалчилдаг.

-Та ид үедээ уран хурц барилдаантай бөх байсан. Одоо шавь нар чинь таны тэр өвөрмөц барилдааныг өвлөж авч байна уу?

-Хүн ганцхан хувь төрдөг гэдэг шиг хүн бүрт өөрийн барилдаанаа сургаад байх боломжгүй л дээ. Яахав санаагаа бол хэлж өгнө. Тэндээс өөрийн авьяас чадвараараа сурч авах нь байна, ерөөсөө сурахгүй хүүхэд ч байна. Түүнээс хүүхэд бүрт “Чи хөлөө өгөөд  дараа нь тавхайлдаж унага” гэж зааж болохгүй. Тухайн хүний онцлогт нь тохируулж л барилдаан заахыг боддог юм.

-Тамирчид эх орныхоо нэрийн өмнөөс гэж явсаар эцэст нь эрэмдэг зэрэмдэг болоод дуусдаг. Ялангуяа таны үеийн бөхчүүд энэ асуудалд нэлээн өртсөн байдаг. Гэвч одоо амжилт гаргасан тамирчид насан туршийн тэтгэлэгтэй болдог сайхан боломж бүрдсэн. Таны хувьд ямар зэрэглэлээр цалинждаг вэ?

-Энэ үнэн. Би ДАШТ-ний мөнгөн медалиар цалинждаг. Бидний үе, бидний өмнөх үеийнхэн эх орныхоо нэрийг гаргана гэж яваад өвдөг тохой, хөл гаргүй болчихсон байдаг. Харин урамшуулал гарснаас хойш тамирчид бэлтгэл сургуулилтаа сайн хийгээд амжилт гаргачих юм бол насан туршийн тэтгэлэгтэй болно гээд түүндээ бүхнээ зориулж бэлтгэлд хандах ухамсар нь маш их дээшилсэн.

Энэч утгаар тамирчдадаа “Чи сайн бөх болохгүй байж болно, хамгийн гол нь энэ их спортоос эрүүл салаарай” гэж захидаг. Ялангуяа би эмэгтэй тамирчидтай ажилладаг учраас тэд хэзээ нэг өдөр ээж болно, түүнд хөл гаргүй байвал бас эмэгтэй хүний гоо сайхан байх гээд бэртэл гэмтэлгүй байх талыг их зөвлөж суудагдаа.

-Та насаараа спортод зүтгэж яваа хүн. Бөхийн буянаар санасандаа хүртэл амьдарч чадаж байгаа юу?

-Боломжийн амьдарч байгаа. Чамлах юм алга.

Д.Нэргүй

Эх сурвалж:

http://www.sonin.mn/news/sport/26787

 

“Vanquish” хамтлагийн гишүүн Д.ДАНДИЙ- ЯДАМ: ХИП ХОП СОНИРХОГЧИД ЦӨӨРСӨН Ч БИ ГАЛАА МАНААД СУУЖ БАЙЯ

“Vanquish” хамтлагийн гишүүн  Д.Дандий-Ядамтай ярилцсанаа  хүргэе.

 -Цомог хийж байгаа гэж  дуулсан. Энэ тухай ярихгүй юу?

-Англид сурч байхдаа цомог гар-гахаар төлөвлөж байсан ч бүтээгүй. Дараа нь Солонгост мэр гэжил  дээшлүүлж байхдаа цомог хийнэ гээд  дуунууд бэлэн болсон ч амжихгүй  явсаар орхисон. Сүүлд сонсоод дуунуудаа голсон. 17 дуутай “Хувьцаа”  цомог ирэх сард худалдаанд гарна.  Одоо гоор найман дуугаа бичүүлээд  байна. Инструментал буюу компью -терээр хийсэн аятай,  тэрийг нь амьд  хөгжмийн хамтлаг тоглосон хоёр  янзаар цомгоо гаргана. Цомгийн  хөгжмийг Англид сурч байхдаа  танилцсан ая зохиогчид болон  Монголоос Гамбийт, Анхаа нар  бичсэн.

-Нэр нь их сонин юм.

-Хувьцаа гэдэг өөрийнхөө юмыг  хүнд эзэмшүүлж байна гэсэн үг. Би  сонсогчдодоо хувьцаагаа эзэмшүүлж,  Монголын хип хопод хөрөнгө  оруулалт хийе гэж бодсон юм. Энэ  цомгийг авснаар манай хамтлагийн  хувьцаа эзэмшигч болно. Орчин үед  уран бүтээлчид дуунуудаа цахим  хуудсаар худалдаалдаг болсон тул  ойр дотнын хүмүүс шүүмжилж  байна. Гэхдээ сонсогчид бодит зүйл  хүсээд байдаг учир цомог гаргахаар  зориглолоо.

-“Ийм дуу хийвэл цаг үеэ  олж, хүмүүст таалагдана” гэж   төлөвлөж сэдвээ сонгодог  уу, эсвэл сэтгэл хөдлөлөөрөө  дуртайгаа хийдэг үү?

-Хүмүүсийн хүсэж байгааг дуулбал тэр хип хоп биш. Би олон нийтэд  таалагдах гэж  дуу хийж байгаагүй.   Үзэл бодлоо өөрийн өнцгөөс илэрхийлж, хүссэнээ хийгээд тэр нь  хүмүүст таалагдвал сайн дуу болжээ  гэж ойлгодог.

 -Тэгвэл ямар үед үгээ бичдэг  вэ?

-Бусад репперүүд ямар арга  барилтайг мэдэхгүй ч хөгжим л  байхгүй бол би бичиж чаддаггүй.  Хөгжим таалагдвал  аяных нь хэмнэлд тааруулж сэдвээ сонгоод хаана  ч, хэзээ ч, ямар ч дууны үг зохиож  чадна.  Манай хамтлагийнхан хоолойгоо бичүүлэхийн өмнөхөн үгээ  зохиодог. Түрүүлж үгээ зохиосон нь  хоолойгоо бичүүлж байх зуур бусад  нь амжуулна.  Цомгоо мэргэжлийн  түвшинд хийж байгаа учир нухацтай  хандаж байгаа. Зарим реппер хөгжим  сонсоогүй байсан ч үгээ бичдэг юм  билээ. Тэр их авьяас шүү. Гэхдээ тийм  шүлгийг дараа нь аянд тааруулах гэж   дахин найруулж, засварлана.

-Зарим урлагийнхан хип  хопчдыг уран сайханчид гэдэг  юм билээ. Та юу гэж бодож  байна?

-Хэдэн тэрбум хүн хип хопыг  сонсдог. Хип хоп гарцаагүй урлаг.  Гэхдээ өөрийгөө дуучин гэж  боддоггүй. Манай хамтлагийнхан  дуугаа уран бүтээл гэж ярьдаггүй.  Хэдэн зуун дамжсан ч хүмүүст  таалагддаг, урт настай бүтээлийг  л тэгж нэрлэдэг. Чин сэтгэл,  амьдралынхаа ихэнх цагийг зориулж  байж урлагийн бүтээл туурвина.  Гэтэл би цаг завынхаа багахан  хэсгийг хип хопод зориулдаг.

 -Тэгвэл хип хоп таны  амьдралд хэр чухал байр эзлэх  вэ?

-Маш том. Хэчнээн бага цаг  зарцуулж байгаа ч дуртай учраас  орхиж чадахгүй нь. Хэрвээ мөнгө  олох зорилготой бол үндсэн ажлаа л  хийнэ. -Та хип хопыг юутай зүйрлэх  вэ? -Эмч. Хип хоп, хошин шог  нийгмийг эмчилдэг. Нэг нь энэ  нийгмийн гаж үзэгдэл, болохгүй  бүтэхгүйг элэглэдэг бол нөгөө  нь шууд хэлдэг. Рок, попынхон  Улаанбаатарын утааг дуулбал  зохицохгүй шүү дээ.

 -Хип хоп дууны ая, сүүл,  толгой холболт, утгын аль нь  илүү чухал вэ?

-Мэдээж сүүл толгой холболт.  Хэчнээн гоё хөгжим, сайхан  хоолойтой реппер байгаад үг нь  утгагүй бол муу дуу болно. Би хип  хоп дуунаас үгийг нь л чухалчилж  сонсдог. Сүүл толгой холболтоороо  хэлэх гээд байгаа санаагаа төгс  илэрхийлж байвал тэр сайн шүлэг  болно. Нэг дуунд “Би чамайг бодно  доо, болохгүй бол зодно доо” гэх юм.  Зарим реппер сүүл холбох гээд утгыг  нь алдагдуулчихдаг.

-Хип хопчдын дууны шүлэг  хурц, ёжтой байдаг ч  үг буруу  сонгосон, логикийн алдаатай  санагддаг. Мэргэжлийн хүмүүсээр  бичсэнээ  редакторлуулан  сайжруулж болдоггүй юм уу?

-Энэ чинь хүлээн зөвшөөрөгдсөн,  гудамжны яруу найраг шүү дээ.  Чойномоос эхлээд Галсансүхийн  шүлэг хальт сонсоход утгын алдаа-тай, танхай ч гэмээр хэрнээ  гүн  ухаан  тай  байдаг. Миний зохиосон  шүлгэнд өөрчлөлт оруулж хүнийх  болгочихоор өөрийн болгож үглэж  чадахгүй. Чаддаг бол хамаа алга.  Зарим хүн “Та яг өөрөө үгээ бичсэн  үү” гэж асуудаг.  Би хүнээс үг бай  ту-гай үсэг ч авч байгаагүй.

-Яруу найрагт дуртай юу?

-Үгүй.

-Тэгвэл үгийн сангаа яаж  баяжуулдаг вэ?

-Багадаа уран зохиолын хичээлдээ  нүдээ аньж байгаад онц  гардаг байсан. Цаанаас заяасан өчүүхэн авьяас,  жаахан хичээл зүтгэл, дур сонирхол  байгаа болохоор хип хоп дуулдаг.

-Хамгийн анх ямар дуу  сонсоод хип хопод дуртай болсон  бэ?

-“Дайн ба энх” хамтлагийн дуунуудыг сонсоод хип хоп гоё юм аа  гэж боддог байсан ч “Хоёр хүү”-гийн  “Савагчид” сонсоод эргэлт буцалт -гүй дуртай болсон доо. Дунд ангид  байхдаа урлагийн үзлэгээр реп  бүжиглэж, “Гарах гарцгүй” бүлгийн  дуунаас дуулж байгаад ахлах ангиасаа  өөрсдөө хийж эхэлсэн.

-Хип хоп сонирхдог хүүхдүүдэд  юу захих вэ?

-Би зөвлөгөө өгөөд  байхаар айх-тар хүн биш ээ. Гэхдээ хичээгээрэй  л гэе. Реппер болох эсэхийг би,  чи, тэр хүн шийдэхгүй, сонсогчид  л мэднэ. Зургаан дуу хийлээ гэхэд  сонсогчид алийг нь ч үнэлэхгүй  бол эртхэн больсон дээр. Эхний  дуу сонсогчдод таалагдахгүй байж  болно, хоёр, гурав дахийг нь голж  болно. Дараагийнхаасаа сонсогчдод  таалагдаж байвал хичээх хэрэгтэй.

-Гадаадад хип хоп дуу  моодноос гараагүй байхад  Монголд яагаад хип хопчид,  сонсогчид цөөрчихсөн юм бэ?

-Урлаг судлаач биш болохоор  мэдэхгүй. Хүүхдүүдийн сонирхол  өөрчлөгдсөн байх. Гадаа сагс  тоглодог, зуслан явдаг хүүхдүүд  цөөрч, орц бүр хамтлагтай байхаа  боль чихож.  Тийм болохоор би  дуулахаа больж болохгүй байна. Муу  ч гэсэн галаа манаад сууж байя. Сайн  репперүүд гарч ирэх байлгүй дээ.

-Хамтлагийнхнаасаа хэнтэй нь  илүү дотно вэ?

-Бид зургаа хамтлаг гэхээсээ  илүү “горшок”-ны найзууд. Энд  тэндээс нийлж хамтлаг байгуулаагүй  болохоор энэ, тэртэй нь илүү дотно  гэсэн зүйл байхгүй.  Сурч дуусдаггүй нэг хамтлаг байна даа. Гурав нь  гадаадад, үлдсэн нь Монголд байна.  Тэднийг ирэхээр нөгөө хэд нь зөрөөд  л гадагшаа явах байх.

-Хамтлагаараа болон  ганцаараа дуулахын аль нь  таалагдаж байна вэ?

-Бүтэн дууг ганцаараа дуулна  гэдэг үг зохиохоосоо эхлээд  хэцүү. Бас бүхнийг өөрөө хийнэ.  Хамтлагаараа байх гоё ш дээ.

-Хамтлагаараа дуулахаар  цөөхөн мөр ногдоод хүссэнээ  илэрхийлж чадахгүй юм биш үү?

-Найм байтугай дөрвөн мөрөнд ч  хэлэх гэснээ багтааж болно.

-Яаманд ажилладаг гэж  дуулсан. Ажлынхан тань хэрхэн  хүлээж авдаг вэ?

-Хип хопчид соёлгүй, бүдүүлэг  танхайчууд гэдэг ойлголт 2000-аад  онтойгоо хамт дууссан. Харин ч шинэ  жил, тэмцээн уралдаан болохоор “Чи  л нүүр тахлана шүү” гэдэг.

http://www.mongolnews.mn/i/52017

“Х-ТҮЦ” хамтлагийн жүжигчин Т.БАРХҮҮ: ЖҮЖИГТ ТОГЛОХООР ЗҮРХ ӨВДДӨГ

    “Х-ТҮЦ”  хамтлагийн жүжигчин Т.Бархүүтэй ярилцлаа.

-Өнөө өглөө сэрээд хамгийн түрүүнд юу  бодсон бэ?

-“Танхай гэрээ” нэртэй инээдмийн киноны  продюсерээр ажиллаж байгаа. Киноныхоо дууг  ямар байвал зүгээр вэ гэж бодлоо. Гол дүрд  Амбий ах, Одноо, Долгор, би тоглож байгаа.  Бараг л бэлэн болчихсон. Гэхдээ энэ зун, намар  олон кино нээлтээ хийх тул ирэх жил цацах  бодолтой байна.

-Өдөржин унтах, эсвэл тоглолттой  байхын аль нь гоё вэ. Та ямар өдрийг  сайханд тооцдог вэ?

-Ажил бүтээд байвал өдөр бүр л гоё.  Гэр бүлтэйгээ зугаалгаар явах, сайхан уран  бүтээлийн ард гарах, тоглолтоо амжилттай  дуусгаад үзэгчдийн алга ташилтаар шагнуулах  аль аль нь жаргал.

 -Тэгвэл кино, хошин шог, жүжигт  тоглохын аль нь илүү таалагдаж байна вэ?

-Эрч хүч, хурдтай, бусдыг инээлгэдэг, залуу  хүний ритмд таарсан гэдэг утгаараа хошин  шогт дуртай. Кино хийхэд бие, биенээ танихгүй  янз бүрийн хүмүүс энд тэндээс цугларч сарын  дотор ээнэгшиж дотносоод сүүлдээ тэврэлдээд,  уйлалдаад салдаг. Хамтлагийнхнаасаа өөр уран  бүтээлчидтэй хамтарч ажилладаг болохоор их  сонирхолтой.

-“Сэрүүн хасын нууц”-ын Жиганы  дүрээр “Гэгээн муза” наадмын  шилдэг гол  дүрд нэр дэвшиж байгаа. Бэлтгэлээ хэр  базааж байна вэ. Шүүгчдийн өмнө гарах  энгийн үед тоглодгоос ялгаатай юу?

-Шүүгчдийн өмнө заримдаа биеэ барьдаг.  Сүүлийн үед тийм зүйлд ач холбогдол өгөхгүй  байх гэж хичээх болсон. “Гэгээн муза”-д  зориулж хамгийн мундгаараа тоглоно гэж  болохгүй. Яаж тоглож байснаа л үзүүлэх  хэрэгтэй. Энэ сарын 14, 15-нд жүжгийн бүрэл-дэхүүнээрээ сургуулилалт хийнэ. Тэр хүртэл  өдөр бүр гэртээ, машиндаа, орон дотроо үгээ  бэлдэж байгаа.

-Драмын жүжигт тоглохын юу нь хэцүү  вэ?

-Энэ миний эзэмшсэн мэргэжил, би чадах  ёстой учраас хэцүү гэж болохгүй. Шантраад   л байвал тоглож чадахгүй. Харин зүрх жаахан  өвдөх гээд байдаг болсон.  Жүжгийн үеэр уйлна,  уурлана, аргадна, зодно гээд олон ааш гаргадаг.   Би өөрөө айхтар ядрахгүй, оюун ухаан “Энэ  жүжиг шүү дээ” гэж мэдэрч байгаа хэрнээ бие  эрхтэнүүд тэгж хүлээж авдаггүй.

-Жиганы оронд байсан бол ямар  шийдвэр гаргах вэ?

-Анх хуримаа хийхийн өмнө, Сюэкөг өөр  хүнд хайртайг нь мэдсэн даруйдаа л орхих  байсан.

-Ажил, амьдралын тэнцвэрээ хадгалж  чадаж байна уу?

-Өдрийн 80 хувийг ажилд, үлдсэнийг нь  хувийн амьдралдаа зарцуулаад байна. Шинэ  шоу тоглохын өмнө өглөө бэлтгэл хийж, орой  жүжгээ тоглоод, дараа нь бүжгээ сургуулилаад  өдрийн 16 цагийг ажил дээрээ өнгөрүүлдэг.

-Энэ амьдрал тань тэгээд таалагдаж  байна уу?

-Миний л сонгосон мэргэжил, амьдрал.   Охиндоо зарцуулах цаг багатай тул эцэг хүний  хувьд өөрийгөө чамладаг. Охиноо хувь хүн  болж төлөвших суурийг нь тавилцахсан гэж  боддог ч санаагаар болохгүй юм. Гэхдээ эхнэр  бид хоёроос илүү сайн халамжилдаг эмээ нь  байгаа. Манай эхнэрийн ээж үгээр хэлэхийн  аргагүй сайн хүн байдаг юм.

 -Охиноо тийм, ийм хүн болоосой гэж  битүүхэндээ бодож амжив уу?

-Эрдэм мэдлэгтэй, сайн хүн болоосой л гэж  хүсдэг дээ.

-Сүндари нэрийг нь хэн өгсөн бэ?

-Бид хоёр ярилцаж байгаад л сонгосон.  Одноогийн багадаа уншиж байсан энэтхэг  зохиол дээр Сүндари нэртэй бүсгүйн тухай  өгүүлдэг юм билээ. Хүнээс асуухад сайхан  бүсгүй, үзэсгэлэн гоо гэсэн утгатай байсан.

-Зарим хосууд энгийн зүйл дээр хүртэл  хайраа мэдрүүлэхийг хүсдэг бол нэг хэсэг  нь хал нь гаднаа, хайр нь дотроо байдаг.  Та ханиа яаж хайрладаг бол?

-Гэр бүлийнхнээ, эхнэрээ, хүүхдээ дотроо л  хамгаас илүү хайрлана. Хайраа ил гаргаад байх  сонирхол надад байдаггүй. Зарим хүн гаднаас  дүгнээд буруугаар ойлгож магадгүй юм.

-Ингэхэд та хоёр хуримаа хийсэн үү?

-Үгүй ээ, энэ талаар бодож байгаагүй. Гэхдээ  яагаад болохгүй гэж.

-Оюутан, сурагч байхдаа Одноо эгчийн  талаар юу гэж бодож байсан бэ?

-Тэр үед мэддэг байсан ч онцгойлон анзаарч  хардаггүй байсан.

-Таны бодлоор эмэгтэй хүн ямар үед  үзэсгэлэнтэй харагддаг вэ?

-Хүмүүс үзэсгэлэн гоог янз бүрээр л  тодорхойлдог. Аятайхан хувцаслаж, үсээ  засуулаад, гоё будчихвал эмэгтэй хүн бүр л  сайхан харагдана. Би гадна талаас нь хүнийг  дүгнээд байдаггүй. Миний хүүхдийг хэв лийдээ  тээж байна гэж бодохоор эхнэрээ хайр лахгүй  байхын аргагүй, хөөрхөн. Тийм үед уурлуулахгүй юмсан, халамжаар дутаахгүй шүү гэж  хичээдэг.

-Хэдэн наснаасаа өөрийгөө том хүн  боллоо гэж мэдэрсэн бэ?

-Намайг найман настайд аав өөд болсон.  Дөрвөн ахтай, айлын бага хүүхэд. Аавыгаа  алдсанаас хойш ээжийгээ зовоохгүй юмсан,  илүү, дутуу юм нэхэхгүй юм шүү, хүнээс юм  гуйж дарамт болохгүй амьдрахсан гэж хичээж  ирсэн.

-Айлын бага байх хүний төлөвшилд  нөлөөлдөг болов уу?

-Би л айлын бага гэсэн шиг эрхэлсээр байгаад тэнэг болсон хүүхэд байна. Эрх болохгүй  юм шүү гэж хичээдэг хэрсүү хүүхдүүд ч байдаг.

-Аавынхаа талаар тод санадаг уу?

-Одооны хүүхдүүд их сүрхий, бага насныхаа  юмыг сайн санадаг юм билээ.  Би аавтайгаа  байсан мөчөөс тийм их зүйлийг санадаггүйдээ  харамсдаг юм. Миний аав Автобусны жолооч  хийж байгаад тээврийн жолооч болсон. Аавынхаа хажууд суугаад машиных нь арааг сольж,  жолоог нь барьж байснаа  сайн санадаг.  Намайг  их эрхлүүлдэг байсан. Айлын том хүүхэд байсан  бол ухаан суутлаа аавынхаа хайр халамжийг  мэдрэх байсан даа гэж боддог юм. Аав минь  амьд байсан бол хэзээ ч түүнийг гомдоохгүй,  сайн хүү байж, халамжилж, надаар үргэлж  бахархаж хүмүүст ярьдаг, тийм л жаргалтай  байлгахсан гэж. Аавтай хүмүүст атаархдаг.  Жаргал даа ташуурч, аав, ээждээ хатуу үг хэлж,  зовоо  дог хүүхдүүдэд дургүй хүрч, өнгөрсөн  хойно нь л ухаарна даа гэж өмнөөс нь харамсах  юм.

-Ямар зүйл таныг тэвчихийн  аргагүйгээр  бачимдуулдаг вэ?

-Дотнын хүмүүс өчүүхэн зүйлээс болж  хоорондоо хэрэлдээд байхаар эмзэглээд, дотор  давчиддаг. Хүмүүс нэг нэгэндээ буулт хийж,  тайвширсан хойноо ойлголцох хэрэгтэй.

 -Хэн нэгнээс зөвлөгөө авах нь их үү,  эсвэл өөрөө шийдвэр гаргах дуртай юу?

-Шийдвэрээ өөрөө л гаргадаг. Хэн нэгний  зөвлөсний дагуу хийгээд алдаа гаргавал нөгөө  хүндээ уурлах хэцүү, өнөө хүнд ч сэтгэлийн  зовлон болно. Ганцаараа шийдэх боломжгүй  том асуудал дээр гэр бүлийн хүнтэйгээ  ярилцдаг.

-Таны тархи, зүрх хоёрын аль нь хүчтэй  вэ?

-Сүүлийн үед тархиа дагадаг болсон. Эрчүүд  зүрх сэтгэлээ дагаж шийдвэр гаргаснаар их  алддаг. Тархиараа л зүрхээ удирдана даа.

-Сонсож байсан хамгийн сайхан үг юу  вэ?

-Манай ээжийн найз, гавьяат жүжигчин  Дэлгэржаргал эгч “Харахаар л атаархал  төрүүлмээр таван сайхан хүүтэй” гэснийг нь  сонсоод баярласан.

-Жүжигчин болсноос хойш сурсан  хамгийн том эрдэм юу вэ?

-Үзэгчдийн өмнө биеэ барихаа больсон.  Тайзан дээр гарахаар өөдөөс харж буй  хүмүүсийн энерги мэдрэгдээд халуу төөнөдөг.  Анх үзэгчдийн өмнө гарахад эрүү чичрээд үгээ  хэлж чадахгүй, хөл салганаж, зүүдэлж байгаа юм  шиг жингүйдлийн байдалд байсан. Харин одоо  бол гараад юу хийх вэ, үзэгчид яаж хүлээж авч  байна, ямар үг хэлбэл инээх вэ гэдгийг мэдэрч,  харилцдаг болсон. Бид зөвхөн жүжигчин ч биш,  хулгайч, цагдаа, эмч, гал сөнөөгч гээд олон дүрд  хувирдаг. Тийм хүмүүсийг ч судалдаг. Чамайг  ч гэсэн ажиглаад, сэтгүүлч хүн яаж асуулт  тавьдаг, юу хэрэглэдэг, тэмдэглэл хөтөлдгийг  ажиглаж л байна. Дараа нь би сэтгүүлчийн дүрд   тоглож ч магадгүй. Хүнтэй харилцаад цагийн  дотор  ерөнхийд нь таньчихдаг.

 -Таныг дуулдаг, цомог гаргаж магадгүй  гэж сонссон.

-Дуугүйгээр амьдралаа төсөөлж чадахгүй.  Найзтайгаа хамтарч хийсэн дуу, надад өгсөн ая  арав гаруй бий. Уран бүтээлчид заримдаа сайхан  санаа, хүсэл төрсөн үед нь   хурдхан бүтээгээд  авах хэрэгтэй юм билээ. Удаад байхаар хүсэл нь  унтарчихдаг талтай. Цомог гаргах тухай бодож  үзээд шаардлагагүй гэж шийдсэн. Бархүү цомог  гаргалаа гээд ч яах  юм, хүсэл сонирхлоо дарж  чадсан.

http://www.mongolnews.mn/w/52020

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.