• Categories

  • Traffic

наян насыг давсан хоёр буурай Д.Бүндэн, Эхнэр нь болох Л.Дуламжав .Хүн ер нь шуналгүй амьдарвал зовлонгүй байдаг. Юманд шунаад ирэхээрээ л зовлонгоо дууддаг.

Уржигдар /2014-03-18 08:10 GMT+8/

105                                                   2                                                   126                                                  41

“Шуналгүй амьдрал зовлонгүй байдаг”


                     О.Ариунбилэг                          |         GoGo.mn
-17032014-1395050121-1912685287-family_pic
Д.Бүндэн, Л.Дуламжав нар долоон хүүхдийн хамт

“Манай аав намайг хот руу сургуульд явуулахгүй гэсэндээ хүнтэй суулгах гэсэн байгаа юм. Тэгэхээр нь би зугтаачихсан. Өнөөхтэй нь уулзаа ч үгүй. Тэгээд би энүүнд “чам руу л очих гэж тэгсэн байна ш дээ” гэж хэлээд байгаа юм” гэж яриад л Д.Бүндэн гуай учиргүй инээнэ. Эхнэр нь болох Л.Дуламжав гуай инээмсэглэж “шал хамаагүй юм яриад” хэмээн ичингүйрнэ.

Энэ бол тоонот гэрт толгой холбож, тостой тогоонд хошуу холбосноор 61 жилийг ардаа үдсэн Монгол Улсын нэгэн өрх айлын эзэн, эзэгтэй хоёр.

Д.Бүндэн гуайг “сурах бичгийн Бүндэн” гэвэл боловсролын салбарынхан андахгүй. Бага ангийн тооны сурах бичгийг энэ хүн 40 гаруй жил зохиосон гэж үзвэл бидний үеийнхэн бүхэлдээ энэ хүний “ухаанаас” суралцсан гэж хэлэхэд буруудахгүй.

Харин эхнэр Л.Дуламжавын хувьд гэвэл хамгийн залуу буюу 32 насандаа Алдарт эхийн I одонгийн эзэн болсон, анх удаа Монгол дээлний эсгэлт загварыг гаргасан, анхны хувцас загварыг үзүүлсэн гээд олон зүйл бий. Тэрээр 18-р сургуульд насаараа хөдөлмөрийн багш хийж, 1985 онд тэтгэвэрт гарчээ.

Ингээд наян насыг давсан хоёр буурайтай хийсэн ярилцлагаа хүргэе.

АМЬДРАЛЫГ УУРААР ШИЙДДЭГГҮЙ

-Өнөөдрийг хүртэл 61 жилийг хамтдаа өнгөрүүлээд байгаа та хоёр минь анх хэдэн онд, хэрхэн гэр бүл болсон талаараа сонирхуулахгүй юу?

Д.Бүндэн:

-Би Өвөрхангайн, манай энэ Говь-Алтайн хүн. Багшийн сургуульд гурван жил сурахдаа сүүлийн хоёр жилд нь энэ хүнтэй танилцаж, үерхсэн юм. Сургуулиа төгсөөд л би нутаг руугаа аваад явсан даа.

Л.Дуламжав:

-Манай Бүндэн Багшийн сургуулиа улаан дипломтой төгсөөд Их сургуулийн тооны ангид шалгалтгүйгээр орох эрхтэй болсон юм. Тэр үед бид хоёр хамт байхаар болсон байсан ч Улаанбаатар хотод орон сууцгүй болохоор хоёулаа хөдөө явахаар шийдсэн. Багшийн сургуулийн захирал маань “Их сургуульд орох эрх авчихаад сургуульд орохгүй гэлээ” гэж уурлаад улаан дипломыг нь шидэж өгч байсан юм. Би ч бас Орос хэлний дээдэд орох боломжтой байсан ч хоёулаа хөдөө амьдрахаар явсан даа. Энэ 20 настай би 18 настай сууж, Өвөрхангай аймагт очиж анхныхаа хүүхдийг Бүрд суманд төрүүлж байлаа.

-Тэгэхээр та хоёр чинь хамтдаа амьдрахын тулд улаан дипломоо хүртэл “золиослоод” хөдөө явчихсан хүмүүс юм аа?

Д.Б -Хэхэ тэгэлгүй яахав. Аймгийн төвд очиход аав гэр барьж өгөөд ханхай гэрт амьдралаа эхэлж билээ. Дуламжавыг аав ээж нь сургуулиа төгсөөд хүрч ирнэ гэж бодсон байх. Тэгсэн охиныг нь өөр хүн аваад Өвөрхангай явчихсан.

-Өө бүр гэртээ харилгүй шууд явчихсан хэрэг үү?

Д.Б -Тэгсэн, их хөгийн юм болсон хэхэ. Хөөрхий аав нь Говь-Алтайгаас Баянхонгороор дамжиж манайд ирдэг юм байна. Охиныгоо ямар хүнтэй сууж, ямаршуу амьдарч байна гэж бодохгүй юу, зайлуул. Манайд хэд хоног байж миний шинж байдлыг үзэж гайгүйхэн сэтгэгдэлтэй болоод “Ингээд амьдар” гэсэн янзтай буцаад явсан. Тэрнээс жилийн дараа ээж нь бас хүрээд ирж байгаа юм. Бид хоёр аймгийн төв дээр нэг жил багшилчихаад Бүрд суманд би бага сургуулийн эрхлэгчээр, Дуламжав багшаар томилогдож очсон байсан. Тэгсэн ээж нь замын унаанд дайгдаад олоод ирж байгаа юм. Хүний ээж, аав гэж тийм л байдаг. Бас л хэд хонож намайг шинжиж шалгаж байгаад буцсан даа.

-Та чинь ерөөсөө бэр гуйгаагүй “том толгойтой” хүргэн байна шүү дээ. Шууд охиныг нь аваад явчихдаг?

Д.Б-Харин тийм. Тэгээд хойноос нь аав, ээж нь цувж ирж байхгүй юу. Бид хоёр аймгийн төвд нэг жил, Бүрд суманд хоёр жил болсон. Өвөрхангай аймгийн Бүрд сумын ард түмэн их сайхан хүмүүс. Бид хоёрыг тун сайхан хүлээж авч, их тусалж дэмжсэн.

-Хэдэн он юм бэ?

Д.Б -1953 онд төгсөөд 1956 он хүртэлх хугацаа юм. Хамгийн том охин маань Бүрд суманд төрсөн. Бид хоёр Багшийн сургуулийг төгссөн дунд мэргэжлийн хүмүүс учраас алсдаа дээд сургуульд орох гэж хот бараадлаа. Ар өврийн хаалга хэрэглэж байж 1956 онд хотод орж ирсэн. Хот орж ирээд Дуламжав 18-р сургуульд ажилд орж, би Багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх институтэд орсон юм. Тэгээд удалгүй Москва руу Сурган хүмүүжүүлэх ухааны дээд сургуульд дөрвөн жил сурахаар явсан. Дуламжав энд ганцаараа олон хүүхэдтэй үлдсэн дээ.

-Хэдэн хүүхэдтэй?

Д.Б -Өө, ерөөсөө Бүрдээс эхлээд л гараад байсан. Юу билээ, Дуламжав аа? Бүрд суманд үндсэндээ хоёр хүүхэд байх аа?

-Ммхм.

Д.Б -Тэгээд бусад нь жил өнжөөд шахуу төрсөн. Тэр үед манайх “бараанк”-ын байшинд байлаа. Нүүрс түлнэ, модоо зөөнө. Тэр олон хүүхдийг цэцэрлэгт өгнө, авна гээд л ажил нь мундахгүй. Энэ бүхэнд Дуламжавын төрсөн дүү нар, манай дүү нар их тус болсон.

-Та олон хүүхэдтэй үлдсэн эхнэртээ их санаа зовж байсан байх даа?

Д.Б -Би өвлийн болон зуны амралтаараа ирж очоод л учир нь олдоно. Тэр хол гадагшаа явж сурдаг нь үнэндээ ирээдүйгээ л харсан хэрэг. Тэгээд ард талд дүү нарын их том найдвар байсан болохоор зоригтой явж байгаа юм.

-Дуламжав эгч ээ, та олон хүүхдээ ганцаараа харж байсан гэлээ. Хэдэн хүүхэдтэй байсан юм бол?

Л.Д:-Бүндэнг сургуульд явахад би дөрвөн хүүхэдтэй үлдсэн. Том нь найм, есөн настай байсан байх. Бага нь ой л өнгөрч байсан. Бүндэнг ирж очин суралцах хугацаанд бас гурав дөрвөн хүүхэд төрүүлсэн. Би 19-тэй анхныхаа хүүхдээ гаргаад 32 насандаа найм дахь хүүхдээ төрүүлсэн. Тэр үед Бүндэн сургууль төгсөж байсан юм. Найм дахь хүүхдээ төрүүлэхэд хамгийн залуу найм дахь хүүхдээ төрүүлж байна гээд радио, телевизээр сурталчлаад, раойны намын хороо дуудаж намайг үг хэл гэж загнаад. Тэгсэн манай ажлынхан “дахиад олон хүүхэд гаргана гэдэг үүрэг амлалт ав” гээд шоолохоор нь би ичиж уйлаад, өнөө намын хорооны даргадаа “би ер нь үг хэлж чадахгүй” гэсэн чинь дарга нар “чамайг хамгийн залуу нэгдүгээр одон авч байна гэж үг хэлэх бололцоо олгоод байхад чи юундаа дургүйлхээд байгаа юм. Чи заавал хэлэх ёстой. Монгол улс даяараа чи хамгийн залуу нэгдүгээр одон авч байна” гээд л хөглөж байлаа. Тэр үед хүүхдээ төрүүлээд 45 хоноод ажилдаа ордог байсан. Ажилдаа орчихоод хүүхдүүдээ хоёр цаг болоод л цэцэрлэгт нь очиж хөхүүлнэ.

-Санаанд багтамгүй юм. Та их ядардаг байсан уу?

Л.Д:-Ядрах зав байгаагүй. Миний гавьяа хүүхдүүддээ ханиад ч хүргэж үзэлгүй өсгөсөн дөө.

-Нууц нь юу байна?

Л.Д:-Цагаан цуу ямбуу тэр үед хямдхан байсан. Тэгээд би олон метр цуу ямбуу авчихаад тэрэн дээрээ мөлхүүлдэг байлаа. Ариун цэвэр сайн сахидаг л гэсэн үг.

Өдгөө 80 настай Л.Дуламжав гуай энэ жилийн цагаан сараар зочиддоо барьсан шаахай болон хүүхдүүддээ оёсон хувцасТэгээд шөнө нь конспектоо бичнэ, дэвтэр засна, үзүүлэнгээ хийнэ. Хүүхдээ хөхүүлж арчилна ёстой л зогсоо зайгүй ажилладаг байлаа. Хүүхдүүдийнхээ хувцас, куртикийг ч бас өөрөө л оёчихно. Гэсэн ч ажлаа ерөөсөө тасалдаггүй, чөлөө авдаггүй.

-Та Бүндэн ахыг “ийм олон хүүхэдтэй байхад заавал гадаадад сураад байхдаа яахав” ч гэдэг юм уу, ер нь дэргэд чинь байхгүй болохоор уурлаж бухимдаж байсан уу?

Л.Д:-Үгүй ээ, манай ээж их тайван хүн байсан. Ээж маань “амьдралыг уураар шийддэггүй. Ууртай хүн хэзээ ч зөвддөггүй” гэж хэлдэг. Бухимдах юм гаралгүй яахав. Гэхдээ тэгээд уураа бусдад гаргаад байна гэдэг буруу. Бид хоёр хүүхдүүдээ ч харааж загнаж үзээгүй. Хөгшиндөө ч гэсэн уурлаад бухимдаад байдаггүй. Хуралтай оройтоод ирэхэд нь ч хоолыг нь манаж сууж байгаад л өгдөг байсан.

-Таныг сургуулиа төгсгөж ирэхэд дахиад нэг хүүхэд төрж, есөн хүүхэдтэй болж. Та найман хүүхдээ өсгөлцөхөд тийм ч их хувь нэмэр болж чадаагүй юм чинь ес дөх хүүхэд дээрээ ёстой сайн тусалсан байх даа, яасан бол?

Д.Б -Би ирээд Сурган хүмүүжүүлэх ухааны хүрээлэндээ ажилласан. Миний ажил бас хөдөө явдаг ажил байлаа. Хөдөө явж багш нарт туслалцаа үзүүлнэ. Нэг явахдаа 45 хоногоор жилд хоёр удаа явна. Тэгээд хүүхдүүдийнхээ дэргэд байж чаддаггүй. Намайг хүүхдүүд маань их санана. Намайг хамгийн их санадаг чинь хэд дэх нь билээ?

Л.Д:-Найм дахь нь…

-Хэн юм бол оо найм дахь хүүхэд нь?

Д.Б -Отгонцэцэг байхгүй юу. Тэр санахаараа халуурдаг. Манай хүн албан газарт очиж “хүүхэд маань аавыгаа санаад халуураад байна яах вэ” гэж хандсан байгаа юм. Тэгэхээр албан газраас гэрт очиж шалгана. Тэгээд манай охин намайг очихоор л халуун нь буугаад зүв зүгээр болчихдог байсан юм.

ХАМТЫН АМЬДРАЛАА ЭХЛҮҮЛЖ, ГЭР БҮЛЭЭ БОСГОСОН ХҮМҮҮСТ ЭД МӨНГӨНИЙ АСУУДАЛ БОЛ ЮУ Ч БИШ

Москвад суралцах үеэрээ эхнэр Л.Дуламжав болон найзын хамт-Энэ 61 жилийн хугацаанд та эхнэртээ өгсөн хамгийн том бэлэг нь юу вэ? Яаж баярлуулж байв?

Д.Б -/инээв/ Мэдэхгүй… одоо санахгүй байна.

Л.Д:-Яагаав өнөө хойно байхдаа чулуун шигтгээтэй ээмэг, бөгж, зүүлт өгсөн ш дээ. Одоо хүртэл надад байдаг.

Д.Б -Хойно байхдаа би хятадын том улаан алчуур аваачиж зардаг байлаа. Тэгээд тэрнийхээ мөнгөөр авчирсан байх л даа. Түүнээс 60-хан рублийн стипенд авдаг байсан юм чинь. Тэгээд энэ хүнд гутал гэх мэтийг авчирнаа авчирна.

Л.Д:-Гэхдээ л хамгийн үнэтэй нь тэр ээмэг зүүлт байсан.

-Та нөхөртөө ямар бэлэг өгч байсан бэ?

Л.Д:-Би харин тэр алчууруудыг нь авч өгнө.

Д.Б -Өө надад бүр шарсан гуя хүртэл өгч явуулдаг байлаа шд.

-Хойно байснаасаа хойш амьдралынхаа хугацаанд тэгвэл юу бэлэглэсэн юм бэ?

Д.Б -Өө тэр яахав… Тэрэн дээр бид хоёр тэгж сүйд болоод байдаггүй. Ярьж хөөрч байгаад л гэртээ хэрэгтэй юмсаа авчихдаг. Тэр тийм сүйдтэй асуудал биш.

-Гэр бүлийн төлвлөгөө гэж байдаг. Хоёулаа амьдралынхаа тэдэн жилд тийм болно шүү, тийм юм авна шүү гэж төлөвлөж байсан уу?

Д.Б:-Үгүй тийм юм төлөвлөөгүй. Ер нь нэг орон сууцтай больё гэж л хоёулаа ярьдаг байсан. Тэгээд ажлаас орон сууц өгсөн. Мөнгө хураасан бол хурааж болохоор л байсан. Гэхдээ бид хоёр хүүхдүүддээ сайхан хоол унд авч өгч байгаагаараа л амьдардаг байсан. Хүн ер нь шуналгүй амьдарвал зовлонгүй байдаг. Юманд шунаад ирэхээрээ л зовлонгоо дууддаг.

-Эд материалын бэрхшээлийг даван туулж чадахгүй салж байгаа гэр бүлүүд бас байна. Ийм тохиолдолд гэр бүлүүд яаж хамтдаа даван туулах ёстой юм бэ?

Д.Б -Ухаалгаар хандах хэрэгтэй шүү дээ. Хоёулаа амьдрах гэж үнэн бодож л байгаа юм бол эцсээ хүртэл үзээд алдах хэрэгтэй. Тэмцэх хэрэгтэй. Хамтын амьдралаа эхлүүлсэн, гэр бүл босгосон хүмүүст эд мөнгөний асуудал бол юу ч биш юм шүү дээ.

 

ААВ ЭЭЖ НЬ ЭВТЭЙ БАЙХ ГЭДЭГ ГЭР БҮЛИЙН НЭН ТЭРГҮҮНИЙ АСУУДАЛ

bunden_dulangaa-181106-443954691

-Танай гэр бүлийн эрхэм нандин зүйл нь юу вэ?

Д.Б -Аав ээж нь хоорондоо эвтэй байх гэдэг нэн тэргүүний асуудал. Гэр бүлийн хоёр хүн хоорондоо эв дүйтэй, үлгэр жишээч байх ёстой. Ялангуяа манай хүн хоол унд хийх, хувцас оёх, цэвэрч нямбай байх гээд хүүхдүүддээ сайн үлгэр жишээ үзүүлэгч. Энэ талаар нь би их үнэлдэг. Би бол хичээл ном давтахад нь үлгэр үзүүлэхийг боддог.

-Дуламжав эгч ээ, Та 32 настайдаа найман хүүхэдтэй болсон гэхээр их залуухан байж. Залуу хүмүүс чинь болзох, хамтдаа зугаалах, кино ший үзэх гээд л “асуудлууд” бий. Зав гардаг байсан болов уу?

Л.Д:-Завгүй байсан ч гэсэн хүүхдүүдээ харуулчихаад л концерт үзнэ, театрт юм үздэг л байсан.

-Хүүхдүүд нь одоо бага нь хэд, том нь хэдтэй вэ?

Л.Д:-Том нь 56-тай, нас бардаг нь 58 хүрсэн байх байсан. Бага нь 48-тай одоо Солонгост байгаа. 12 ач, зээтэй. 6 гуч, дөчтэй.

-Бүндэн ахаа, хүүхдүүд нь хэдий дөч, тавь гарсан ч гэсэн хүүхдүүдээ санана биз?

Д.Б -Би охин хүүхдүүдээ л санадаг. Эрэгтэй хүүхдүүдийг нэг их тоодоггүй. Охин хүүхэд гэдэг чинь их хэцүү, өрөвдмөөр байдаг. Энд тэнд яваа охидуудаа л их бодно.

-Монгол хүүхдүүдэд суран бүсний амт хэрэгтэй, чангалж байхгүй бол болохгүй гэдэг дээ. Сурган хүмүүжүүлэгч хүн таны хувьд та юу бодож байна?

Л.Д:-Тийм юм байхгүй. Манай хүүхдүүд зодуулах нь бүү хэл загнуулж ч үзээгүй. Тийм байлаа гээд хүмүүжилгүй болно гэж байхгүй.

-Залуус бол 61 жил суусан гэхээр “нэг нэгнээсээ уйдахгүй юм байх даа” гэж л асуух байх шүү?

Д.Б: -Харин ч нэгэндээ улам дасчихдаг юм. Улам л биенийгээ бодно.

Л.Д:-Нүднийхээ харцаар л ойлголцчихдог болно. Уурлалаа гэхэд л дуугүй болчихно.

-Л.Дуламжав эгчийг уурлачихаар та яаж аргаддаг вэ?

Д.Б: -Аяндаа зүгээр болчихно хэхэ. Тэгээд маяглаад байдаггүй. Нэгнээсээ хол байж чадахгүй болчихдог. Хөгшний маань хийсэн гурилтай шөл л надад хэрэгтэй. Өөр хүний хийсэн хоолонд хоолшихгүй. Ийм л жишээтэй.

-Сүүлийн үед хүмүүс бие биедээ хайртай гэж их хэлж байх хэрэгтэй гэж ярих болж. Та хоёр бие биедээ энэ үгийг хэр их хэлдэг байв?

Д.Б: -Бид хоёр тийм юм ерөөсөө ярьдаггүй. Тийм налиганасан юм байхгүй.

-Та 18-хан настай сайхан охинтой танилцаж үерхэж байхдаа хэлдэг л байсан байх даа?

Д.Б: -Тэр үедээ яасан л биз… Одоо яаж ч байсан юм бүү мэд ээ. Санах юм байхгүй хэхэ.

-Жаран жилийнхээ амьдралыг эргээд харахад хамгийн дурсгалтай зүйл нь юу вэ?

Д.Б: -Москвад сурч байхдаа төгсөх жилээ урьсан юм. Тэр л их дурсгалтай. Москвагийн талбайгаар явж олон юм үзэж, хэд хоног хамтдаа байсан.

1972 онд мода үзүүлж буй зураг, сонины хайчилбар. Л.Дуламжав зүүн гар талаас эхнийх нь

Л.Д:-Ази африкийн эмэгтэйчүүдийн бага хурал гэж болсон. Хотын хэмжээгээр уралдаан зарлаж тэрэнд нэгдүгээр байр эзлээд тэр хуралд урилгаар суусан. 1972 онд анхны мода өөрөө өмсөж үзүүлсэн ухааны юм уу даа. Бас далан хэдэн онд 1, 18-р сургуулиудын гэр ахуйн кабинетийг Филатова дарга шалгасан. Намайг хүүхдүүдэд заах арга, үзүүлэн сайн байна гээд “улс даяар энэ хүний туршлагыг нэвтрүүл” гэж үүрэг өгсөн. Хөдөөнөөс зөндөө багш нар захиа бичнэ. Хотын гэр ахуйн бүх багш нар ирж манай кабинетыг үзэж туршлага судална. Анхны монгол дээлний эсгүүрийг бас гаргаж байлаа. Их ажил хийсээн.

Хоёр бууралтай ийнхүү ярилцлаа. Гэр бүл гэдэг энгийн атлаа агуу нэгжээс эх орон эхэлнэ. Гэр бүлээс олсон зөв хүмүүжил эх орноо гэсэн нэгнийг бий болгоно. Сүүлийн үед гэр бүл гэх ойлголт дэндүү хэврэгхэн болсон учир бид энэхүү ярилцлагыг залуустаа онцгойлон хүргэж байна. Хамгийн эрхэм нандин, юу юунаас ч илүү үнэ цэнэтэй гэр бүлээ хайрлан хамгаалж яваарай.

Хоёр бууралдаа эрүүл энх, урт удаан наслахыг хүсэн ерөөе.

http://news.gogo.mn/r/136796

Жинхэнэ эр хүний 10 шинж

Monday, November 28, 2011

Хүчтэй байдаг
Жинхэнэ эр хүн жижигхэн асуудалд шантарч усан нүдлэдэггүй, гомдоллодоггүй, үглэдэггүй, мөн найтаах болгондоо эмч дээр очоод байдаггүй. Шийдвэр гаргах чадвартай байж, үр дүнд нь зохицож амьдардаг, бөгөөд өөрийнхөө хийсэн үйлдэл, хэлсэн үгэндээ эзэн нь байж хариуцлага хүлээхээс айдаггүй. Тэд хатуу чанга байдаг. Тиймээс ч амьдралд нь ямар нэг бүтэхгүй зүйл тохиолдвол түүндээ түүртэж гуталгүй, гутарч шаналалгүй, орхиод өөр шинэ зүйлийг эхлүүлэх зориг тэнхээтэй эрчүүд бол жинхэнэ эр хүн.
Анхааралтай байдаг
Жинхэнэ эр хүн чухал болон чухал биш зүйлсээ ялгаж салгах чадвартай байдаг. Тиймээс ч өөрт нь ямар ч ашиг авчрахгүй тэнэглэлд хамаг цагаа үрэх хүн биш. Гэвч өөрийнхөө сонирхолтой зүйлд зохистой цаг зав гаргах нь зүйн хэрэг гэдгийг бүү мартаарай. Жинхэнэ эр хүн гэр булийнхээ ноён нуруу нь байж чадахуйц мөнгө олдог, овсгоо самбаатай байдаг. Тэдний хувьд секс үргэлж хоёрдугаарт тавигддаг.
Гэр бүлийн үнэ цэнийг мэддэг
Жинхэнэ эр хүн хүүхдүүд дээ сайн эцэг нь байхыг хичээдэг. Хүүхдээ буруу юм хийсэн тохиолдолд эцгийн ёсоор сурган хүмүүжүүлж, сайн үлгэр дууриал нь болж чаддаг. Тэд хэзээ ч хүүхэддээ муу муухайгаа харуулахыг хүсдэггүй. Учир нь тэд үрийнхээ ирээдүйд санаа тавьж явдаг. Мөн эмэгтэйчүүдээс ялгаатай нь жинхэнэ эр хүн хүүхдийнхээ жижиг алдааг тоолгүй өнгөрөөдөг. Тэдний хувьд хүүхэд нь ирээдүйд зөв хүн болж төлөвших эсэх нь л хамаатай. Энэ нь уужуу сэтгэл, алсын хараатай нь холбоотой юм.
Хов жив хөөцөлддөггүй
Хэрэв хэн нэг залуу таны найз бүсгүйтэй танилцчихаад илүүдэл жингийнх нь, эсвэл өмссөн гутал нь зохиогүй байсан талаар ярьж, инээж байх юм бол тэр жинхэнэ эр хүн биш. Жинхэнэ эр хүнд бусдын ялих ялихгүй зүйл хамаагүй байдаг. Тэр зөвхөн анхаарлаа төвлөрүүлэх ёстой зүйлдээ л төвлөрүүлдэг. Ярих ёстой хэмжээнээсээ хэтрүүлж ярьдаггүй, мөн өөрийгөө хэт дөвийлгөн магтдаггүй байвал тэр өөрийнхөө үнэ цэнийг мэддэг жинхэнэ эр хүний шииж. Гэвч энэ нь бүрэг ичимхий, дуугай зантай байх ёстой гэсэн үг бус.
Амласандаа хүрдэг
Тэр хэлэх гэсэн үгээ боддог. Биелүүлж чадахгүй амлалтаа хэзээ ч өгдөггүй. Тиймээс ч тэд бидэнд анхнаасаа итгэл төрүүлж, найдвартай санагддаг. Жинхэнэ эр хүний хажууд байхад амар амгалан, тайван болж, айдас түгшүүрээс ангижирдаг. Турьхан бүсгүйчүүд бидэнд яг л ямар нэг бамбайн дор, хамгаалалтанд орсон мэт сайхан сэтгэгдэл төрдөг.
Бусаддаа үлгэр жишээ байдаг
Жинхэнэ эр хүн бусдыг болон өөрийгөө үргэлж хүндэлдэг. Харин өөрийг нь үл хүндэтгэсэн нөхцөлд хариу үйлдлийг тохирсон хэмжээгээр нь үзүүлж чаддаг. Өөрийгөө доош нь хийх зүйлийг хэлдэггүй, хийдэггүй. “Би чамайг нохой шиг л дагаж байя” гэсэн утгатай үг үйлдэл үзүүлж байвал тэр жинхэнэ эр хүн биш. Сул дорой чанар эр хүний үнэлэмжийг бууруулдаг. Гэвч эр хүн эмэгтэй хүний, ялангуяа хайрласан эмэгтэй хүнийхээ өмнө буулт хийж чаддаг байх ёстой. Уучлалт гуйх нь тэдний хувьд гутамшигт явдал биш.
Амьдралаа өөрөө бүтээдэг
Жинхэнэ эр хүн өөрийнхөө амьдралыг бүтээхдээ эцэг эхийнхээ,эсвэл эхнэр, наизуудынхаа гарыг хардаггүй. Түүнд аавын мөнгө “амтгүй” байдаг. Хувь заяагаа бий болгох замаа тэр гадагшаа хэлдэггүй ч оюун санаандаа эртнээс бий болгосон байдаг. Салхи дагаж хийсэлгүйгээр аль болох тэмцэхийг хичээдэг. Тэгсэн цагт тэд өөрсөддөө ч сэтгэл хангалуун болж, хүч чадлыг мэдрэн өөртөө итгэлтэй болдог.
Эмэгтэй хүн шиг харагддаггүй
Хүнийг гаднаас нь дүгнэж болдоггүй хэмээдэг ч жинхэнэ эр хүн эмэгтэйлэг харагддаггүй. Харагдах ёсгүй ч биш, угаас жинхэнэ эрчүүд тийм стилийг сонгодоггүй. Гэвч тэд өөрийнхөө гоо сайханд зохих хэмжээгээр анхаарч, ариун цэврийг сахидаг. Тэдний ихэнх нь эмэгтэй хүнээр халамжлуулах дуртай байдаг ба тэдний гар хүрсэн зүйлсийг хэрэглэхдээ итгэлтэй байдаг.
Хэнтэй ч харьцахдаа энгүүн байдаг
Тэдэнд өөрийгөө дөвийлгөх, бусдын хор шарыг малтах, үг хаях шаардлага байдагтүй. Хэлэх гэсэн үгээ энгийнээр, товч бөгөөд тодорхой шулуухан илэрхийлж чаддаг. Хэт тойруулах, дэвэргэх, давслах, сүржигнэх, үглэх шинжүүд тэдний амнаас унадаггүй.
Зорьсондоо хүрдэг
Эрх мэдэлд дуртай жинхэнэ эр хүн нэг л зорьсон үйлдээ заавал хүрэхийг эрмэлздэг. Түүндээ ч хүрдэг. Тэд зусар хүмүүсийн ятгалганд автдаггүй, муу зуршилд уруу татагддаггүй. Өөрөөр хэлбэл сэтгэлзүйн дархлаатай ба алсын хараатай. Найз нөхдөө ч зөв сонгож чаддаг. Болих ёстой зүйлээсээ болих ёстойгоо мэддэг учраас тэр. Мөн тэд хайртай хүмүүсийнхээ төлөө мөнгө гаргахаас хэзээ ч төвөгшөөдөгтүй. Гачигдаж дутагдаж байлаа ч түүнийгээ олонд зарладаггүй.
                                                         from Зиндаа.мн

Монгол эр хүний шинж чанар.

Монгол эр хүний шинж чанар
2013 оны 4 сарын 10

Сүүлийн 300 жил Монгол сэтгэхүй ихэд алдагдаж гадны сэтгэхүй, соёл, шашин Монголд их орж ирснээр Жинхэнэ Монгол эр хүний зан араншин илтэд доройтов. Үүний улмаас одоо цагт хэн байснаа хэн болоод байгаагаа ч мэдэхгүй байж архинд хөлчүүрч согтохоороо БИ Чингисийн Монгол хэмээн агсамнагч эр хүний хагас залуус олширов!

Хүний эрх, эрх чөлөө, Ардчилал хэмээн шүлсээ үсэргэн эхнэр хүүхэд, ээж аав, анд нөхөд гэр бүлийнхээ аз жаргалыг булаагч согтуу Монгол эрчүүд зодоон, хүүхэн, мөнгө, архинаас өөр ярих сэдэвгүй болж хүн муулж, хов ярьсан арчаагүй өөдгүй новшнууд болж хувирав.

 

Архинд донтож ухаан санаагаа доройтуулснаар олон Монгол эр хүний үнэлэмж буурч гэр бүлгүй, ажилгүй, архичин, арчаагүй, амьдралгүй, ёс суртахуунгүй, ухамсаргүй болж байна.

Үнэхээр л өвсөнд ороовч үхэр тоож идэхгүй, өөхөнд ороовч нохой тоож шиншихгүй боллоо.

 

Нүүдлийн соёл иргэншил болон Монгол үндэстний уламжлалт сэтгэхүйн онцлог, ардын сургааль, зүйр цэцэн үгс, сахилга бат, уламжлалт соёлтой өтгөс буурлууд, эцэг эхчүүд нь жинхэнэ эх орон, гэр бүлдээ эзэн болсон эрчүүдийг бэлдэж байжээ.

Тэгвэл одоо Жинхэнэ Монгол эр хүний тухай номын хуудаснаас хайж, түүхийн гүнээс түүж цуглуулах хэрэгтэй болов. Монголчуудын бахархал болсон олон бөхчүүд ч хүртэл сүг болсон байнам.

 

Энэхүү нийтлэлийг Монгол эрчүүд минь уншиж үзээд өөрийгөө засаж, үр хүүхдээ үлгэрлэн хүмүүжүүлээсэй хэмээн хүснэм.

Эмэгтэйчүүд маань ч гэсэн эрчүүддээ Эр ХҮН болох нөхцлийг олгож ойлгож, итгэж дэмжээсэй хэмээн хүснэм!

Үр хүүхэддээ үлгэрлэн сургаасай хэмээн хүснэм! Ядаж жаахан ч болов санаа аваасай хэмээн хүснэм!

Бид гал шиг халуун сэтгэлтэй, ус шиг тунгалаг бодолтой хүний дээд хөх толбот Монголчууд шүү дээ!

 

Ингээд жинхэнэ Монгол эр хүний шинжийг өгүүлсү!

Монгол эр хүн зорилготой амьдарч, бие дааж шийдвэр гаргаж нэртэй төртэй амьдарч чаддаг. Энэ нь нүүдлийн соёл иргэншлийн үр дүнд Монгол эр хүнийг бие хүн болгож төлөвшүүлсэн суурь гайхамшигт Шинж чанар юм.

Шийдвэр гаргасан хойноо түүнээс гарч болох ямарваа эрсдлийг дааж хариуцаж чадах сэтгэлийн тэнхээтэй байдаг. Энэ нь ухаан, амьдралын туршлага, сүүхээ, ажилч хөдөлмөрч зан, эрүүл мэндтэй холбоотой.

Жинхэнэ Монгол эр хүн бол үр хүүхэддээ үлгэр дууриалал болж хүүхдийнхээ эрүүл мэнд, хүмүүжил боловсролд анхаарч гэр бүлдээ хайр халамж тавьж, амьжиргаанд хэрэгтэй зүйлсийг мэдэрч гүйцээж байх чадалтай байх нь нэр төрийн асуудал хэмээн үздэг.

 

Сайн явах санааных, Санаж явбал бүтнэ гэдэг.

Элдэв сул үггүй, хэлье гэснээ бодолтой, шулуухан, шударга, товчхон хэлчихдэг, алсын хараатай, зориг тэнхээтэй, алив зүйлийг бусадтай ярилцахдаа дөвийлгөн хөөргөх, хэт тойруулж ярих, давслах, өөрийгөө хэт магтах, хов жив хөөцөлдөх, сүржигнэх, үглэх, хэрүүл хийх, бусдын хор шар малтах зэргийг цээрлэн хичээдэг чанар бол жинхэнэ Монгол эр хүний давуу тал юм.

 

Үр хүүхэд, гэр бүлийнхээ гишүүд болон бусдын жижиг алдаа дутагдлыг үл тоох уужуу тайван амгалан эрчүүд зөвхөн Монголд л байсан байна. Нойронд сэргэг байж ирээдүйн амьдралаа төлөвлөж чаддаг, цэвэр цэмцгэр, эрүүл мэнддээ анхааралтай, бусдад халамжтай нөмөр нөөлөгтэй, өөрийн зовлон уйтгар гунигаа бусдаас нууж аль болох бие даан хүндрэлээс гарах гарцыг олж шийдвэрлэх нь жинхэнэ Монгол эр хүний шилдэг шинж чанар юм.

 

Бусдын хов үг, зусар муу ятгалганд орохгүй, өөрийн үзэл санаа амьдралын чиг шугамдаа үнэнч байх нь жинхэнэ Монгол эр хүний сэтгэлзүйн дархлаа, эр хүний ноён нуруутай холбоотой.

 

Ах захтай, өтгөс буурлыг хүндэлж үгийг нь сонсож, түүх соёл, удам угсаагаа мэдэрч цаг үетэйгээ шударгаар зохицож амьдарах чадвар бол Монгол эр хүний шинж өвөрмөц чанар билээ.

 

Монгол эр хүн уул мэт сууж, тал мэт хэвтэж, салхи мэт явж, зөв хувцаслаж, нуруу цэх, хараа дээгүүр байж шударга ёс, зорилгынхоо төлөө уйгагүй зүтгэж хүрдэг нь зориг зүрх, хүч чадал, эрүүл бие өвөрмөц сэтгэлгээтэй шууд холбоотой.

 

Эр хүн алдаж эрэг нурдаг гэдэг. Жинхэнэ Монгол эр хүн алдаа хийснээ мэдэрч ойлгосноос эхлэн засан залруулж, уучлалт гуйж, түүндээ таарсан шийтгэл хариуцлагыг үүрээд гарч чадах чадвартай байдгаараа онцгой.

 

Жинхэнэ Монгол эр хүн нь хүний итгэл дааж, хүнийг сэтгэл санаагаар болон эдээр дэмжиж, тусалсан шиг тусладаг. Бусдаас тусламж авч хариу тус хүргэж чаддаг. Хүний үг сонсож чаддаг, хүлээцтэй даруу шинж нь түүхийн хуудсанд эгэл баатруудтайгаа мөнхөрч байна.

Аяганы хариу өдөртөө, Агтны хариу жилдээ…

 

Жинхэнэ Монгол эр хүн бол хүн ялгаж харьцдаггүй, өөртөө итгэлтэй сэтгэл хангалуун байж чаддаг түүнийхээ төлөө тэмцэж зүтгэж чаддаг. Анд нөхдөө зөв таньж нөхөрлөсөн шиг нөхөрлөж чаддаг.

Анд нөхдөөрөө хүрээлүүлж бусдын хүндлэлийг олдог. Бусдыг өөлж гоочлохыг үзэн ядаж аль болох дэмжиж хамтарч их үйлийг нугалдаг.

Дэм дэмэндээ дээс эрчиндээ…

 

Монгол эрчүүд хүнтэй танилцахдаа бүтэн нэрээ хэлж хүнийг бүтэн нэрээр нь дууддаг уламжлал бий. Нэр хугарахаар яс хугар хэмээн нэрээ хичээдэг. Өөрийгөө дорд үзэх, өөртөө үл итгэх үзэлгүй байж бусдаас ирсэн доромжлол, өдөөн хатгалганд таарсан хариуг барьж чаддаг.

 

Хуурч мэхлэх, зусардаж зальдах, шалиглан завхайрах, байнгад архидан согтуурах, гүтгэн доромжлох, ихэрхэж баярхах, эрх мэдлээр далайлгах, эмэгтэй хүнд хүчийг үзүүлэх, айж урвах, хулгай дээрэм хийх, хүн муулах зэрэг нь адгийн эрийн шинж хэмээн Монгол эрчүүд цээрлэж байжээ.

Ноён урваач нохой шарваач. Эрийн муу эмд…

 

Эрх чөлөө, ардчилал, хүний эрх, хүний онцлог шинж гэсэн сайхан үгнүүдээр халхавч хийж өөрсдийгөө өмөөрч дутагдалтайгаа эвлэрч байхаар одооноос зоригтой шударга байж өөрсдийгөө өөрчлөе Эрчүүдээ!

Одоо… эсвэл хэзээ ч Үгүй!!!

 

Эрүүл, Зоригтой, Тэвчээртэй, Чадалтай, Оюунлаг, Хүнлэг, эх оронч байхыг хичээж

Эзэн Чингис хаан, тулгар төр тусгаар тогтнол Монгол улс, Монгол үндэстнээрээ омогшиж амьдарцгаая Эрчүүдээ!

Монгол бүсгүйн хайрыг татсан хайрлахгүй байхын аргагүй, гэр бүл эх орон, улс үндэстэндээ хүндтэй Жинхэнэ Монгол эр хүн байх нь зөвхөн таниас л хамаарна!

Амжилт хүсье! Мөнх тэнгэр ивээх болтугай!

S.Bataa 2011

http://bataa2011.wordpress.com/

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.

Монголын эрэгтэйчүүд эмэгтэйчүүдээсээ 9.4 жилээр бага насалж байна

1 өдөр 1 цагийн өмнө.            

Дэд онцлох 2                                                
 

Өнгөрсөн жилээс эхлэн Эрүүл мэндийн сайдын тушаалаар жил бүрийн гуравдугаар сарын 18-ны өдрийг “Эрэгтэйчүүдийн эрүүл мэндийг дэмжих өдөр” болгон тэмдэглэн өнгөрүүлж байхаар шийдвэрлэсэн. Энэ хүрээнд “Эрчүүдээ хайрлая” уриан доор анх удаа Эзэн Чингисийн талбайд зохион байгуулж, төрийн болон хувийн хэвшлийн эрүүл мэндийн байгууллагын 20 гаруй эмч, эмнэлгийн мэргэжилтнүүд давхардсан тоогоор 3000 орчим иргэдэд үнэ төлбөргүй үзлэг хийж, зөвлөгөө өгсөн билээ.

5

Тэгвэл  маргааш тохиох “Эрэгтэйчүүдийн эрүүл мэндийг дэмжих өдөр”-өөр дараах үйл ажиллагаа явуулна. Үүнд:

1. Бодлогын түвшинд “Эрэгтэйчүүдийн эрүүл мэндийг дэмжих” стратегийг шийдвэр гаргагчдад болон хүн амд олон нийтийн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслэлээр дамжуулан танилцуулна. Мөн УИХ-ийн эмэгтэй гишүүдийн бүлэгтэй хамтран “Эрэгтэйчүүдийн эрүүл мэнд”-ийн асуудлаар Төрийн ордонд нээлттэй хэлэлцэнэ.

2. Анхан болон болон хоёрдогч, гуравдагч шатлалын эрүүл мэндийн байгууллага тус бүр “Эрэгтэйчүүдийн эрүүл мэндийг дэмжих өдөрлөг”-ийг зохион байгуулж харьяа хүн амд эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээ, эрүүл мэндийн боловсрол олгох сургалт, сурталчилгаа явуулна.

3. Олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслэл /фэйсбүүк, твиттер, блог, вебсайт, үүрэн телефон холбоо/-ээр дамжуулан “Эрэгтэйчүүдийн эрүүл мэндийг хамгаалах, дэмжих, урьдчилан сэргийлэх мэдээлэл, сургалт, сурталчилгааны ажлуудыг хүргэхээр төлөвлөжээ.

 5

Монгол Улсын Эрэгтэйчүүдийн эрүүл мэндийн өнөөгийн байдал

Дундаж наслалт: Монгол Улсын нийт хүн амын 48.6 хувийг эрэгтэйчүүд эзэлдэг. Эрэгтэйчүүдийн дундаж наслалт 64.9, эмэгтэйчүүдийн дундаж наслалт 74.3 жил буюу дундаж наслалтын зөрүү нь 9.4 жил байна. Дундаж наслалтын зөрүү нь аль ч улс оронд байдаг хэдий ч манай улсад дэлхийн дундаж үзүүлэлтээс 2.5 дахин их байна.  Энэ нь эрэгтэйчүүдийн эрүүл мэнд тулгамдсан асуудал болж байгааг харуулж байна.

6

График 1. Дундаж наслалт

 Эрэгтэйчүүдийн нас баралт: 2012 оны байдлаар бүх насны бүлэгт эмэгтэйчүүдтэй харьцуулахад өндөр төдийгүй 10000 хүн ам тутамд 75.8 эрэгтэй, 44.3 эмэгтэй нас баржээ.

 5

Хүснэгт 1. Нас баралт, тэргүүлэх 3 шалтгаан/10000 хүн амд/

Нас баралтын үзүүлэлт Эр Эм
Нийт нас баралт 75.8 44.3
Зүрх судасны тогтолцооны өвчин 25.02 17.04
Осол гэмтэл гадны шалтгаант 18.85 4.07
Хавдар 14.74 10.67

 

Зүрх судасны тогтолцооны өвчний нас баралт: Манай оронд жилд дунжаар 17 мянга гаруй хүн нас барж байгаагийн 62 хувь нь эрэгтэйчүүд байна. Нас баралтын шалтгааныг эмэгтэйчүүдийнхтэй харьцуулахад зүрхний шигдээсээр 3.1, даралт ихсэх өвчнөөр 2.3, тархины цус харвалтаар 1.7 дахин их байна.

 5

Осол гэмтэл, гадны шалтгаант нас баралт: Осол гэмтлийн улмаас жилд нас барж байгаа эрэгтэйчүүдийн тоо эмэгтэйчүүдээс 3 дахин их, амиа хорлолт 7 дахин өндөр байна. Авто замын осолд эрэгтэйчүүд эмэгтэйчүүдээс 4 дахин илүү өртдөг. Ялангуяа 15-64 насны эрэгтэйчүүдийн дунд осол гэмтлийн шалтгаант нас баралт тухайн насны эмэгтэйчүүдтэй харьцуулахад 5 дахин их байна.

 5

Хавдрын шалтгаант нас баралт: Нөхөн үржихүйн насны эрэгтэйчүүдийн нийт нас баралтын 45.6 хувийг хорт хавдар эзэлж байгаа нь тухайн насны эмэгтэйчүүдтэй харьцуулахад 1.5  дахин их байна. Ялангуяа эрэгтэйчүүдэд  элэг, уушигны хорт хавдраар нас барах нь эмэгтэйчүүдээс 8.2-11.3 хувиар илүү байна.

 5

Эрэгтэйчүүдийн амьдралын буруу хэвшил

Архи, тамхины хэрэглээ, хөдөлгөөний хомсдол, зохисгүй хооллолт зэрэг амьдралын буруу хэв маяг, дадал зуршил эрэгтэйчүүдэд илүү байгаагаас халдварт бус өвчинд өртөмтгий байна.

 График 2. Сард 6-аас дээш удаа архи                                             График 3. Тамхины хэрэглээ (хувиар)

хэтрүүлэн хэрэглэсэн байдал (хувиар)

5

График 4. Эрэгтэйчүүдийн биеийн жингийн индексийн үнэлгээ

 

Эрэгтэйчүүдийн  архи, тамхи, давс, хөдөлгөөн болон, цусны даралт ихсэх өвчний талаарх мэдлэг, хандлага, дадал: Судалгаанд хамрагдсан хүн амын дийлэнх (95.3 хувь) нь тэмдэглэлт өдрүүдээр архи согтууруулах ундааг их хэмжээгээр хэрэглэдэг ба найз нөхөд дарвиж архидах явдал хамгийн гол (89.5%) түгээмэл шалтгаан болж буй хэвээр байна. Архины хамааралтай болсныг илэрхийлэх шинж болох өглөө сэрэнгүүт архи уух нь 7.3 хувиар (хотод 7.1%, хөдөөд 8.49) буурсан боловч  энэ дадал эрэгтэйчүүдэд эмэгтэйчүүдээс 4 дахин их, хөдөө орон нутагт хотоос их байна.

5

Тамхины хор хөнөөлийн талаарх хүн амын ойлголт ерөнхийдөө хангалттай байгаа ч хүн амын бараг тал хувь (49.3%), ялангуяа эрэгтэйчүүдийн дунд дам тамхидалтын хор нөлөөнөөс өөрсдийн эрүүл мэндээ хамгаалах эерэг хандлага дутмаг байна.

5

Илүүдэл жинтэй байх нь эрүүл мэндэд аюултай гэсэн эерэг хандлага хүн амын дунд нэмэгдэж байгаа боловч илүүдэл жинтэй байх нь эрүүл мэндэд “бага зэргийн аюултай” гэсэн хандлага эрэгтэйчүүдийн дунд байсаар байна.

 5

Судалгааны хүрээний хүн амын 44.4 хувь Цусны даралт ихсэлтийн талаар огт мэдэхгүй эсвэл сонссон төдий ойлголттой, уг асуудлаарх эрэгтэйчүүдийн мэдлэгийн түвшин эмэгтэйчүүдээс харьцангуй доогуур байна. Хүн амын бараг тал хувь нь (47.8 хувь), ялангуяа эрэгтэйчүүд  чихрийн шижингийн талаар мэдлэг дутмаг байна гэсэн судалгааг ЭМЯ, ДЭМБ, ММСС –аас гаргажээ. Тиймээс маргааш болох “Эрчүүдийн эрүүл мэндийг дэмжих өдөр” эмнэлгийн байгууллагууд эрэгтэйчүүдэд зориулсан үзлэг оношлогоог хийх юм. Мөн Эрүүл мэндийн яамнаас их дээд сургуулиудын захирлуудтай уулзаж, эрэгтэй оюутнуудын эрүл мэндийг асуудлаар хамтарсан уулзалт хийхээс гадна эрэгтэйчүүд олноор суралцдаг их, дээд сургуулиудад очиж лекц уншихаар төлөвлөжээ.

 5

П.Наран 

http://www.shuud.mn/?p=337278

“Хамтын халуун сэтгэл” төрийн бус байгууллагын тэргүүн З.Сарантуяа: Залуус хүмүүнлэгийн үйлс хийснээр хүн байх, хүн чанараа гээхгүй байхад суралцдаг

З.Сарантуяа: Залуус хүмүүнлэгийн үйлс хийснээр хүн байх, хүн чанараа гээхгүй байхад суралцдаг
Өчигдөр 17 цаг 8 минут
“Би Монголоо ингэж хөгжүүлнэ” буландаа “Хамтын халуун сэтгэл” төрийн бус байгууллагын тэргүүн З.Сарантуяаг урьж ярилцлаа.

-З.Сарантуяаг “Хамтын ха­луун сэтгэл” ТББ-ын тэргүүн гэд­гээр нь хүмүүс мэддэг. Харин төгссөн сургууль, мэргэжлийнх нь талаар төдийлөн мэдээлэлгүй байгаа болов уу. Ямар сургууль төгссөн бэ? -Би улс төр судлаач мэргэжил­тэй. БНХАУ-ын Хэбэй их сур­гуу­лийг 2008 онд улс төр судла­лын мэргэжлээр төгссөн. Одоо Удирд­лагын академид Тө­рийн удирд­лагын чиглэлээр магистр хамгаалах гээд сурч байна.
-Улс төр судлаач мэргэжилтэй атлаа яагаад хүмүүнлэгийн ажил хийх болов? -Хүн их сонин юм билээ. Өмнө нь хүмүүнлэгийн ажлыг цаг гар­вал найзуудтайгаа нийлээд хийдэг бай­сан ч бүх сэтгэл зүрх, цаг заваа зарцуулаад хийнэ гэж боддоггүй бай­лаа. Бие сэтгэлээрээ энэ ажил­даа дурладаг болчихсон. Улс төр судлал миний хувьд одоо хийх ажил биш. Эхлээд улс орныхоо хөгжил дэв­шил, нийгмийн амьдралд хувь нэмрээ оруулж байгаад хэрвээ улс төрийн салбарт миний хэрэгцээ гарвал орж ажиллана даа. /инээв/
-Улс төр судлаач гэх мэргэ­жил тийм ч түгээмэл мэргэжил биш байх. Улстөрчид дунд ч гэсэн улс төр судлаач гэх мэр­гэ­жилтэй хүн цөөхөн юм билээ. Энэ мэргэжлийн давуу тал нь юу байна вэ? -Энэ мэргэжлийг манай аав на­дад сонгож өгсөн юм. Хятад хэ­лээр эхлээд суралцаж байгаад яваан­­даа улс төр судлаач гэх мэр­гэжлийг сонгосон. Би улс төрийн ал­банд ажилладаг. Гэхдээ улс төр судлалаар төгсөөд яг мэр­гэж­лийн­хээ дагуу ажиллаж байгаа хүн бараг л байхгүй. Улстөрчид янз янзын мэргэжилтэй хүмүүс бай­­даг шүү дээ. Гэхдээ улс тө­рийн нэг шинэ үе ирэхэд яг энэ мэр­гэж­лээр төгссөн, мэргэжлийг нь эзэмшсэн залуус гарч ирнэ.
Одоо залуус энэ мэргэжлийг их со­нирхож, суралцдаг болчихсон. 2020 оноос хойш магадгүй дандаа мэр­гэжлийн улс төр судлаачид УИХ-д орж, хууль батлаад суух болов уу. Миний мэдэх маш олон мундаг залуус энэ мэргэжлийг эзэмшиж, улс орны хөгжил, улс төрийн тө­лөвшил гээд олон зүйлийг хийж хэрэгжүүлж байгаа. Гадаадад энэ чиглэлээр мэргэжил эзэмшиж ирээд өөрийн улсдаа харьцуулсан судалгаа хийгээд явж байгаа.
-Гадны улс орнуудад мэр­гэжил эзэмшинэ гэдэг том зав­шаан. Гэхдээ залуус төрийн мөнгөөр сурчихаад эх орныхоо хөгжил цэцэглэлтэд хувь нэмрээ оруулахаас зайлсхийгээд байх шиг. Нэр нь хүртэл жагсаалтаар гарчихсан байсан шүү дээ? -Төрийн зардлаар сурчихаад сур­сан мэдлэг, боловсролоо өөр зүйлд зарцуулж байгаа хүмүүсийн жаг­саалтыг харсан. Анхнаасаа л гадагшаа явуулж сургахдаа их маапаантай явсан юм шиг санагд­даг. Төгсөөд ирсэн залуус олон бай­гаа. Гэхдээ ирээгүй миний үеийн болон надаас дээшээ насны за­луусын ихэнхи нь дандаа л сайд дарга, аль нэг газрын дарга, баячуу­дын хүүхдүүд байгаа юм. Жагсаалтыг харахад л ойлгомжтой санагдаж байсан. Одоо бол тийм биш болсон. Шалгалт шүүлэг, боловсролын тогтолцоо нь арай өөр болж байгаа учраас үнэнчээр тэнцэж, эргэж ирээд улс орныхоо хөгжил цэцэглэлтэд хувь нэмрээ оруулаад явах боломжтой.
-Мэргэжлээ үнэхээр сайн эзэм­шээд эргээд ирэхэд хүссэн ажил, цалин хангамж нь байдаг­гүй гэж тэд тайлбарладаг. Га­даа­­дад мэргэжлээрээ ажиллах­гүй ч авч байгаа тэр ца­лин хан­гамжийг манайд мэргэж­лээ­рээ ажиллаад авч чадахгүй гэх жишээний. Чиний хувьд тийм зүйл тохиолдов уу? -Ажиллах орчин нөхцөл үнэндээ байхгүй. Нуугаад яахав. Манай улсын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэм­жээ ямар билээ. Боловсролтой, мэд­лэгтэй залуусыг үнэлэх үнэ­лэмж ямар байгааг надаар хэлүү­лэх­гүй мэдэх биз. Гадаадын хө­рөнгө оруулалттай компаниуд бол тодорхой хэмжээнд үнэлдэг. Тө­рийн, төсвийн байгууллага бол хангалттай үнэлж чадахгүй бай­гаа. Миний хувьд төгсөөд юу хийх вэ гэдгээ маш сайн тооцоолж ир­сэн.
Гэтэл тооцоолсноос шал өөр орчинд орчихсон. Сарынхаа ца­линг анх аваад их гайхаж байсан юм. Сарын цалин гэж 300 гаруй мянган төгрөг авчихаад үнэхээр гайхсан. Гэтэл гадаадын хөрөнгө оруу­лалттай компаниас Хятад, Гол­ланд хариуцсан захирлаар ажил­лах хоёр сая төгрөгийн цалинтай аж­лын санал ирж байгаа юм.
Гэхдээ би өөрийнхөө мэргэжлийн дагуу ажил­лахыг хүссэн учраас бүгдийг багаас нь эхэлмээр санагдсан юм. Тэгээд л төрийн албан хаагч болсон доо. Мэдлэг боловсролтой за­луусыг үнэлэх үнэлэмж муу бай­гаа учраас залуу мэргэжлээрээ биш цалин харж ажилд ороод байна. Төр засгийн алдаа юм болов уу гэж хардаг юм.
-Ямар алдаа гэж…? -Жишээ нь өнөөдрийн төр засаг оюутнуудад сар бүр 70.000 төгрөг өгдөг болсон. Юу бүтээсэн гэж тэд мөнгө авах гээд байна вэ. Тэд сурах ёстой зүйлээ сураад, улс орныхоо хөгжлийн төлөө өөрийнхөө авьяас, хөдөлмөрөө гаргах ёс­той. Гэ­тэл тэднийг бэлэнчлэх сэтгэл­гээнд сургаж байгаа. Сурч бо­ловс­рохдоо зарцуулдаг эсэх нь тодор­хой бус. Мөнгө нь буусан хоёр гур­ван өдөрт аль газрын баар, паб, хоол­ны газарт хөрөнгө оруулж бай­гаа нь худлаа биш.
Тэгж дэ­мий шахуу үрж байгаа татвар тө­лөгчдийн мөнгийг мэргэжлийн бэлтгэгдчихсэн боловсон хүчнийг эх оронд нь ажиллуулах дэмжлэг болгож өгвөл зүгээр юм. Тэд сурч төгсөөд илүү их цалинтай, бо­ломж дүүрэн ажилд очиход нь зар­цуулах ёстой. Өөрөөр хэлбэл, оюутан байхдаа өөрсдийн хичээл зүтгэлээр суралцсан чадалтай за­луус бэлтгэгдээд салбартаа гараад ирэ­хэд нь хангалттай хэмжээнд үнэлдэг тогтолцоо руу ормоор байна. Хичээлдээ суудаг эсэх нь мэдэгдэхгүй, дөрвөн жи­лийн дараа багш нар нь ч танихгүй ша­хуу төгсч байгаа залууст бол төр мөнгө өгөх  хэрэг алга. Шал­галт дөхөөд ирэхээр багш на­раасаа дүн, диплом гуйхад л тэр мөнгийг зарцуулж байгаа шүү дээ. Хатуухан л хэлэх хэрэгтэй.   -Хүмүүнлэгийн үйлсийг мон­голчууд маань нэг их сайн ойлгох­гүй явсан үе бий. “Улаан загалмай”, “Дэлхийн зөн” гэх мэт олон улсын хүмүүнлэгийн ажлууд л хийгдэхээс монгол залуус нэгдээд хүмүүнлэгийн үйлс хийж байгаа нь их сонир­холтой санагдсан учраас ярилц­лага авмаар санагдсан юм? -Улсынхаа хөгжлийг бид залуу үеэрээ төсөөлдөг. Залуус ямар хүн болж төлөвшиж байгаагаас ту­хайн улс цаашдаа ямар замналаар хөг­жих вэ гэдэг нь харагдана. Тиймээс би улсын хөгжлийг залуусаас олж харах гэж хичээдэг. Залуус бүгд л хүссэн мэргэжлээрээ улс эх орныхоо хөгжилд хувь нэмрээ оруу­лах гэж сэтгэл зүрхээ гаргаж байгаа ч учир дутагдалтай зүйл олон бий. Хэт их албан тушаалд шунах, өөрийн пиар, карьер хөөдөг болчихсон.
Анхнаасаа л дээшээ өгсөх юм шиг сэтгэсэн залуус хэзээ ч цаашаа явахгүй. Улс төр лүү ийм сайхан дардан замаар өгсөж очсон хүмүүсийн эх орноо гэх сэтгэл нь маш бага болно. Надтай маш олон залуус ярилцаж байсан. Би баян чинээлэг, хөрөнгөлөг эрх­мүүдийн дэргэд зүгээр л энгийн тө­рийн албан хаагч.
Гэтэл тэр баян, сайд дарга нарын хүүхдүүд учраас би мөнгөтэй, өөрийн гэсэн ажил, ал­бан тушаалтай болчихоод дараа нь хүмүүнлэгийн ажил хийнэ гэж яри­на. Үнэн чанартаа бол мөнгөтэй, ал­бан тушаалтай болчихсон хүн хэ­зээ ч халуун сэтгэл гаргаж, хүмүүн­лэ­гийн үйлийг жижиг зүйлээс нь эхэлж харахгүй. Нэг том цэцэрлэг ба­риад л, сургууль байгуулчихвал хү­мүүнлэгийн ажил юм шиг сэт­гэдэг.
Гэтэл нийгмийн сайн сайхны тө­лөө хийж байгаа зүйл багаасаа л эхлэх ёстой. Өнөөдөр гудамжинд маш олон хүүхэд гэр оронгүй, өмсөх хувцас идэх хоолгүй байна. Хэдэн малаа зараад хот бараадсан ч ажил эрхэлж чадахгүй, өлөн зэлмүүн амьдарч байгаа хэдэн мянган өрх айл байгаа. Энэ болгонд бид анхаарах ёстой. Эмнэлэг барих гэх мэтээр том хараад л бага харагдаж байгаа маш олон эмзэг асуудлыг орхигдуулж байгаа.
Манай залуусын хувьд жижиг, том гэж хардаггүй. Бидэнд нэг төгрөгийн ч санхүүжилт байхгүй. Гэхдээ бид сайхан сэтгэлийн хүчээр нийгмийн эмзэг бүлгийнхэнд хүрч чаддаг. Монголчууд их өөр болсон. Өнөөдөр миний өгсөн 10 мянган төгрөг хүмүүст буян болж чадна. Би хүмүүнлэгийн үйлд хувь нэмрээ оруулж байна шүү гэдэг сэтгэлтэй болж чадсан нь мундаг чанар.
-Дан ганц нийслэл гэлтгүй орон нутаг, гадаадад байгаа мон­голчууд ч танай байгууллагын үйл ажиллагаанд нэгдэж ажилла­даг юм билээ? -Анх цөөхүүлээ байсан. Нэг хүнд гэр аваад өгчих үү гээд л гүйдэг байлаа. Гэтэл үйл ажиллагаа маань өр­гөжсөөр маш олон залуусыг эг­нээн­дээ нэгтгэсэн. Залуус их өөр сэтгэлгээтэй болчихсон байна. Өөрөөс нь илүү ядарч яваа нэгэндээ тус­лахсан гэсэн хүнлэг сэтгэл нь мон­голчуудыг нэгтгэж чаддаг. Тийм­дээ ч нийгмийн сайн сайхны тө­лөө нэгдэж чаддаг гэдгийг манай группийн үйл ажиллагаа харуулдаг гэж боддог юм. 2011 онд анх нэгдэж байсан ч хоёр жилийн хугацаанд маш олон ажлыг эхлүүлсэн байна. Цаашдаа ч олон ажлыг хийх итгэлтэй байгаа.
15 оронд ажиллаж амьдарч байгаа монголчууд нэгдсэн. 500, 1000, 2000-аараа нэгдэж групп болоод хүмүүнлэгийн ажлаа хийнэ. Сайн санааны үндсэн дээр шүү дээ. Мөнгө өгөх нь гол биш. Тэнд чин сэтгэл, миний оролцоо чухал юм байна гэдгийг залуус ойлгодог болж. Энэ чинь улс орныхоо хөгжил цэцэглэлтэд өөрийн хувь нэмрээ оруулж байгаа нэг хэлбэр шүү дээ. Сайн дурын хийх ажил учраас бидний өмнө ямар хүнд үүд хаалга маань нээлттэй. Хүнд сэтгэл байвал юуг ч хийж болдог гэдгийг харуулахыг хичээдэг.
-Залуусын ухамсар доройтсон. Архи хэрэглэж, хүчирхийлэл үйл­дэж байна гэх муу муухай мэ­дээлэл их байдаг. Харин энэ мэт хүмүүнлэгийн тэр дундаа чин сэт­гэлийн ажил залуусыг зөв хүн бол­гож төлөвшүүлэхэд том алхам болж байгаа болов уу? -Чамтай санал нэг байна. Бидний дунд маш олон янзын хүмүүс байдаг. Наймдугаар ангийн хүүхдээс эхлээд 60, 70 хүрсэн өвөө, эмээ нар ч халуун сэтгэлээр нэгддэг. Тэд нэг нэгнээсээ үргэлж суралцдаг. Бааранд орж бүжиглэх сонголт хийдэг байсан залуус хүмүүнлэгийн үйлс хийдэг болсноор энэ мөнгөөр нэг айлын хоногийн хоолыг аваад өгчихье гэх сэтгэлтэй болно. Нийгмийн бүх шатанд очиж, ядарч байгаа, хүчирхийлэлд өртөж, эрхээ зөрчүүлсэн хүмүүстэй харьцаад ирэхээрээ залуусын сэтгэлгээ их өөр болдог. Аливаа асуудлыг арай өөр өнцгөөс харна. Амралтын өдрөөр залхуурч, гадуур тэнэж явахаар ядарсан нэгнийх нь гэрийг цэвэрлээд, усаа авч чадахгүй байгаа өвөө, эмээгийн усыг нь дөхүүлээд өгчих хүнлэг сэтгэлтэй болно. Хүн чанартай, хүн болж төлөвших л асуудал юм шүү дээ.
-Үйл ажиллагаа нь жигд явагдаж байгаа хүмүүнлэгийн байгууллагууд ихэвчлэн ашгийн төлөө ажиллаад байна уу. Энэ талаар ямар бодолтой явдаг вэ? -Ашиг хардаг байгууллага маш их байна. Өнгөрсөн зун манай байгууллагад Японы хүмүүнлэгийн байгууллага хандаж байсан юм. Тэд өмнө нь ийм үйл ажиллагаа явуулж байсан хүүхдийн асрамжийн газар байгуулах гэсэн юм гэж хандсан. Гэхдээ бид хамтраагүй. Учир нь их бараан түүхтэй газар байсан. Өмнө нь бидэн шиг сайн дурын байгууллагад санал тавиад асрамжийн газар байгуулж байсан ч дараа нь хоёр байшинг нь өөрсдийнхөө нэр дээр аваад шал өөр үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн юм билээ. Хүүхдүүд хооллох нь ямар ч ашиггүй.
Тиймээс ашгаа бодоод бидэнтэй нэгд гэх санал тавьсан байгаа юм. Иймэрхүү тохиолдол олон бий. Ер нь хамтарч ажиллах санал ирдэг ч эцсийн дүндээ ийм ашигтай ажиллах юм гэж ярьдаг. Бидэнд ашиг хэрэггүй. Хүн болж төлөвшихийн эхлэл учраас бид өөрсдийнхөө хүчээр ажлаа үргэлжлүүлээд явна. Мянган төгрөгөө нийлүүлээд хув­цас тараагаад явж л байсан. Өөрс­дийнхөө хүчээр ажиллаж чаддаг гэдгээ харуулчихаад дараа нь үнэхээр л нийгмийн сайн сайх­ны төлөө ашиг харахгүйгээр ажил­лаж чадах байгууллага байвал хам­тарч ажиллахыг үгүйсгэхгүй. Хүмүүн­лэгийн гэх төрийн бус байгууллага маш олон байдаг юм билээ.
-Залуусын хийсэн бүтээснийг үгүйс­гэсэн мэдээлэл их гардаг бо­лолтой юм. Шантрах үе гарна биз? -Монгол Улсын бүх л хогийн цэ­гээр явж хувцас тарааж, хооллосон. Хи­чээ­лийн хэрэгсэл хэрэгтэй бол тэдэнд туслаад л явдаг. Улаан­чу­луутын хогийн цэг дээр ч байн­га л очдог. Тэнд Японы хө­рөн­гө оруулалтаар сэндвичэн барил­га ба­ригдсан байгаа нь их олзуурхууш­тай санагдаад тэнд номын сан бай­гуулж, чөлөөт цагаа өнгөрүүлэх жижигхэн өрөөтэй болгох гэж зорьсон юм. Адилхан хүмүүс байгаа.
Хувцас, хоол хэрэгтэй байгаа ч хүүхдүүдэд боловсрол бас чухал. Орчлонгийн сонин сайхныг таньж мэдэж, хүн болж төлөвших асуудал хамгаас чухал. Тэднийг өрөвдөж энэрээд өдөр болгон хоол, хувцас өгөхөөс гадна хүн болгож төлөвшүүлэх хэрэгтэй. 13 настай хүү аав ээж дүүгээ тэжээхийн тулд сургуулиа орхиод хог түүдэг. Гэсэн ч тэр хүүгийн сэтгэлд сургуульдаа сурахсан, ном унших юмсан гэсэн хүсэл нь унтраагүй байсан. Сараа эгчээ би хичээлдээ сурмаар байна. Одоо очвол сургууль маань намайг авах болов уу гээд л ярина. Тэр үүднээс жижигхэн сургалтын танхим байгуулж, номын сан хүртэл байгуулсан юм. Тэнд маш олон хүмүүс ирнэ. Бичиг үсэг мэдэхгүй нь сурахын тулд хичээгээд сууж байгаа нь нийгэмшүүлж байгаа нэг том ололт амжилт биз дээ.
Төр биш юм гэхэд төрийн бус байгууллагууд тэдэнд гарц зааж өгөх ёстой. Гэтэл бидний ажлыг нэг сэтгүүлч маш эвгүй талаас нь олж харсан. Удахгүй Улаанчулуутын хогийн цэг дээр загварын шоу үзүүлэх нь дээ гэж бичсэн байгаа юм. Хэлэх үг ч олдоогүй шүү. Энэ ямар сэтгэхүйтэй хүн бэ гэж эмзэглэж байсан. Ш.Сайхансамбуу, “Буян”-ийн Жаргалсайхан гэсэн хүмүүстэй хоёр хоногийн хоолны мөнгөний төлөө ажилладаг хогийн цэгийн хүүхдүүдийг жишиж бичсэн байгаа юм. Уншаад гутарсан. Аливаа юманд саад байдаг гэдэг учраас шантрах үе гардаг ч сайхан энерги нь илүү учраас тоодоггүй. Гэхдээ тэндээс бид буруу алхах, алдах эрхгүй гэдгийг л хамгийн сайн ойлгодог доо.
-Та нарыг амбийц хөөж байна гэж шүүмжилсэн юм болов уу даа. Амбийц хүнд байх хэрэгтэй гэж боддог уу? -Залуус надаас яг наад асуултыг чинь асуудаг. Саяхан Залуучуудын холбооноос зохион байгуулсан залуусын уулзалтад нэг оюутан охин асууж байсан юм. Амбийц хүнд байх хэрэгтэй. Гэхдээ олон янз. Би чадна гэсэн бардам хүмүүс амбийц хөөнө. Эсвэл худлаа дүр эсгэж амбийцлана. Нэр хүнд хэрэгтэй гэж зүтгэдэг хэсэг байна. Хэт их амбийц хэрэггүй. Яах юм бэ. Бид цөөхөн хэдхэн монголчууд. Цөөхүүлэхнээ байж нэг хэсэг нь нэр төр хөөцөлдөж хийрхээд байвал юу болох вэ. Зааланд тоглож инээж хөхрөөд явж байсан залуу ганцхан цагийн дараа нас барчихлаа.
Тэгэхээр хүн тэр амбийц гэгчийг аваад үхэхгүй шүү дээ. Хоолоо олж идэх хэрэгсэл болгосон хүмүүс олон бий. Гэхдээ тэр хүн хүрээллээсээ гарч чадахгүй. Өөрийг нь тойроод яг л тийм хүмүүс. Тэрнээс илүүг харж, илүү өөр нийгмийг үзэж чадахгүй учраас хүн байхын утга учраа ал­даж, энэ насандаа жүжиг тоглож яваад л дуусна. Өөрийнхөө х­ү­­рээл­лээс хальж гадна орчинтой сайн танилцах ёстой. Гадаа га­раад салхи амсаад үзчих хэрэгтэй юм, уул нь.
-Хогийн цэгээс эхлээд гэр хороол­лын булан тохойд ажил­лаж  явахад бид үнэхээр хөгжөөд сайхан болоод байгаа юм харагдах юм уу. Эсвэл би хэтэрхий бараан талаас нь хараад байна уу? -Гэр оронгүй, хогийн цэг дээр ажиллаж байгаа хүнтэй уулзлаа. Харах хандах хүнгүй ахмадуудтай уулзана. Гэр хороололд амьдрах гэж зүтгэж яваа ядарсан, хүчирхийлэлд өртсөн олон эмэгтэйчүүд, хүүхдүүд­тэй уулздаг. Төрийн албан хаагчдын хү­рээлэл дунд ч би өөрөө байна. Энэ бүх­нээс харахаар монголын нийгэм гурван үе шаттай болчихож. Нэг хэсэг нь ядуу. Нөгөөх нь ажилчин.
Харин үлдсэн хэсэг нь дээд цэгт хүртэл баяжчихсан, ажил хийж цалин авах нь сонирхолгүй болчихсон хүмүүс. Хог түүж амьдарч байгаа тэдэнд хоногийн хоол, хүн төрхөө алдахгүй нийгэмшиж амьдрах нь л чухал. Ажлаа хийгээд, хувь хувиа борлуулаад явж байгаа хэсэг нь хэтэрхий том руу зүтгэж чадахгүй. Ажлаа л сайн хийгээд амьдралаа болгоод явах л чухал. Ийм гурван үе шаттай нийгэмд амьдраад байгаа гэж харагддаг.
-З.Сарантуяагийн ойр тойронд ихэвч­лэн залуус ажилладаг. Тэр залуус юунд хүрэхийн тулд тэ­мүүлж байна вэ. Залуусын орон гэдэг атлаа залууст чиглэсэн бод­лого энэ улсад алга. Тэдний хү­сэл тэмүүллийг сонсоод, бас өөрий­гөө сонсоход юу хэлж байх юм? -Залуус маш олон зүйлийг хүсдэг. Салбар, салбарын мэргэжилтэй хү­мүүс учраас олон өвөрмөц ертөнц хараг­дана. Сэтгэл байвал бид хам­тарч чаддаг юм байна гэдгийг манай за­луус харуулж байгаа. Хүнийг хүн гэж хардаг, хүндлэх ёс хаана байх, аав ээж, амраг ханиа, ах дүүгээ хайрлах сэтгэлд тэд суралцаж байна. Дээр хэлсэнчлэн нэг хүрээллээс гарч, нийгмийг тэр чигт нь харж чаддаг болж байгаа юм.
Энэ л чухал. Боловсрол хүний толгойнд байдаг. Харин хүн байх, хүн чанараа гээхгүй байх гэдэг зүйлийг олж авахын тулд залуус тэмүүлж байдаг. Наймдугаар ангийн хүүхэд би Харвардад сурна гэж зорилт тавиад нийгмийн болж бүтэхгүй байгаа асуудлаар нийтлэл бичээд сууж байна.
Залуусын сэтгэлгээ өөр болсон гэдгийг л хэлье. Бидэнд сайхан ирээдүй байна. Ололт амжилт зөндөө ирнэ. Тэрнийг хугацаанаас нь өмнө шүүрэх гэж яарах хэрэггүй. Ололт амжилт чухал биш. Эхлээд хүн болж төлөвшчихсөн байхад ололт амжилт аяндаа өөрөө хүрээд ирдэг гэдгийг л үе тэнгийн залуустай хэлмээр санагддаг юм. Бидний үр хүүхэд үлдэх учраас хамтдаа илүү их зүйлийг бүтээе гэж хэлье дээ.
Б.Өнөртогтох

Эх сурвалж: www.mminfo.mn

“Агуу хүмүүний 8 үнэн” сургааль

Өнөөдөр 13 цаг 41 минут

3bfa2cbd3a77cfb6big

 

Домгоос үзэхэд Бурхан багш (Гаутам Будда) хүмүүн бидний өөрөөсөө хүсвэл зохих 8 шинж чанарыг “Агуу Хүмүүний 8 үнэн” нэртэй сургаалиар хэлж үлдээсэн гэдэг. Зэн багш Доген мөн таалал төгсөхөөсөө өмнө Буддагийн дээрх сургаалийг тодотгон тайлбарлаж үлдээсэн байдаг.
Дээрх гэгээнтнүүд чухам ямар шинж чанарыг эрхэмлэх талаар бидэнд хэлж үлдээхийг хичээсэн юм бол?
1. Багыг хүсэх Хүслээс бүр мөсөн ангижрах нь хүмүүн бидэнд боломжгүй нь тодорхой. Ядаж л хүслээс ангижрахыг “хүсэж” байж ангижрах болохоор бас нэг хүсэл үлдчих гээд байдаг. Бүх хүслийг таягдаж хаях бодлоо хаяж багыг хүсэхийг хичээх хэрэгтэй болтой.
2. Ханаж цадсанаа мэдэж байх Ханаж цадахаа мэдэхгүй улс хичнээн баяжаад ч ядуу л байгаад байдаг. Байгаа юмандаа ханамжтай байж сурвал ядуу хүн ч баян мэт амьдрах.
3. Амар амгалан орших Элдэв чимээ шуугианаас холдож хоосон орчинд ганцаар байхыг эрхэмлэх нь амар тайван жаргал юм гэж Бурхан багш тодорхойлжээ.
4. Уйгагүй хичээж оролдох Чулуун дээрээс тасралтгүй ус дусаал байхаар чулуу хонхойж цоордогийг бид мэднэ. Уйгагүй хичээл оролдлогын үнэхээр сайхан жишээ.
5. Анхаарал, сонор сэрэмжээ алдахгүй байх Яг одоо байгаа орчиндоо, энэ мөчдөө анхаарлаа хандуулж, мэдэрч амьдрах тухай ойлголт юм.
6. Бясалгах төлөвт оршихыг хичээх Зазэн хэмээх суугаа бясалгал бол Бурхан багшийн өөрийнх нь хэрэглэдэг байсан бадамлянхуан суултаар сууж хийдэг бясалгал билээ. Түүнийг тогтмол хийж байхыг бидэнд хүсчээ.
7. Эрүүл ухаан, эрдэм мэдлэгийг хичээх Өөрийнхөө талаар байнга эрэгцүүлэн бодож, өөрийгөө ажиглаж байвал эрүүл саруул ухаанаа гээхгүй байж чадна гэж Бурхан багш тодотгожээ.
8. Дэмий хоосон ярианд оролцохгүйг хичээх Аливаа маргаанд ялагч гэж байдаггүй, ялагдагч ч гэж байдаггүй. Өөр өөрийн байр суурийг хамгаалах төдий. Энд хэн нэг нь зөв нөгөө нь буруу гэхээсээ илүү бие биеийн байр суурийг хүлээн зөвшөөрөх эсэх тухай л яригдах юм.

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.

Э.Түшиг-Эрдэнэ: Контрабасаар эмэгтэйчүүд тоглоод байдаггүй болохоор шүүгчид их гайхаж байсан

 

АНУ-д болсон олон улсын хөгжмийн наадамд монгол охин тэргүүн бай­ранд орж, гран при шаг­налын эзэн болжээ. Түүнийг Эрдэнэхүүгийн Түшиг-Эрдэнэ гэдэг бөгөөд Хөгжим бүжгийн коллежийн арваннэгдүгээр ангид сурдаг юм байна. Контрабас буюу босоо хийл хөгжмийн төрлөөр гадаадад болсон тэмцээн урал­даанд Монголоо тө­лөө­лөн анх удаа орол­цож, ийн­хүү сайхан амжилт гар­гасан түүнтэй ярилцлаа.

-Юуны өмнө баяр хүр­гэе. Манайхаас урьд нь контр­бассын төрлөөр гадагшаа тэмцээн уралдаанд орж байгаагүй шиг. Энэ удаад АНУ-д болсон олон улсын тэмцээнд оролцох саналыг анх хэн тавьсан бэ?

-Баярлалаа. Анх ийм тэм­цээнд оролцож байгаагаа мэдээгүй юм(инээв). Манай мэр­гэжлийн багш Л.Баасанхүү тэм­цээнд бичлэгийг чинь явуу­лах гэж байна гэсэн л дээ. Тэгээд  би хөгжмөө тоглосон. Сүүлд нь АНУ-д болдог олон улсын хүүхдийн “Крешинда” хөгжмийн наадамд бичлэгээ илгээснээ мэдсэн.

-Шалгаруулалтыг нь яаж явуулж байх юм. Ямар ая тоглов?

-Би “Кристянский танц” гэдэг орос ардын тариачдын тухай ая тоглосон. Энэ ая маш гоё хэмнэлттэй, цоглог. Тэмцээнд бичлэгээ ирүүлсэн хүүх­дүүдийг олон улсын шүүг­чид шүүж шалгаруулдаг юм билээ. Тэгээд мэйлээр хариуг нь илгээдэг. Надад ч хариу нь ингэж ирсэн. Энэ тэмцээнд ма­най­хаас надаас гадна хэд хэдэн хүүхэд оролцсон. Чамгүй амжилт гаргацгаасан шүү.

-Тэнд очоод хөгжмөө тоглож үзүүлсэн үү?

-Тэгсэн. Орон орны маш олон хүүхэд ирсэн байсан. Тэмцээнд оролцогчид цагийн хуваарийн дагуу шүүгч нарт хөгжмөө тоглож шалгуулсан. Ёслолын ажиллагаан дээр шагнал авсан хүүхдүүд тайзан дээр хөгжмөө тоглоцгоосон.

-“Крешинда” тэмцээн жил болгон болдог юм уу. Энэ удаад хичнээн орны хүүхэд өрсөлдөв?

-Герман, америк, австри, япон, солонгос, хятад хүүхдүүд оролцсон. Орон орны хүүхдүүд нас насны ангиллаар оролцдог тэмцээн. Контрабасаас гадна төгөлдөр хуур, утсан хөгжим, хийл, виолончель, үлээвэр хөгжим гэх мэт их олон төрлөөр хүүхдүүд өрсөлддөг.

-Тайзан дээр гараад хөгжмөө тоглоход ямар сэтгэгдэл төрж байв. Үзэгчид болон шүүгчид хэрхэн хүлээж авсан бэ?

-Босоо хийлийн төрлөөр анх удаа Монголоос олон улсын тэмцээнд оролцоод тэргүүн байранд орсон. Үзэг­чид болон ялангуяа шүүгчид  маш их гайхан хүлээж авсан. Учир нь контрабасаар эмэг­тэй­чүүд бараг тоглодоггүй юм билээ.

-Энэ тэмцээнд өөрийн­хөө хөгжмийг авч явсан уу?

-Надад контрабас байхгүй. Энэ чинь их үнэтэй хөгжим байгаа юм. Монгол мөнгөөр гурван сая гаруй төгрөг болдог. Би суруулийнхаа хөгжмийг л тоглодог. Харин АНУ руу явахдаа хөгжмөө авч яваагүй. Учир нь овор ихтэй болохоор. Тэнд очоод тайзан дээр гарахдаа тэр театрын хөгжмийг түрээсэлсэн. Нэг удаа тоглочихоод өгөхөд 70 ам.доллар төлдөг юм билээ.

-Урьд нь ингэж олон улсын тэмцээн уралдаанд оролцож байв уу?

-Үгүй ээ. Энэ бол миний хувьд анхных нь. Эх орондоо Чулуун гуайн нэрэмжит урал­даанд хоёр удаа оролц­­сон. Гэхдээ тийм их амжилт гаргаж байгаагүй. Учир нь тэр тэмцээн зөвхөн контрабас гэж дагнадаггүй. Хийл, виолончель, контрабас хөгж­мүүдийн дунд болдог юм.

-Контрабасыг тайзан дээр эрэгтэй хүмүүс тоглож байгаа харагддаг. Харин миний дүү яагаад энэ хөгжмийг сонгосон юм бэ?

-АНУ-д болсон олон улсын тэмцээний үзэгчид болон шүүгчид намайг контрбасс тог­лоход эмэгтэй хүүхэд боло­хоор нь их гайхан хүлээж авч байсан шүү. Би уг нь хүүхдийн орд­ны дууны дугуйлан болоод ёочин­гоор сурдаг байсан юм. Ингээд зургадугаар ангид орох жилээ Хөгжим бүжгийн сургуульд ёочингоор шалгуулахаар очсон. Тэр үед ёочингийн ангийнх нь хүүхэд бүрдчихсэн байсан. Тэгээд ятга, шанз хоёрын анги үлдсэн гэж байсан. Би алинд нь ч ормооргүй санагдаад, шийдэж чадахгүй бодоод зогсч байлаа. Тэгтэл Л.Баасанхүү багш маань ирээд “Чи их өндөр хүүхэд байна. Контрабас хөгжим тоглоход яг тохиромжтой. Сонгодог их сайхан хөгжим шүү дээ. Миний хүү дэлхийн хэмжээнд сэтгэ” гэсэн. Хамгийн гол нь контрбассыг өндөр хүн тоглодог юм билээ. Ингээд багш маань надад долоо хоног бодох хугацаа өгсөн. Ээж маань болохоор “Миний охин өөрөө л сонгож, шийдвэрээ гарга” гэж зөвлөсөн. Тэгээд л контрабасын ангид орсон доо.

-Контрабас чинь их нүсэр хөгжим шүү дээ. Анх хараад ямар сэтгэгдэл төрж байв?

-Эхэндээ маш их сүрдсэн. Сүүлдээ дасчихсан ш дээ. Ойролцоогоор бараг 10 кг байх аа.

-Одоо хөгжмөө өргөж дийлдэг болсон биз дээ?

-Тэгэлгүй яахав(инээв). Контрабас хөгжмийн гол онц­лог бол жааз болон сонгодог хөгжимд хэрэг­лэгд­дэг. Би энэ хөгжмийн төрлийг сонгосондоо маш их баярлаж явдаг.

-Танай сургуульд энэ мэргэжлээр хичнээн хүүхэд суралцаж байна вэ?

-Ерөнхий боловсролын сургуулийн зургадугаар ангиас эхэлж элсч ордог. 6-11 дүгээр ангийн 10-аад хүүхэд байдаг. Охидууд тун цөөн.

-Гэр бүлийнхнийхээ тухай танилцуулахгүй юу. Танайд урлагийн хүмүүс байдаг уу?

-Би өвөө, ээж, ахтайгаа амьдардаг. Ээж маань залуу­даа урлагийн хүн болно гэсэн мөрөө­дөлтэй байсан тухайгаа ярьдаг. Гэхдээ өөр мэргэжил сонго­чихсон. Ээж маань одоо ч маш сайхан дуулдаг. Ах маань жүжигчин. “UBS” телевизийн “Tobe or not tobe” нэвтрүүлэгт оролцож, шилдэг аравт баг­таж байсан. Эмээ маань 2008 онд Туйл хайлаачдын улсын уралдаанд оролцоод Ардын шилдэг авьяастан болж байсан юм. Дөрвөн цаг гаруй үлгэр ярьдаг. Эмээгийн маань уншдаг байсан үлгэр энгийн үлгэр шиг биш. Тол­гой холбож шүлгэлсэн байдаг­сан. Эмээгийнхээ тууль хай­ла­хыг сонсоход маш сай­хан сонсголонтой, яг л дуу дуулаад байгаа юм шиг санагддаг байж билээ.

-Миний дүү энэ жил төг­сөх юм байна шүү дээ. Үргэлж­лүүлээд ямар мэргэжлээр суралцах вэ?

-Дуулаачаар сурна гэсэн бодолтой байгаа. Ээж  маань гадагшаа явж сурсан нь дээр гэсэн. Юутай ч Хөгжим бүжгийн коллежоо амжилттай дүүр­гэчихээд гадаадад дуулаа­чаар сурна даа. Миний хувьд эстрадын дуулаачаар сурах сонирхолтой. Харин багш нар маань дуурийн дуулаачаар сурахыг зөвлөсөн. Багш нар маань хэлэхдээ “Дэлхийн оддыг хар. Селин Дион нар дан­даа дуурийн дуулаачаар сур­сан байдаг юм” гэсэн л дээ.

-Сайхан мөрөөдөлдөө хөтлөгдөн амжилтад хүрээрэй.

-Баярлалаа. Мартсанаас гадагшаа тэмцээн уралдаанд явж байгаа хүүхдүүд замынхаа зардлыг хувиасаа өөрсдөө даадаг. Намайг АНУ руу явахад туслалцаа үзүүлсэн ээжийнхээ найзуудад маш их баярлаж талархсанаа танай сониноор дамжуулан хэлье.

 

М.МӨНХЦЭЦЭГ

http://www.dnn.mn/publish/?vid=54325

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.