• Categories

  • Traffic

Габо ба “100 жилийн ганцаардал”

Өнөөдөр 7 цаг 59 минут
-Реализмын суут төлөөлөгч Габриэль Гарсиа Маркес “100 жилийн ганцаардал”, “Үхлийн хөтөч” зэрэг сонгодог бүтээлээрээ дэлхийн утга зохиолд өөрийн нэрийг тодоор сийлж үлдээсэн нэгэн билээ-

Колумбийн суут зохиолч Габриэль Гарсиа Маркес 87 нас хүрч байна. Хоёр жилийн өмнө цацагдсан өвгөн зохиолчийг зохиол бичихээ болиод удаж байгаа, зөнөглөх өвчин туссан гэх мэдээллүүд олон уншигчийн урмыг хугалсан билээ. Гэвч зохиолч үүнийг няцааж, бичих туурвихаа нэг ч өдөр хойш тавиагүй хэмээн утга зохиолын ертөнцөд зарласан юм.
Шидэт реализмын суут төлөөлөгч Габриэль Гарсиа Маркес “Тахлын үеийн дурлал”, “100 жилийн ганцаардал”, “Үхлийн хөтөч” зэрэг сонгодог бүтээлээрээ дэлхийн утга зохиолд өөрийн нэрийг арилшгүйгээр сийлж үлдээсэн нэгэн билээ. Харин түүнийг дэлхий дахинаа алдаршуулсан зохиол нь “100 жилийн ганцаардал” роман нь юм. Дэлхийн сая сая уншигчдад Габо хэмээх нэрээр танил болсон өвгөн зохиолчийн богино өгүүлэл, туульс, зөгнөлт бус зохиол нь ч тэр төсөөллийн хязгааргүй боломж, хүний сэтгэлийн чинад дахь нууцад тэмүүлсэн байдаг. Габогийн ертөнцөд тэнгэрээс цэцэгсээр бороо орж, дарангуйлагчид цэнхэр далайг ч арилжиж, бодит байдал, уран зөгнөлтэй сүлэлдэж оршдог. Энэ бол гоо сайхан, харгислал зэрэгцэн оршдог, хайр дурлал төлөөс, боолчлолын аль алиныг шаарддаг, бодит байдал, хүсэл мөрөөдөл хоёрын зааг алга болдог тийм л ертөнц.
Габриэль Гарсиа Маркес 18 настай байхдаа өөрийн төрж, өссөн өвөө эмээгийнхээ гал голомтын тухай зохиол бичихийг хүсдэг байжээ. Хэдийгээр зохиолын санаа түүний толгойд байсан ч ямар хөг аялгуугаар бичихээ мэдэхгүй байв. Габриэль Гарсиа Маркес Колумбын Аракатака хэмээх хотод төржээ. Габриэлийн хувьд хамгийн дотны хүн нь түүний өвөг эцэг, хурандаа Николас Маркес байсан гэдэг. Габриэлийн аав Элижио Гарсиа, ээж Луиса Маркес нарын хайр сэтгэлийг хурандаа Маркес эхэндээ хүлээн зөвшөөрдөггүй байсан ч эцэстээ арга буюу тэднийг ойлгожээ. Гэвч хурандаа охин, хүргэн хоёртойгоо нэг дор амьдрахаас татгалзаж, ач хүүгээ өөр дээрээ өсгөсөн аж. Габриэль Гарсиа Маркест хамгийн ихээр нөлөөлсөн хүн нь түүний өвөг эцэг, эмээ хоёр нь байсан билээ. Өвөө нь түүнд толь бичиг зааж, цирк үзүүлэхээр дагуулж явдаг байв. Дайнд оролцож явсан ахмад дайчин, хурандаа Николас Колумбын либералуудын баатар, олонд хүндлэгдсэн нэгэн байсан юм. Хожим Габриэль Гарсиа Маркесийн зохиолуудад хурандаагийн үзэл санаа, улс төрийн баримтлал тод тусгагдсан нь бий. Түүнийг өсгөхөд гол үүрэг гүйцэтгэсэн эмэг эх Дона энгийн зүйлийг ч давсалж хачирлан, төсөөлж ургуулан ярьдаг хүн байсан нь ач хүүгээ зохиолч болоход нөлөөлсөн гэдэг. Хожим дурссанаар нь бол өвөг эцгийнх нь гэрт үлгэр домог, сүнс, буг чөтгөрийн тухай яриа тасардаггүй байжээ. Үлгэр домог ярихаас уйддаггүй эмэг эх нь бяцхан хүүгийн оюун ухаанд ид шид, ер бусын хүч, мухар сүсгийн ундарга болж байв.
Маркесийг найман настай байхад өвөө нь нас барсан тул эцэг, эх нь түүнийг Аракатакагаас авч явсан байна. Тэр энэ үеийг “Түүнээс хойш миний амьдралд ямар ч сонин зүйл тохиолдоогүй” гэж хожим нь дурссан байдаг.
Ингээд олон жилийн дараа Габриэль Гарсиа Маркес эхнэр, хүүхэдтэйгээ Акапулько руу явах замдаа асуултынхаа хариуг олсноор, замын дундаас гэр рүүгээ буцаж, зохиолоо бичиж эхэлсэн гэдэг. Тэр агуу бүтээл “100 жилийн ганцаардал” байсан юм. Зохиолч тэр үед зохиол нь хэзээ бэлэн болохыг мэдэхгүй тул машинаа зарсан мөнгөөр эхнэр, хүүхдээ тэжээдэг байж. Маркес зохиолоо анх төлөвлөж байсан хугацаандаа дуусгаж чадаагүй бөгөөд 18 сарын турш өдөр болгон бичсээр л байв. Түүнийг зохиол бичиж байх хугацаанд эхнэр нь есөн сарын турш мах, талх зээлээр авч амьдралаа залгуулдаг байжээ. Гэхдээ энэ амьдрал төгсгөл болж, 1967 онд хэвлэгдсэн “100 жилийн ганцаардал” зохиол нь дэлхийн утга зохиолд нэгэн шинэ үзэгдэл болж, урьд хожид байгаагүй их амжилт авчирсан юм. Маркес “100 жилийн ганцаардал” зохиолынхоо сүүлчийн өгүүлбэрийг бичээд сандлаасаа босч, хаалгаа нээх үед өрөөнд нь цэнхэр муур орж иржээ. Хүүхдүүдийнх нь хийсэн “хэрэг” болохыг зохиолч мэдэж байсан ч ном нь нэлээд хэдэн удаа хэвлэгдэх нь гэж билэгшээн бодсон нь талаар болоогүй юм. Габриэль Гарсиа Маркесийн оюун санааны ертөнц дэх хачин жигтэй Макондо суурин, учир битүүлэг нэгэн гэр бүлийн долоон үеийн амьдралын тухай “100 жилийн ганцаардал” роман түүнд 1982 онд Нобелийн утга зохиолын шагнал авчирсан юм.
Маркес өөрийгөө “цэвэр реалист” тэр ч байтугай “гашуун реалист” гэж тодорхойлдог. Тэр бас “Үлгэрийг, хамгийн санаанд оромгүй явдлыг ч үнэн гэж үнэмшихээр өгүүлэхэд хамаг учир нь байгаа юм” хэмээн нууцаасаа хуваалцсан байдаг. “100 жилийн ганцаардал” романы далд санааг тайлж хэлээч гэсэн сурвалжлагчийн асуултад зохиолч “Би хариулахгүй” гэж зөрүүдлэн, “Миний романыг уншаад өөрийнхөөрөө ойлгож, баатруудыг нь өөрийнхөөрөө төсөөлөхийг би хүсч байна. Энэ бол зохиолч зохиолоороо дамжуулан уншигчтай дотоод сэтгэлээрээ харилцаж байгаа хэрэг” хэмээн хариулжээ.
Хамгийн сонирхолтой нь, Габриэль Гарсиа Маркес дэлхийн утга зохиолд үнэлж баршгүй хувь нэмэр оруулж, олон хэлнээ орчуулагдсан, хамгийн гүйлгээтэй зохиол болсон “100 жилийн ганцаардал” романаар кино хийхийг одоо ч зөвшөөрдөггүй юм. Харин Японы авангард яруу найрагч, кино зохиолч, найруулагч Шүжи Тэраяама уг романаас сэдэвлэн “100 жилийн ганцаардал” жүжиг найруулан тавьж, “Farewell to the Ark” нэртэй кино бүтээсэн байдаг. Габриэль Гарсиа Маркесийн энэхүү алдартай романыг Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, Утга зохиолын доктор Г.Аким монгол хэлнээ орчуулан, уншигчдын хүртээл болгосон билээ.
Агуу Габо одоо Мехико хотын Сан Ангел Инн дэх эргэн тойрон өнгө өнгийн цэцэгсээр хүрээлэгдсэн, эртний хийцтэй, үзэсгэлэнт байшиндаа амар жимэр амьдарч байна.

Н.ЭНХТУЯА
Эх сурвалж: “NEWS WEEK” сонин №053
Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.

Төрийн соёрхолт, уран барималч Л.Ганхуяг: Уран баримал бол яг хөгжим шиг орчуулагагүйгээр ойлгодог урлаг

2014 оны 3 сарын 5
 

Төрийн соёрхолт,  уран барималч Л.Ганхуягийн урлангаар бид зочиллоо. Урлангаараа дүүрэн өөрийн бүтээлээ өрсөн тэрээр гүндийгүй, хээв нэг яриатай сайхан хүн байлаа. Хэлэхийг хүссэн бүхнээ хэлчихдэг Л.Ганхуяг уран барималчийн бидэнтэй өрнүүлсэн яриаг уншигч танд толилуулж байна.

Таны  хамгийн анхны уран бүтээл юу байв?

Оюутан байхдаа морьтой хүүхэд хийж байсан санагдаж байна. Би уг нь дүрслэх урлагийн сургуулийг  зураачаар төгссөн. Харин дараа нь ОХУ–ын Санктпетрбург хотын И.Е.Репины нэрэмжит урлагийн академийг барималын мэргэжлээр  бэлтгэл курстэйгээ үндсэндээ 7 жил сурсан. Тэнд сурч байхдаа анх удаа морьтой нум сум харваж байгаа хүүхэд хийж байсан санагдаад байна.

Уран баримал гэдэг бол урлаг. Асар их оюуны бяраар, хүчээр босдог гэж хэлж болно. Ер нь та яагаад ийм мэргэжил эзэмшихээр шийдсэн бэ? Хэн нэгэн танд нөлөөлсөн үү?

Хүний хувь тавилангийн зураг юм даа. Манай аав зураач хүн биш алдартай анчин , гагнуурчин хүн байлаа.  Хар нялхаасаа аавыг анд явахад нь дагадаг байсан. Хавх эргэхээс авахуулаад жижиг сажиг юманд нь явдаг байлаа. Тухайн үед аав гоё гоё зураг  зурдаг байсан юм.  Аав  маань олон зураасаар олон тийш нь сарайлгадаггүй. Дандаа нэг зураасаар үнэг , чоно,  ан амьтан,  уулс усыг зурдаг байсан. Би гэдэг хүн аавынхаа зурсан зурагнуудыг харах дуртай, харахаараа их баясдаг байсан. 

Магадгүй тэр үеэс л зураач болох гараа эхэлсэн байх. Аавын нарядны дэвтэр гэж байдаг юм. Энэ өдөр ийм номерийн машин арамаа гагнуулсан, гүүзүүгээ гагнуулсан ч гэдэг юм уу ингэж бичдэг тэмдэглэл.  Тэр дэвтэр  нь бид нарын дутуу бичээд орхисон янз янзын шугамтай дэвтэрүүдийн цагаан цаасыг хайчилж аваад нойлын утасаар оёоод бүтээсэн дэвтэр.   Тэр дэвтэрийнхээ урд талын хэсэг дээр машиныхаа нарядуудыг бичээд ар талын хэсэг дээр дандаа ан амьтаны зураг зурдаг байсныг би маш их үздэг байлаа. Ингээд л аав шигээ гоё зурдаг хүн болъё гэж бодож явсаар байгаад л дүрслэх урлаг гэдэг энэ том айлын хаалгыг татаж орсон байх. Тиймээс миний анхны багш бол миний аав юм даа. 

-Таныг Монголын Урчуудын Эвлэлд ажиллаж байсан гэж дуулсан юм байна. Сургуулиа төгсөөд л тэр том гал тогоонд хөл тавьсан уу?

1970 аад оны сүүлээр Ховдоос ирж дүрслэх урлагийн дунд сургуульд орж байлаа. Чимэглэх зураач гэдэг мэргэжилээр төгсөөд тухайн үедээ мэргэжилтэй нэлээн гайгүй сайн  сурсан учраас социализмын үеийн хатуу чанга дэглэмтэй байсан тэр үед хөдөөний хүүхэд надыг орон нутаг руу нь явуулахгүйгээр Монголын Урчуудын Эвлэл гэдэг энэ том айлын яг гал тогоонд  нь авч үлдсэн. Тэгээд хотын иргэн болсон түүхтэй. Урчуудын эвлэлд монументаль чимэглэлийн тасаг гэж байхад орж ажилласан юм.

Циркийн баруун талд байгаа Пассаж төвд Монголын монументаль чимэглэлийн үйлдвэр гэж байсан юм. Тэнд Монголын үе үеийн алдартай зураач барималчидтай хамтарч ажиллаж, гар хөлийнх нь үзүүрт гүйж, загнуулахдаа загнуулж, магтуулахдаа магтуулж байсны хүчинд монументаль чимэглэлийн урлаг буюу уран барималын урлагт сонирхол давамгайлж эхэлсэн. Тэгээд л тэндээ практикаар нилээн сайн дадлагажсан.

Яруу найрагчид онгод орлоо хэмээн ярьдаг, тэрэн шиг барималч хүмүүст ч нэг сайхан бүтээл гаргахад онгод нь хөтөлдөг үү?

Яг юу гэж хэлэхээ мэдэхгүй байна л даа. Ер нь бол уран бүтээл хийнэ гэдэг шинэ хүүхэд төрөхтэй адил учраас би эхлээд урлангаа цэвэрлэдэг.  Дараа сайхан усанд орж гэртээ сайхан амардаг. Ямар нэг бүтээл төрөхийн өмнө аяндаа цаанаасаа юм хиймээр санагддаг. Магадгүй энэ л  онгод байх. Бүтээл хийнэ гэдэг их сайхан ч,  их л зориг тэвчээр , хүч шаарддаг юм. Энэ бүхний цаана гараад бүтээлээ хийсний дараа ямар сайхан мэдрэмж төрдөг гээч, үгээр илэрхийлэхийн аргагүй гоё мэдрэмж төрдөг шүү. /Инээв/

Ингэхэд уран баримал урлагийн бусад төрлөөс юугаараа илүү сайхан байдаг бэ? Таны ярианаас сонсохоор та ажил мэргэжилдээ  дэндүү хайртай, дуртай учраас л үнэнчээр бас тууштай бүтээлээ хийдэг юм шиг санагдаж байна.

Нээрэн л тийм шүү, би мэргэжилдээ хайртай, дуртай. Ийм байж л илүү сайн бүтээл төрнө шүү дээ. Ер нь бол урлагийн төрлүүдээс уран баримал шал өөр. Уран зураг, баримал, архитектур гураваас бусад урлаг салбарлаж гарсан гэж үздэг. Яагаад гэвэл хүн гэдэг амьтан үүсэл хөгжлийнхөө шатанд явж байхдаа биеэ халхлах, ан амьтан араатан жигүүртэнээс өөрийгөө хамгаалахын тулд оромж хийж эхэлсэн. Үүний дараа ханан дээр зураг  зурж , чулуун зэвсэгийн үед хутга хийх гээд энэ үеэс л уран баримал үүссэн гэдэг. Тиймээс уран баримал хүн төрөлхтөний гурван том эцэг урлагийн нэг нь гэж болно. 

Уран барималын мэргэжил бол орон зайд 360 градусын түвшинд хэлэх гэсэн санаагаа бүрэн илэрхийлж чаддаг. Урлагийн маш хүчирхэг зэвсэг. Нөгөө талаараа тухайн улсын түүх, соёл, биет ба биет бус өв соёлыг хэдэн мянган жилийн тэртээгээс одоогийн түвшинд тасалж авчирч хүний мэдэрхүйд үзүүлж чаддагаараа маш гайхалтай.  Техник, технологи, хийцийн хувьд хүнд урлаг, оюуны бөгөөд биеийн хүчний ажил давхар хосолдог.  Ер нь бол уран баримал хөгжлийнхөө түүхэнд хэд хэдэн том үе шатыг өнгөрөөж гарч ирсэн. Тэр нь  хүн үүссэн цагаас өнөөдрийг хүртэл гэсэн үг. Уран барималаар дамжуулж танин мэдэхүй, санаж сэрэх, бодох , таашаал авах, соён гэгээрэх бүх юмыг хийж болно.  Түүгээрээ уран баримал нь бусад урлагаас арай илүү,  уран баримал бол яг хөгжим шиг орчууллагагүйгээр олгодог урлаг юм даа.

Ингэхэд та ямар  бүтээлээрээ төрийн шагнал хүртсэн бэ ?

Хөшөө цогцолборуудаар төрийн шагнал хүртсэн.  Эрдэнэт хотод боссон Отгонбилэг агсны хөшөө, Улаанбаатар хотын Залуучуудын өргөн чөлөөнд байрлаж байгаа жанжин Лхагвасүрэнгийн хөшөө, Эрэл сургуулийн урд талд байрлаж байгаа Ю.Цэдэнбалын хөшөөгөөр авсан.  Монголын орчин цагийн анхны гурван хүрэл хөшөө дөө.

Таны урланд маш олон бүтээл байна л даа. Ер нь яг ямар чиглэлийн бүтээл илүү их сонирхолтой бэ?

Одоо миний урланд байгаа барималууын ихэнх нь хот чимэглэл, архитектурын энд тэнд хаана  ч аваачаад тавичихаж болохоор зүйлүүд байна. Яагаад гэвэл би өөрөө  хөшөө дурсгалын чиглэлээр мэргэшсэн хүн. Уран баримал чинь дотроо 1 дүгээрт (станковый) буюу суурь уран баримал  тэр нь ахуйн хүрээний жижиг барималууд. Гэтэл тэр ахуй хүрээний жижиг барималуудыг 4 метр томруулчих юм бол тэр хөшөө болно гэж ойлгодог. Үнэн чанартаа том төөрөгдөл байхгүй юу,  болдоггүй юм.  Тэр өөрөө хэллэг нь биш.  2 дугаарт  хөшөө дурсгал орон зайн баримал гэдэг чинь шал өөр дэгтэй.

Уран баримал, хөшөө дурсгал гэдэг бол нийгэм соёл, түүхийн гэрч дурсгал болдог. Та монгол улсад байгаа хөшөө дурсгалуудаас хамгийн сайхан хийцтэй нь,  жинхэнэ урлагын бүтээл болсон нь гэвэл аль хөшөөг нэрлэх бол?

Агуу бүтээлүүд маш олон бий.  Хүн чулуун хөшөө, буган чулуун хөшөө, хэзээ ч дахин давтагдахгүй. Хүн төрөлхтөн эрт балар байх үедээ өнөөдрийн сонгодог түвшинд хүртэл бүтээчихсэн байгаа юм. Гэтэл өнөөдрийн урлаг бараг дэгсдүүлж ярьсан хүнд эргээд балчир үерүүгээ явж байна. Тэгэхлээр 3, 4 настай хүүхдүүд ямар хөөрхөн мэдрэмжээр юм хийдэг билээ. Тэд дөнгөж хорвоотой танилцаж эхэлж байгаа учраас тийм их мэдрэмтгий байдаг.  Уран бүтээлч хүн аливаа юмыг бодож сэтгэхдээ яг тэр хүүхдүүд шиг мэдрэмжтэй байвал зүгээр юм болов уу гэж боддог.

ЖИЖИГХЭН БАРИМЛЫГ ТОМРУУЛЧИХВАЛ ХӨШӨӨ БОЛДОГ ГЭЖ ОЙЛГОДОГ ХҮМҮҮС БИЙ

Монгол улсад уран баримал аль чиглэлрүүгээ илүү түлхүү хөгжсөн бол?

Бүх чиглэлрүүгээ. Ганцхан сонгодог урлаг, орчин үеийн урлаг гэж аль нэг талруу туйлширах хэрэггүй. Хүн болгон өөр өөрийн ертөнцтэй учраас өөр өөрийнхөө түвшинд л уран бүтээлээ  хийнэ. Монголын уран баримал дэлхийн түвшинд нэг их доош ороод байхгүй нэлээн цээжинд давхина гэж би боддог.

Сүүлийн үед хөшөө дурсгал барихаар шүүмжлэх хүмүүс их болсон л доо. Иргэдийн амьдрал хэцүү байхад энэ мөнгөө өөр зүйлд зарцуулах байсан юм.  Эсвэл тэр хөшөө  ямар ч үнэ цэнэгүй бахархал төрүүлэх зүйл биш  юм шиг ярих болсон. Ийм ярианд ер нь хэр эмзэглэдэг бэ ?

Хөшөө босголоо гээд амьдрал доошоо орж, барихгүй байлаа гээд дээшээ гарч байсан түүх байхгүй.  Эцсийн эцэст хүн бүр дор бүрнээ өөрийнхөө хийх ажлаа л хичээх хэрэгтэй.  Өөрийнхөө мэдэхгүй юмруу орох шаардлагагүй. Хөшөөг бол төр шийдвэр гаргаж барьдаг. Тэрнээс биш барималчин Ганхуяг би хэн нэгэнд хайртай учраас тэр хүнийхээ хөшөөг босгоно гэж босгодоггүй. Засгийн газрын тогтоол гараад мэргэжлийн уран бүтээлчдийн дунд уралдаан зарлаад архитектур, хот байгуулалт, орон зайдаа зохицсон түвшинд хийдэг.  Сүүлийн үед хүмүүс мөнгөтэй болсон. 

Тэгээд мөнгөтэй нөхдүүд ширээ тойрч сууж байгаад  ерөөсөө тэрний хөшөөг босгоё гэдэг. Ингээд газраа өгчих,  засгаас мөнгө гаргахгүй гээд л янз бүрийн хөшөө хийх гэдэг болж. Хамгийн гол нь тэр нөхдүүдийн дунд  барималчин хүн бараг байхгүй, сайн дурын уран сайханчид байдаг юм. Энэ байдлаас болж Улаанбаатар хот, бусад томоохон хот суурин газруудад нүүр улайхаар бүтээл маш их гарч байгаа. Энийг эрүүл саруул ухаанаар бодох хэрэгтэй.

Тодруулбал?

Баримал гэдэг чинь өөрөө бие даасан шинжлэх ухаан байхгүй юу. Энийг сурахын тулд нэг амьдралынхаа долоон жилийг зориулж байхад огт баримал мэддэггүй хүн хөшөө бариад л, ингэхдээ нэг жижигхэн барималыг томруулчихвал хөшөө болно гэсэн ойлголттой байдаг. Хөшөө гэдэг чинь өөрийн гэсэн онолтой дүрэмтэй орон зай шаарддаг. Өгүүлэмжтэй, харагдах байдал нь өглөө, орой, сартай шөнө ямар байх вэ гээд газар хөдлөлтөөс эхлээд бүх юмыг нь тооцож хийдэг.  Нөгөө талаар мэргэжлийн уран бүтээлчдийн дундуур эрхэм УИХ-ын гишүүдийг түрээсэлчихсэн хэсэг бүлэг лобби үүссэн байдаг.

Яахав энэ бол нэг хэдэн жилийн дараа алга болох байх л даа УИХ- ын гишүүд чинь уул нь хууль тогтоох , хууль сурталчилах ажил хийх ёстой гэтэл мэргэжлийн архитекторч, барималч, түүхийн ухааны  хүмүүс хамтраад тодорхой ажил эхлүүлээд зохих хууль,  дүрэм, журмын шатанд нь явж байгаа ажлуудын дундуур эрх мэдэлээрээ далайлгаад орж зогсоодог, өөрт ашигтай шийдвэр гаргуулдаг. Энэ бол зөвхөн надад ч биш маш олон уран бүтээлчдэд тохиолдож байгаа бэрхшээл.  УИХ – ын гишүүд баримал хийхээр их мөнгө олж болдог гэсэн ойлголттой байдаг юм шиг байгаа юм. Баримал бол  төсөв өртөг шаарддаг нөгөө халтуурчидтайгаа хамтарч хийгээд хэдэн төгрөг цохидог үр дүн нь мэргэжлийн бус нэг овгор ур хийц муутай юмтай үлдэг нь эмгэнэл юм.

-Зүгээр хараад суух асуудал биш л болсон юм бишүү? Тэр халтуурчдаар уран баримлын урлагыг устгуулаад , нэр хүндийг нь унагуулаад байх хэрэг байна уу?

  Бид дуугүй суудаггүй ээ, ямар нэг байдлаар дургүйцлээ илэрхийлнэ шүү дээ. Харин тэр нөхөд хүний эрх гэж ярьдаг. Юугаа хийх нь бидний эрх гэж… Гэтэл хувь хүний эрхээс эрхэм бүр чухал зүйл бол мэргэжлийн эрх, ёс зүй, гоо зүйн эрх юм шүү дээ. Тэр бүхэн зөрчигдөж байгаа нь Монголын мэргэжлийн урлагын хөгжилд ихээхэн хортой. Учир нь Монголын ард түмэн энэ мэргэжлийн бус хүмүүсийн халтуурдсан юмсыг үзсээр байгаад нүд нь дасал болж өөр илүү гоё юмыг шаардаж чадахаа больчихсон байдаг. Хэсэг бүлэг мэргэжлийн бус ашиг хонжоо хайсан хүмүүсийн эрх ашиг нь мэргэжлийн уран бүтээлд, улс орны ирээдүйд хойчид маш том гай  болж байна. Үүнийг төр захиргааны байгууллага, захиалагч нар сайтар нягтлаж сонголтоо зөв хийж байх хэрэгтэй юм.

 Мэргэжлийн хүмүүс нь энэ мэт шударга бус зүйлийн эсрэг тэмцэх ёстой юм биш үү ? Энэ удаа ингэчихлээ, тэр удаа тэгчихлээ гээд байгаад байж болохгүй юм шиг санагдаж байна л даа.

Мэргэжлийн хүмүүсийн ур чадварыг харагдуулах, харагдуулахгүй байж эхлэх тэр асуудлын гол үндэс суурь нь нийслэл хот, хөдөө орон нутгийн төрийн захиргааны байгууллагуудын  хэнэггүй ч гэдэг юм уу , юм мэдэхгүй, ойлгодоггүй  байдлаас үүдэлтэй. Төр захиргааны байгууллагын хүмүүс нь урлагийн ямарч боловсрол байхгүй.

Ядаж гоо зүйн таашаал байхгүй. Тэгээд ямарваа нэгэн юманд автахдаа их амархан, дээрээс ирсэн тушаалыг үг дуугүй биелүүлдэг улсууд. Ардын нам ч ялгаагүй одоо эрх барьж байгаа Ардчилсан намын зарим хэсгүүд ч ялгаагүй. Тэгэхлээр мэргэжлийн уран бүтээлчид бид хэнд хандах ёстой юм. Харамсалтай нь Монгол улсын аливаа нэгэн хот, аймаг, сум, дүүрэгт баригдах хөшөө дурсгалууд бүгд тендер сонгон шалгаруулалтаар явдаг зарчимтай.

Орчин үед бол худалдан авах ажиллагааны газар гэдэг юмаар орж байна л даа.  Ингээд ороод хэрэгжих шатандаа явж байхад дээрээс УИХ – ын гишүүн ч юмуу төрийн байгуулалтын байнгын хорооноос тогтоол гаргаад ном дүрмээрээ явж байгаа ажлыг зогсоож, саармагжуулдаг.  Тэгэхлээр УИХ – ын дарга, ерөнхийлөгч, ерөнхий сайд гуравтай жирийн мэргэжлийн уран бүтээлч өрсөлдөөд дийлэх үү. Төрийн хэрэгжүүлэх шатны албан тушаалтангууд дээрээс ирсэн тэр шийдвэрийг буруу байсан ч дагахаас өөр аргагүй болдог. Ингээд мэргэжлийн уран бүтээлчид бид нар эсрэг зарга үүсгэхээс аргагүй болдог. Ер нь шийдвэр гаргаж хэрэгжүүлж байгаа төр захиргааны ажилтан, хаа хаанаа ямар ажил явж байгаа тухай ажлын уялдаа холбоогүй ажилдаг гэсэн л үг.

УИХ-ЫН ГИШҮҮН БОЛЖ ЗЭВРЭХ ШААРДЛАГА БАЙХГҮЙ

Мэргэжлийн барималчид, зураачдынхаа гараас гарч байгаа энэ сайхан бүтээлүүдийг авч үлдэхийн тулд, өв соёлоо хадгалахын тулд тэмцэх ёстой болоод байгаа юм бишүү? Эсвэл та нар хэн нэгийгээ дэмжээд гишүүн болгочихооч. Яг үнэндээ УИХ – ын гишүүн биш л бол иймэрхүү хүндрэлтэй асуудлаа шийдвэрлэж хамгаалж чадахгүй байдал Монголд бий болчихоод байна  шүү дээ.

Тэгж УИХ – ын гишүүн болж зэвэрч, өөрийнхөө хувь заяагаар тоглох мэргэжлийн уран бүтээлч байхгүй байх. Тэр бол бид нарын байх ёстой газар биш. Уг нь  УИХ – ын гишүүдийн дунд  урлаг ойлгодог сайхан сайхан гишүүд байдаг юм. Хамгийн гол нь төр захиргааны байгууллагуудын уялдаа холбоо байхгүй байх нь их хор нөлөөтэй байна.

Жишээлбэл: Улаанбаатар хотод Монгол улсын түүх, ёс заншилтай холбоотой танин мэдэхүйн чиглэлийн томоохон байгууламж байгуулах гэж байна. Түүнийг байгуулахын тулд бүх хууль, дүрмийн хүрээнд зарладаг байхгүй. Зарлангуут бүх шат сонгон шалгаруултаар нь орж явсаар байгаад эрхээ авна.

Эрхээ аваад явж байтал нөгөө УИХ – ын гишүүд чинь ямар нэг амбицад хөтлөгдөөд сайн дурын уран сайханчидтай баримал хамт хийх гээд юу ч биш болгоод байгаа хүмүүстэй нийлчихдэг. Тэд нар чинь бид нарыг бодвол хийх ажил байхгүй. Хийх ажил нь цэвэр ашиг сонирхолынхоо төлөө байдаг. Бид нар энд ном дүрэмээрээ явж байхад тэд нар гишүүд энэ тэртэй уулзаад тархий нь угаагаад, лоббигоо хийгээд явж байдаг. Тэр дээгүүр байгаа хүмүүст ямар ч мэдээлэл байхгүй. Улаанбаатарт ямар хөшөө байгууламж баригдах гэж байгаа талаар мэдээлэлгүй учраас бичиг хийгээд өгчихдөг. Тэгэнгүүт бидний ном ёсоороо явж байсан ажил зогсчихдог.

Хэцүү л юм байна даа. Яах ёстой юм бол?

 Бид  одоо л гарц олж эхэлж байна л даа. Ямарваа нэг асуудал гарвал яг аль чиглэлээс бичиг зөвшөөрөл өгч тэр чиглэл рүү нь явж байгаа. Ийм байдал байгааг манай ерөнхийлөгч хүртэл сайн мэдэж байгаа. Харин одоо мэргэжлийн уран бүтээлчдийн бүтээл, Монголын ард түмний оюуны таашаалыг эдгээр ашиг сонирхолын зөрчилтэй, чанаргүй, халтуурчидаас хамгаалах хэрэгтэй байна.

Эцэг малын баримал л хаа сайхгүй барих, босгох сонирхолтой болчихсон юм бишүү. Ард нь аль нэг УИХ-ын гишүүний нэр явж байх жишээтэй. Угтаа бол нэг үеэ бодвол хүмүүсийн сэтгэхгүй арай өөр болж байна. Өөрөөр сэтгэж өөр юм хийх боломж баймаар л юм? 

Энэ бол шал өөр л дөө. Төрөөс зарласан хүнд зориулагдсан  баримал нь бодит  байхыг шаарддаг. Нэг талаас одоо баримал хэрэггүй өлсөж ядарсан улсуудад тэр мөнгийг нь өгчих гэдэг.  Яахав тэдэнд өгч болно л доо. Тэр баялаг болж чадахгүй хоолойгоор нь ороод л байгалийн бордоо болоод гарна. Харин үнэхээр түүхэнд үүрэг гүйцэтгэж чадахаар мэргэжлийн түвшинд бүтээсэн хөшөө бол хожимдоо тэр хөшөөнд зориулсан мөнгөнөөсөө хэд дахин илүү үнэлж баршгүй үр өгөөжтэй. Жишээлбэл: Түүхийн, танин мэдэхүйн, соён гэгээрэхүйн, урлагын үнэ цэнэ, гоо сайхны гэх мэт.

Тийм учраас би  Монгол улс, нэн ялангуяа томоохон хотууд музей шиг хот байгаасай гэж боддог. Тэгэхдээ баахан хүний хөшөө биш мэдээж Монгол улсын тусгаар тогтнол, эрх чөлөөний төлөө халуун амь бүлээн цусаа зориулсан сайхан хөвгүүд, охидод хөшөө босголгүй яахав. Орчин үеийн янз янзын хэллэгтэй тийм баримлууд маш их тавигдах ёстой. Бид чинь биет бөгөөд биет бус асар их соёлтой ард түмэн. Тэр бүгдийг уран барималын хэллэгт оруулаад хийхэд  уран бүтээлч хүнд барж идэхгүй их юм байгаа. Тэр нь өөрөө Монголын түүх, биет бус соёлыг биёт болгож хотоо чимэглэж үлдээнэ гэдэг бол бид ямар их агуу түүхтэй, соёлтой ард түмэн бэ гэдгээ үзүүлэх маш том боломжийн зэвсэг болж байгаа юм. Хүн хүн талх талхаа идээд хийх юмаа хийчихвэл Монгол улс дороо л хөгжинө.

Азийн бар болсон улсууд  зөвхөн аялал жуулчлалаараа эдийн засагаа босгоод явж байна. Манай улс ч тэгэж хөгжих боломжтой гэж би боддог. Гол нь гадаадын жуулчдад үзүүлж харуулах юм ихтэй байх учиртай. Магадгүй бид түүхээ харуулсан янз бүрийн барималан хот байгуулж яагаад болохгүй гэж. Ер нь Улаанбаатараа түүх соёлоо харуулсан барималаар дүүргэхэд мэргэжлийн уран бүтээлчдийн хүрэлцээ хэр вэ ?

Байлгүй яахав.  Гол нь барималчдын нэр барьсан хүмүүсээс л болгоомжлох хэрэгтэй. Бүтээл хийж байнаа гээд тоглоод хаячихаж болохгүй биз дээ. Монголд үндэсний хөрөнгөтөнгүүд бий боллоо. Хүн бол хөрөнгөө дагаад ухаан задардаг. Мэдээж хөрөнгө арвижуулахын тулд хүний толгой ажиллана шүү дээ. Ор юу ч үгүй хоосон хүн бол мэдээж толгой ажиллаж том юм бодохгүй. 20 жилийн хугацаанд үндэстний хэмжээний хөрөнгөтөнгүүд гараад ирчихсэн. Дэлхийгээр одоо маш их аялаж байна. Дэлхийн бараг өнцөг булан бүрт очиж байна.

Монгол хүн очиж үзээгүй газар алга.  Нүүдэлчин улсууд бол маш гярхай, юмыг авч хэрэглэхдээ их овжин тэр  нь угаасаа цусанд нь байгаа ген. Энэ хүмүүс дэлхий тойроод аялаад ирэхдээ бизнесийнхээ ажлыг амжуулахаас гадна маш их юм үзэж байна. Хүн ингээд капитал нь хуримтлагдаад яваад ирэхээр би яагаад Монголд юм хийж болохгүй гэж гэсэн бодол төрдөг юм байна. Одоогийн УИХ–ын гишүүн Б.Наранхүү, Ажнай Бат – Эрдэнэ, Цагаан шонхорын Энхтайван, Х.Баттулга зэрэг хүмүүсийг нэрлэж болно. Энэ хүмүүс Монголын урлагын түүхэнд их хувь нэмэр оруулж байна.

Үнэхээр манай улс гадаадын жуулчдад үзүүлэх харуулах юм байхгүй гэж хэлэхэд хатуудахгүй байх. Харин үндэстэний бизнесменүүд маш ихийг хийж эхэллээ. 

Жишээлбэл  “Шарга Азрага”- ны хөшөө хийхээр болсон. Улсууд яахав малд зориулж хөшөө босголоо гэх байх. Гэхдээ Шарга азраганы хөшөөний хэллэг хийц мэргэжлийн түвшинд ихээхэн өөр арга барилаар шийдсэн. Уг бүтээлийн сонгон шалгаруулалт их өвөрмөц санагдсан. Б.Наранхүү гишүүний сонгон шалгаруулалтыг их таашаасан юм.  Яагаад вэ гэвэл бүх материалууд ирсэний дараа бүх урлангуудаар явсан юм байна лээ. Нэг нөхөр хүнээр баримал хийлгэж авчираад тавьчихсан ч юм уу бүү мэд шүү дээ. Тэгэхлээр бизнесийнхэн чинь бас аливаа юмны үндэс суурийг судалдаг болчихсон сайн талтай. Ийм тохиолдолд мэргэжлийн бус халтуурчид хүмүүс зайлахаас өөр аргагүй болж байгаа юм.

Шарга азарганы хөшөөний тухай сонирхмоор байна л даа. Зүгээр нэг морины хөшөө юм байх гэж хүмүүс ойлгоно, магадгүй шаардлагатай юмуу ч гэх байх л даа…

 Шарга азрага гэдэг бол зүгээр нэг азарганд зориулсан хөшөө гэвэл бас тиймгүй. Шарга азарганы хөшөөг тойроод адууны зан үйлтэй холбоотой бүх зүйлийг харуулсан. Ингээд бодохоор  танин мэдэхүйн чиглэлийн ач холбогдолтой. Мөн  “Их Гүрэн” гэдэг барималын захиалга өгсөн. Би өөрөө л “Их Гүрэн” гэж нэрлэж байгаа юм.

Монголчууд мянга гаруй жилийн өмнө юу эдэлж хэрэглэж байсан, ямар соёлтой байсан , зоос мөнгөн тэмдэгтүүд энэ бүх юмыг гаргаж тавина. Дүнжингарав дээр босох энэ баримал нь 2014 ондоо ашиглалтад орохоор байгаа.  Намайг сонгосон учраас би ингэж яриад байгаа юм биш бас улс орондоо юм хийнэ, хойч үедээ үлдээнэ гэсэн тэр бизнесмений сэтгэлийг нь бид хүндэтгэх учиртай. Ер нь бол хотын хаа сайгүй, залуусын парк, цэцэрлэгт хүрээлэн гээд хаана ч янз бүрийн дүр төрхтэй сэтгэлгээний баримал тавьж байвал сайнсан.

ТОМ БҮТЭЭЛ БАРИУЛСАН НЭГНИЙГ ТАТВАРААС ЧӨЛӨӨЛӨХ ХЭРЭГТЭЙ

Урлаг , уран бүтээлийг дэмждэг, ойлгодог хүндэлдэг хүмүүсийг нэмэгдүүлэхийн тулд юу хийх хэрэгтэй вэ ?

Хүмүүсийн оюун тархинд юм хийж байгаа томоохон бүтээлүүдийг дэмжиж ивээн тэтгэж байгаа байгууллага, хувь хүмүүсийг одоо тэр оруулсан хөрөнгө мөнгөнийх нь хэмжээгээр татвараас чөлөөлөх хэрэгтэй гэж бодоод байгаа. Болдог бол шүү дээ.

Төр бол олон хүүхэдтэй айл  шиг санаа байсан ч сачий нь хүрэхгүй байгаа. Тийм  учраас хоёр идүүлэхгүй , хоосон хонуулахгүй олон салбарт хөрөнгө хүч хаяж байгаа шүү дээ. Тэгэхлээр төрийн ачаанаас хөнгөлж тодорхой  хэмжээний урлаг , соёлын салбарт хөрөнгө шаардсан ийм их ажлуудыг хийж байгаа бизнэсийнхэн болон хувь хүмүүсийг дэмжих  хэрэгтэй байна.

Ингэвэл нилээн явна. Чөлөөлөхдөө зүгээр нэг хувь биш нөгөө бизнесийн ажилд  нь ашигтай байдлаар бас тэр хүний нэр алдарт ч нөлөөтэй нөгөө талаар монголын соёл , түүхийг бодит түвшинд, урлагийн хэллэгээр гаргаж байгаад нь талархах хэрэгтэй юм. Монголд жишээлбэл Чингисийн алтан зоос гэж ийм юм байжээ гээд гаргаад тавичихна гэдэг чинь өөрөө нэр хүндийн асуудал. Энэ бол Монголын ард түмэнд капитал бүтээж өгч буян үйлдэж байна гэсэн үг. 

Цөөхөн Монголчууд хойч үедээ юмаа хийж үлдээж байхад татварын заримаас нь чөлөөлөх хэрэгтэй. Одоо жишээлбэл Женко Баттулга Цонжин болдог, Их майдар төслийг хэрэгжүүлж байхад мань хүний компанийг тэр ажилд оруулсан хөрөнгө оруулалтынх нь хэмжээгээр татвараас чөлөөлөх хэрэгтэй юм шиг. Энэ бол миний л бодол л доо. Яагаад гэвэл улс тэрнийг хийж чадахгүй юм чинь. Эцсийн эцэст тэр бүхнийг санаачилж хийж бүтээсэн хүмүүс хорвоогийн жамаар үгүй болно. Тэр хөшөө дурсгал Монголын ард түмний үнэт капитал, аялал жуулчлалын бас нэг гайхамшигт бүтээгдэхүүн болоод л үлдэнэ.  Түүнээс биш нэг сайшаалын үнэмлэх, одон тэмдэг өгөөд яах юм бэ?

Та хэдэн хүүхэдтэй вэ, таны хүүхдүүдийн аль нэг нь тань шиг гарын дүйтэй байна уу?

Би гурван хүүхэдтэй. Би хүүхдүүдээ барималчин бол гэж хэлэхгүй. Зураач бол ч гэж хэлэхгүй.  Эцсийн эцэст хүний хувь заяа зурсан төөрөг гэж бий.  Магадгүй төрсөн хүүхдүүд уран бүтээлч болдоггүй юмаа гэхэд тэд нарын хүүхдүүдээс уран бүтээлч төрөхийг үгүйсгэхгүй. Уран бүтээлч болно гэдэг тэнгэрийн хишиг ч маш том бичигдээгүй хариуцлага, хүнд ажил.

Яруу найрагч ч юмуу, зураач, барималч хүмүүсийг харахаар нэг тийм сэтгэлийн хөөрөл ихтэй, уурлах гомдох нь амархан хүмүүс байдаг юм шиг санагддаг. Ийм хүмүүс ер нь яг ямар шинж чанартай байх ёстой гэж та бодож байна?

Уран бүтээлч хүн хамгийн нэгдүгээрт их хүнлэг бас авьяастай байх хэрэгтэй.  Ёс зүйн нилээн гайгүй түвшинд өөрийгөө бэлдсэн байх хэрэгтэй.  Нэг нэгийгээ ил далд муу хэлээд, харааж ерөөгөөд байх бол уран бүтээлч хүний зарчим биш. Уран бүтээлдээ хүн их дуртай хүндэтгэлтэй  ханддаг  шиг ойр тойрондоо найз нөхөддөө ч сайн харилцаатай байх хэрэгтэй. Тэгж байж уран бүтээлч болно.  Ер нь бол ямар ч арын хаалга, татлаа түтлээгүйгээр амьдардаг мэргэжил шүү дээ.  Тийм учраас маш чадалтай. Урлагийн боол биш, урлагийн эзэн байх түвшинд өөрийгөө бэлдэх хэрэгтэй.

Таны ярилцлагыг уншаад яг тань шиг барималчин болох юмсан гэж бодох залуучууд гарч магадгүй л дээ. Яг ийм хүмүүсийг ямар сургуульд бэлдэж байна. Та жишээлбэл шавьтай юу ?

Надад бол шавь байхгүй. Учир нь би багшлаагүй. Багшлах зав ч болоогүй.  Монголын түүхийг, хүн сэтгэлийн хөөрөл хөгжлийг, ан амьтаны хөдөлгөөнийг орон зайд бүтээж хүний сэтгэлд хүргэхэд  хамгийн гоё мэргэжил бол уран баримал . Барималчин болно гэж бодож байгаа хүмүүс нэгдүгээрт хувийн сахилга баттай маш тэвчээртэй байх хэрэгтэй.  Залхуу хүн бол явахгүй,  барималд системтэйгээр суралцах хэрэгтэй. Тийм учраас эхлээд дүрслэх  урлагийн сургуулиар нь явуулаад  төгссөнийхөө дараа урлангийн системрүү шилжиж болж байгаа юм. Барималч гэдэг нилээн хатуу хүнд урлаг.  Үг  даадаг , ачаалал их даадаг  болох хэрэгтэй. Биеийн бөгөөд оюуны хаттай байх хэрэгтэй. Тансаг гоё бүтээл бүтээхийн тулд маш их хөдөлмөр орно. Бас оюуны гимнастик сайн хийх хэрэгтэй.  Зураг зурах, сэтгэн бодох хийсвэрлэж сэтгэх гэх мэт

Эцэст нь таниас асуугаагүй үлдсэн. Та өөрөө олон нийтэд ярихыг хүссэн зүйл байна уу ?

Би бараг ярьчихлаа. Ер нь бол Монголын мэргэжлийн уран бүтээлчид, төр захиргааны байгууллагууд уялдаа холбоотой сайн ажиллах юм бол үр хойчийн оюуны мэлмий тунгалаг байна. Яагаад гэвэл мэргэжлийн түвшинд хийгдсэн сайн уран бүтээлүүдийг харж өснө гэдэг бол оюуны мэлмий улам тунгалагшина гэсэн үг.  Ирээдүйгээ бодож мэргэжлийн урлагийн түвшиний асуудлуудыг бодлогоор харж үзэх хэрэгтэй байна л гэж хэлье.

Т.Түвшинсайхан

http://www.hunnu.mn/content/37209.htm

Д.Түвшинсайхан: Бүгдээрээ хойч үедээ ус, агаар, байгаль орчноо үлдээе

Д.Түвшинсайхан: Бүгдээрээ хойч үедээ ус, агаар, байгаль орчноо үлдээе
2014-03-20 10:01:37

 

 

Т.БАТСАЙХАН

Улсын филармонийн Морин хуурын чуулгын удирдаач Д.Түвшинсайхантай ярилцлаа. Түүний “Шим ертөнц” нэртэй нэгэн өвөрмөц тоглолт ирэх ням гаригт эгшиглэх гэж байна. 

 

-Байгаль дэлхийгээ хамгаалахыг уриалан дуудсан дан хөгжмийн тоглолт өмнө нь болж байгаагүй санагдана.  Их өвөрмөц содон санаа байна?

-Энэ сарын 22-нд дэлхийн усны өдөр тохионо. Олон оронд усны талаар олон үйл ажиллагаа болох байх. Бидний зүгээс чадах зүйлээрээ дуугарах хэрэгтэй гэж бодсон.  Байгаль дэлхийгээ хайрлах ёстой гэдгийг хөгжмийн хэлээр үзэгчдэд хүргэх гэж байна.  Сайхан хүлээн авч, бүхнийг ухаарч, нэгийг бодно байх хэмээн сэтгэл өндөр тоглолтдоо бэлтгэж байна.

-Бид усаа хайрлах, эх дэлхийгээ хамгаалах гэдгийг ухаарч чадахгүй л яваад байна. Тийм ээ?

-Хүн төрөлхтөний оршин тогтнохын үндэс суурь нь ус. Тэгэхээр усаа л хайрлацгаая. Нийгмээ дагаад хөгжил явагддаг учраас уул уурхай байх ёстой. Гэхдээ тэд байгаль орчинд ээлтэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулмаар байна. Усны судал руу өрөмдлөгө хийдэг, газар шороог сэндийччихээд  нөхөн сэргээлт хийхдээ хойрго гээд л.  Одоо нэг нь ч тэгж ажиллаж чаддаггүй. Үүнээс болж бидний эрх ашиг маш ихээр зөрчигдөж байна. Хүний амгалан тайван амьдрах гол хүчин зүйл нь байгаль орчин юм шүү дээ.

-Байгаль дэлхийг  илэр­хийлсэн дан хөгжмийн бүтээл эгшиглэнэ гэхээр сайхан юм. Ямар нэртэй уран бүтээлүүд багтаж байна вэ?

-11 ангитай дан хөгжмийн бүтээл байх юм.  Зохиолын эхэнд цөлийн амьдрал, элсэн шуурга гэсэн хэсэг гарна. Тайванийн монголч эрдэмтний хүүг Тайваньд очиход нь “Миний хүү цагаан хэрэмнээс цаашхи нутаг чинийх шүү” гэж хэлсэн байдаг.  Тэгэхээр Монголд элэгтэй хүмүүс Монголыг  яаж өгүүлж, сэтгэл гаргаж байна вэ. Гэтэл бид эх орондоо байж хайрлаж чадахгүй байна. Энэ утга санааг эхний хэсгүүд харуулах юм. Газар шороо, зу­ны цас, тал сар гээд өөр өөрийн гэсэн утга агуул­гатай зохиолууд эгшиглэнэ.

-Ер нь та урлаг, уран сайхан гэхээсээ илүү байгаль дэлхийдээ ихэд сэтгэл эмзэглэж явдаг бололтой?

-Би үнэн байх, аливаад сэт­гэлээсээ хандаж, утга учиртай амьдрахыг хүсдэг. Уран бүтээлээ ч иймээр төсөөлж туурвидаг. Энэ эмзэглэл бодол сэтгэлээс минь урган гарсан бүтээлүүд эгшиглэнэ.  Мөн одоо хэвлэл мэдээллээр шар тал руугаа мэдээлэл их гарах юм. Эерэг зөв энерги гэж ярьдаг болсон энэ үед ийм мэдээллээр булаад байх нь хэр оновчтой юм бол. Энэ талаасаа нэг оройг ч гэсэн бодол ухаарал, өнгөрснөө санаж сэрсэн орчин дунд, ямар сайхан эх оронд амьдарч байгаагаа мэдэрч өнгөрөөвөл зүгээр юм болов уу. Миний тоглолт яг л тийм болно.

-Ер нь таны энэ бүх эмзэглэл тоглолт хийхэд хүргэсэн байх нь. Хүмүүс хэрхэн хүлээн авч байна вэ?

-Тийм ээ. Говь маань ямар байдалтай болчихов оо. Тэмээний нутаг, өв соёлын сайн сайхан бүхнийг өөртөө шингээсэн газар байлаа. Бид хөгжил ярьж болно гэхдээ ирээдүйд ямар асуудал тулгарч болох вэ гэдгийг мөн анхаарч харах шаардлагатай байна. Одооноос анхаарч сэргийлье гэж уриалмаар байна.  Улсын филармони нийгмийн хариуцлагаа ухамсарлах үүднээс ми­ний тоглолтыг ихэд дэм­жиж байгаа. Шоу хэлбэрийн биш хүнд нэ­гийг бодогдуулж, сайн сайхан руу уриалан дууд­сан уран бүтээл хийх нь мөн уран бүтээлч бидний үүрэг юм.

-Тоглолт тань 11 ангитай гэсэн. Аль ангийг нь та онцломоор байна вэ?

-Ер нь тоглолтын цөм хэсэг нь тавдугаар анги нь юм. Хөндлөн цэнхэр уулс нэртэй зохиол. Уул бол хөрс ус. Түүнийг эргүүлэхээр хөрс гарна.  Ерөнхийдөө энэ дэлхийн бүтэцийг харуулсан хэсэг юм.

-Та хэзээнээс байгаль орчны тал дээр сэтгэл эмзэглэх болов?

-Энэ талаар хоёр гурван жилийн өмнөөс сэтгэл зовниж эхэлсэн.  Устай холбоотой олон арга хэмжээ болдог ч голдуу шоу хэлбэрийн өнгөцхөн болоод л өнгөрнө.  Одоо сэтгэлийнх нь гүн рүү хийж өгөх цаг нь болсон юм болов уу. Мөн сүүлийн хэдэн жил Улаанбаатар хотын хөрсний бохирдлыг их ярих болсон. Энэ ч гэсэн устай холбоотой. Гол горхи ширгэж байна. Энэ нь эргээд л нөгөө хүний хүчин зүйлтэй холбоотой асуудал юм. Тэгэхээр хамгийн чухал зүйл нь ус юм шүү дээ. Бид ирээдүйдээ ус агаар, байгаль дэлхийг нь эрүүл хүлээлгэн өгье. Энэ нь юу юунаас илүү үнэт эрдэнэ юм. Үүнийг миний тоглолтоос ойлгоод гараасай гэж хүсэж байна. Байгаль дэлхийгээ онгон дагшнаар нь үлдээвэл ямар сайхан бэ.  Тэгвэл ирээдүйнхээ өмнө нүүр бардам зогсож байх нь.

-Та байгаль дэлхийтэй их ойр хүн шиг санагдлаа. Хөдөө өсч төрсөнтэй тань холбоотой байх?

-Би Өвөрхангай аймгийн Хужирт суманд төрсөн. Одоо очихоор багадаа тоглодог байсан гол горхи минь ширгэсэн байна.  Эмээ маань “10-аад жилийн өмнө байсан эмийн ургамлууд харагдахаа болилоо. Одоо шарилж ургадаг болжээ” гэж ярьж байна.  Үнэхээр тийм болсон. Байгаль дэлхий маань маш богинохон хугацаанд аймшигтай хувирч байна.

-Таны байгаль дэлхийн сэдэвтэй уран бүтээл, тоглолт үүгээр дуусахгүй гэж бодож байна. Цаашид хэрхэн үргэлжлэх вэ?

-Миний энэ үзэл санаа өөрчлөгдөөгүй цагт энэ талын уран бүтээл минь зогсохгүй.  Байгаль дэлхий өнгөө олоогүй цагт тэднийгээ хамгаалах уран бүтээлээ эгшиглүүлсээр байна.  Үүний дараа агаар мандлын тухай бүтээл хийх санаа бий.  Энэ бол дэлхий дахинд хамаатай асуудал. Тэгэхээр маш их бодож, тунгааж хийх нь зүйтэй байх.

-Урлагаар дамжуулан хүмүүсийн сэтгэлгээнд нөлөөлөх нь зүйтэй санаа юм болов уу. Таны уран бүтээлүүд биеллээ олох байх аа?

-Морин хуур тоглон, хөөмийлж байгаа хүнийг л мэргэжлийн хөгжимчин гэж ойлгох нь түгээмэл байдаг. Гэтэл үнэндээ хөгжимчин гэдэг нарийн мэргэжил. Ноотыг хөгжим болгон эгшиглүүлнэ гэдэг мэргэжлийн ур чадвар шаардсан ажил. Театрт хэзээ ч олшруулсан бичлэг тавьж, үзэгчдийг хуурдаггүй. Үзэгчид нь ч сэтгэл зүйгээ, хувцсаа бэлдээд, тэр сонгодог орчинд нь бүтээлүүдийг үзэж, сонсож, зургаан мэдрэхүйгээ цогцоор нь ажиллуулдаг. Бидний бүтээл үзэгчдийн сэтгэл рүү орно. Тэгэхээр бү­тээлүү­дийн минь санаа биеллээ олох биз ээ.

-Сүүлийн үед үндэсний болон сонгодог урлагийг хослуулсан уран бүтээл олон гаргах болжээ. Энэ нь үндэсний урлагийн жинхэнэ мөн чанарт хэрхэн нөлөөлөх бол?

-“Дэлхийн ололтыг эзэмшиж чадвал үндэсний хэв шинж товойно. Дэл­хийн ололтыг дуу­райвал үндэсний хэв шинж баларна” гэж Төрийн хошой шагналт Н.Жанцанноров гуай хэлсэн байдаг. Тэгэхээр бид хуураа бариад захын бааранд сэгсэгнээд байвал хэн ч тоохгүй харин ч шоолно. Мэдээж ардын урлагийг хөгжүүлэх үүднээс орчин үеийн урлагтай холбож болно. Ингэхдээ үндэсний хэв шинжээ алдаж болохгүй. Монгол урлаг гэхээр яалт ч үгүй морин хуур, уртын дуу төсөөлөгддөг. Үзэгчид анзаарсан бол манайхны хөгжимчид их даруухан байдгийн учир нь тэр. Гадаадын хөгжимчид инээгээд л хөгжимдөөд байдаг. Гэтэл уртын дуу дуулж байхад хажууд нь байдгаараа инээчихсэн морин хуурч сууж байвал яах вэ. Доромжилж байгаа юм шиг санагдана биз дээ. Үүнд л нөгөө үндэсний хэв шинж гэдэг зүйл харагдаад байгаа юм.

 

http://www.zuuniimedee.mn/Show.aspx?category=1409&code=3525

Д.Түвшинсайхан: Аав минь хүслээ гүйцээх гэж намайг урлагийн хүн болгосон

Д.Түвшинсайхан: Аав минь хүслээ гүйцээх гэж намайг урлагийн хүн болгосон


2014-03-20 16:15:59 , Мэдээний дугаар: #1243696

Энэ удаагийн “Уран бүтээлч” буландаа Морин хуурын чуулгын удирдаач, хөгжмийн зохиолч Д.Түвшинсайханыг урилаа. Тэрбээр  энэ сарын 22-нд буюу Дэлхийн усны өдрийг тохиолдуулан “Шим ертөнц” нэртэй бие даасан дөрөв дэх тоглолтоо хийх гэж байгаа юм. Ингээд түүнтэй уран бүтээл болон хувийн амьдралынх нь талаар хөөрөлдсөнөө хүргэе.
-Тантай өмнө нь уулзаж ярилцаж байгаагүй юм байна. Гэхдээ таныг хараад яагаад ч юм нэг зүйл са­наанд орчихлоо?
-Юу тэр билээ.
-Японы жуулчнаас Мон­голд яагаад олон удаа ирэх болсныг асуухад “Та­лын чимээ сонсох гэж улирал бүрт ирдэг” гэсэн байдаг. Та өнгөрсөн жил тоглолтоо “Аниргүйн чимээ” гэж нэрлэсэн санагдана?
-Голын доторх хуурайг хэн мэдэрнэ вэ, галын доторх жаварт хэн жи­хүүцнэ вэ, аниргүйн дундах хөгжмийг хэн сонсох вэ… гэж З.Түмэнжаргал агсны шүлгэнд бий. Өн­гөрсөн онд эдгээр мөр­түүдийг нийлүүлж хөгжим болгоод тоглолтоо нэрлэж байсан.
-Тийм ээ, санаж байна. Харин энэ удаагийн тог­лолтоо “Шим ертөнц” гэж нэрлэжээ. Ингэж нэрлэсэн нь цаанаа нарийн учир утгатай байх л даа. Гэхдээ л асуумаар байна. Яагаад?
-Би байгаль дэлхийн үр болсон хөх өвсний чимээ. Би эх дэлхийгээ хөгжмөөр тольдсон цөлийн анир. Би эх орон, газар шороо, усны доторх хуурайг мэдэрч байна. Би гол горхи, нуур далай, шим ертөнцийг тайтгаруулж хөгжмөө бичиж байна… үнэн л дээ. Байгаль эх, экологийн сүй­рэл юунаас үүдэж байна. Одоо л бид байгаль дэлхийгээ хайрлаж хамгаалахгүй бол хойч үе маань хэрхэх билээ. Энэ бол хүн бүхний сэтгэлийг эмзэглүүлсэн асуудал болоод байна шүү дээ. Тиймдээ ч энэ удаагийн тоглолтоороо байгаль эхийн өмнө тул­гамдаж буй асууд­луудыг гол агуулгаа болгон цөлжилт, усны нөөц, эл­сэн шуурга, ан амьтны хомсдол зэргийг бүтээлээрээ илэрхийлэхийг зорьж байна.
Бид эх нутгийнхаа атга шороог хүртэл хайрлах ёстой. Өвөрмонголын Шинэ барга хошууны Хөлөн бал­гасын залуу яруу найрагч Баатарцогт “Халх нутгийн тэнгэр” гэх номондоо Халх нутгийн тэнгэр хачин тунгалаг байдаг гэнэ. Эзний чанадартай шороогоо ирээд нэг тэврэх юмсан… гэж шүлэглэсэн байдаг. Үнэндээ бид бууриа сахиж үлдсэн ард түмэн. Гэтэл өнөөдөр эх нутаг, газар шороо минь юу болж байна. Бас бодох л зүйл шүү дээ.

-Гунигтай юм аа?
-Гунигтай гэхээсээ илүү­тэй сонирхолтой байна байх. Тоглолтыг маань үзсэн хү­мүүс ухаарал авахын ха­жуугаар алжаалаа тайлаад яваасай гэж бодож байна. Гайхалтай зүйл ч сонсгоно. Их ч юм өгнө дөө.
-Тоглолт тань ганцхан удаа болно. Жаахан чам­лалттай биш үү?
-Үгүй ээ. Ямар үзэгчдийн хүсэлтээр гээд дахин дахин тоглоод байлтай биш. /Инээв/
-Яагаад болохгүй гэж?
-Заримдаа үнэн гэж байх хэрэгтэй биз дээ.
-Тэр ч тийм шүү. Ма­гадгүй бид хэтийдсэн гэмээр дураараа, хэнэггүй байгаа байх л даа?
-Бид билэг танхай, хээгүй гэдгийг зөв ойлгож байх хэрэгтэй юм шиг.
-Яаж?
-“Хэзээд бүтэх зүйлд уур­лах юун. Хэзээд үл бүтэх зүйлд уурлах юун” гэж бурхан багшийн хэлсэн сургаал бий. Хүн тайван, ухаантай байх ёстой. Бид чинь тэмээг хүртэл уйлуулдаг ард түмэн.
Өөрөөр хэлбэл таван хошуу малтайгаа ярьдаг улс шүү дээ. Малаа тэгж их хайрладаг байсан байх нь.
Гэтэл хот суурин газрын хүмүүст ийм зүйл алга. Мал битгий хэл хүнийг хайрлаж чадахгүй байна шүү дээ. Ингээд бодохоор бид хаашаа яваад байна вэ. Тиймээс ямар байснаа санах хэрэгтэй байгаа юм.
-Ингэхэд та шүлэг бичдэг билүү?
-Үгүй.
-Яагаад?
-Хэн дуртай нь мөр хол­бож чадахгүй. Бас л хэцүү ажил шүү дээ.
-Тасалбар дээр тань байгаа мөртүүд таны шүлэг биш юм уу?
-Биш.
-Тэгвэл шүлэг бичих тухай бодож байв уу?
-Үгүй.
-Уучлаарай, гөжөөд баа­хан асуулт асуучих шиг боллоо. Гэхдээ хэн нэгний бус өөрийнхөө шүлгэнд аял­гуу хийвэл илүү сайн бүтээл гарах юм шиг са­нагдаад?
-Уг нь бол тийм.
-Нэг бүтээл хэдий хуга­цаанд төрдөг юм бэ?
-Янз бүр.
-Таны хувьд?
-Хэлбэрээсээ л шалт­гаал­на.
-Бас хэр онгодлог бай­хаасаа шалтгаалах байх?
-Би нэг их айхтар сүсэг бишрэлтэй хүн биш л дээ. Яах вэ, бодоод л яваад байхаар зөв ухааныг нь олох тэр агшинг онгод гэж нэрлэж болох юм.
-Үнэхээр шүтлэггүй юм уу?
-Тийм ээ. Гэхдээ хүнд сүжиг гэж нэг юм байдаг. Дотоод сэтгэлдээ уул усаа дээдэлж, залбирч явдаг.
-Тантай уулзсаных ахын тань тухай асуулгүй өнгөрч болохгүй байх. Ах тань нутаг усандаа нэлээд алдартай юм билээ. Домог мэт ярианы эзэн болсон ахынхаа талаар ярьж өгөөч. Та хоёрын бага нас Өвөрхангай аймгийн Хужирт суманд өнгөрсөн шүү дээ?
-Тийм ээ. Ах бид хоёр нэг насны зөрүүтэй. Би хажууд нь байхдаа биеэ бариад бай­даг юм. Нүд хүртэл худлаа болчих гээд байх шиг санагдаад.
-Та ахыгаа тэгж их хүн­дэлдэг байх нь?
-Тийм ээ. Зурагт хамт үзэж байхад элдэв юм гарахаар би өөрийн эрхгүй бухимддаг. Тэгэхэд ах харчихаад “Өө, чи чинь ёстой дэмий юманд бухимдаж суудаг юм байна” гэж зэмлэнэ. “Хэзээд үл бүтэх зүйлд уурлах юун. Хэзээд бүтэх зүйлд бухимдах юун” гэж Бурхан багш хэлсэн юм билээ л дээ. Тайван амгалан байхыг ингэж сургаж.
Би уг нь гайгүй тайван хүн. Даруухан байхаар хүмүүс сүүлдээ мангар ч юм шиг болгож ойлгох гээд. Сүүлийн үед өөрийгөө эвдэж байгаа.
Хэлэх гэснээ хэлж, оролцох юмандаа оролцож байя гэж бодох болсон. Цаг үеэ дагаад сохрын газар сохор, доголонгийн газар доголон явья гэж байгаа юм. Ямар ч тохиолдолд урлагийг зөв сайхан байлгахын төлөө бүх юмаа зориулна.
Харин ахын тань хувьд?
-Бид Өвөрхангайн Арвай­хээрийн хүүхдүүд. Манайх аймгийн төвийн малчны хороололд амьдардаг байсан. Бид хоёр үхэрт цуг явна. Ах багадаа их аймхай хүүхэд байсан.
-Тийм үү?
-Нэг удаа үхрээ авч ирэх боллоо. Аймгийн төвийн хойно Олон худгийн энгэр гэх газар байдаг. Тэнд ор­шуул­гын газартай. Нар жаргаад бүрэнхий болох гээд, үхэр тэнд байгаад байдаг.
Тэгтэл ах “Ах нь эндээс чулуу шидье, чи гүйж очоод туугаад ир” гэж байна. Би ч “за” гээд гүйлээ. Тэгэхэд ах холуур тойроод бас гүйж харагдана шүү. Намайг шулуун замаар үхрээ туугаад гараад ирэхэд яг таарахаар зам, хугацааг бодсон байж. Багадаа тийм аймхай хүүхэд байсан чинь сүүлдээ жарзанд явсан даа.
-Хэдэн жил даяанчилж амьдарсан юм бэ?
-Гурван жил. Хүмүүс ойр хавьд нь ирснийг мэдээд хоол унд өгдөг байсан гэдэг. Дандаа явган явна. Нутгаасаа эхэлж явсан юм билээ. Ах маань сахил хүртсэн гэлэн хүн шүү дээ.
-Сахил хүртсэн гэлэн гэхээр эхнэр авахгүй гэсэн үг үү?
-Тийм.
-Огт уу?
-Огт.
-Одоо хаана байдаг юм бол?
-Нутагтаа.
-Хотод ирдэг үү?
-Тийм. Гэхдээ ирэхээрээ бухимдаад байдаг юм.
-Юунд тэр вэ?
-Одоогийн лам нар мөнгө ярьдаг болчихсон байна шүү дээ. Ахын маань үеийн лам нар том том машин унасан хүмүүс байдаг. Харин ах маань мөнгө тоодоггүй сонин хүн дээ.
-Урлагт хэр элгэсэг вэ?
-Маш их дуртай. Тэгсэн хэрнээ тоглолтыг маань нэг ч удаа үзэж байгаагүй.
-Тийм гэж үү. Яагаад үздэггүй юм бол?
-Болдоггүй юм байлгүй дээ.
-Ингэхэд хэзээ лам болсон юм бэ?
– Аравдугаар ангиа төгсөөд дээд сургуулийн хуваарь ав­сан хэрнээ аймгийнхаа Ган­данд суучихсан юм. Тэнд шавилж суухаасаа өмнө төвд, босоо, дөрвөлжин монгол гээд Монголд байгаа бичгийн төрлүүдийг бүгдийг судалсан байсан.
Өөрөө нэлээд эртнээс бэлтгэсэн санагддаг. Тэнд шарын шашны ухаанд суралцаж байгаад энд ирээд зоч бэлтгэдэг Улааны чиг­лэлээр дагнаад явчихсан. Түүний өмнө билүү дээ, Ган­дантэгчинлэн хийдэд шаш­­ны сургуульд сурч бай­гаад Энэтхэг явсан.
Тэгж Өвөрхангайгаас гарч аялдаг бол Улааны шашны хийдэд сууж байх үеийн явдал. Булгийн эх, эсвэл оршуулгын газар ном уншиж явах учиртай. Түүний өмнө хоёр ламтай нэг удаа явсан. Тэгтэл нөгөө хоёр нөхөр нь гүйцээгээгүй гэсэн. Тэгэхээр ах Улааны талаас жарз гүйцээсэн ганц хүн.
-Тэгээд л нутаг усныхан тань ам уралдан ярьцгаадаг юм байна шүү дээ. Ингэхэд та хотод анх хэдэн онд орж ирсэн билээ?
-1988 он.
-Хэдэн настай байсан гэсэн үг вэ?
-Тавдугаар ангийн л хүүхэд байсан. Тухайн үед аав маань Улаанбаатарын бүх музейг үзүүлсэн.
-Аав тань таныг урла­гийн хүн болгохыг тэгтлээ их хүссэн байх нь?
-Тийм ээ, би ч бас тэгж боддог. Магадгүй аав минь өөрийнхөө гүйцэлдүүлж чадаагүй хүслээ надаар гүйцэлдүүлэхийг хүссэн ч байж магадгүй.
-Бас таныг Ардын жү­жигчин Ц.Батчулууны шавь гэдгийг мэдэх юм байна?
-Тийм ээ. Багштайгаа 20 гаруй жил хамт явна. Аав, багш хоёр олон жил сайхан нөхөрлөсөн. Хааяа багш минь аавыг дурсахдаа хоолой нь зангирч харагддаг л юм.
-Ярилцсанд баярлалаа.
Б.Төрбат

“Буцааж болдог бол 15 насандаа очихсон…”

2014-03-20 09:58:29

Б.УРАНЧИМЭГ

Гадаадад их, дээд сургууль төгсчихвөл сайн сайхан амьдрал дагаад ирнэ гэсэн ойлголт манайхны дунд элбэг. Бидний тархинд бат суусан энэ ойлголтоос болж эцэг, эхчүүд хүүхдээ амьдралд дөнгөж хөл тавьж эхэлж байхад нь харийн нутаг руу явуулж байна. Хил хамгаалах ерөнхий газраас гаргасан сүүлийн гурван жил тогтвортой байгаа судалгаагаар ойролцоогоор манай улсын 24 мянган иргэн гадаадад суралцах зорилгоор Монгол Улсын хилээр гарсан байна. Түүнчлэн хүн ам, орон сууцны 2010 оны улсын тооллогоор 40 орчим мянган иргэн гадаадад суралцаж байгаа дүн гарсан байдаг. Тэгвэл “Хар тамхи мансуурлаас иргэдийг хамгаалах нийгэмлэг”-ээс гадаадад сурч байгаа хүүхдүүдийн дунд хар тамхины хэрэглээ ямар байгааг судалжээ. Тэдний хийсэн судалгаагаар гадаадад суралцагсдын 80 хувь нь тодорхой хэмжээнд татаж үзсэн гэж хариулсан байна. Өөрөөр хэлбэл, арван хүн тутмын найм нь энэ аймшигт бодисыг сорж үзсэнээ нуугаагүй аж. Мөн энэ судалгаанд анх хаана татаж үзсэн бэ гэсэн асуултад бүгд “Үдэшлэг дээр татаж үзсэн” гэж хариулжээ.  Хамаг муу муухай зүйлээ далдуур хийх газраа үдэшлэг гэж эвлэгхэн нэрлэж сурсан монгол залуус харь газар бусдад уруу татагдаж, хар тамхины золиос болсоор байна.

 Баримт 1  

“Би Монголд сургуулиа онц дүнтэй төгссөн. Энд МУИС-ийн хуваарь авсан ч гадаадад сургуульд сурмаар байна гэж гуйсаар байгаад Голланд руу явсан юм.  Миний суч байсан газар энэ өвсийг татаж үзээгүй оюутан цөөхөн байсан. Эхэндээ нэг хоёр удаа, нэг мэдэхэд эргэж буцалтгүй донтсон байсан.  Сүүлдээ мөнгө л олдвол өнөөхөө авдаг болсон.  Манай нэг найз мансуурсан үедээ зүв зүгээр байсан нүднийхээ зовхийг оёчихсон гээд бод доо. Толинд харсан чинь бүр зэвүүн харагдаад байсан гэж байгаа юм. Манай нөгөө хоёр найзын гар, цээж, хүзүү гээд энд тэндгүй сорви. Тэнд миний мэдэхийн монгол, гадаад нийлсэн хүний цүнх, түрийвч хулгайлж, дээрэмдээд картнаас нь хакераар кодыг нь гаргаад дансан дахь мөнгийг нь юу ч үлдээлгүй авдаг хэсэг бүлэг хүмүүс байдаг. Тэгээд л тэр мөнгөөрөө үнэтэй хар тамхи хэрэглэдэг. Тэд Интерполоор эрэн сурвалжлагдаад сүүлдээ баригдсан гэж сонссон. Болохгүй гэдгийг нь мэдсээр байж би больж чадаагүй. Нутгаасаа явахдаа 98 килограмм жинтэй байсан бол одоо 45 болсон. Тэнд хоёр жил сурахдаа юу ч сураагүй ийм болоод л ирсэн.”

Энэ бол өөрт тохиолдсон зүйлээ сэтгэлзүйчид нууж хаалгүй ярьсан залуу. Хар тамхи нь архинаас 60 дахин илүү хүчээр донтуулдаг байна.  Ямар орчин, ямар нийгэм хүлээж байгааг  нь мэдэлгүй харийн нутаг зорьсон бас нэг хүүгийн яриа энд бий.

Баримт 2       

“Намайг М гэдэг. 21 настай. Намайг бага ангид байхад ээж минь Америкт ажиллахаар явсан. Тэгээд би эмээ өвөөтэйгөө Монголдоо амьдардаг байсан. Ээжээс байнга мөнгө ирдэг болохоор мөнгөөр тасарч үзсэнгүй. Намайг 15 настайд ээж өөр дээрээ авсан юм. Эхэндээ надад үнэхээр сайхан байсан. Хол байсан ээжийнхээ дэргэд очиж эрхлэх. Гэхдээ тэнд үүнээс илүү сайхан зүйл байсан нь үдэшлэг. Хэний ч хараа хяналтгүйгээр дураараа архи ууж, тамхи татах боломжтой. Хамт сурдаг америк залуу анх өвс татаж үзэхийг санал болгосон юм. Нэг л мэдэхэд үүнд донтоод дөрвөн жил өнгөрсөн байсан. Энэ хугацаанд ээжээс худлаа хэлж мөнгө авдаг байсан ч сүүлдээ сургуулийнхаа сургалтын төлбөрөөр хүртэл шууд авдаг болсон. Ээж сүүлдээ намайг мэдэж мөнгө өгөхөө больсон ч би ямар ч хамаагүй аргаар мөнгө олж авдаг байсан. Би маш хурдан турж, уур уцаартай болж ээжийг мөнгө өгөхгүй бол уурлаж юу хийж байгаагаа ч мэдэхээ больсон. Албадан эмчилгээнд явуулахад үхмээр санагдан, миний бүх бие янгинаж өвдөж, бүгдийг үзэн яддаг болсон. Удалгүй эмчлэх боломжгүй гээд нутаг буцаасан. Энд ирээд  Сэтгэцийн эрүүл мэндийн үндэсний төвд жил бүр эмчилгээ хийлгэж байгаа ч энгийн байдалдаа орж чадахгүй байгаа. Би одоо сурч чадахгүй, бусдын дунд хэвийн байж чадахгүй байсан. Үүнд хэний ч буруу байхгүйг би мэднэ. Бүгдийг буцааж болдог бол 15 насандаа очихсон”.

Бид энэ сэдвээр Сэтгэцийн эрүүл мэндийн үндэсний төвийн сэтгэл судлаач эмч О.Буянхишигт хандсан юм.

-Танай эмнэлэгт гадаадад сурч байгаад хар тамхинд донтсон хүүхдүүд хэр их ханддаг вэ?

- Сүүлийн үед их ирэх болсон. Насанд хүрээгүй хүүхдийг гадаадад явуулчихаар тухайн орны ёс заншлыг мэдэхгүй, дээрээс нь  дасан зохицох орчин нь өөрчлөгдсөнөөс сэтгэцэд нь өөрчлөлт ордог. Мөн нөгөөтэйгүүр хүүхдийг задгай, эрх чөлөөт нийгэм рүү хараа хяналтгүй явуулж байгаа нь бидний буруу.  Барууны орны хүүхдүүд бол өөр нийгэмд өөр хүмүүжлээр өссөн учраас хар тамхины хор хөнөөлийг мэддэг, юуг нь хэрэглэж болох болохгүй вэ гэдгээ ялгана. Харин манай улсын хүүхдүүд үүнд маш бага мэдлэгтэй байна.

-Өндөр үнэтэй зүйл гэдэг ?

-Мэдээж хөрөнгөтэй айлын хүүхдүүд хэрэглэх нь их байна. Учир нь их үнэтэй. Жилд дунджаар 30-40 сая төгрөгийг зарцуулдаг гэсэн судалгаа бий. Гэсэн ч энэ бол зөвхөн дундаж тоо юм. Эцэг, эх хүүхдээ мөнгөөр хэтэрхий тэтгэснээс ийм байдал үүсч байгаа.

-Донтохоос гадна бусад сөрөг үр дагаврыг тодруулаач?

-Хамгийн аюултай нь  тархинд нөлөөлж мэдрэлийн эсүүдийг үхүүлдэг. Ингэхдээ архи шиг эсвэл тамхи шиг удаан хугацаанд бага хэмжээнд нөлөөлөх биш маш хурдан хугацаанд нөлөөлж тархины эсийг үхүүлдэг. Ингэснээр эмчилгээ хийлгэсэн ч мэдрэлийн эсүүд дахин сэргэдэггүй учраас хэвийн хүн шиг сэтгэж бодож чадахаа болино. Цусаар дамжин бусад эрхтэнд өөрчлөлт өгдөг юм. Сэтгэл зүйн хувьд ч тогтворгүй болж ааш авир өөрчлөгдөж, бусдын жишгээр биеэ авч явж чадахгүй болно.

- Эмчлэгдэх үү?

-Маш их хүчин чармайлт хөрөнгө мөнгө шаарддаг хэрнээ үр дүнгээ тун бага өгдөг эмчилгээ. Эхлээд эмнэлэгт эмийн эмчилгээ дараа нь сэтгэл заслын, нийгэмшлийн эмчилгээг хийж, эцэг, эхийн тусламжтай эмчилгээг үргэлжлүүлдэг. Үүнээс гадна эмчлүүлэгч өөрийгөө донтсон гэдгээ хүлээн зөвшөөрч эмчлэгдэхийг хичээж бүгд тал талаасаа нийлж байж донтолтын өвчнийг анагаана.

Аливаа юмны зөв бурууг ялгаж сураагүй байгаа хүүхдээ эцэг, эхчүүд өөрсдөө буруу сонголт хийхэд нь хүргээд байгаа юм биш биз. Тиймээс ямар нийгэмд хүүхдээ илгээж байгаагаа та бид тунгаах хэрэгтэй болжээ.

http://www.zuuniimedee.mn/Show.aspx?category=1404&code=3524

наян насыг давсан хоёр буурай Д.Бүндэн, Эхнэр нь болох Л.Дуламжав .Хүн ер нь шуналгүй амьдарвал зовлонгүй байдаг. Юманд шунаад ирэхээрээ л зовлонгоо дууддаг.

Уржигдар /2014-03-18 08:10 GMT+8/

105                                                   2                                                   126                                                  41

“Шуналгүй амьдрал зовлонгүй байдаг”


                     О.Ариунбилэг                          |         GoGo.mn
-17032014-1395050121-1912685287-family_pic
Д.Бүндэн, Л.Дуламжав нар долоон хүүхдийн хамт

“Манай аав намайг хот руу сургуульд явуулахгүй гэсэндээ хүнтэй суулгах гэсэн байгаа юм. Тэгэхээр нь би зугтаачихсан. Өнөөхтэй нь уулзаа ч үгүй. Тэгээд би энүүнд “чам руу л очих гэж тэгсэн байна ш дээ” гэж хэлээд байгаа юм” гэж яриад л Д.Бүндэн гуай учиргүй инээнэ. Эхнэр нь болох Л.Дуламжав гуай инээмсэглэж “шал хамаагүй юм яриад” хэмээн ичингүйрнэ.

Энэ бол тоонот гэрт толгой холбож, тостой тогоонд хошуу холбосноор 61 жилийг ардаа үдсэн Монгол Улсын нэгэн өрх айлын эзэн, эзэгтэй хоёр.

Д.Бүндэн гуайг “сурах бичгийн Бүндэн” гэвэл боловсролын салбарынхан андахгүй. Бага ангийн тооны сурах бичгийг энэ хүн 40 гаруй жил зохиосон гэж үзвэл бидний үеийнхэн бүхэлдээ энэ хүний “ухаанаас” суралцсан гэж хэлэхэд буруудахгүй.

Харин эхнэр Л.Дуламжавын хувьд гэвэл хамгийн залуу буюу 32 насандаа Алдарт эхийн I одонгийн эзэн болсон, анх удаа Монгол дээлний эсгэлт загварыг гаргасан, анхны хувцас загварыг үзүүлсэн гээд олон зүйл бий. Тэрээр 18-р сургуульд насаараа хөдөлмөрийн багш хийж, 1985 онд тэтгэвэрт гарчээ.

Ингээд наян насыг давсан хоёр буурайтай хийсэн ярилцлагаа хүргэе.

АМЬДРАЛЫГ УУРААР ШИЙДДЭГГҮЙ

-Өнөөдрийг хүртэл 61 жилийг хамтдаа өнгөрүүлээд байгаа та хоёр минь анх хэдэн онд, хэрхэн гэр бүл болсон талаараа сонирхуулахгүй юу?

Д.Бүндэн:

-Би Өвөрхангайн, манай энэ Говь-Алтайн хүн. Багшийн сургуульд гурван жил сурахдаа сүүлийн хоёр жилд нь энэ хүнтэй танилцаж, үерхсэн юм. Сургуулиа төгсөөд л би нутаг руугаа аваад явсан даа.

Л.Дуламжав:

-Манай Бүндэн Багшийн сургуулиа улаан дипломтой төгсөөд Их сургуулийн тооны ангид шалгалтгүйгээр орох эрхтэй болсон юм. Тэр үед бид хоёр хамт байхаар болсон байсан ч Улаанбаатар хотод орон сууцгүй болохоор хоёулаа хөдөө явахаар шийдсэн. Багшийн сургуулийн захирал маань “Их сургуульд орох эрх авчихаад сургуульд орохгүй гэлээ” гэж уурлаад улаан дипломыг нь шидэж өгч байсан юм. Би ч бас Орос хэлний дээдэд орох боломжтой байсан ч хоёулаа хөдөө амьдрахаар явсан даа. Энэ 20 настай би 18 настай сууж, Өвөрхангай аймагт очиж анхныхаа хүүхдийг Бүрд суманд төрүүлж байлаа.

-Тэгэхээр та хоёр чинь хамтдаа амьдрахын тулд улаан дипломоо хүртэл “золиослоод” хөдөө явчихсан хүмүүс юм аа?

Д.Б -Хэхэ тэгэлгүй яахав. Аймгийн төвд очиход аав гэр барьж өгөөд ханхай гэрт амьдралаа эхэлж билээ. Дуламжавыг аав ээж нь сургуулиа төгсөөд хүрч ирнэ гэж бодсон байх. Тэгсэн охиныг нь өөр хүн аваад Өвөрхангай явчихсан.

-Өө бүр гэртээ харилгүй шууд явчихсан хэрэг үү?

Д.Б -Тэгсэн, их хөгийн юм болсон хэхэ. Хөөрхий аав нь Говь-Алтайгаас Баянхонгороор дамжиж манайд ирдэг юм байна. Охиныгоо ямар хүнтэй сууж, ямаршуу амьдарч байна гэж бодохгүй юу, зайлуул. Манайд хэд хоног байж миний шинж байдлыг үзэж гайгүйхэн сэтгэгдэлтэй болоод “Ингээд амьдар” гэсэн янзтай буцаад явсан. Тэрнээс жилийн дараа ээж нь бас хүрээд ирж байгаа юм. Бид хоёр аймгийн төв дээр нэг жил багшилчихаад Бүрд суманд би бага сургуулийн эрхлэгчээр, Дуламжав багшаар томилогдож очсон байсан. Тэгсэн ээж нь замын унаанд дайгдаад олоод ирж байгаа юм. Хүний ээж, аав гэж тийм л байдаг. Бас л хэд хонож намайг шинжиж шалгаж байгаад буцсан даа.

-Та чинь ерөөсөө бэр гуйгаагүй “том толгойтой” хүргэн байна шүү дээ. Шууд охиныг нь аваад явчихдаг?

Д.Б-Харин тийм. Тэгээд хойноос нь аав, ээж нь цувж ирж байхгүй юу. Бид хоёр аймгийн төвд нэг жил, Бүрд суманд хоёр жил болсон. Өвөрхангай аймгийн Бүрд сумын ард түмэн их сайхан хүмүүс. Бид хоёрыг тун сайхан хүлээж авч, их тусалж дэмжсэн.

-Хэдэн он юм бэ?

Д.Б -1953 онд төгсөөд 1956 он хүртэлх хугацаа юм. Хамгийн том охин маань Бүрд суманд төрсөн. Бид хоёр Багшийн сургуулийг төгссөн дунд мэргэжлийн хүмүүс учраас алсдаа дээд сургуульд орох гэж хот бараадлаа. Ар өврийн хаалга хэрэглэж байж 1956 онд хотод орж ирсэн. Хот орж ирээд Дуламжав 18-р сургуульд ажилд орж, би Багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх институтэд орсон юм. Тэгээд удалгүй Москва руу Сурган хүмүүжүүлэх ухааны дээд сургуульд дөрвөн жил сурахаар явсан. Дуламжав энд ганцаараа олон хүүхэдтэй үлдсэн дээ.

-Хэдэн хүүхэдтэй?

Д.Б -Өө, ерөөсөө Бүрдээс эхлээд л гараад байсан. Юу билээ, Дуламжав аа? Бүрд суманд үндсэндээ хоёр хүүхэд байх аа?

-Ммхм.

Д.Б -Тэгээд бусад нь жил өнжөөд шахуу төрсөн. Тэр үед манайх “бараанк”-ын байшинд байлаа. Нүүрс түлнэ, модоо зөөнө. Тэр олон хүүхдийг цэцэрлэгт өгнө, авна гээд л ажил нь мундахгүй. Энэ бүхэнд Дуламжавын төрсөн дүү нар, манай дүү нар их тус болсон.

-Та олон хүүхэдтэй үлдсэн эхнэртээ их санаа зовж байсан байх даа?

Д.Б -Би өвлийн болон зуны амралтаараа ирж очоод л учир нь олдоно. Тэр хол гадагшаа явж сурдаг нь үнэндээ ирээдүйгээ л харсан хэрэг. Тэгээд ард талд дүү нарын их том найдвар байсан болохоор зоригтой явж байгаа юм.

-Дуламжав эгч ээ, та олон хүүхдээ ганцаараа харж байсан гэлээ. Хэдэн хүүхэдтэй байсан юм бол?

Л.Д:-Бүндэнг сургуульд явахад би дөрвөн хүүхэдтэй үлдсэн. Том нь найм, есөн настай байсан байх. Бага нь ой л өнгөрч байсан. Бүндэнг ирж очин суралцах хугацаанд бас гурав дөрвөн хүүхэд төрүүлсэн. Би 19-тэй анхныхаа хүүхдээ гаргаад 32 насандаа найм дахь хүүхдээ төрүүлсэн. Тэр үед Бүндэн сургууль төгсөж байсан юм. Найм дахь хүүхдээ төрүүлэхэд хамгийн залуу найм дахь хүүхдээ төрүүлж байна гээд радио, телевизээр сурталчлаад, раойны намын хороо дуудаж намайг үг хэл гэж загнаад. Тэгсэн манай ажлынхан “дахиад олон хүүхэд гаргана гэдэг үүрэг амлалт ав” гээд шоолохоор нь би ичиж уйлаад, өнөө намын хорооны даргадаа “би ер нь үг хэлж чадахгүй” гэсэн чинь дарга нар “чамайг хамгийн залуу нэгдүгээр одон авч байна гэж үг хэлэх бололцоо олгоод байхад чи юундаа дургүйлхээд байгаа юм. Чи заавал хэлэх ёстой. Монгол улс даяараа чи хамгийн залуу нэгдүгээр одон авч байна” гээд л хөглөж байлаа. Тэр үед хүүхдээ төрүүлээд 45 хоноод ажилдаа ордог байсан. Ажилдаа орчихоод хүүхдүүдээ хоёр цаг болоод л цэцэрлэгт нь очиж хөхүүлнэ.

-Санаанд багтамгүй юм. Та их ядардаг байсан уу?

Л.Д:-Ядрах зав байгаагүй. Миний гавьяа хүүхдүүддээ ханиад ч хүргэж үзэлгүй өсгөсөн дөө.

-Нууц нь юу байна?

Л.Д:-Цагаан цуу ямбуу тэр үед хямдхан байсан. Тэгээд би олон метр цуу ямбуу авчихаад тэрэн дээрээ мөлхүүлдэг байлаа. Ариун цэвэр сайн сахидаг л гэсэн үг.

Өдгөө 80 настай Л.Дуламжав гуай энэ жилийн цагаан сараар зочиддоо барьсан шаахай болон хүүхдүүддээ оёсон хувцасТэгээд шөнө нь конспектоо бичнэ, дэвтэр засна, үзүүлэнгээ хийнэ. Хүүхдээ хөхүүлж арчилна ёстой л зогсоо зайгүй ажилладаг байлаа. Хүүхдүүдийнхээ хувцас, куртикийг ч бас өөрөө л оёчихно. Гэсэн ч ажлаа ерөөсөө тасалдаггүй, чөлөө авдаггүй.

-Та Бүндэн ахыг “ийм олон хүүхэдтэй байхад заавал гадаадад сураад байхдаа яахав” ч гэдэг юм уу, ер нь дэргэд чинь байхгүй болохоор уурлаж бухимдаж байсан уу?

Л.Д:-Үгүй ээ, манай ээж их тайван хүн байсан. Ээж маань “амьдралыг уураар шийддэггүй. Ууртай хүн хэзээ ч зөвддөггүй” гэж хэлдэг. Бухимдах юм гаралгүй яахав. Гэхдээ тэгээд уураа бусдад гаргаад байна гэдэг буруу. Бид хоёр хүүхдүүдээ ч харааж загнаж үзээгүй. Хөгшиндөө ч гэсэн уурлаад бухимдаад байдаггүй. Хуралтай оройтоод ирэхэд нь ч хоолыг нь манаж сууж байгаад л өгдөг байсан.

-Таныг сургуулиа төгсгөж ирэхэд дахиад нэг хүүхэд төрж, есөн хүүхэдтэй болж. Та найман хүүхдээ өсгөлцөхөд тийм ч их хувь нэмэр болж чадаагүй юм чинь ес дөх хүүхэд дээрээ ёстой сайн тусалсан байх даа, яасан бол?

Д.Б -Би ирээд Сурган хүмүүжүүлэх ухааны хүрээлэндээ ажилласан. Миний ажил бас хөдөө явдаг ажил байлаа. Хөдөө явж багш нарт туслалцаа үзүүлнэ. Нэг явахдаа 45 хоногоор жилд хоёр удаа явна. Тэгээд хүүхдүүдийнхээ дэргэд байж чаддаггүй. Намайг хүүхдүүд маань их санана. Намайг хамгийн их санадаг чинь хэд дэх нь билээ?

Л.Д:-Найм дахь нь…

-Хэн юм бол оо найм дахь хүүхэд нь?

Д.Б -Отгонцэцэг байхгүй юу. Тэр санахаараа халуурдаг. Манай хүн албан газарт очиж “хүүхэд маань аавыгаа санаад халуураад байна яах вэ” гэж хандсан байгаа юм. Тэгэхээр албан газраас гэрт очиж шалгана. Тэгээд манай охин намайг очихоор л халуун нь буугаад зүв зүгээр болчихдог байсан юм.

ХАМТЫН АМЬДРАЛАА ЭХЛҮҮЛЖ, ГЭР БҮЛЭЭ БОСГОСОН ХҮМҮҮСТ ЭД МӨНГӨНИЙ АСУУДАЛ БОЛ ЮУ Ч БИШ

Москвад суралцах үеэрээ эхнэр Л.Дуламжав болон найзын хамт-Энэ 61 жилийн хугацаанд та эхнэртээ өгсөн хамгийн том бэлэг нь юу вэ? Яаж баярлуулж байв?

Д.Б -/инээв/ Мэдэхгүй… одоо санахгүй байна.

Л.Д:-Яагаав өнөө хойно байхдаа чулуун шигтгээтэй ээмэг, бөгж, зүүлт өгсөн ш дээ. Одоо хүртэл надад байдаг.

Д.Б -Хойно байхдаа би хятадын том улаан алчуур аваачиж зардаг байлаа. Тэгээд тэрнийхээ мөнгөөр авчирсан байх л даа. Түүнээс 60-хан рублийн стипенд авдаг байсан юм чинь. Тэгээд энэ хүнд гутал гэх мэтийг авчирнаа авчирна.

Л.Д:-Гэхдээ л хамгийн үнэтэй нь тэр ээмэг зүүлт байсан.

-Та нөхөртөө ямар бэлэг өгч байсан бэ?

Л.Д:-Би харин тэр алчууруудыг нь авч өгнө.

Д.Б -Өө надад бүр шарсан гуя хүртэл өгч явуулдаг байлаа шд.

-Хойно байснаасаа хойш амьдралынхаа хугацаанд тэгвэл юу бэлэглэсэн юм бэ?

Д.Б -Өө тэр яахав… Тэрэн дээр бид хоёр тэгж сүйд болоод байдаггүй. Ярьж хөөрч байгаад л гэртээ хэрэгтэй юмсаа авчихдаг. Тэр тийм сүйдтэй асуудал биш.

-Гэр бүлийн төлвлөгөө гэж байдаг. Хоёулаа амьдралынхаа тэдэн жилд тийм болно шүү, тийм юм авна шүү гэж төлөвлөж байсан уу?

Д.Б:-Үгүй тийм юм төлөвлөөгүй. Ер нь нэг орон сууцтай больё гэж л хоёулаа ярьдаг байсан. Тэгээд ажлаас орон сууц өгсөн. Мөнгө хураасан бол хурааж болохоор л байсан. Гэхдээ бид хоёр хүүхдүүддээ сайхан хоол унд авч өгч байгаагаараа л амьдардаг байсан. Хүн ер нь шуналгүй амьдарвал зовлонгүй байдаг. Юманд шунаад ирэхээрээ л зовлонгоо дууддаг.

-Эд материалын бэрхшээлийг даван туулж чадахгүй салж байгаа гэр бүлүүд бас байна. Ийм тохиолдолд гэр бүлүүд яаж хамтдаа даван туулах ёстой юм бэ?

Д.Б -Ухаалгаар хандах хэрэгтэй шүү дээ. Хоёулаа амьдрах гэж үнэн бодож л байгаа юм бол эцсээ хүртэл үзээд алдах хэрэгтэй. Тэмцэх хэрэгтэй. Хамтын амьдралаа эхлүүлсэн, гэр бүл босгосон хүмүүст эд мөнгөний асуудал бол юу ч биш юм шүү дээ.

 

ААВ ЭЭЖ НЬ ЭВТЭЙ БАЙХ ГЭДЭГ ГЭР БҮЛИЙН НЭН ТЭРГҮҮНИЙ АСУУДАЛ

bunden_dulangaa-181106-443954691

-Танай гэр бүлийн эрхэм нандин зүйл нь юу вэ?

Д.Б -Аав ээж нь хоорондоо эвтэй байх гэдэг нэн тэргүүний асуудал. Гэр бүлийн хоёр хүн хоорондоо эв дүйтэй, үлгэр жишээч байх ёстой. Ялангуяа манай хүн хоол унд хийх, хувцас оёх, цэвэрч нямбай байх гээд хүүхдүүддээ сайн үлгэр жишээ үзүүлэгч. Энэ талаар нь би их үнэлдэг. Би бол хичээл ном давтахад нь үлгэр үзүүлэхийг боддог.

-Дуламжав эгч ээ, Та 32 настайдаа найман хүүхэдтэй болсон гэхээр их залуухан байж. Залуу хүмүүс чинь болзох, хамтдаа зугаалах, кино ший үзэх гээд л “асуудлууд” бий. Зав гардаг байсан болов уу?

Л.Д:-Завгүй байсан ч гэсэн хүүхдүүдээ харуулчихаад л концерт үзнэ, театрт юм үздэг л байсан.

-Хүүхдүүд нь одоо бага нь хэд, том нь хэдтэй вэ?

Л.Д:-Том нь 56-тай, нас бардаг нь 58 хүрсэн байх байсан. Бага нь 48-тай одоо Солонгост байгаа. 12 ач, зээтэй. 6 гуч, дөчтэй.

-Бүндэн ахаа, хүүхдүүд нь хэдий дөч, тавь гарсан ч гэсэн хүүхдүүдээ санана биз?

Д.Б -Би охин хүүхдүүдээ л санадаг. Эрэгтэй хүүхдүүдийг нэг их тоодоггүй. Охин хүүхэд гэдэг чинь их хэцүү, өрөвдмөөр байдаг. Энд тэнд яваа охидуудаа л их бодно.

-Монгол хүүхдүүдэд суран бүсний амт хэрэгтэй, чангалж байхгүй бол болохгүй гэдэг дээ. Сурган хүмүүжүүлэгч хүн таны хувьд та юу бодож байна?

Л.Д:-Тийм юм байхгүй. Манай хүүхдүүд зодуулах нь бүү хэл загнуулж ч үзээгүй. Тийм байлаа гээд хүмүүжилгүй болно гэж байхгүй.

-Залуус бол 61 жил суусан гэхээр “нэг нэгнээсээ уйдахгүй юм байх даа” гэж л асуух байх шүү?

Д.Б: -Харин ч нэгэндээ улам дасчихдаг юм. Улам л биенийгээ бодно.

Л.Д:-Нүднийхээ харцаар л ойлголцчихдог болно. Уурлалаа гэхэд л дуугүй болчихно.

-Л.Дуламжав эгчийг уурлачихаар та яаж аргаддаг вэ?

Д.Б: -Аяндаа зүгээр болчихно хэхэ. Тэгээд маяглаад байдаггүй. Нэгнээсээ хол байж чадахгүй болчихдог. Хөгшний маань хийсэн гурилтай шөл л надад хэрэгтэй. Өөр хүний хийсэн хоолонд хоолшихгүй. Ийм л жишээтэй.

-Сүүлийн үед хүмүүс бие биедээ хайртай гэж их хэлж байх хэрэгтэй гэж ярих болж. Та хоёр бие биедээ энэ үгийг хэр их хэлдэг байв?

Д.Б: -Бид хоёр тийм юм ерөөсөө ярьдаггүй. Тийм налиганасан юм байхгүй.

-Та 18-хан настай сайхан охинтой танилцаж үерхэж байхдаа хэлдэг л байсан байх даа?

Д.Б: -Тэр үедээ яасан л биз… Одоо яаж ч байсан юм бүү мэд ээ. Санах юм байхгүй хэхэ.

-Жаран жилийнхээ амьдралыг эргээд харахад хамгийн дурсгалтай зүйл нь юу вэ?

Д.Б: -Москвад сурч байхдаа төгсөх жилээ урьсан юм. Тэр л их дурсгалтай. Москвагийн талбайгаар явж олон юм үзэж, хэд хоног хамтдаа байсан.

1972 онд мода үзүүлж буй зураг, сонины хайчилбар. Л.Дуламжав зүүн гар талаас эхнийх нь

Л.Д:-Ази африкийн эмэгтэйчүүдийн бага хурал гэж болсон. Хотын хэмжээгээр уралдаан зарлаж тэрэнд нэгдүгээр байр эзлээд тэр хуралд урилгаар суусан. 1972 онд анхны мода өөрөө өмсөж үзүүлсэн ухааны юм уу даа. Бас далан хэдэн онд 1, 18-р сургуулиудын гэр ахуйн кабинетийг Филатова дарга шалгасан. Намайг хүүхдүүдэд заах арга, үзүүлэн сайн байна гээд “улс даяар энэ хүний туршлагыг нэвтрүүл” гэж үүрэг өгсөн. Хөдөөнөөс зөндөө багш нар захиа бичнэ. Хотын гэр ахуйн бүх багш нар ирж манай кабинетыг үзэж туршлага судална. Анхны монгол дээлний эсгүүрийг бас гаргаж байлаа. Их ажил хийсээн.

Хоёр бууралтай ийнхүү ярилцлаа. Гэр бүл гэдэг энгийн атлаа агуу нэгжээс эх орон эхэлнэ. Гэр бүлээс олсон зөв хүмүүжил эх орноо гэсэн нэгнийг бий болгоно. Сүүлийн үед гэр бүл гэх ойлголт дэндүү хэврэгхэн болсон учир бид энэхүү ярилцлагыг залуустаа онцгойлон хүргэж байна. Хамгийн эрхэм нандин, юу юунаас ч илүү үнэ цэнэтэй гэр бүлээ хайрлан хамгаалж яваарай.

Хоёр бууралдаа эрүүл энх, урт удаан наслахыг хүсэн ерөөе.

http://news.gogo.mn/r/136796

Жинхэнэ эр хүний 10 шинж

Monday, November 28, 2011

Хүчтэй байдаг
Жинхэнэ эр хүн жижигхэн асуудалд шантарч усан нүдлэдэггүй, гомдоллодоггүй, үглэдэггүй, мөн найтаах болгондоо эмч дээр очоод байдаггүй. Шийдвэр гаргах чадвартай байж, үр дүнд нь зохицож амьдардаг, бөгөөд өөрийнхөө хийсэн үйлдэл, хэлсэн үгэндээ эзэн нь байж хариуцлага хүлээхээс айдаггүй. Тэд хатуу чанга байдаг. Тиймээс ч амьдралд нь ямар нэг бүтэхгүй зүйл тохиолдвол түүндээ түүртэж гуталгүй, гутарч шаналалгүй, орхиод өөр шинэ зүйлийг эхлүүлэх зориг тэнхээтэй эрчүүд бол жинхэнэ эр хүн.
Анхааралтай байдаг
Жинхэнэ эр хүн чухал болон чухал биш зүйлсээ ялгаж салгах чадвартай байдаг. Тиймээс ч өөрт нь ямар ч ашиг авчрахгүй тэнэглэлд хамаг цагаа үрэх хүн биш. Гэвч өөрийнхөө сонирхолтой зүйлд зохистой цаг зав гаргах нь зүйн хэрэг гэдгийг бүү мартаарай. Жинхэнэ эр хүн гэр булийнхээ ноён нуруу нь байж чадахуйц мөнгө олдог, овсгоо самбаатай байдаг. Тэдний хувьд секс үргэлж хоёрдугаарт тавигддаг.
Гэр бүлийн үнэ цэнийг мэддэг
Жинхэнэ эр хүн хүүхдүүд дээ сайн эцэг нь байхыг хичээдэг. Хүүхдээ буруу юм хийсэн тохиолдолд эцгийн ёсоор сурган хүмүүжүүлж, сайн үлгэр дууриал нь болж чаддаг. Тэд хэзээ ч хүүхэддээ муу муухайгаа харуулахыг хүсдэггүй. Учир нь тэд үрийнхээ ирээдүйд санаа тавьж явдаг. Мөн эмэгтэйчүүдээс ялгаатай нь жинхэнэ эр хүн хүүхдийнхээ жижиг алдааг тоолгүй өнгөрөөдөг. Тэдний хувьд хүүхэд нь ирээдүйд зөв хүн болж төлөвших эсэх нь л хамаатай. Энэ нь уужуу сэтгэл, алсын хараатай нь холбоотой юм.
Хов жив хөөцөлддөггүй
Хэрэв хэн нэг залуу таны найз бүсгүйтэй танилцчихаад илүүдэл жингийнх нь, эсвэл өмссөн гутал нь зохиогүй байсан талаар ярьж, инээж байх юм бол тэр жинхэнэ эр хүн биш. Жинхэнэ эр хүнд бусдын ялих ялихгүй зүйл хамаагүй байдаг. Тэр зөвхөн анхаарлаа төвлөрүүлэх ёстой зүйлдээ л төвлөрүүлдэг. Ярих ёстой хэмжээнээсээ хэтрүүлж ярьдаггүй, мөн өөрийгөө хэт дөвийлгөн магтдаггүй байвал тэр өөрийнхөө үнэ цэнийг мэддэг жинхэнэ эр хүний шииж. Гэвч энэ нь бүрэг ичимхий, дуугай зантай байх ёстой гэсэн үг бус.
Амласандаа хүрдэг
Тэр хэлэх гэсэн үгээ боддог. Биелүүлж чадахгүй амлалтаа хэзээ ч өгдөггүй. Тиймээс ч тэд бидэнд анхнаасаа итгэл төрүүлж, найдвартай санагддаг. Жинхэнэ эр хүний хажууд байхад амар амгалан, тайван болж, айдас түгшүүрээс ангижирдаг. Турьхан бүсгүйчүүд бидэнд яг л ямар нэг бамбайн дор, хамгаалалтанд орсон мэт сайхан сэтгэгдэл төрдөг.
Бусаддаа үлгэр жишээ байдаг
Жинхэнэ эр хүн бусдыг болон өөрийгөө үргэлж хүндэлдэг. Харин өөрийг нь үл хүндэтгэсэн нөхцөлд хариу үйлдлийг тохирсон хэмжээгээр нь үзүүлж чаддаг. Өөрийгөө доош нь хийх зүйлийг хэлдэггүй, хийдэггүй. “Би чамайг нохой шиг л дагаж байя” гэсэн утгатай үг үйлдэл үзүүлж байвал тэр жинхэнэ эр хүн биш. Сул дорой чанар эр хүний үнэлэмжийг бууруулдаг. Гэвч эр хүн эмэгтэй хүний, ялангуяа хайрласан эмэгтэй хүнийхээ өмнө буулт хийж чаддаг байх ёстой. Уучлалт гуйх нь тэдний хувьд гутамшигт явдал биш.
Амьдралаа өөрөө бүтээдэг
Жинхэнэ эр хүн өөрийнхөө амьдралыг бүтээхдээ эцэг эхийнхээ,эсвэл эхнэр, наизуудынхаа гарыг хардаггүй. Түүнд аавын мөнгө “амтгүй” байдаг. Хувь заяагаа бий болгох замаа тэр гадагшаа хэлдэггүй ч оюун санаандаа эртнээс бий болгосон байдаг. Салхи дагаж хийсэлгүйгээр аль болох тэмцэхийг хичээдэг. Тэгсэн цагт тэд өөрсөддөө ч сэтгэл хангалуун болж, хүч чадлыг мэдрэн өөртөө итгэлтэй болдог.
Эмэгтэй хүн шиг харагддаггүй
Хүнийг гаднаас нь дүгнэж болдоггүй хэмээдэг ч жинхэнэ эр хүн эмэгтэйлэг харагддаггүй. Харагдах ёсгүй ч биш, угаас жинхэнэ эрчүүд тийм стилийг сонгодоггүй. Гэвч тэд өөрийнхөө гоо сайханд зохих хэмжээгээр анхаарч, ариун цэврийг сахидаг. Тэдний ихэнх нь эмэгтэй хүнээр халамжлуулах дуртай байдаг ба тэдний гар хүрсэн зүйлсийг хэрэглэхдээ итгэлтэй байдаг.
Хэнтэй ч харьцахдаа энгүүн байдаг
Тэдэнд өөрийгөө дөвийлгөх, бусдын хор шарыг малтах, үг хаях шаардлага байдагтүй. Хэлэх гэсэн үгээ энгийнээр, товч бөгөөд тодорхой шулуухан илэрхийлж чаддаг. Хэт тойруулах, дэвэргэх, давслах, сүржигнэх, үглэх шинжүүд тэдний амнаас унадаггүй.
Зорьсондоо хүрдэг
Эрх мэдэлд дуртай жинхэнэ эр хүн нэг л зорьсон үйлдээ заавал хүрэхийг эрмэлздэг. Түүндээ ч хүрдэг. Тэд зусар хүмүүсийн ятгалганд автдаггүй, муу зуршилд уруу татагддаггүй. Өөрөөр хэлбэл сэтгэлзүйн дархлаатай ба алсын хараатай. Найз нөхдөө ч зөв сонгож чаддаг. Болих ёстой зүйлээсээ болих ёстойгоо мэддэг учраас тэр. Мөн тэд хайртай хүмүүсийнхээ төлөө мөнгө гаргахаас хэзээ ч төвөгшөөдөгтүй. Гачигдаж дутагдаж байлаа ч түүнийгээ олонд зарладаггүй.
                                                         from Зиндаа.мн

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.