• Categories

  • Traffic

Bro\’s Records Mongolia” хөгж­мийн компанийн уран бү­тээлч, хөгжмийн зохиолч Ганхуягийн Онон: “Ертөнц” зохиолд маань монголчуудын философи дуугарч байгаа

Ганхуягийн Онон: “Ертөнц” зохиолд маань монголчуудын философи дуугарч байгаа

 

“Bro\’s Records Mongolia” хөгж­мийн компанийн уран бү­тээлч, хөгжмийн зохиолч Ган­хуя­г­ийн Ононтой ярилцлаа. Тэрбээр дэлхийн шинэ хөгжмийн ертөнцөд хөгжмийн сэтгэлгээ, характер, өөрийн гэсэн хэл хэллэгээрээмонголхэмээх дүр төрх, монгол хэв шинжийг босгох том зорилго өвөрлөж яваа нь гайхалтай. Тэр зорилгынх нь бодит эхлэл болохЕртөнццомог нь хэвлэгд­сэнээс хойшхи дөрвөн сарын хугацаанд борлуулалтаараа байнга тэргүүлж байгаа юм.

-ТаныЕртөнцзохиол сон­согч­дын ч, мэргэжлийнхний ч сонирхлыг ихээр татаж байна. Үндэснийхээ хөгжмийн зан төр­хийг нэлээн бодож үзсэн юм уу гэж санасан. Зохиолоо хэрхэн бичсэн бэ?

-Бид өнгөрсөн 2007 онд “Introduction to nomads” нэртэй цомог гаргасан юм.  Эхэндээ нэг их хол явна гэсэн итгэл байгаагүй. Гэтэл хүмүүст нэлээн сайн хүрч, гадаад, дотоодын сонсогчид их сайн хүлээж авсан л даа. Эндээс үүдээд ер нь дэлхийн хөгжмийн зах зээл рүү оръё гэсэн санаа гаргасан. Энэ том зах зээл рүү орохын тулд ямар стандартыг хангасан байх вэ гэдэг судалгаа хийлээ. Өнөөгийн дэлхийн чиг хандлага, шинэ эриний хөгжим, урсгал чиглэ­лүү­дээр бүтээлээ хийх нь зүйтэй юм байна гэж үзсэн л дээ. Дэлхийн сая сая хүмүүс энэ чиглэлээр бүтээл хийж байна. Эд нараас бид юу­гаа­раа, яаж ялгарах вэ гэж бодсон. Бид монгол хүмүүс. Өөрийн язгуур, үндэсний хөгжмөө барих ёстой юм байна гэдгээ ч ойлгоод 2009 оноос ажлаа эхэлсэн дээ. Эхлээд тов­шуур хөгжим худалдаж аваад, судалж, хэрэглэж үзлээ. Бүр гүнд нь ороод судлах явцдаа  хобис, хэц гэхчилэн маш эртний уламжлалтай хэд хэдэн хөгжмийн зэмсгийг барьж авсан. Жишээ нь, хобис гэхэд л зан үйлийн гэхээсээ хөгж­мийн зэмсэг гэдэг утгаараа илүү хөгжчихсөн хөгжим байсан. Эртний уйгур угсаатнаас Монголд нэвтэрч орж ирсэн юм билээ. Дөрвөн чавх­дас­тай, хууртай уг сурвалж нэг. Юань улсын үеэс өргөн дэлгэр хэрэглэж байсан ч орчин үед бүр мартагдсан хөгжим. Тиймээс бид “Ертөнц”  цомгийн бүтээлдээ сэр­гээн хөгжимдөж эхэлсэн. Одоо зөвхөн туульчдын хүрээнд хэрэг­лэж байгаа товшуур хөгжмийг цомогтоо мөн л чухал үүрэгтэйгээр хэрэглэж байна. Зохиолд ритмийн үүргийг гүйцэтгэж байх жишээтэй. Энэ мэтээр “Ертөнц” цомгоо бид нэлээн их судалгааны үр дүнд хийсэн. Түүхийг нь мэдэхээс өөр аргагүй шаардлагууд тулгарч бай­сан л даа. Шинэ хөгжмийг гаргаж ирэхийн тулд бид түүхийг буруу зөрүү ойлгож болохгүй.

-”Ертөнццомгийн хөгжим нийт хэр хугацаанд тоглох бүтээл вэ. Оньсого шиг хэрнээ хүмүүст маш их таашаал тө­рүүлж байх шиг?

-Тавин минутын хөгжим. Манай “Bro\’s records”-ынхон олуулаа л даа. Хэдүүлээ ярилцаад хүн бай­галь ертөнцтэйгөө харьцаж байгаа харилцаа, шүтэлцээг дуугаръя гэж шийдсэн юм. Үүнийг хөгжмөөр яаж илэрхийлж болох вэ гэж гурван жил гаруй бодож, бичиж дуусгасан. Тиймээс энэ хөгжимд монгол­чуу­дын философи дуугарч байгаа.  Урлаг өөрөө ч хүн төрөлхтнийг соён гэгээрүүлэх хамгийн том хүч юм байна.

-Шинэ хөгжим гэж чухам ямар хөгжим бэ, юунд хандаж байна гэдгийг жаахан тод­руу­лах­гүй юу?

-Хүн төрөлхтөн хөгжлийн төлөө явсаар байгаад оюуны ядаргаа, стресст орчихсон байгааг хэн бүхэн зөвшөөрдөг. Шинэ хөгжим бол энэ ядаргааг тайлахын тулд сонсдог, хүнд сэтгэл оюуны тайтгарлыг төрүүлдэг ийм чигийн хөгжим л дөө. Энэ төрөлд манай монгол үндэсний язгуур хөгжмийн сэтгэлгээ характер нь нэлээн нийцтэй са­нагд­даг юм.

-Зохиол дотроо уулс, ус, тэн­гэр, нар гэхчилэн олон хэсэгтэй, байгалийн өөрийнх нь авиа чи­мээг монгол хөгжмийн зэмсэгтэй хамс­руулан хэрэглэсэн байна лээ. Ер нь их том сэдвийг барьж авчээ?  

- Ертөнц, нар, ус, салхи, тал, хавар, уулс, онгод, тэнгэр, хурай хурай хурай гэсэн хэсгүүд байгаа. Аязууд юм.  “Уулс” гэдэг аяз дээр бид “ердийн оровлого” гэдэг шу­вууны амьд дуу чимээг бичиж оруулсан. Энэ шувууны дуугарах өнгө, давтамж хөгжимд буугаад ирэхээрээ хүний сэтгэл зүйд тай­ван амгалан байдлыг авчирч бай­гаа юм л даа. Сонсоход гадаад ертөнцөөс бүрэн ангижирч зөвхөн хөгжимдөө орох боломжийг хү­мүүст нээж өгч байдаг.

-Манай үндэстэн эртнээсээ амьдралыг мөнх байлгах гэсэн чин хүсэл тэмүүлэл, цаг хуга­цааг уртасгах эрмэлзлээ уртын дуундаа нэлээн гүнзгий шин­гээ­сэн харагддаг л даа. Монгол хүний ертөнцийг үзэх үзэл, ханд­лага энэ үүднээсээ таны бү­тээлд нөлөөлсөн тал байна уу. Асууд­лыг асар өргөн, том хү­рээнд хардаг онцлог нь гэх юм уу?

-Нөлөөлөлгүй яахав. Бид язгуур санаагаа барьж авсан учраас нөлөөлөхөөс аргагүй. Энэ язгуур санаан дотор юу явж байна вэ гэхээр, хорвоо ертөнцийг урт удаан оршин амьдраасай гэсэн чин хүсэл л байгаа шүү дээ. Манай цомог “Эцэг тэнгэр, эх дэлхий үүрд орших болтугай” гэсэн үгээр эхэлдэг. Үүнийг л монголчууд бидний язгуур санаа гэж би боддог. Нүүдэлчид л гээд яриад байна, нүүдэлчид гэдэг үнэн чанартаа дэлхийн эмч нар юм байна гэж би боддог шүү.

-Хамтран ажилласан тог­лог­чид, хөгжмийн найруулагч, продю­ссер гээд танай багийнхан аль насныхан байна?

-Бид 30-40 насныхан. Би өмнө нь “Люмино” хамтлагийн Анх­баатартай “Номадс” цомгийг хийхдээ ардын дуунаас, мөн Л.Мөрдорж зэрэг өмнөх үеийнхийхээ бүтээлээс ашигласан л даа. Мөн өөрийн бие дааж зохиосон “Бо­роо”, “Зугаалга” зэрэг хэд хэдэн аязууд нийлээд арван бүтээл орсон байгаа.  Цаашид өөрсдөө шинээр бүтээл хийе гэж бодоод шинэ цомгийн бүтээлдээ орсон. “Ертөнц” цомгийн бүтээлүүд маань бүгд шинэ зохиол.

-Хөгжимд хэрхэн хөл тавив. Бусад зохиол бүтээлээсээ сонирхуулахгүй юу?

-Би ХБК-д 1-5 дугаар анги хүрт­лээ төгөлдөр хуурын ангид сураад дараа нь жирийн сургуульд шилж­сэн. Дунд сургуульд байхдаа бүжиг их сонирхдог байлаа.  Урлагаас холдохгүй явсаар 2000 онд “Жа­кал” хамтлагт даралтат хөгжимч­нөөр хэсэг ажилласан. 2003 онд Япон улсад Кино телевизийн дуу бичлэгийн холбооны сургалтад киноны чиглэлээр суралцаж ирээд уран бүтээлээ киноны хөгжмөөр эхэлсэн л дээ. Одоогоор арав гаруй киноны хөгжим байна. Най­руу­лагч Дэлгэрбаярын “Тушаал”, “Төрийн дайсан”, Солонгосын найруулагч Кимийн “Морь минь давхи”, “Хайрлаж болох уу”, З.Бат­болдын “Сайн уу, амьдрал минь”, “Аз жаргал bad boy”, гэхчилэн. Сүүлд Ж.Сэнгэдоржийн найруул­сан “Ларьдма” киноны хөгжмийг бичлээ. Дуунууд гэвэл 30-аад дуу байна шүү. Гэхдээ голдуу киноны хөгжим бичиж байна.

-Шинэ хөгжмийн дараагийн бүтээлээ бодож байгаа юу?

-”Ертөнц” цомгоо цаашид цув­рал болгож гаргах бодолтой бай­гаа. Энэ цомог том сэдвийг өгүүлж байгаа учраас.

- “Ертөнццомгийн зохиолоор тоглолт хийх мэдээлэл байсан. Бүрэлдэ­хүүнээ та­нил­цуулж болох уу?

-Арваад хөгжимчин оролцоно. “Univerve live” нэртэй. “Ертөнц” цомгоос гадна “Introduction to Nomads” цомгоос “Бороо” бүтээ­лийг тоглох юм. Манай продюссер М.Болд товшуур, “A Sound” хамт­ла­гийн хөгжимчин Ц.Алтангэрэл гитар, хобис, Ю.Батпүрэв бөмбөр, Д.Мөнхболд басс гитар, “Бөртэ” хамтлагийн хөгжимчин Ч.Мөнх-Эрдэнэ ятга, Ш.Баяржаргал дарал­тат хөгжим, Л.Саруулбат лимбэ, флейт би өөрөө даралтат хөгжим, товшуур, хэц, хэл хуур хөгжмүүдээ тоглоно.

Хөгжимд уран бүтээлчид, үзэгч сонсогчдын хоорондох нэг сайхан харилцаа байдаг даа. Тэрийг л бид энэ тоглолтдоо бий болгох хүсэл зорилготой байна. Ирэх долдугаар сарын тавнаас наймдугаар сарын дунд хүртэл өдөр бүр тоглоно.

- “Ертөнццомгийн гадаад зах зээл ямархуу байгаа вэ?

-Одоохондоо бид гадаад зах зээлээ турших судлах хэмжээнд л явж байна. Япончууд нэлээн нааш­тай байгаа. Хэд хэдэн продюссер­тай нь яриа хэлцэл хийж эхэлсэн. Харин интернэт сүлжээгээр бол дэлхий тойроод явж байгаа шүү. Энийг тусдаа компани хариуцдаг. Би зөвхөн бүтээл дээрээ ажил­ла­даг болохоор энэ талаар сайн мэдэхгүй байна.

-Таны эмээ яруу найрагч Ш.Дул­маа, өвөө кино жүжигчин Э.Ганболд агсан, аав дуурийн нэрт тенор Д.Ганхуяг гэдгийг хүмүүс мэдэх байх. Та гэр бүлийнх­ний­хээ бүтээлд хэрхэн ханддаг вэ

-Намайг уран бүтээлч болоход мэдээж гэр бүлийн нөлөө их байсан байх. Хар багаасаа Монголдоо тавигдсан бүх дуурийг сонсч өслөө. Гэхдээ надаас илүү бага  дүү  Тэнүүн маань аавын улаан фэн. СУИС-д дуурийн дуулаачаар хүр­тэл сурч төгссөн шүү дээ. Хүүхэд байхдаа би бараг ном уншаагүй ээ. Харин аав их уншдаг. Уншсан номоо бид нарт яриад өгчихдөг байсан юм. Жүжигчин болохоороо ном зохиолыг кино шиг ярьдаг юм. Одоо бол эмээгийнхээ номыг ер нь уншина шүү. Бүх ном нь надад байгаа. Өвөөгийн хувьд, гол дүр бүтээсэн хоёр кино, туслах дүрийн олон кино бий. “Дайсны цэр­гүү­дээ сонсоцгоо” киноны Гэлэг хошуучаар нь хүмүүс илүү мэддэг болов уу. Өвөө кинонд тоглохын хажуугаар кино группынхний хоол хийх их дуртай байж билээ. Хоолыг янзтай сайхан хийдэг байсан. Даанч би өвөөгийн хоол хийдэг авьяасаас суралцаж чадаагүй. Намайг Японд сурч байхад өөд болсон. Ер нь бид хэд зун болгон эмээ, өвөө дээрээ байдаг байсан. Би хэдэн дүү нараа ахлаад л өвөө эмээгийн зусланд бужигнаж өссөн л дөө. Миний хоёр дүү, авга эгчийн маань охин Сарнай бид дөрөв. Сарнай загвар өмсдөг. Харин дүү Одзул маань Японы компанид ажиллаж байна.

-Аав тань танд хэр зөвлөдөг вэ?

-Миний бичиж байгаа хөгжим, хийж байгаа бүх юмны эхлэл нь аав гэж би боддог шүү. Ээж маань ч уран бүтээлч. Гар урлал чигийн хүн. Хэвлэл чимэглэлийн үйлдвэрийн хатгамлын тасагт зээгт наамал хийдэг байсан. Ерээд он гарснаас хойш бүх Ерөнхийлөгч нарын малгайг хийсэн юм. Улсад бүртгэл­тэй хэдхэн зээгт наамал байдгийн заримыг нь ээж хийсэн байдаг. Чингэс хааныг есөн өрлөгтэйгөө байгаагаар хийсэн нэг том бүтээл бий. Маш том хэмжээтэй. Хөөрөг­ний даалин, хавтага, дээл, малгай гэх мэт Монголын гар урлалын бүх л юмыг хийдэг. Дээд үеийнхнээсээ суралцаад дараагийн үеийн­хэн­дээ өвлүүлж байгаа хүн л дээ. Бас сайхан дуулна.

http://www.dnn.mn/publish/?vid=39439&vt=item&user=fqzeugvoi359&vpage2=

Н.ПАГМА

Т.Мөнх-Оргил: Монголд хувьсгал хийх цаг болсон

Т.Мөнх-Оргил: Монголд хувьсгал хийх цаг болсон

4 цаг 24 минутын өмнө
Т.Мөнх-Оргил: Монголд хувьсгал хийх цаг болсон

Хувьсгалын талаар болоод Америкийн сайн муу, Америк шоронгийн тухай, Хятад цагаачдын тухай, Монголын талаарх үзэл бодол, хувьсгалын талаар ямар ч шүүлтүүргүй ном худалдаанд гараад удаагүй байна.

Нэрнээс нь эхлээд сонирхол татахуйц энэ номны зохиолчтой ярилцлаа.

-Сайн байна уу. Номны нэрнээс яриагаа эхлэе?
-Америкт байсан үеийн үзэл бодлууд энэ номонд ихэнхдээ бичигдсэн байгаа. Тэнд ажиллаж байхдаа Америкийн иргэнтэй муудалцаж, шоронд орж байсан.

Ер нь тэндхийн үзэл бодлыг харж, Монголд хувьсгал хийх шаардлагатай юм байна, олигарх, авлигачдын системийг устгахын тулд систем рүү нь дайрах ёстой юм байна гэдгийг ойлгосон. Америкаас Монголд ирээд амьдарч байх хугацаандаа олон хувьсгалч хүмүүстэй хамтарч ажиллаж, жагсаал цуглаанд оролцож байсан болохоор энэ номыг бичих хэрэгтэй юм байна гэж бодсон.

-Яагаад Америк шоронгоос гэв?

-Номныхоо ихэнх санааг Америкийн шоронд байхдаа бодож олсон. Шоронд байхдаа ном их уншдаг байсан. Хэдийгээр тэр шорон ч гэлээ дотроо номын сантай, ном унших бүрэн боломжтой. Америкт байхад түрээсийн байрнаас авахуулаад хоол, сургалтын төлбөр гэх мэт мөнгө олох нь илүү чухал. Сурах бололцоо маш бага. Ер нь шоронд байх хугацаандаа л ном их уншиж энэ нь миний боловсролд маш их нөлөөлсөн. Тиймээс Америк шоронгоос гэж тодотгож нэрлэсэн.

-Таны бодлоор Монголд хувьсгалын чанартай өөрчлөлт хийх хэрэгтэй гэж бодож байна уу?

-1990-ээд онд бид ардчилсан хувьсгалыг хийсэн. Гэвч энэ хувьсгал маш дутуу хийгдсэн учраас ардчилал гэдгээ ойлгохгүй, коммунист маягаар яваад байна. Сүүлийн жилд Ардчилсан нам төрийн эрхэнд гарснаас хойш “ардчилсан коммунистууд” гэдэг үг “моодонд” орж байна. Яагаад гэхлээр бүх л үйл ажиллагаа, хуулийг баталгаажуулж, хэрэгжүүлж байгаа энэ байдал комунистуудын арга барилтай их төстэй гэж хүмүүсийн хэлж байгаа нь хол зөрөө байхгүй. Ардчилсан нийгмийн нэг гол чанар нь сонголт хийх. Тиймээс бид зөв сонголтоо хийж чадахгүй байна. Тийм учраас бид хувьсгал хийх ёстой юм байна гэж үзэж байгаа.

-Тэгвэл энэ хувьсгалыг хэн хийх ёстой юм бэ. Та хийх юм уу?

-Хувьсгал хийнэ гэж ярьдаг хүмүүс их олон бий. Гэхдээ хувьсгалыг дан ганц би хийх биш. Уго Чавезийн хэлсэнээр “Хувьсгалыг ганц хүн хийх биш, энэ бол ард түмний бүтээл байдаг” гэж. Харин би номоороо дамжуулж хувьсгал хийе, хийх цаг нь болж ээ гэж ард түмэнд санал тавьж байна гэсэн үг. Харин үүнийг хүлээж авах эсэх нь Монголын нийгмийн асуудал. Үүнийг нийгэм хүлээж авахгүй байна гэдэг нь өөр асуудал. Хүн бүр янз бүрээр хувьсгал хийхийг оролдож байна. Би гэхэд жишээ нь нийгмийн үзэл суртлаа түгээхийн тулд ном бичиж гаргаж байна. Ардчилсан хувьсгалыг хийсэн тэр үеийн хүмүүс одоо тавь гарчихсан.

Ленингийн хэлсэнээр “Тавь гарсан хувьсгалчдыг зайлуулах ёстой” гэсэн үг бий. Яагаад гэвэл нийгэм өөрөө арван жилийн дотор хувьсгал хийлээ гэхэд нийгмийг удирдаж байгаа хүмүүс өөрчлөгдөж байх ёстой. Гэтэл одоо төрийг удирдаж байгаа хүмүүс хорин жилийн өмнөх хувьсгалыг хийсэн хүмүүс тэр чигээрээ байж байна.

Цаашдаа хэдэн жил ч байхыг мэдэхгүй. Тиймээс эдгээр хүмүүс эрх мэдлээ хамгаалахын тулд коммунист арга барилаар ажиллаад эхэлж байна. Тэгэхээр бид шинэ залуу хүмүүсийг гаргаж ирэх ёстой. Залуучууд гарч ирсэн ч нөгөө л коммунист удирдагч нарынхаа доор ажилладаг, тэдний хүмүүс гарч ирж байна. Тиймээс эдгээр шинэ залуучууд зоригтой, хэн нэгний хараат бусаар гарч ирж Монголын хувьсгалд өөрчлөлт хийх хэрэгтэй.

-Хувьсгал хийнэ гэдэг өөрөө энэ нийгмийг бүхлээр нь хамарсан том асуудал. Хувьсгал хийх гэж оролддог, эсэргүүцлийн жагсаал бараг өдөр болгон болж байна гэхэд хилсдэхгүй. Та үүнийг юу гэж бодож байна?

-Ямар ч нөхцөлд нийгмийг өөрчлөе гэж байгаа хүмүүсийг би дэмжинэ. Ийм ялзралтай, бохир байгаа энэ нийгэмд олон шийдлээр, янз бүрээр эсэргүүцэж байх хэрэгтэй гэж боддог. Ер нь аливаа зүйлийг хориглоод байх тусам буруу юм руу яваад байдаг. Эхлээд хүмүүсийнхээ эрхийг хамгаалчаад дараагийн хууль, эрх зүйгээ ярьж батлах хэрэгтэй. Тэгэхлээр хувьсгалийн чанартай өөрчлөлт нийгэмд тэр аяараа хийх хэрэгтэй болчихож байгаа юм. Гэхдээ энэ номонд дан улс төрийг шүүмжилж бичсэн биш. Хүний сэтгэлгээг илүү оруулахыг хичээсэн. Дараа нь манай нийгэмд болоод байгаа системийн гажуудал юунаас болоод байгааг тайлбарлахыг оролдсон.

-Номноос тань харахад Америкийн тухай та их сөрөг бодолтой юм уу даа?

-Сөрөг бодолтой гэвэл арай өрөөсгөл ойлголт болох юм уу даа. Яагаад гэхлээр Америкт би сурч, амьдарч байсан. Гэхдээ тэр улсад амьдарч байгаа, тэр улсын иргэндээ Америк улс өөрөө агуу. Харин цагаачаар амьдарч байгаа бидэн шиг хүмүүст маш хүнд нийгэм. Яагаад хүнд юм бэ гэхлээр зөвхөн өдрийнхээ хоолыг олох гэж сарын турш ажилладаг. Тийм болохоор ямар ч хөгжих боломжгүй, тухайн нийгмийнхээ боолыг хийгээд явж байна гэсэн үг. Энэ зүйлээс би гарахын тулд маш их кино үзэж, ном уншдаг байсан. Америк бол маш түрэмгийлэлтэй улс. 2003 оны үед ч тийм байсан, одоо ч тийм байгаа. Үүн дээр би тийм ч сайшаалтай хандахгүй.

-Монголын ихэнх залуучууд Америк бол мөрөөдлийн орон гэж ойлгодог. Ер нь дан ганц Америк ч биш гадаадын улс руу гарвал бүх юм сайхан болно гэж итгэдэг. Тэдгээр залууст хандаж ямар зөвлөгөө өгмөөр байна?
-Америк бол мөрөөдлийн орон биш болсон. Миний бодлоор. Залуу хүний урам зориг, итгэлийг хугалмааргүй байна л даа. Гэхдээ Америкт хоёр сая хүний нэгд л аз тохиодог. Тэр нь Америк мөрөөдлөө биелүүлдэг. Одоогоор бол Америк мөрөөдөл кинон дээр л гардаг байх. Гэхдээ залуучуудыг битгий яв гэхгүй. Залуу хүн амьдрал үзэх хэрэгтэй. Гэхдээ шүтэж, мөрөөдөх нь юу юм гэхэд залуучууддаа дахин сануулахад Америк мөрөөдлийн орон биш болсон шүү гэж хэлмээр байна.

-Таны номонд социализмийн тухай гарсан байсан. Энэ тухай ярихгүй юу?

-Социализмийн тухай бичлэгийг Америкт байхдаа бичсэн. Тэр үед ч, одоо ч бид эдийн засгийн маш хүнд нөхцөлд амьдарч байна. Бид гадны бараа бүтээгдэхүүнийг, гадны хүмүүсийг нь хүртэл хэт их шүтээд байна. Бид үүнийгээ хязгаарлах хэрэгтэй. Тэгэж байж бид үндэсний үйлдвэрлэлээ гаргаж, өөрсдийн бараа бүтээгдэхүүнээ хэрэглэж заншина. Тэгэхгүй гадны улсын барааг худалдаж аваад байнаа гэдэг нь бид өөрсдөө тэр улсын тансаг хэрэглээг хангаж өгч байна гэсэн үг. Энэ нь даяаршилын нийгэмд маш буруу хандлага болж байгаа юм.

-Саяхан буу шийдэм, бөмбөгтэй эсэргүүцлийн жагсаал боллоо. Үүнийг та юу гэж бодож байна?

-Одоо байгаа энэ нийгэм тэсэрч, дэлбэрэхэд бэлэн болчихсон байгааг харуулж байна гэж бодож байна. Нэгдүгээрт, нийгмийн хүнд нөхцөл байдлыг өөрсөддөө анхаарал татахын тулд ийм үйл ажиллагаа хийж байна гэж ойлгож байна. Хоёрдугаарт, иргэдийн тэмцлийн нэг хэлбэр. Эдгээр тэмцэгч хүмүүс нь сүүлийн 5-6 жилд гол, усаа хамгаалж байсан юм байна лээ. Гэтэл сүүлд энэ хуулийг буцаад батлах болсон нь тэдний дургүйцлыг хүргэж, ийм жагсаал хийхэд хүргэсэн. Тиймээс газар нутгаа хамгаалж жагсаж байгаа нь би хувьдаа зөв гэж бодож байна.

-Уншигчиддаа хандаж юу хэлэх вэ?

-Нийгмийн өөрчлөлтийг хүсдэг, оюун санаандаа дүгнэлт хийхийг хүсдэг хүмүүс миний номыг авч уншаарай гэж зөвлөмөөр байна.

Д.Тэмүүлэн

http://news.gogo.mn/r/130020

Дээшээ

Хэвлэх Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд gogo.mn хариуцлага хүлээхгүй болно.
ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдолыг 70110013 утсаар хүлээн авна.

Нийт сэтгэгдэл(18)
  • Зочин      202.70.46.202

    4 цаг 20 минутын өмнө

    Haana zarj bgaan bol ene nomiig

    [ Хариулах ] 17 1
    • Зочин      202.72.245.122

      3 цаг 40 минутын өмнө

      Haaguur zaragdaj bn. Ardchilsan kommunistuudaas salii

      [ Хариулах ] 4 1
      • зочин      103.26.194.104

        3 цаг 31 минутын өмнө

        Юун бас хувьсгал вэ Хувьсгалын хөлд энгийн иргэд л хохирдог Угаас байгаа юмнаасаа арай дөнгүүр гэснээ засагт тавиад сууж байгаа царай нь энэ ш дээ Хувьсгал хийлээ Дараа нь яахав? Баахан эрдэм ном тааруу хөөрөлд нилээд автсан гарууд гараад ирлээ Тэгээд яахав? Хийхээсээ өмнө асуултуудаа асуугаад зөв сайн хариултууд нь тэрбүр олдохгүй бол азна гэдэг үг байдаг юм шүү Тэхгүй бол өөрсдийн хийсэн хувьсгалдаа өөрсдөө шийтгүүлдэг явдал бас гардаг

        [ Хариулах ] 4 14
    • Зочин      27.123.214.2

      3 цаг 9 минутын өмнө

      Yun huvisgal ve, irgenii dain husee yu???????

      [ Хариулах ] 1 6
  • Зочин      110.233.86.232

    4 цаг 16 минутын өмнө

    niigmiin setgel zuig oorchloh bol yah argagui zov. huvisgal ni yu ve?

    [ Хариулах ] 10 8
  • Дэмжигч      202.126.91.159

    4 цаг 2 минутын өмнө

    Чиний санал бодлыг дэмжиж байна. Ганцаараа биш, чамтай адил бодолтой хүмүүс байна. Тэгээд хамтарч хэрэгжүүлье, уулзаж санал бодол, хүчээ нэгтгэе гэсэн санал тавьж байна, манай нөхөд. уулзах уу?

    [ Хариулах ] 17 1
    • Зочин      202.70.46.202

      3 цаг 57 минутын өмнө

      нийгэм өөрөө арван жилийн дотор хувьсгал хийлээ гэхэд нийгмийг удирдаж байгаа хүмүүс өөрчлөгдөж байх ёстой. Гэтэл одоо төрийг удирдаж байгаа хүмүүс хорин жилийн өмнөх хувьсгалыг хийсэн хүмүүс тэр чигээрээ байж байна. 👍

      [ Хариулах ] 17 1
  • зочин      103.26.194.97

    3 цаг 52 минутын өмнө

    загатнасан газр маажих шиг боллоо.ном хаагуур зарагдаж байгаа вэ.

    [ Хариулах ] 9 2
  • zochin      124.158.92.15

    3 цаг 45 минутын өмнө

    joloochiin aji haij bna nas 23 4 jil tasraltgui tereg barisan 88960849

    [ Хариулах ] 0 0
  • Зочин      103.26.194.43

    3 цаг 34 минутын өмнө

    Өөрийгөө авч явж чадахгүй хүн хувисгал хийх үү ?

    [ Хариулах ] 3 7
    • hm      103.10.22.24

      2 цаг 51 минутын өмнө

      niigem ni iim bolohoor ooriigoo avch yavahad hetsyy bna daa. huuliinhaa hureend amidarmaar bna shtee. huuli ni yamar gaj gej bodoj bna. 10myanga terbumaar hemjigdeh hoeriin yalgaa yamar bna. huurch mehelsen ni hojdog bolchihood. unench yavsan ni mor butenees oor zuil yuch alga. byalduuch luivarchidad engiin irged daraluulj bna doromjuluulj bna. tsaashaa yavaad bval duusahgui ni….

      [ Хариулах ] 2 0
  • Зочин      103.26.194.55

    3 цаг 28 минутын өмнө

    Хувисгал хийнэ гэдэг манайх шиг орны хувьд дэмий.Гадаадууд үүнийг далимдуулаад л ороод ирнэ.

    [ Хариулах ] 2 6
  • Зочин      182.160.6.219

    3 цаг 10 минутын өмнө

    huvisgal hiine geheer l ulaan tug barichaad fulimotnii oodoos guideg , yalsniihaa daraa umnuh yeiinhnii hiisen bolgoniig archich hayh heregtei meteer hundeer tusgaj avaad baih hereggui biz. hun bur uhamsriin aria deer tuvshind setgej biee barij chaddag bolbol deersen

    [ Хариулах ] 0 0
  • irgen      77.229.86.201

    2 цаг 15 минутын өмнө

    zub demjij b.na

    [ Хариулах ] 2 0
  • нийгэм      124.158.88.10

    2 цаг 12 минутын өмнө

    Энэ хүнтэй үнэхээр санал нэгтэй бна, би өөрөө америкт очиж үзээгүй ч хүмүүсийн ярианаас , бас уншсан зүйлүүдээсээ мэдсэн бас мэдэрсэн америк бол одоо мөрөөдлийн орон байхаа больсон, маш хэцүү ердөө л бүх юм мөнгөөр хэмжигддэг орон юм билээ, энэ нь юу гэсэн үг вэ гэвэл: энэ нийгмийн тогтолцоо нь өөрөө маш буруу байсан гэж бодож бна би. Гэтэл манайх ямарч нөхцөлөө бүрдүүлээгүй байж энэ улсын жишгээр амьдаруулах гээд зүтгээд байгаа энэ 76 нөхдийг үнэхээр ойлгохгүй бна,,,,, гэтэл ард түмэн цөөдөөд хүчин мөхөсдөөд тэмцэж чадахгүй бна, Энэ байдлаас яаж гарах ёстой вэээээ, Хүмүүс ээээээээ бүгдээрээ нэгдэе, тэмцэе гээл хэн нэг нь уриалаад ч дугарах хүн байхгүй өрөвдмөөр ч юм шиг……

    [ Хариулах ] 4 0
  • Зочин      103.26.194.25

    51 минутын өмнө

    sanal neg bn. nadad zovlon bnaa. minii nutag uvurkhangain Uyangin Booroljuutin golig bolon eruul hondiig ni naran tuya gegch avgaigaar tolgoiluulsan kheden khogin yumnuud khuvaagaad zaraad daraa ni ukhchikh bololtoi yumaa. gol ulaanaar zunjingaa urssan genee. sayakhan tv-9 oor garlaa. iim uildelig unen setgeleesee uzen yadaj bn…..licence , zovshoorol ogt baikhgui . hamgin gol ni khuuli bus shuu dee. Oyun saidaa baigali duusch bn, umbg-n baigali orchinii esreg gemt kheregtei temtsekh kheltes Bor khuu dargaa. tagnuul, avilgatai t g ……. ankhaaraldaa turgen avaachee

    [ Хариулах ] 0 0
    • gishvvn nymdorj      213.166.199.66

      23 минутын өмнө

      zaluus ene shinchlel hodolgooniig hiih gej bgaa bol bi hvvgee amerikaas avchraad oroltsuulj horongoo hadgalj vldeh mini tord namaig toloolson ed horongiig mini manasan manaach mash heregtei esvel ene nohoriin bichsen nomiin aguulgiig olj medeed ooroo sedsen bolgovol olond taalagdaj niigem oorchlogdooch vgvi ch yu hahahahahaha

      [ Хариулах ] 0 0
  • Зочин      39.7.29.6

    24 минутын өмнө

    Oyunii huvisgal yu yunii turuund hiih heregtei!

    [ Хариулах ] 1 0

     

Яруу найрагч Д.Ган-Очир: Би дуу үйлдвэрлэдэг мөнгөний машин биш

2013-10-14 10:18:25

Б.БАРС, Д.ЖАВХЛАН

Сэтгүүлчдийн халуун тогоонд чанагдах гэж арван хэдэн жилийн тэртээ чөлөөт хэвлэлийн босгоор алхаж орсон хүн бол Д.Ган-Очир. “Сэтгүүлчийн ган үзгээ худалдаж дуу тэрлэх болсон өөдгүй амьтангээд түүнийг гоочлох хүн одоо ч бий.

ТэрээрБодролын цонхномтойгоо хамтСонсохын жаргалцомгийн нээлтээ рок-попынхны амьд хөгжмийн үүр гэж нэрлэгддэг “River Sounds”, монголчилболГолын аялгуухэмээх уянгалаг нэртэй клубт өнгөрсөн баасан гаригт хийсэн юм.

Монголын Зохиолчдын эвлэлийн шагналт яруу найрагч, сэтгүүлч Д.Ган-Очир шинэ номныхоо өмнөтгөлд “…Утга зохиолгүй амьдрахгүй юм байна гэдгээ ойлгосон цаг мөчөөс эхлэн хүнийг хайрлахын нинжин сэтгэлийн их сургуульд би суралцаж эхэлсэн. Дотор хүмүүн минь өөрийгөө бүү гол, бичээд л бай, бичээд л бай гэж цаг үргэлж надад хэлнэм. Иймийн тул би бээр зүрхлэн эмхтгэсэн анхны бодролын цонхны түгжээгээ мултлан таны нүдний салхийг оруулахаар өргөн барив…” гэжээ.

 Амьдралын тойрогбулангийнхаа ээлжитбаатар”-аар нэгэнт мэргэжил нэгт түүнийг сонгосон болохоор гэрт нь зочилж, яарч сандралгүй халуун яриа өрнүүлье гэж тооцоолон цэнгүүн төгсөхийг тэвчээртэйгээр хүлээн суулаа. Гэвч чадаагүй. Тийм боломж ч олдоогүй.

“River Sounds” клубт түүнийг хүлээж суухдаа нэг зүйл ойлгосон. За, энэ хүнийг эндээсхулгайлаххудлаа юм байна даа гэж. Түүний дууны шүлгүүд Монголын дэндүү олон дуучин, хамтлагаар дамжин олны дунд тархсан гэдгийг хэзээнээс мэднэ л дээ. Гэтэл цэнгүүний төгсгөлд бүрМэднессхамтлаг, басНисванис”-ын Амраа нар амьд тоглолтоороо дуунуудыг нь толилуулж, цугларсан олныг хөөрүүлсэн гэж жигтэйхэн.

Үнэндээ бид хоёр ярилцагчаа хүлээж уйдаагүй ээ, бараг мартсан. Тайзан дээр ээлжлэн гарах үе үеийн дуучид, хамтлагуудыг хараад хэн л сэтгэл хөдлөхгүй байв гэж. Түүнийг гэхдээ тэр мөчид зүгээр нэг дууны үг үйлдвэрлэгч бус, дууны шүлгийн мастер гэдгийг дахин мэдэрсэн. 

Д.Ган-Очирын хоёр зуу гаруй дууны хэд нь хит болсон бус хэд нь хит болоогүй вэ гэсэн асуултад л хариу олох хэцүү аж. Цэнгүүн дууссаны дараа клубын хөөрүү уур амьсгал дунд Д.Ган-Очиртой гучин минут ярилцахаас өөр хувилбар бид хоёрт олдоогүй.

Диктофонд буусан бидний яриаг элдэв хачиргүйгээр уншигчдадаа хүргэе.

-Сэтгүүлч мэргэжил эзэмшин амьдралын гарааг эхэлж байсан цагаа өнөө үеийн сэтгүүл зүйтэй харьцуулбал давуу, бас ямар сул тал ажиглагдаж байна вэ?

-Би Монгол Улсын их сургуулийг 22 настайдаа сэтгүүлч мэргэжлээр төгсч 1996 ондТольсонинг О.Чинбаяр, Ц.Цэдэн ах хоёртой Спортын ордны нэг өрөөнд суугаад гаргалцаж явлаа. Том том өдрийн сонингуудад ороогүй. Анхнаасаа чөлөөт сэтгүүл зүйг сонгосон. Тэр үед шар хэвлэл гээд янз бүрээр хэлүүлж явсан дөнгөж хөлд орох төдий байсан тийм л сэтгүүл зүйн салбар шүү дээ.

Хэрэв мэргэжлээрээ карьер, нэр төр хөөсөн болАрдын эрхч юм уу, “Засгийн газрын мэдээгээд том сонингуудад орох боломж байсан уу гэвэл байсан. Гэвч тэр үед нийгмийг цочроосон мундаг нийтлэлүүд том жижиг гэлтгүй олон сонинд гардаг байлаа.

Цахим гэхээсээ илүү цаасан сонингоор мэдээлэл хамгийн түрүүнд тархдаг байж.“Ил товчоо”, “Бодлын солбилцол”, “Монгол толбо”, “Далгээд оюунлаг, бас эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйгээр лут бичлэгтэй сонингууд гардаг байлаа. Тэдгээрт хэвлэгдсэн нийтлэлүүдээс их ч зүйл сурч, ихийг ч мэдэж авдаг байж. Тэгээд уншсан, сонссон бүхнээ хоорондоо ярилцан хуваалцдаг байж.

Одоо мэдээллийн технологи хөгжих хэрээр сэтгүүл зүй гэлтгүй хүний амьдралын бүхий л хүрээнд бишгүй дэвшил гарч байгаа нь ойлгомжтой. Гэвч чухам үүний уршгаар хүмүүс хоорондоо нүүр тулж ярилцах нь улам багассаар. Товчдоо бол хүмүүс нэг нэгнээсээ дэндүү хөндий, дэндүү ядмаг сэтгэлгээтэй, бүр хэлгүй болж байна уу даа. Ялангуяа төрөлх монгол хэлнээсээ төсөөрөх нь манайд улам бүр газар авч байх шиг. Хүн болж төрчихөөд компьютерээс хэт хамааралтай, нэг ёсондоо робот болоод байгаа юм уу даа одоогийн залуу үеийнхэн.

-Таны хүн болж төрсөн нутаг ус гэвэл?

-Би Дорнод аймгийн хүн. Гэхдээ энэ аймгийн гурвын гурван суманд харъяалалтай гэх үү дээ. Учир нь аав маань Халхгол, ээж Цагаан-Овоо сумынх. Харин төрсний гэрчилгээгээрээ би Чулуунхороот сумын Эрээнцавынх. Яг унасан нутаг гэвэл ээжийн маань Цагаан-Овоо сум л даа. Аав маань хөдөө аж ахуйн их сургуулийг төгсч Эрээнцавын сангийн аж ахуйд мал эмнэлгийн тасгийн эрхлэгчээр эвлэлийн илгээлтээр ажиллах болсон тул би тэнд өсч торнисон юм. 

Ээж маань боловсролын салбарт түүх, газар зүйн багшаар 34 жил ажилласан. Аав бол 36 жил малын эмчээр улсдаа хөдөлмөрлөсөн. Миний өсч өндийсөн Эрээнцав гэж алсаас ёотон шиг харагдах хэдэн сайхан цагаан байшинтай цомхон мөртлөө цэмцгэр суурин газар байжээ. Бага байхад аав маань амралтын өдрөөр хуучны дамартай магнитофоныхоо яригчийг цонх руугаа харуулж Алла Пугачева, “АББА”-гийн дууг тавьдаг байлаа. Тэгэхээр би хар багаасаа тухайн үеийн гадаадын эстрадын дуу сонсч өссөн нь хожмоо намайг поп-роктой холбох гүүр болсон байж болох. 

-Гэхдээ таныг эмээгийн хүүхэд байсан гэж ярьдаг юм билээ?

-Тийм. Аав, ээж хоёр ажил төрөл гээд намайг эмээ дээр орхичихдог. Эмээ маань 1945 оны чөлөөлөх дайнд оролцон төрөөс Байлдааны гавьяаны улаан тугийн одонгоор шагнуулсан хүн. Төрөлх Увс аймгийн Бөхмөрөн сумаасаа гарч сувилагчийн дамжаа дүүргээд дайнд мордсон юм билээ. Тэгээд фронтод офицер өвөөтэй маань танилцаж, дайн дуусахад нөхрөө даган Дорнодын Халхгол суманд ирж ханьссан гэдэг.

Хөөрхий эмээ маань намайг газар гишгүүлэхгүй үүрч явдаг байсан. Миний үзэл бодлыг ер нь эмээ маань л төлөвшүүлж өгсөн дөө. Эмээг өөд болоход би түүнгүй хорвоод дасах гэж нэлээд юм болсон юм.

-Хэтэрхий эрх байсан болоод уу?

-Тэгтлээ эрх дураараа байсангүй. Харин ч эмээгийнхээ нөлөөгөөр үе тэнгийнхнээсээ илүү ихийг мэдэж, мэдэрдэг байж. Тэгээд эмээгээсээ хойш бүр ч ихийг ойлгож ухаарсан. Аав, ээжээс өөр хүн, бүр үеийн хүүхэд надад гар хүрч болохыг ойлгосон тэр мөч мартагддаггүй. Орцны атамануудад зодуулаад ном авах гэж байсан гурван төгрөгөө дээрэмдүүлж байснаа их тод санадаг. Тэгээд хожим оюутан болчихоод аав, ээжээсээ хол оюутны байранд өлсч, даарна гэж юу болохыг биеэрээ мэдэрч билээ. Ер нь амьдралын их сургууль ямар ч номын дуу сонсохоос илүүтэйгээр хүнийг хүмүүжүүлж, ухааруулдаг байх шүү. Ийм болохоор хүүхдийг ер нь аль болох багаас нь бие даалгаж сургах, хэрсүү өсгөх нь илүүдэхгүй гэж боддог.

-Та айлын ганц хүүхэд үү?

-Яалаа гэж. Би харин ч айлын том хүү. Хоёр дүүтэй. Аав маань энд тэнд малын өвчин гарлаа гээд өдөр, шөнийн хэдэн цагт ч хамаагүй дуудагдаад явдаг байлаа. Гэрт ээж, тэгээд би хоёр дүүтэй өнжих нь бишгүй. Айлын том юм хойно хоол унд хийхээс авахуулаад гэрийн бүхий л ажлыг хийдэг байлаа.

-Харин та өөрөө хэдэн хүүхэдтэй вэ?

-Хүү, охинтой. Эхнэр маань хөл хүнд. Удахгүй дахиад үрийн зулай үнэрлэх нь гээд баярлаж явна.

-Хүүхдүүдээ хэрсүү өсгөх гээд нэлээд хатуурхдаг уу?

-Үгүй дээ. Хүүхэд нас ганц шүү дээ. Инээж, эрхэлж явах ганц насанд нь хэтэрхий их шаардлага тавиад яах вэ. Харин ч эрхлүүлчих гээд байдаг шүү. Хүүхдийг бие даалгаж сургана гэдэг заавал хатуурхна гэсэн үг биш. Амьдралыг ойлгуулна гээд хүүхдүүдээ дарангуйлж болохгүй биз дээ.

Би ямар ч ажилтай байсан ч гэр бүл, хүүхдүүддээ зав гаргахыг эрмэлздэг. Тэднийгээ сонсч, мэдэрч, тэд нартаа зөв үлгэр дууриал болохыг хичээдэг. Хүнлэг нинжин сэтгэлтэй болгохын тулд ер нь л хүүхэдтэй зөөлөн харилцах нь зөв юм шиг ээ.

-Олон сайхан бүсгүйчүүдэд дурлалаа нээсэнҮүлсийн галбирномоо та эхнэрээсээ зөвшөөрөл авч гаргасан гэдэг?

-“Үүлсийн галбиряруу найргийн түүвэр ном маань яруу найрагч Л.Нямаа ахын хэлсэн нэгэн үгнээс үүдэлтэй. Би нэг номоо үзүүлэхэд тэр нададЧамд философи дутагдаж байнагэсэн юм. Товч бөгөөд тодорхой шүүмжлэл байгаа биз. Тэгээд би бүтэн жил философийн чиглэлтэй ямар л ном олдоно, уншиж байлаа. ТэгээдҮүлсийн галбирномоо хэвлүүлээд үзүүлэхэд Л.Нямаа ах намайгфилософийн хувьд магистрын зэрэг хамгаалахаар болчихжээ гэж их тоосон. БүрЧамд баярлалаа, ах нь чамд ингэж их нөлөөлсөн хэрэг үүгэж асууж байсан. Энэ номонд олон сайхан эмэгтэйд дурласан тухайгаа бичсэн. Тэд бүгд хийсвэрлэсэн дурлал гэх үү дээ. Харин амьдрал дээрх цорын ганц үнэн дурлал маань миний хань. Миний хамгийн гярхай шүүмжлэгч, үнэнч уншигч минь юм даа.

-Гэр бүлийнхээ хүнийг танилцуулахгүй юу?

-Эхнэр бид хоёр Дорнодын нэгдүгээр арван жилд хамт сурдаг байлаа. Миний хань надаас хоёр насаар дүү. Есдүгээр ангид сурч байхдаа эхнэртэйгээ анх танилцсан. Эхнэр маань тэгэхэд долдугаар ангид байсан. Сурагч насны үерхэл явсаар байгаад бид хоёр нэг гэрт орж ханилсан. Эхнэр маань хувиараа бизнес эрхэлдэг, зөв хооллолтын клуб ажиллуулдаг юм.

-Багадаа ямар мэргэжлийн хүн болно гэж мөрөөддөг байв?

-Би багаасаа л зурагтаар гардаг мундаг сэтгүүлч болно гэж баттай шийдсэн. Тэр дагуу сэтгүүлчийн мэргэжил эзэмшсэн юм. Тэгээд угийн хөгжим сонирхдог тул дууны үг бичдэг болсон доо. Хоёр зуу гаруй дууны шүлэг бичсэнээс дийлэнх нь рок попынхноор дамжин олон түмэнд хүрчээ. Тав орчим хувь нь харин зохиолын дуу. Намайг дуу хөгжмийн уран бүтээлчид хит дууны даллагатай гээд их тоодогт үнэн сэтгэлээсээ баярлаж явдаг шүү.

-Таныг мөн дуу үйлдвэрлэгч мөнгөний машин гэх нь ч сонсогддог?

-Би хийдэг зүйлдээ сэтгэл хангалуун явдаг. Түүнээс мөнгөний машин биш. Өрөөл бусад миний дуунуудыг муулж, сайлж, элдвээр хэлбэл яахав дээ. Хэлж л байг. Харин дуугаар олсон мөнгийг минь тоолж хэтэвч рүү шагайх утгаар хэлээд байвал би уучлаарай л гэнэ. Өөрсдөө дууны үг бичээд яваг л дээ. Хэн саад болоод байгаа юм. Чөлөөтэй шүү дээ.

-1990-ээд оны эхээр Монголын утга зохиол, яруу найрагт шинэ залуучуудын хүчтэй түрлэг орж ирсэн. Тэр түрлэгт өөрийгөө хамаатуулдаг уу?

-1990-ээд оны эхээр манай яруу найрагт намуун уянгын урсгал хүч түрэн орж ирсэн шүү дээ.  Тэднээс манай үеийнхэн арай хожуу гарч ирсэн л дээ. Тэгээд ч хүмүүсийг дагаж урсана гэж юу байхав, тийм ээ. Ямарч уран бүтээлч өөрийнхөөрөө л явдаг, урсдаг. Гэхдээ их урлагийн аугаа урсгал дунд өөрийгөө модны жижигхэн боловч зомгол мэт явна гэж бодох сайхан шүү.

-Галсансүх өөрийгөө постмодернист гэж тодорхойлдог. Тэгвэл таныг пост намуун уянгын яруу найрагч гээд хэлчихвэл?

-Би ямар нэг урсгал чиглэл хатуу баримталдаггүй, хэлбэр дагадаггүй гэх үү дээ. Надад пост гэнэ үү, панк гэнэ үү тэр тодорхойлолтын нэр сонин биш. Би хөгжмөөс, гоо сайхнаас кайф авч уран бүтээлээ хийдгээ л харин сайн мэдэх юм. Түүнээс биш утга зохиолын шүүмжийн мэс заслын ширээн дээр миний уран бүтээл яг ямар оноштой гарахыг мэдэхгүй. Энэ нь миний ч хийдэг ажил биш.

-Утга зохиолоос өөр чухам юу сонирхдог вэ. Хобби тань юу бол?

-Би сонины хайчилбар цуглуулдаг. Бас өөрийн бүх захидлаа багаасаа хадгалан цуглуулсаар өнөөг хүрсэн. Мөн суут хүмүүсийн амьдралын тухай ном цуглуулна. Ер нь хэн хүний амьдралыг давтагдашгүй сонирхолтой романтай зүйрлэж болмоор санагддаг. Суут хүмүүсийн намтрыг уншихад их ухаарлыг олж авдаг юм.

-Хорьхон настай цэл залуугаараа цалгиж явсан өөртэйгээ одоогийн өөрийгөө харьцуулж харж байв уу? 

-Нэг их нас өндөр болсон биш, энэ талаар тэгтлээ бодож байсангүй. Харин тэр цагийн өөрийгөө торгон ирэн дээгүүр зөнгөөрөө явж, сайхан амьдрал туулсан гэж боддог.

-Дахиад тэр насандаа очвол өөрөөр амьдарч, өөр жимээр явахгүй гэсэн үг үү?

-Хэзээ ч үгүй. Туулсан амьдралдаа сэтгэл хангалуун явдаг учраас тэр.

-Цаашид юу хийхээр төлөвлөж байгааг тань сонирхоодбайцаалтаадуусгая?

- Хэзээнээс бодсон нэг санаа бий. Одоо түүнийгээ хэрэгжүүлье гэж бодоод байгаа. Цаг нь болсон санагдах юм.

-Тэр нь?

-Хүүхдийн илбэ шидний зохиол бичдэг юм уу. Манайд тийм зохиол үнэндээ алга байна шүү дээ. Гэтэл дэлхий даяарБөгжний эзэн”, “Харри Поттергээд ямар их сайхан илбэ шидний ном гарч байна аа. Хүүхдүүд ямар ихээр шимтэн уншиж, эргээд номтой нөхөрлөж байна аа.Монголд хүүхдүүдэд зориулсан илбэ шидний ном гарвал сайхан шүү дээ. Үүнд л өөрийгөө зориулахаар шийдээд байгаа.

http://www.zuuniimedee.mn/Show.aspx?category=1702&code=2890

Ардын жүжигчин, Тө­рийн шагналт Б.Жамьяндагва: Жандаарм гэдэг нэр хүртэл авч байлаа

Ардын жүжигчин, Тө­рийн шагналт Б.Жамьян­дагватай ярилцлаа.

-Театрын нөхцөл байдал нэлээн хүндрэх шинжтэй харагдаж байна. Том эрх ашгаа бодохгүй, хувь хү­мүүсийн жижиг ашиг со­нирх­лоор явах тал руу орж байх шиг байна. Цаашид яах бол?

-Балетын хувьд ярихад, биеэ даасан Балетын үндэс­ний театр байгуулахгүй л бол  хэцүү байдалд орно. Шинэ сайд болгонд би ороод хэлдэг юм. Та нар биеийн тамир спортыг төрөлжүүлж хөг­жүүлж байна. Боксыг боксоор нь, бөхийг бөхөөр нь хөг­жүүлж байгаа учраас амжил­тад хүрч байна. Урлагт ч олон төрөл байдаг юм шүү. Тө­рөлжүүлж хөгжүүлэх хэрэгтэй. Ардын урлагийг ардынхаар нь, орчин үеийнхийг орчин үеэр нь сонгодгийг сонгод­гоор нь төрөлжүүлж хөгжүү­лэх ёстой юм гэдэг л дээ. Гэвч юу ч өөрчлөгддөггүй. Өө тийм үү, Жамьяандагва гуай гээд л болоо. Үг ер авдаггүй юм. Одоо энэ яаманд нь урлагийн мэргэжилтэй хүн нэг ч алга. Хэрэг байхгүй.

-Дуурь, балет аль аль нь улс даяар мэргэжлийн ганц, ганц найруулагчтай. Г.Эрдэнэбаатар та хоёр.  Хоёулаа ажлаа өгөхөөр болсон гэх юм?

-Энэ сарын 15-наас би Ерөнхий балетмейстрээ өгө­хөөр болчихлоо. Таныг зөв­лөх балетмейстр болгоод 200 мянгаар цалинжуулна гэж байна лээ. Мэдээж би ажлаа өгөлгүй яахав. Угаасаа ирэх жилээс явна. Сүүлчийн удаа нэг шинэ балет хийчи­хээд явна. Найруулагч гэдэг ер нь маш ховор болчихож. Манай Эрдэнэбаатар най­руулагч бол маш өндөр боловсролтой хүн шүү дээ. Театрын ёс зүйг, сонгодог урлагийг их сайн мэддэг, ер нь өндөр боловсролтой хүн. Хүн нь ч их томоотой, дуугай. Драмын сайн найруулагч гэвэл, манай муу Мөнхдорж байна. Баатар байна, Найдандорж зүгээр. Бусад нь хэрэг байхгүй. Эд чинь овоо найруулагч нар байгаа юм шүү дээ. Иймэрхүү хэмжээнд байгаа юм.

-Таныг ингэж хэлэхээр хөгшчүүл залуучуудыг голлоо гэх байх л даа?

-Одоо тэгэх л байх даа. Үнэндээ тийм биш юм. Най­руулагч гэдэг чинь маш өргөн кругозортой, ертөнцийг үзэх үзэл нь их зөв, том зохиолыг жижгэрүүлчихдэг, жижиг зо­хиолыг томруулчихдаг, зо­хиолч­дын алдааг засаад сайн бүтээл болгочихдог тийм л улсууд байдаг юм. Одоо тийм найруулагч байхгүй бол­жээ л гэж байгаа юм.

-ДБЭТ цаг үеийн хям­ралыг даваад овоо сэргэж эхэлсэн. Бүрэн босгоод авах бололцоотой яг эгзэг­тэй үедээ хөгжмийн теат­рын мэргэжлийн найруу­лагч нараасаа салчихаар ойлгомжгүй л болно биз дээ?

-Хамгийн гол нь төр засаг бодлогоо энэ рүү хандуу­лахгүй байна. Тавин жил энэ балетыг би авч явлаа. Нэг хөгжүүллээ, нэг унагалаа, дахин жаахан өөд нь гаргаж ирлээ.

-Унагасан гэх нь юу юм. Ерэн хэдэн он цаг үе нь өөрөө хямралын үе байсан юм чинь. Та уг нь овоо олон жил торгоолоо?

-Уг нь гайгүй болж ирж байгаа юм. 1970-1980 оны үед энэ театрын балетын бүрэлдэхүүн ная гаруй ерэн хүнтэй болчихсон шүү дээ. Тэгж дэлхийн сонгодог том том сор бүтээлүүдийг тавь­сан. “Парисын дарь эхийн сүм”-ээр хийсэн “Эмеральда”, “Хунт нуур”, “Дон Кихот”, “Коппелия” гэхчилэн бүгдийг нь тавьсан л даа. Урын сан баяжаад дэлхийн хэмжээнд хүрсэн юм. Ерэн оны нийг­мийн өөрчлөлтөөр тэр бүхэн байхгүй боллоо шүү дээ. Ная ерэн хүнээ байг л дээ, сүүлийн арав гаруй жилд ямар ч бай­сан эргээд сэргэж ирж байна. Би ч бодож байна. Монголд сонгодог балетын урлагийг бий болголоо, хөгжүүллээ, өдий тавин жил боллоо, нас ная хүрлээ. Сүүлчийн удаа нэг балет тавьчихаад явна. Ардчиллын тухай юм. Цааш нь та нар аваад яв гэж хэлэх байна.

-Нарийн мэргэжил дээр догол гарлаа л бол сонго­дог урлаг шууд унах нь тодорхой л доо?

-Би үүн дээр яг санаа нийлж байна. Сонгодог урлаг бол соёлоосоо дээд түвшний зүйл юм. Биеэ даасан шинж­лэх ухаан болоод таван зуу­гаад жил хөгжчихсөн. Тийм учраас тусгайлан бэлтгэгдсэн хүмүүс хийдэг нарийн урлаг юм. Харин ардын урлаг, цэн­гээний урлаг нь ард түмэн байгаа цагт байж л байдаг. Сонгодог урлагт төрийн бод­лого зайлшгүй хэрэгтэйн учир энэ шүү дээ.

-Балетыг хөгжүүлэх бод­логоор анх таныг бэлт­гэсэн юм биш үү?

-Яг ч тийм биш юм. Энэ театрыг үндсэндээ долоо найман хүн хөөцөлдөж байж байгуулсан юм. Би 25 настай­даа хойшоо сургуульд яваад 30-тайдаа төгсч ирсэн юм. 1962 онд. Ирээд мэргэжлийн­хээ ажлыг хийх гэхээр мэр­гэж­лийн балетын бү­рэл­дэ­хүүн байгаагүй. Анхнаасаа би Монголд сонгодог урлаг, түү­ний дотор балетын урлагийг бий болгож хөгжүүлэх юм сан гэж чин зориг шулуудсан хүн л дээ. Ирээд яаманд саналаа тавьсан. Рымский Корса­ковын “Шехеразада” балетыг тавимаар байна гэж. Яг тэр жил ЗХУ-ын Ташкент, Пермь хотуудад хэдэн хүүхэд ба­летын сургууль төгсч ирж таарсан юм. Би ч төгссөн, тэр хүүхдүүд ч төгссөн. Ингээд мэргэжлийн балетын бүрэл­дэхүүн бий болох үндэс нь тавигдсан юм. Тэр үед гурван театр хамт, энд хамтран ажил­лаж байсан Намхай­цэрэн, Гаваа, Чулуун, Лув­саншарав, Э.Оюун гуай гэсэн хүмүүс байлаа л даа. Бид хэд сонгодог урлагийн театр байгуулах тухай ярилцаж хөөцөлдөөд, театр байгуулах саналаа танилцуулж, дарга нартай хэрэлдэхдээ хэрэл­дэж, хэлцэхдээ хэлцэнэ. Ю.Цэ­дэнбал дарга дээр хүртэл орж байж энэ театрыг байгуулахаар болсон юм. 1962 оны хавар намайг Соё­лын яамны сайд Болд дуу­даад Ховдын театр хаагдчих­лаа. Очиж сэргээгээд ир гэсэн. Улстөрийн товчооны гишүүн Дүгэрсүрэн гэдэг хүн нэг нө­хөртэй очоод Ховдын театр зэвэрчээ гээд хэлчихэж гэнэ ээ. Тэгээд хаачихаж. Бүх хүмүү­сээ халчихаж. Тэрийг сэргээж нээчихээд эндээ Ерөнхий балетмейстрээр ажиллана биз дээ. Ирэхэд чинь энэ театрыг байгуул­чихсан байна гэж найдаж байна. Дээгүүр асуудал их сайн явж байгаа. Боломж гарна гэсэн. Тэр хавар би Ховд явлаа. Чойдог явлаа. Тэнд Лхадорж гэж хөгжмийн зохиолч байсан. Хормейст­рээр Лувсаншаравын хүү Даваахүү явсан. Бид хэд очоод арван жилийн хүүхдээс 16 хүүхэд авч, хуучин жүжигч­дээс Дугараа Хүүхээ гэсэн хэдэн хүнийг эргүүлж аваад арав гаруй бүжиг дэглэн тавьж намар гэхэд театрыг нь нээчихлээ.

-Дандаа монгол бүжиг биз дээ?

-Дандаа монгол бүжиг. Тэр надад их юм өгсөн. Чой­дог бид хоёр дандаа баруун монгол бүжгийн судалгаа хийсэн юм. Судалгаан дээрээ үндэслээд арван хэдэн бүжиг дэглэсэн. Агуу их биелгээч Пүрэвжав гуайтай ч уулзаж явлаа. Би их азтай хүн. Тэнд театр нээчихээд энд бас театр нээсэн. 1963 оны хавар намайг Ховдоос дуудлаа. Дуурь бүжгийн театрыг бай­гуулахаар боллоо, нээлтээ юугаар хийх вэ гэсэн. Би өмнө нь гуравдугаар сард “Ше­херазада”-гаа тавьчихсан байсан юм. Чичинадзе гээд Гүржийн балетмейстр ирж Чайковскийн “Риминий да Франческа” гэдэг нэг бүлэгтэй балет тавьсан. Шехераза­датай нэг орой тоглодог. Үүгээр анх балет нээсэн юм. Энэ театрыг байгуулсан хэдхэн хүн байдаг юм. Тэр дотор намайг оруулахгүй хасах санаатай улсууд их бий л дээ. Түр Ховд яваад ирснийг далимдуулж байхгүй юу. Үнэндээ энийг байгуулсан хүмүүс бол Лхасүрэн, Чулуун, Лувсаншарав, Намхайцэрэн, Гаваа, Э.Оюун гуай, Таяа, бид хэд байгаа юм л даа.

-Танаас өөр балет­мейстр байгаагүй юм уу?

-Балетмейстрээр төгссөн хүн Лхасүрэн бид хоёр бай­сан юм. Лхасүрэн маань би дууриа аваад явъя, чи балетаа авч яв гэсэн. Тоглоом шоглоомоор би хэллээ. Чи юмны хялбарыг харж байна, хэцүүг нь надад өгч байна. Гэхдээ яахав би балетад дур­тай юм чинь гэсэн ийм яриа бид хоёрын дунд боллоо. Балет бол үггүй, бүх юмаа хөдөлгөөнөөр, хөдөлгөөнөө өөрөө утгажуулж зохиодог хэцүү урлаг. Ингэж би ерөн­хий найруулагчаар (балет­мейстр) ажиллаж эхэлсэн юм. Анх 24 хүүхэд төгсч ирснийг голлоод хуучин улсуудаас хэдийг шилж 40-өөд хүнтэй болж аваад эхэлсэн л дээ. Манайх чинь бараг Азидаа нэг номерийн театр гэж хэлнэ шүү. Энийгээ л устгачихгүй бол. Бусад оронд хоосон байшингууд л байдаг шүү дээ. Уран бүтээлчид нь гэрээгээр хааяа ажиллаад явж байдаг.

 -Одоо балетад хэдэн хүн байгаа вэ?

-Ердөө гучаадхан бүжиг­чин байна.

-Хэдэн хүнтэй байвал хэвийн гэж үздэг вэ?

-Манайхны хамгийн сайн мэдэх “Большой театр” 300 хүнтэй. Хамгийн багадаа 150, 100, 80 хүнтэй байдаг юм. Манайх 80-90 хүнтэй байсан үе бол яг л боломжийн бай­вал зохих хэмжээндээ очсон үе юм. 1991 онд баахан хүнийг огцор гэлээ. Намайг ч огцор гэхэд нь тэгье ээ л гэсэн. Тэр үед Н.Энхбаяр Соёлын хорооны дарга байсан юм. Балетын бүрэлдэхүүнд бай­сан Батхүрэл, Батсайхан гэ­сэн хэдэн хүн намайг огцруу­лахаар хурал хийлгэлээ. Бусдаараа хүчээр гарын үсэг зуруулчихдаг юм билээ л дээ. Сүүлд нь тэр хүмүүс надаас уучлалт гуйгаад орж ирсэн. Нэлээн хэдэн хүн гарын үсэг зурж, тэр хурал дээр намайг хоцрогдсон гэж үзэж байна гэж ярьцгаасан юм.  Яг тэр үед би Москвагийн олон улсын балетын тэмцээнд шүүгчээр очиж ажилладаг, орчин үеийн бүжгийн хореографийн тэм­цээнд Гран при-г нь авчихсан байсан хүн шүү дээ. Тэр бол ерөөсөө хамаагүй байдаг юм билээ л дээ. Нийгмээрээ самуурчихсан үе юм чинь. Гэтэл би хүмүүстээ маш хатуу шаардлага тавьдаг, өндөр сахилга баттай байлгадаг хүн л дээ. Жандаарм гэдэг нэр хүртэл авч байсан. Тэгж байж балетын урлаг оршин тогтдог юм, уг нь. Хатуу дэг журамд байх дургүй, дураараа байх гэсэн хүмүүсийн ашиг сонирхол байж л дээ.

-Та шууд явчихсан юм уу?

-Тийм.  За би явъя. Би хорин хэдэн хүнтэй эхэлсэн балетыг ная ерэн хүнтэй бол­голоо. Хоёрхон балеттай байсныг би хорин хэдэн ба­леттай болголоо. Залуучууд та нар цааш нь аваад явдаг юм бол сайн байна. Би гар­лаа гэсэн. Орой нь гэртээ харьчихаад байтал ардын жүжигчин Ю.Оюун тэргүүтэй арван хэдэн солист манайд хүрээд ирдэг юм байна. Таныг гарч байгаа бол бид бас гарлаа гэцгээж байна. Тэд чинь нөгөө л балетаа бодсон, ингэж баллаж болохгүй гэж санасан улс байна л даа, хөөрхий. Шалаад болдоггүй ээ.  Та нэг юм байгуулаач, бид тусдаа гаръя гэцгээсэн. Тэгж байгаа улсыг би яах вэ дээ. Дандаа манай шилдэг солис­тууд хүрээд ирж байгаа юм чинь. Цаана чинь нурчих юм биш үү болж байгаа юм уу гэсэн чинь  нурвал нураг хамаагүй. Та биднийг аваад балетын нэг юм байгуул гээд болдоггүй. Тэгээд “Балет холл” гэж байгууллаа. Тэр хэдийгээ бас жаахан юм үзүүлье гэж бодоод Энэтхэг, Балбаар явлаа. Яваандаа наашаагаа нийлүүлэх санаатай яваад байлаа л даа. Үүний тулд Балетын үндэсний театрыг байгуулах нь зөв юм байна гэж бодлоо. Ерөнхий сайд Жасрай дээр орж Балетын үндэсний театр ийм байх ёстой юм, балет хөгжүүлье гэвэл энэ л хэрэгтэй гээд саналаа танилцуулсан. Жас­рай Ерөнхий сайд тэр үеийн Соёлын хорооны дарга Энх­баярт энэ театрыг байгуул гэсэн үүрэг өгсөн юм. Албан ёсоор тушаал гаргаад би Балетын үндэсний театр бай­гуулчихлаа. Нэг жил явлаа. Улсаас жилдээ 200 сая хө­рөн­гийн татаастай байхаар засаг баталж байгуулсан юм. Алс нь би нааш нь нийлүүлэх, нийлүүлээд урд талыг нь дуурийн театр байна биз, хойд тал нь Балетын үндэс­ний театр болог гэсэн санаатай байсан юм.

-Үндэсний театраа цааш нь яагаад үргэлжлүүлэн ажиллуулсангүй вэ?

-Азийн хэдэн орноор явж ирчихээд бүжигчдээ ДБЭТ-руу нийлүүлье гэж байтал Энхбаяр Ерөнхий сайд болчихсон. Ерөнхий сайд болмогцоо Балетын үндэс­ний театрыг маань татан буулгаад, Дуурийн театрын балетыг бас татан буулгаад, намайг жүжигчдээ нааш нь авчир гэсэн шийдвэр гарга­чихжээ. Гэтэл жүжигчид маань намайг очихгүй бол очихгүй гээд энэ театрт ирдэггүй. Намайг ир гээгүй юм чинь би юу гэж очихов. СУИС-д очоод багшилчихсан. Нөгөө хүүх­дүүд маань Жа багшийг очих­гүй бол бид очихгүй гэсээр байтал баахан хугацаа өнгөрчихгүй юу. Энд балет нь хэцүү байдалд орчихсон бай­даг. Тэгж байтал Г.Эрдэнэбат театрын дарга боллоо. “На­майг даргаар тавьчихлаа. Би энэ балетыг өөд нь татах хэрэгтэй байна. Надад үүрэг өгсөн. Балет болохоо бай­лаа, та л очихгүй бол болохгүй нь ээ” гээд ирлээ. Та нар хөөх болохоороо хөөчихөөд одоо яахаараа гуйдаг юм. Би очих­гүй гээд явуулчихлаа.Тав хо­ногийн дараа дахиад хүрээд ирэхээр нь дахиад эсэргүү­цээд явуулчихлаа. Гурав дахиа ирлээ, нөгөөх чинь. Аргагүй очлоо.  Ирээд 2001 оноос хойш энэ балетыг жаахан янзлаад явж байгаа юм. Урын сангийн бүх бале­тууд маань олон хүний бүрэлдэхүүн дээр тавигдсан жүжгүүд. Хүн нь цөөрөөд тог­лож чадахгүй болчихсон. Ухаандаа “Хунт нуур” 26 хунтай байсныг 16 хунтай болгож таарууллаа, “Дон Кихот”-оо бас байгаа хүндээ тааруулаад тавилаа. “Мөнгөн залаа” гэж балет байсан. Хөгжмийг нь ашиглаад “Чой­жид дагина” балетыг шинээр тавьчихлаа. Том том жүжгүү­дийг бүгдийг нь цөөхөн бүрэлдэхүүндээ тааруулж өөрчилж тавьж, өдий хүртэл ингэж явлаа л даа, би.

-Хэдэн хүүхэд Орос руу явуулсан. Тэд хэзээ ирэх билээ. Дахин явуулах сураг байна уу?

-Өнөөдөр балет яахав дээ, нэгэнт төр засгийн бод­лого нь алдагдчихсан юм чинь. Сургуульд хүүхэд явуулж байгаа юм алга. Гурван жилийн өмнө би тэр үеийн Сангийн сайд Баярцогт дээр орж хөөцөлдөж байж тэр хэдэн хүүхдийг явуулсан юм. Арваад хүүхэд Оросын Пермь рүү явуулснаас өөр юу ч байхгүй. Харин манай ХБК их сайн сургууль юм шүү дээ. Эндээс төгссөн хүүхдүүдийг л авч аргалж байна. Эрэгтэй хүүхэд их цөөхөн. Эмэгтэй­чүүд нь гайгүй. Гайгүйхэн эрэгтэйчүүд нь гадагшаа гарч явчихаад байгаа юм. Цалин мөнгө нь бага юм чинь явъя гэхээр явуулахаас яахав. Нэг талаар манай бүжигчид хаана ч гологдохгүй байгаа нь бахархалтай. Хоёрт, хүний хүүхдийн амьдрал байна гэж бодоод яв даа л гэдэг юм.  Ингээд ярихаар өөрийгөө магтсан болчих байх даа, би 1963 оноос хойш хоёр жил тутамд 10-16 хүүхэд гадагшаа сургуульд явуулдаг байсан. Тэгж тасралтгүй явуулсны хүчинд 1980 он гэхэд ерэн бүжигчинтэй болсон юм. Ерэн оноос бодлого алдагдчихсан учраас одоо гуч хүрэхтэй үгүйтэй хүн байна.

ХБК мэргэжлийн багш нар л дутмаг болохоос сайн сур­гууль. Сайн бэлдэж байна. Манайд одоо Ганцоож гэж маш сайн бүжигчин байна. Өлзийсайхан, Мөнгөнхөлөг гээд сайн сайн жүжигчид байна. Ганцоож дөнгөж хорь гаруй настай. Бүжигчнийхээ хувьд Алтанхуягаас илүү шүү дээ. ХБК-ийг сайн хүүхдүүд төгсдөг юм. Хамгийн гол нь энд юм сурч аваад гадагшаа гарчихдаг байхгүй юу. Театр сургадаг юм.

-Америкийн “Нью-Йорк сити” балетын компанийн­хан саяхан ирж тоглолоо. Та энэ тоглолтын талаар юу хэлэх вэ?

-Яахав дээ, байдаг л юм. Баланчиний балет шүү дээ. Гүржийн нөхөр юм тэр чинь. Аль дээр үед Америк руу гараад явчихсан. Түүний ба­лет л явсаар байгаад “Сити балет” болчихсон. Баланчи­ний балетын гол алдаа дутаг­дал бол балетыг зөвхөн тех­ник, гоо сайхныг л харуулах ёстой, утга санаа илэрхийлэх ёсгүй гэсэн үзэл зарчмаар явж байгаа юм. Тэр нь мэргэж­лийн том том шүүмжлэгч нарын дунд их шүүмжлэл дагуулдаг. Сонгодгийг жаахан неоклассик маягаар өөрчлөх гэсэн оролдлогууд л байгаа юм.

-Орчин үеийн авсаархан, хөнгөн шингэн маягаар үзэгчдийг татаж байгаа хэрэг үү?

-Тийм. Би Нью-Йоркт олон улсын шүүгчээр очиж байсан. Тэнд нь очоод хөтөл­бөрийг нь үзсэн л дээ. Тийм л юмаар голлочихсон компани юм билээ. Ер нь манай монгол­чууд өөрснийхөө юмыг үнэлэхгүй, гадны юмыг хэт шүтээд байх юм аа. Би үүнд асар их дургүй. Бүр социа­лизмын үеэс тийм болчихсон юм. Манай Х.Уртнасан, Ц.Пүрэвдорж гээд сайхан дуучид гараад дуулахад ба­раг алга ташихгүй шүү дээ. Гадны нэг муухан дуучин ирэхэд орилоод л алга ташаад байдаг байсан юм. Тэр үзэл бодол одоо хүртэл явж байна. Бүр их болчихсон юм уу даа. Энэ бол үндсээ алдаж байгаагийн шинж шүү. Ийм муухай сармагчин шиг болчихсон. Гадны юмыг дуурайхдаа дандаа муугий нь дуурайна. Өөрөөр хэлбэл, утга зохиолын урсгал гэхэд цэвэр, бохир хоёр урсгал явж байдаг. Тэрний аль бохирыг нь дэмжинэ, аль мууг нь дуу­райна. Яг л сармагчин шиг дуурайж байна. Гадны сайн юмнаас суралцалгүй яахав. Сайнаас нь суралцах ёстой юм. Монгол хүн монгол хүнээ үнэлж байя.

-Урлагийн зөвлөл, зарим хувь хүмүүс сонгодог уламжлал, дэгийг эвдсэн арай шинэлэг юм оруулж ирж үзүүлэх үүднээс иймэр­хүү тоглолт авчирдаг бололтой?

-Сонгодог урлаг дөрөв таван зуу дахь жилдээ явж байна. Хэн өөрчилж ча­даагүй.  Москвад олон улсын хурал болдог юм. Тэнд Оросын агуу Пётр Андреевич Гусьев гэдэг хүн хэлж байсан. Сонгодог уламжлалыг яг тэр чигээр нь байлгах ёстой. Энийг хэн ч өөрчилж чадах­гүй гэж. Жишээ нь, “Хунт нуур”-ын дөрвөн хунг одоо хүртэл хэн ч өөрчилж чадах­гүй л байгаа шүү дээ. Би энэ балетыг 1975 онд тавьсан.  Өөрчлөх гээд дөрвөн хунг дөрвөн булангаас ч гаргаж үзсэн, янз янзаар үзсэн. Илүү гаргаж чадахгүй юм билээ. Сонгодог балет бол бие даа­сан шинжлэх ухаан болтлоо хөгжчихсөн учраас хэн ч өөр­чилж чаддаггүй юм. Хэн ч өөрчилж чадахгүй.  1910 онд Айседора Дункан гэж Аме­рикийн балетчин сонгодог дэг хэрэггүй, хуруун дээрээ гарахгүй гээд өлмий дээрээ бүжиглээд л байхгүй болсон ийм жишээ цөөнгүй.

-Та түрүүн багаасаа шууд балет руу ороогүй гэлээ. Яг яасан юм бэ?

-Би чинь хөдөөний, Зав­хан аймгийн Тэлмэн сумын малчны хүүхэд. Арван нас­тайдаа нэгдүгээр ангид ор­сон. Арван дөрөвтэйдөө сур­гуулиа төгсөөд мал эмнэл­гийн техникумд очсон. Нэг жил малын ангид сурлаа. Гэтэл офицерийн сургууль гэж сайхан сургууль байна, ядуучуудын хүүхэд авдаг гэнэ гэсэн яриа сонсдлоо. Тэнд нь очоод нэг тас хар офицертэй уулзлаа. Чи ядуу юу гэхээр нь ядуу айлын хүүхэд ээ л гэсэн. Тэгж намайг офицерийн сургуульд авсан юм.  Мундаг сургууль байсан юм шүү. Боксын хичээл долоо хоногт дөрвөн удаа орно. Тэр үед Офицерийн сургууль бүх тэмцээнийг авдаг байлаа шүү дээ. Би бүжгийн группэд нь орлоо. Офицерийн сургуу­лиа төгссөн чинь бүх хүүх­дийг цэргийн дээд рүү хуваа­рилсан. Би ганцаараа цэр­гийн ансамбльд орсон юм. Цэргийн ансамбль 1955, 1956  онуудад Хятад, Солон­госоор, баруунчаа Чех, Румын, Оросоор явж тоглодог байлаа. Ансамбльд гурван жил болоод би Орос руу шалгалт өгч балетмейстрээр төгсч ирсэн л дээ.  Уг нь Лхасүрэн бид хоёроос гадна балетмейстр мэргэжилтэй хоёр ч хүн байсан юм. Бас л хүн муу хэлсэн болчих болов уу, яадаг бол. Баян-Өлгийн Лхасүрэн, Дорнодын Бэх-Очир гэж хоёр нөхөр байлаа. Намайг хүнээр юм хийлгэ­дэггүй дандаа ганцаараа хийж байна гээд Лхасүрэнгээр “Дон Кихот”-ыг тавиулах бол­лоо. Хоёр сар нүдлээ. Манай энд тэгэхэд Оросоос том том багш нар ирж баг­шил­даг байлаа шүү дээ. Нөгөө оро­сууд “Дон Кихот” чинь сонго­дог зохиол. Тэр хүн чинь казах бүжиг тавьж байна гээд яа­маар гүйчихжээ. Тэ­гээд Баян-Өлгийн Лхасүрэнг балет хийж чадахгүй юм байна гээд явуул­чихсан юм. Театрын дарга Дашдондог төлөвлө­гөөнд орчихсон жү­жиг, чи минь тавьж үз, шагнана шүү гэхээр нь би “Дон Кихот”-ыг тавьсан юм.  45 хоногт хийгээд  хяналтад орлоо. Онцсайн гэж батлагд­сан. Театрын дарга амлас­наараа намайг 2000 төгрө­гөөр шагналаа. Гэтэл хавар нь санхүүгийн шалгал­таар акт тавьчихаж. Ажлаа хийж бай­гаа хүнд мөнгө өглөө гэж буруутгажээ. Нөгөө 2000 төгрөгөө хэдэн жил дараалан цалингаасаа суутгуулж байж төлсөн дөө. Дараа нь “Ай ёо доктор” гэдэг балетыг бас надаар тавиулахгүй гэсэн. Надтай хамт хойно төгссөн Бэх-Очир гэж нөхрийг авчир­лаа. Бас л хоёр сар нүдээд, явдаггүй. Сүүлдээ надад өгсөн. Бас 45 хоногийн дотор тавьсан юм.

-”Балет холл”-ыг та их хүндрэлийн үед байгуул­сан. Яаж ажиллаж байсан юм бэ. Цалингаа яаж тавьж байв?

-Маш хэцүү үед байгуул­сан шүү дээ. Энд тэнд тоглолт хийх мэтээр яаж ийгээд болгож байсан. Би банкнаас бас зээл авсан. Харин нэг ч удаа хүмүүсийн цалинг таслаагүй шүү.

-Зээлээ яаж төлсөн бэ?

-Гадагшаа явж тоглодог чинь тэрний л төлөө шүү дээ. Энэтхэг, Балба, Лаос мэтийн Азийн янз янзын орнуудаар явлаа. Балет байхгүй, мэд­дэггүй улсууд, хөөрхий. “Үйлийн гурван толгой” ба­летыг авч явсан юм. Дал га­руй хүн­тэй тоглодог балетыг товч­лоод долоон хүнтэйгээр тавиад явчихсан юм. Балган эд нарыг гараад ирэхээр хачин их сонирхоод бид на­рыг нэг жил ажиллаач гэсэн л дээ. Жигтэйхэн халуун газар юм чинь би энэ халуунд байж чадахгүй гээд татгалзлаа. Гуйгаад болдоггүй. Сарын 10 мянган доллараар ажиллана гэж байж нэг юм болиулсан.

-Сүүлчийн балетаа тавина гэж түрүүн хэллээ. “Бадарчин ба ардчилал” гэсэн үү. Хэн хөгжмийг нь бичих вэ?

-Одоо зүгээр жирийн бү­жиг бичих хүн байна уу. “Жа­лам хар” шиг хөгжим бичдэг зохиолч байна уу, байхгүй шүү дээ. Нэг л их том том улсууд хөгжим бичдэг гээд яваад байх юм. Композитор гэдэг чинь Монголд одоо алга. Ц.Нацагдорж, Б.Шарав гээд л болчихож байсан үе саяхан. Одоо ганц Шарав үлдлээ шүү дээ. Харин энэ Алтангэрэл гэж гайгүй залуу байна. Түүгээр балетын хөгжмөө бичүүлж байгаа юм.

-Бүгд Концерт л бичиц­гээдэг?

-Тэднийг ер нь ямар хөгж­мийн зохиолч гэх юм. Орчин үеийн урсгал хөөсөн л улс байдаг шүү дээ. Том дуурь, том балет бичдэг хүнийг л хөгжмийн зохиолч гэдэг юм. Том симфони найрал хөгж­мөөр том үйл явдлыг харуулж бичдэг хүнийг хөгжмийн зо­хиолч гэнэ гэж үг бий. Нөгөөдүүл нь мелодист юм. Энэ бол зүгээр л ая зохиогч. Тийм улсууд бүгдээрээ л нэг бичиг барьчихаад хөгжмийн зохиолч гээд яваад байгаа юм. Үүнтэй адилхан балет­мейстр, танцмейстр гэж хоёр өөр байгаа юм. Нэг нь балет найруулан тавьдаг, нөгөө нь концертын бүжиг дэглэдэг.

-Та Х.Алтангэрэлийг яагаад сонгов?

-Би сураглаад байлаа. Хангалархуу аятайхан юм биччихдэг хүн байна уу гээд сураглаад байсан чинь Ал­тангэрэл гэдэг залуу гараад ирлээ. Дуудаад уулзлаа. Яриад үзсэн чинь ер нь боломжийн юм. Гучин такт бичээд ирэхэд чинь арвыг нь би хасаад хаячихна шүү гэ­лээ. Өмнөх хөгжмийн зохиол­чидтой яаж ажиллаж байснаа ярилаа, зохиолоо үзүүллээ санаагаа хэллээ. Таалагдаж байна уу гэсэн чинь таалаг­даж байна, би яг энүүгээр чинь бичмээр байна гэнэ. Тэгж тэр залуутай холбогдчихоод байж байна.

-Та олон улсын шүүг­чээр хичнээн жил ажилла­чихав?

-1976 оноос хойш. Хам­гийн сүүлд 2005 онд ажилла­сан. Сүүлийн жилүүдэд олон улсын тэмцээн уралдаан хийхээ больчихлоо шүү дээ.

-Шалтгаан нь юу вэ. Эсвэл эрс багассан юм уу?

-Мөнгөндөө баригдаад больчихсон. Эрс багасахаар барах уу бүр больчихсон шүү дээ.

-Балет үзье гэвэл га­даадад аль театрууд зүгээр вэ?

-Балетаар Орос бол номер нэг шүү дээ. Францын балетыг үзчих хэрэгтэй. Аме­рик бол дандаа Оросоос л гарсан улсууд байгаа шүү дээ. Юрий Барешников, Баланчи­нов гээд дандаа оросууд бай­гаа юм. Тэгээд яахав, хуучин соц орнуудад балеттай ул­сууд бий л дээ. Одоо Хятад Солонгос хоёр балетыг хөгжүүлж байна.

-Та наад зах нь хоёр гурван хүн бэлдэхгүй бол ганцхан Х.Гэрэлчимэгтэй зууралдаад хол явахгүй биз дээ?

-Тавин жилд би ганц хүн л олж байгаа нь энэ шүү дээ. Балетмейстрийн ажлаас хү­мүүс их зугтаадаг юм. Багш болно л гэцгээдэг юм. Бэрх­шээ­лээс нь айдаг юм байна лээ. Олон талын маш их су­далгаа хийнэ. Маш том цар хүрээнд асуудлыг хардаг байх хэрэгтэй. Тийм болохоор хэр баргийн хүн энэ рүү оро­хоос татгалздаг, орлоо ч ихэнхдээ гологдоод байдаг юм.

-Нарийн мэргэжил, орлуулахгүй хүмүүс гэж байна. Энийг огт ойлгохгүй болжээ. Балетмейстрүүд баруунд их өндөр настай хүмүүс байх юм?

-Тэрийг ойлгодоггүй. Оросыг л хар л даа. Дандаа ная гарчихсан хүмүүс. Миний найз Григорьевич гэхэд л ная гарчихсан хүн. Одоо балет­мейстрээ хийгээд л явж бай­на. За яахав дээ. Би яахав. Хийдгээ хийгээд авдгаа авчихсан хүн. Одоо миний хувьд ганцхан зорилго байна. Балетыг тусгаарлаад бие даасан театр болгох. Ганц зорилго энэ.

-Та яаж ийм эрүүл чийрэг байж чаддаг вэ?

-Хүн хувийнхаа дэг жур­маар л амьдардаг шүү дээ.

-Ямар дэглэмээр амь­дар­даг вэ?

-Идэж уухдаа хүртэл өөрий­гөө хянах хэрэгтэй байдаг. Балетын хүн наад зах нь өлсөж болохгүй цадаж болохгүй гэсэн номтой. Тэр номоороо л явах хэрэгтэй.

-Жишээ нь, та ямар хоол иддэг вэ. Мах их хэрэглэ­дэг үү?

-Би орой хоол иддэггүй. Өдөр л иддэг. Өглөө сайхан өтгөн кофе уучихдаг юм. Талх маслоо идчихнэ. Өдөрт нэг удаа л кофе уудаг.

-Сүүтэй цай огт уудаггүй юу?

-Уудаггүй байсан. Лувсан­шарав л намайг сүүтэй цайнд оруулчихаад байгаа юм.  Би дандаа кофе, цай л ууж яв­сан. Лувсаншарав надад “сүүтэй цай их сайн шүү дээ, ууж бай” гэж хэлсэн юм. Тэ­гээд сүүлийн үед сүүтэй цай уудаг болсон. Гэхдээ орой л уудаг юм. Өдөр нь махтай хоол идчихнэ. Би дандаа “Улаанбаатар”-т(рестораныг хэлж байна) хоол иддэг шүү дээ. Дөчин таван жил зөвхөн эднийд хооллож байна.

-Дасчихсан учраас уу?

-Эдний бүх юм нь шинжилгээтэй байдаг юм. Мах шөлөө авахдаа ч эднийх ганц л газраас авдаг. Өөр бусад ресторанд хоол идэ­хээр гэдэс дорхноо өвдчихдөг шүү дээ.

-Та нэг л супермэн явж харагддаг. Амьдрал тань нууцлаг маягтай. Энэ та­лаар ярьж болох уу. Гэртээ та нар бас л дэглэм өндөр­тэй байдаг уу?

-Юу нь нууцлаг байхав дээ.  Эхнэр минь гадаад харилцааны хүн шүү дээ. Англи, франц хэлтэй. Охин маань орос англи хэлний багш, СУИС-д байдаг. Хүү хувиараа ажил хийдэг. Эхнэр маань их нямбай, айхтар чамбай хүн л дээ. Миний эрүүл саруул байдагт гэр бүлийн хүний маань нөлөө их шүү дээ. Одоо гэртээ. МИАТ-ийн сэтгүүлийн англи хэл дээр­хийг нь хийж байгаа. Би ер нь европ маягийн амьд­ралтай болчихсон хүн. Эхнэр ч гэсэн. Муугаар хэлэх юм бол бэртэгчин болчихсон байгаа юм л даа.

-Таны эхнэр Улаанбаа­тарынх уу?

-Увсын Зүүнговийнх шүү дээ. Би нутагтаа очихгүй олон жил болсны учир үүнтэй холбоотой. Дандаа Увс руу явдаг байсан юм. Хүүхдээ тэнд өвөө эмээд нь өгчихдөг болохоор тэр л дээ. Онгоцоор нисээд л Увсад буучихдаг. Баруунтурууны сангийн аж ахуй, Зүүнговь сумаар явдаг. Увсыг бол би маш сайн мэд­нэ. Нутагтаа бол жаран жил очоогүй. Энэ зун харин гэр бүлээрээ Завханы Тэлмэндээ очих гэж байна.

Н.ПАГМА

http://www.dnn.mn/publish/?vid=42105&vt=item&user=fqzeugvoi359&vpage2=

“Сүнжидмаа” дуулалт жүжгийн ерөнхий най­руулагч УГЗ Ё.Цэрэн­долгор. Ер нь монгол хүн ардынхаа урлагаар хүмүүжих ёстой. Харамсалтай нь сая “Сүн­жидмаа”-г зургаан удаа тоглоход манай УИХ-ын гишүүдээс нэг нь ч үзсэнгүй.

Ё.Цэрэндолгор: “Сүнжидмаа”-г хүмүүс яагаад нулимстай дуулдаг юм бэ…

Төрийн шагналт, ар­дын жүжигчин хөдөл­мөрийн баатар Д.Лув­саншаравын хөгжим, УГЗ Ж.Бадраа агсны цом­нол “Сүнжидмаа” дуулалт жүжгийг ҮДБЭЧ сэргээн тавьж, анхны тоглолтыг энэ долоо хоногт хийсэн билээ. Анх тавигд­са­наа­саа хойш 33 жилийн дараа дахин үзэгчдэд хүрч байгаа уг дуулалт жүжгийн ерөнхий най­руулагч УГЗ Ё.Цэрэн­долгорын ярилцлагыг хүргэе. Тэрбээр 1977 онд Ж.Вердийн “Тра­виа­та”, 1987 онд “Риго­летто” дуурийг ДБЭТ-ын тайзнаа тавьсан юм.

-Та “Сүнжидмаа” дуу­­лалт жүжгийг тайз­наа анх хэрхэн тавьсан бэ?

-Би энэ жүжгийг най­руулан тавих урилгыг 1980 онд хүлээж авсан юм. Тэгэхэд би Барил­гачдын соёлын ордны уран сайхны удирдагч, Ерөнхий найруулагч, хор­­мейстр гэдэг гурван албан тушаалтай, 750 төгрөгийн цалинтай бай­лаа. Ж.Бадраа гуай, Д.Лув­сан­шарав гуай хоёр “Сүнжидмаа”-г тавьж өгөөч гэдэг саналыг тавь­сан. Би эхлээд зохиолыг нь уншлаа. Уншчихаад “Би оролдоод үзье, та бүхэн дэмжээрэй” гээд хүлээж авсан. Дуулалт жүжиг учраас дуурьтай ойролцоо. Энэ бол 1980 он. Тэр үед муу дуучин гэж байгаагүй. Дуучин болгон өөр өөрийн гэсэн хэллэгтэй, аялгатай, нюанс­тай сайхан дуучид байсан. Миний “Сүнжид­маа” жүжгийн Мянган гэ­дэг залууд Борхүү, Банз­рагч нар дуулж байлаа. Нэг нь залуу дуучин, нө­гөө нь гавьяат жүжигчин байсан. Бадмаанямбууд Дэжидмаа гэдэг гоцлол дуучин, Сүнжидмаад нэрт ардын дуучин Ариу­наа, Отгон нар дуулсан. Наваанд ардын жүжиг­чин Самбуу, Эрдэнэ­гом­бо нар, Дэжидэд Намс­рай­жав, Энхтүвшин гэх мэтчилэн сайхан уран бүтээлчид тоглосон. Би энэ жүжгийг хоёр бүрэл­дэхүүнтэйгээр тавьсан юм. Хоёр бүрэлдэ­хүү­нээр тоглодгийн учир нь, намайг Орост сураад төг­сөхөд багш маань тэгж захиж зөвлөсөн л дөө. “Танайд авьяастай хүмүүс олон байдаг. Жүжгийг нэг бүрэлдэхүүнээр гаргах нь төвөгтэй байдаг. Хэн нэ­гэнд нь асуудал тулга­рахад нөгөө нь тоглож байх хэрэгтэй. Тиймээс хоёр бүрэлдэхүүнээр та­виа­рай. Хоёр бүрэл­дэ­хүүнээр тавьсан бүтээл мөнхийн байдаг. Хоёр­дугаарт, маш өрсөл­дөөн­тэй явагддаг учраас жү­жигчдийн ур чадвар ч их өсдөг. Олон жүжигчидтэй ажиллах нь залуу хүнд их юм сурах боломж болж байдаг юм. Тийм учраас жүжгийг хоёр бүрэл­дэ­хүүнтэй тавьж байгаарай” гэж зөвлөсөн юм. Тэгээд би “Сүнжидмаа”-гаа хоёр бүрэлдэхүүнээр тавиад алдаагүй, оносон.

-Та дуурийн найруу­лагч. Үндэсний дуулалт жүжиг анх удаа най­руу­лан тавих ямар байв?

-”Сүнжидмаа”-г тавьс­наар би ардын урлагт ойртсон. Ардын дуу ямар их гайхамшгийг өгүүлдэг, ямар өргөн цар хүрээтэй, дуучдын авьяас чадлыг сорьдог болохыг тэр үеэс л мэдэрсэн дээ. Ардын дуу бүжгийн чуулгын Ерөн­хий бүжиг дэглээч нь зууны манлай бүжиг­ дэг­лээч Ц.Сэвжид гуай, уран сайхны удирдагч нь ар­дын жүжигчин төрийн шаг­налт, хөдөлмөрийн баатар Дагвын Лувсан­шарав гуай байлаа. Тэр үеийн гайхамшигтай бү­жиг­чид болох С.Сүх­баа­тар, Зоригоо, Цэрэн­над­мид гэж байлаа. Энэ дуу­лалт жүжгийн хөгжмийн найруулга, найрал­жуул­гыг хийсэн хүн бол манай Морин хуурын чуулгын уран сайхны удирдагч, удирдаач, ардын жүжиг­чин С.Батчулуун юм.

-Тэр үед үндэсний дуулалт жүжиг тавьсан туршлага чуулгуудад хэр байсан бол?

-Аймгийн театруудад тавьж байсан эсэхийг би мэдэхгүй. Ардын дуу бүж­гийн чуулгад анхны дуу­лалт жүжиг болсон. Ми­ний анхны бүтээл, Ардын дуу бүжгийн чуулгын уран санд анхны дуулалт жү­жиг болж орсон. Тэр үед жилд дөрвөн бүтээл хий­дэг байсан юм. Миний “Сүнжидмаа”-гийн юу нь гайхамшигтай вэ гэвэл, ард түмэн өөрсдөө өнөөд­рийг хүртэл “Сүн­жидмаа”-г дуулсаар ир­сэн. Мэдэхгүй хүн байхгүй. “Сүнжидмаа”-г үзэх гэсэн хүмүүс чуулгын кассыг бүччихдэг байлаа. Тасал­бар эрсэн хүмүүс шав­ших­даг байснаас манай зохион байгуулагч цон­хоороо зугтаж гарч бай­сан гэдэг юм. Ардын дуу бүжгийн чуулга ганц энэ жүжгээр  сарынхаа бүх орлогыг биелүүлж бай­сан үе бий. Хоёр бүрэл­дэхүүнээр тоглоод бай­хад л тасалбар нь олдох­гүй тийм их үзэгчтэй бай­сан хэрэг л дээ. Тэр үеийн үзэгчид маш оюун­лаг байжээ. Одоо бол тийм биш.

-Зураач нь хэн бай­сан бэ?

-Доржпалам гуай. Ер нь монгол хүн ардынхаа урлагаар хүмүүжих ёстой. Харамсалтай нь сая “Сүн­жидмаа”-г зургаан удаа тоглоход манай УИХ-ын гишүүдээс нэг нь ч үзсэнгүй.

-Үзэгчид ямархуу байв?

-Эхний таван тоглол­тод сайхан байсан. ҮДБЭЧ нээлтийн тоглолт хийхдээ үзэгчдэдээ га­даад хяналт өгсөн. Манай урлагийн байгууллагууд үзэгчдэдээ гадаад хяналт хэзээ ч өгч байгаагүй. Энэ бол ҮДБЭЧ-ын бас нэг том гавьяа. Үзэгчид бол өөрийн дотоод уран сайх­ны зөвлөлөөс илүү хүчтэй шүүмжлэгчид бай­даг. Тиймээс би ҮДБЭЧ-ын менежмэнтэд нь, уран сайхны удирдагчид нь захиргаанд нь баяр­ла­лаа, та нар шинийг нээсэн шүү гэж хэлмээр байна.

-Та энэ жүжгийг хоёр өөр нийгэм, өөр цаг үед тавилаа. Танд юу мэд­рэгдэв. Ялгаа байна уу?

-Ялгаа байлгүй яахав. Тэр үед аливаа уран бү­тээл тоглоход заавал глав­литаар ордог байсан. Жавзан гэдэг эмэгтэй тол­гойлдог байлаа. Бүх ур­лагийн байгууллагуудыг айлгадаг хүүхэн байлаа. Маш өндөр боловс­рол­той. Тэр хүүхэн “үгүй” л гэвэл тоглохгүй. Тэр хү­нээр толгойлуулсан глав­лит гэдэг том байгуул­лагаар орлоо л бол ту­хайн жүжиг концертыг үзэгчдэд толилуулах үүрэг­тэй. Төв хороо, Улс төрийн товчооны гишүүд шинэ уран бүтээл болго­ныг үздэг байлаа. Ердөө л, урлаг бол үзэл суртлын зэвсэг мөн гэж тодор­хойлсон тийм үе шүү дээ. Гэтэл “Сүнжидмаа” уламж­лагдаж ирэхдээ хор­мой хөнгөн хүүхэн, хөнгөн зантай хүрээний хүүхэн гэсэн ойлголт уламж­лагдаж ирсэн. Үнэн хэрэгтээ тийм биш юм. Тэгэхээр “Сүнжид­маа”-г анх тавихад би улстөрийн хараат бай­сан учраас илүү дутуу юм гаргаж болохгүй. Зохио­лыг нь өөрчилж болохгүй. Главлитад өгчихсөн уч­раас зохиолоо ягштал баримтлах ёстой байсан.

-Наяад онд аль та­лаас нь онцолж тавьсан бэ. Хүрээний хөнгөмсөг хүүхэн гэдгээр нь үү?

-Үгүй. Сүнжидмааг нэг их тоглуулаагүй. Сүнжид­маа өөрөө тийм их зав­хай зайдан хүн юм уу гэж асуусанд Бадраа гуай ингэж хэлсэн юм.  “Лууяа бид хоёрын бодож бай­гаа­гаар Сүнжидмаа зав­хай хүн биш” гэж. Тэр бол өндөр боловсролтой, маш хөөрхөн, ер нь л эмэгтэй хүний гоо сайхан бүрдсэн тийм л бүсгүй. Тэр хүүхний түүхийг нь судалъя гэхэд Бадраа гуай “Чи түүх судлах хэрэггүй ээ. Энэ зохиолд Сүнжид­маа өөрөө “би… “гэж дуул­сан нэг ч мөр байх­гүй. Сүнжидмааг дандаа хөндлөнгийн хүмүүс дуул­сан байгаа” гэж хэл­сэн.

“Үүдэн шүдий нь унаад ирэхэд

Үзэж харах хүнгүй болно оо Сүнжидмаа минь” гэхчилэн дандаа хөндлөнгөөс дуулдаг. Тэгэ­хээр Сүнжидмаа маш журамтай бүсгүй учраас олон хүнийг гомдоосон байх нь. Зарим нэг нь гоморхсондоо муухай үгээр хэлж байжээ гэж ойлгож болох нь ээ дээ. “Сүнжидмаа” бол гүн ухаа­ны дуу. Хүмүүс Сүн­жидмааг өнөөдрийг хүр­тэл дуулахдаа яагаад нү­дэндээ нулимстай дуул­даг юм гээд бод доо.

-Тэгвэл өнөөгийн тай­зан дээр Сүнжидмаа ямраар бууж байна вэ. Та жүжгээрээ юуг онц­лов?

-Бүсгүй хүний цэвэр ариун ёс суртахууныг онцолж байна. Учир нь, таны хэвлийгээс үр төрнө. Хэдийгээр ардчилсан ний­гэмд эрх чөлөөтэй амь­дарч байгаа ч та хэт эрх чөлөөрхөж болохгүй. Тэгээд хүсэл мөрөөд­лийн­хөө төлөө тууштай бай гэсэн санаа л байгаа юм.

Н.ПАГМА

http://www.dnn.mn/publish/?vid=46331

“Шинэ цирк” төвийн жүжигчин, уран нугараач Э.Ихбаяр: Зүрх сэтгэлээ зориулах хүн л циркийн урлагийг хөгжүүлнэ

Уран нугаралт хэмээх хүнд боловч бахархмаар урлагаар хичээллэж Монгол Улсынхаа нэрийг гаргаж яваа авьяаслаг охид олон бий. Тэдний нэг “Шинэ цирк” төвийн жүжигчин, уран нугараач Э.Ихбаяртай уулзаж, ярилцлаа.

Тэрбээр 2004 онд Улаанбаатар хот байгуулагдсаны 365 жилийн ойд зориулсан Уран нугараачдын улсын уралдаанд оролцож 5-10 насны ангилалд цом, алтан медаль, 2005 онд нугараачдын улсын аварга, 2006 онд Монгол туургатан хүүхдийн их наадмын нэг, хоёрдугаар шатанд язгуур урлагийн төрлөөр тэргүүн байр, 2006 онд Хятадын Учао хотод болсон дэлхийн циркчдийн аравдугаар их наадмаас дөрвөн хүнтэй багийн үзүүлбэрээрээ “Хүрэл арслан” цом, 2007 оны СХД-ийн шилдэг авьяастан хүүхдээр шалгарч байжээ.

Түүнчлэн ОХУ, Турк, Хятад, Испани, Польш улсад аялан тоглож байсан.

-Циркийн урлаг асар их тэвчээр шаарддаг. Чи хэзээнээс уран нугаралтаар хичээллэж эхэлсэн бэ?

-Циркийн урлаг, тэр дундаа уран нугаралт хүнээс асар их тэвчээр шаарддаг. Би зургаан настайдаа анх Улсын циркийн дэргэдэх “Отгоо” студид хөл тавьж байлаа. Тэр үед цэцэрлэгийн туслах багш маань намайг ангийнхнаасаа уян байна, циркт шалгуулаад үз гэж зөвлөсөн. Ингээд би Д.Отгонцэцэг багшид шалгуулаад тэнцсэн.

-Шантрах үе байв уу?

-Эхэндээ бие халаалтын дасгалууд, нуруугаа шахуулах, шпагат суух зэрэг нь хэцүү санагдаж, уйлах тохиолдол их байсан. Бүр шантарч нугараач болохгүй гэж ээжээсээ зөрөх өдөр ч байлаа. Бэлтгэлийн хажуугаар хичээлдээ явна, гэрийн даалгавраа хийнэ гээд ачаалалтай байсан. Их ядарч заримдаа өглөө босохгүй нойроо харамлана, автобусанд суугаад шууд унтчихдаг байсан.

-Тэр хүнд өдрүүдийг даван туулахад чамд нөлөөлсөн зүйл юу байв?

-Миний аав намайг бага байхад нас барсан болохоор ээж минь гурван хүүхдээ ганцаараа өсгөсөн. Тэр үед би зургаан настай ч амьдралын төлөө ганцаараа зүтгэж яваа ээжийгээ хараад их өрөвдөж, хэцүү байсан ч ээжийгээ жаргаана гэж боддог байсан нь хүнд үеийг давах шалтгаан болсон байх. Тэр үед “Энэ миний амьдрал, би алдартай жүжигчин болбол ээж минь зовохгүй” гэсэн хэрсүү бодол надад байсан. Түүнчлэн миний багш их ухаарал хайрладаг, зөвлөгөө харамгүй хэлдэг нь их нөлөөлсөн.

-Багш тань ямар хүн байдаг вэ. Юу гэж сургадаг байв?

-Миний багш Дармаагийн Отгонцэцэг гэж хүн бий. 2000 онд “Шинэ цирк” төвийг байгуулсан. Улсын цирк байхад уран нугаралт, тэнцвэрийн студи нээж, уян хатан, сурах хүсэл эрмэлзэлтэй, тууштай хүүхдүүдэд бага наснаас нь уран нугаралт, агаарын болон тэнцвэрийн үзүүлбэр зааж ирсэн. Багш минь бидэнд урлагийн хүн олны дунд биеэ зөв авч явах ёстой, үргэлж инээмсэглэж, мэргэжлийн жүжигчний хэмжээнд жүжиглэж чаддаг, мэдрэмжтэй байх хэрэгтэй гэж захидаг. Ямар нэгэн тоглолтын өмнө бүх шавь нартаа “Инээмсэглээрэй. Жүжигчин хүнд инээд хамгийн чухал шүү” гэж хэлдэг юм.

-Нугарахаас гадна жүжиглэнэ гэдэг хэцүү биш үү?

-Би инээмсэглэж, сайн жүжиглэж чаддаг. Учир нь би бага байхаасаа нүүрэмгий хүүхэд байсан. Миний анхны тэмцээн “Цэцгэн шүүдэр” уран нугараачдын улсын уралдаан байлаа. Энэ үед тэмцээний товыг өмнөх өдрийнх нь орой сонссон юм. Тэгээд огт бэлтгэлгүй оролцсон ч нэгдүгээр байрт шалгарсан. Гэтэл надтай нас чацуу нэг охины ээж тэмцээний шүүгчидтэй маргалдаж “Миний охин тэргүүн байрт орох байсан” хэмээн дургүйцсэн. Харин шүүгчид охины ээжид хандан “Таны охин сайн нугардаг, авьяаслаг охин боловч үзүүлбэрийнхээ үеэр огт инээмсэглээгүй. Харин Ихбаяр үнэхээр хөөрхөн үзүүлбэрийнхээ турш инээмсэглэсэн. Жүжигчин хүний хувьд инээмсэглэл чухал байдаг” гэж хэлээд амыг нь таглаж байсан. (инээв).

-Уран нугараач болоход төрөлхийн авьяастай байх ёстой гэж ярьдаг энэ үнэн үү?

-Уран нугарна гэдэг бол нэг талаас хүний төрөлхийн авьяас, нөгөө талаас тэр хүний хичээл зүтгэл байдаг. Хэчнээн авьяастай байлаа ч хүсэл эрмэлзэл, тэвчээр байхгүй бол юу ч сурдаггүй. Улмаар шантардаг. Гэсэн ч авьяасгүй байлаа ч хөдөлмөрч байвал нугарах боломжтой.

-Уран нугаралт бол мэргэжил. Энэ мэргэжлийн сайхан нь юу вэ?

– Цирк хэмээх урлагийн тогоонд буцалж, олон зүйл сурч, тухайн зүйлээрээ мэргэшиж байгаа болохоор мэргэжил гэж хэлэхэд буруудахгүй болов уу. Тоглолтын дараа бидэнд үзэгчдээс өгөх алга ташилт хамгийн сайхан. Энэ үед л жүжигчин болсондоо бахархдаг. Түүнчлэн хэдий хэцүү байсан ч түүнийг даван туулж, тодорхой үр дүнд хүрсэн нь сайхан санагддаг. Үүнээс гадна Монголынхоо нэрийг дуудуулах хамгийн сайхан. Энэ үед өөрийн эрхгүй эх орноороо бахархаж, омогшдог. Биднийг зарим орны хүмүүс “резинэн охид” хэмээн нэрлэдэг. Бидний тоглолтыг их найрсгаар хүлээн авдаг.

-Циркчдэд улсаас хэр дэмжлэг үзүүлдэг вэ?

-Улсаас ямар нэгэн дэмжлэг үзүүлдэггүй. Бид тэмцээнд оролцохдоо өөрсдөө бэлтгэлээ хийж, замын зардлаас эхлээд бүгдийг хувиасаа төлдөг. Шагнал аваад эргэж ирэхдээ улсаас мөнгөн шагнал авсан. Гэсэн ч олон улсын тэмцээнд оролцоход тоглолтын хувцас хийлгэхээс авахуулаад тухайн улсад зорчих тээврийн хэрэгслийн үнэ зэрэг урсгал зардал их гардаг юм билээ.

-Улсын цирк хувьчлагдсанаас хойш циркийн урлаг хөгжихгүй байна гэдэг. Энэ талаарх чиний бодол юу вэ?

-Цирк хувьчлагдаад үйл ажиллагаагаа хэвийн явуулж чадахгүй байгаад их харамсаж байна. Бид хүссэн үедээ тоглолт хийж чадахгүйд хүрсэн. Учир нь нэг удаагийн тоглолт хийх ханш нь өндөр болсон гэж сонссон. Түүнчлэн сүүлийн үед жүжигчид нь бүр бэлтгэл хийх байргүй болж байгаа юм билээ. Хуучин циркийн байранд үйл ажиллагаа явуулдаг байсан жүжигчдийг байраа суллаж өгөхийг шаардах болсон гэсэн. Монголын циркийн урлаг дээсэн дөрөөн дээр дэнжигнэж байна.

-Циркийг нугараачдаар нь таньдаг байсан үе саяхан. Гэтэл одоо циркийн жүжигчид байргүй болж буйгаас болсон уу, цирк хөгжихгүй байгаатай холбоотой юу, нугараачид цөөрсөөр байна. Үүнийг юу гэж бодож байна вэ?

– Монголын уран нугаралт дэлхийд гайхагддаг, жил бүр аваргаа шалгаруулдаг байсан. Тэр үеэр олон жүжигчид өрсөлдөж, сонирхолтой тэмцээн зохиогддог байв. Гэтэл одоо жүжигчид, шинэ сурагчид харьцангуй цөөрөх болсон нь ажиглагддаг. Энэ нь боловсон хүчин бэлтгэгдэж гарахгүй, урьдын жүжигчид нь амьдралын өөр хэв маяг сонгох болсонтой холбоотой гэж би боддог.

-Чиний хувьд цаашдаа уран нугаралтаар багшлах бодол байгаа юу?

-Байлгүй яахав. Энэ бол миний туйлын хүсэл. Би циркэд орсон үеэсээ л сайн багш болно гэж боддог байсан. Үүнийхээ төлөө цаашдаа зүтгэнэ. 30 гартлаа нугарах байх, тэр болтол багшдаа туслаад, дүү нараа сургаад, хамтран ажиллах гэрээнийхээ дагуу гадаадад тоглолтууд хийнэ. Үүний дараа циркийн сургууль байгуулж, циркийн урлагийг Монголд дахин дэлгэрүүлэх болно. Уран нугаралтыг дэлхийд бадрааж, багшийнхаа хэмжээнд үргэлжлүүлэх нь миний хүсэл юм. Багш минь “Хүн өөрийн гэсэн зорилготой байж, түүнийхээ төлөө ямагт тэмцвэл, нэг л өдөр зорилгодоо хүрнэ” гэж үргэлж хэлдэг болохоор хүсэл мөрөөдлийнхөө төлөө өөрийн хийж чадах бүхнээ хийнэ.


 Г.Ариунцацрал

http://www.mongolnews.mn/w/46557

Үсчин Д.Одонгоо: Магтаалд шүүмжлэлээс илүү хариуцлагатай ханддаг.

 

 

1.Шүүмжлэлээс илүү магтаал хэр даадаг хүн бэ?

 

2.Арилжаа наймаа, мөнгө, алт шуналаас ангид байж чадах уу?

 

3.Амьдрал танд юугаар бэлэг барьсан бэ. Харин та түүний хариуд?

 

4.Үнэнч найз хэр олонтой вэ.Танд байхгүй зан чанар тэдэнд байдаг уу?

 

5.Та атаархуулж амьдрах дуртай юу?

 

6.Таны өрсөлдөгч хэн бэ?

 

 

1.Магтаал бол нэг талаараа хариуцлага. Тиймээс шүүмжлэлээс илүү хариуцлагатай ханддаг. Магтаал дотроо олон янз. Хүмүүс хүнийг хүндэтгэн талархаж, бялдуучлан, егөөдөж магтдаг тал бий. Хүнд хүндэтгэлийн магтаал урам өгдөг байх. Урам дүүрэн амьдралд хүн бусдыг үнэлж, бас өөр өөр өө бахархаж сурдаг. Хүнд урам өгөх хамгийн энгийн арга бол сайхан мэндлэх гэж боддог.

 

2. Чадна. Би гараа мойнийтол завгүй ажилладаг. Хөдөлмөрлөж олсон мөнгө хүнд эцэст нь юм болж үлддэг. Монголчууд “буруу аргаар будаа тээж олсон баялаг хэзээ нэгэн цагт барагдах тавилантай” гэж ярьдаг даа. Энэ бол үнэн үг. Мөнгө, баялгийг хүн л бүтээдэг. Амьдралд мөнг өнөөс өөр олон чухал зүйл бий. Миний хувьд сэтгэл тайван амьдарна гэдэг хамгийн сайхан жаргал шиг санагддаг. Өнөө үед чин сэтгэлээсээ хөд өлмөрлөдөг хүн ховор болжээ. Аль болох амар хялбар аргаар амьдарч, яаж хурдан мөнгөтэй болж хөлжих вэ гэдэг бодол хүмүүсийн сэтгэлгээг хогийн ургамал шиг хордуулж, зан араншинг нь танигдахгүй болтол нь эвдэж байна шүү дээ. Монгол оронд минь харийн хүн шиг сэтгэдэг, явцуу дорой бодолтнууд олширч байгаад сэтгэл эмзэглэдэг.

 

3. Амьдрал надад сайхан мэргэжил, сайн хань, үр хүүхэд заяасан, бас сэтгэл, гар нийлдэг хамт олон ч бэлэглэсэн. Харин хариуд нь би шударга хөдөлмөрлөхийг эрхэмлэдэг. Би аз жаргалыг гэр бүлээсээ, халуун дулаан уур амьсгалыг хамт олноосоо мэдэрдэг. Хүн амьдрахын тулд зөвхөн идэж уух гэж төрдөгг үй. Зорилго өвөртөлж, сайн сайхан руу тэмүүлэн, өөртөө байхгүй баялгийг зөв сэтгэлээр олж, зөв зарцуулж амьдрах гэж төрдөг байх. Аливаа зүйл хөгжих тусам хүмүүс залхуу зантай болж байна. Тухайлбал сонинд ажилд авна гэсэн зар өчнөөн хуудсаар гарсан байхад “ажилд орно” гэсэн зар нэг ч байдаггүй. Тэгсэн хэрнээ хүмүүс ядуу, тарчиг амьдарч байна гэж гомдоллож, алгаа тосдог. Би заримдаа хүмүүс ажил хийх үнэхээр сонирхолгүй болчихсон юм гэж үү гэж гайхдаг. Монголд сайхан амьдрах боломж их бий. Хэрвээ голдоггүй бол ажил зөндөөн байна шүү дээ.

 

4. Хөдөлмөрлөсөн 23 жилийн хугацаанд олон үйлчлүүлэгчтэй боллоо. Тэд одоо ах дүүсээс минь дутахааргүй сайн найз болсон. Өөрт тохиолдсон зүйлийнхээ талаар надад нуулгүй ярьдаг. Хүний итгэл дааж амьдарна гэдэг чухал. Би хүн муулдаг хүнд дургүй. Хэрвээ муулбал зөрүүлээд тухайн хүнд байгаа сайн чанаруудыг хэлдэг. Хүн муулдаг хүмүүс амьдралынхаа ихэнх цагийг хов ярьж, хавь ойрынхоо хүнд муу энерги түгээж өнгөрүүлсэн байдаг. Сэтгэл нь цэлмэг хүн амьдралын аар саар зүйл, тулга тойрсон ярианаас хол явдаг. Хүний сайн талыг түрүүлж олж харна гэдэг давуу тал. Амьдарч байгаа орчноосоо сайхан зүйлийг, нөхөрлөж байгаа нөхдөөсөө сайныг олж хардаг хүний өмнөх зам гэрэл гэгээтэй, уужуу саруул байдаг гэж бодож байна.

 

5. Үгүй ээ. Хэн нэгний атааг төрүүлж, өдөр бүр сэтгэлийг нь чилээж амьдарна гэдэг сайхан зүйл ердөө биш. Би хөдөлмөрийнхөө үр шимээр амьдрах дуртай.

6. Надад өрсөлдөгч байхгүй. Хэрвээ тэмцээнд оролцвол шударга өрсөлдөхийг л хүснэ.

http://www.mongolnews.mn/i/46584

 

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.